Những cơ sở khoa học để giải quyết vấn đề tôn giáo ở việt nam hiện nay

MỤC LỤC Lời nói đầu [trang 1] I Nguồn gốc, bản chất và tính chất của tôn giáo [trang 2] 1 Nguồn gốc của tôn giáo [trang 2] 2 Bản chất của tôn giáo [trang 2] 3 Tính chất của tô[.]

MỤC LỤC

Lời nói đầu [trang 1]

I - Nguồn gốc, bản chất và tính chất của tôn giáo [trang 2]

1 - Nguồn gốc của tôn giáo [trang 2]

2 - Bản chất của tôn giáo [trang 2]

3 - Tính chất của tôn giáo [trang 3]

II - Tình hình tôn giáo ở Việt Nam [trang 4] III - Quan điểm của chủ nghĩa Mác Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh

về giải quyết vấn đề tôn giáo [trang 4]

1 – Quan điểm chung của chủ nghĩa Mác Lênin về vấn đề tôn giáo [trang 4]

2 – Tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề tôn giáo [trang 5]

IV - Chủ trương, chính sách của Đảng đối với tôn giáo, tín ngưỡng

từng bước được thực hiện [trang 6] Kết luận [trang 9]

LỜI NÓI ĐẦU.

Tất cả các nhà triết học trước chủ nghĩa Mác, kể cả những nhà duy vật, đều là những người theo chủ nghĩa duy tâm trong quan niệm về đời sống xã hội Vì họ mới dừng lại ở chỗ xác nhận một sự thật là: khác với tự nhiên - nơi mà những lực lượng vô tri vô giác đang hoạt động thì trong xã hội con người lại là một trong những thực thể có ý thức, có khả năng tự kiểm soát các hoạt động của riêng mình Từ đó mà họ đều cho rằng: xã hội vận hành theo một cách riêng của nó, hoặc theo ý chí của một thế lực siêu tự nhiên có nhân tính (Đức Chúa) hay không có nhân tính (Ý niệm tuyệt đối), hoặc theo ý chí chủ quan của chính loài người

Xuất phát từ cái nhìn duy tâm đó, tôn giáo - một hình thái ý thức xã hội, đã ra đời và vẫn có cơ sở để phát triển trong suốt chiều dài lịch sử, từ cuối thời kỳ công xã nguyên thủy cho đến tận bây giờ Vậy đâu là nguyên nhân dai dẳng cho sức sống của tôn giáo trong xã hội? Và trong xã hội chủ nghĩa, liệu có còn tồn tại tôn giáo? Chủ nghĩa Mác-Lênin có quan điểm như thế nào về việc giải quyết vấn đề này?

Tìm lời giải cho những câu hỏi này là một vấn đề phức tạp Trong tác phẩm: “Những nguyên lý của Đảng Cộng sản” (1848), trước câu hỏi: “Nó (tức tổ chức cộng sản trong chủ nghĩa xã hội) se có thái độ như thế nào đối với các tôn giáo hiện đương tồn tại?”, Ăngghen viết: “vẫn giữ lại”, tức là vẫn giữ nguyên những quan điểm trước đây của Người về vấn đề này trong bản sơ thảo Cương lĩnh của Liên đoàn những người Cộng sản - nhưng tác phẩm này đến nay không còn nữa Chính sự thiếu sót này là một khó khăn trong việc nghiên cứu các quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin về tôn giáo và giải quyết vấn đề tôn giáo trong chủ nghĩa xã hội

Nhưng cũng chính từ đó mà vấn đề này trở thành một mảng rất được các học giả xã hội chủ nghĩa quan tâm nghiên cứu Bởi vậy trong bài viết này tôi xin trình bày đề tài: “Những cơ sở khoa học để giải quyết vấn đề tôn giáo ở Việt Nam hiện nay.”

I - NGUỒN GỐC, BẢN CHẤT VÀ TÍNH CHẤT CỦA TÔN GIÁO:

1 - Nguồn gốc của tôn giáo:

A - Nguồn gốc kinh tế xã hội:

+ Sự bất lực của con người trước các thế lực tự nhiên: hình thái kinh tế xã hội cộng sản nguyên thủy ra đời trên nền sản xuất hết sức thấp kém ,do lực lượng sản xuất thấp kém, giới tự nhiên kì bí,bao quanh họ, đe dọa cuộc sống của họ Những thiên tai bất thần như: mưa, bão, hạn hán, động đất,núi lửa, thú dữ, bệnh tật…xảy ra triền miên Họ đã thần thánh hóa sức mạnh của tự nhiên và sau đó lại cầu xin sự che chở, cứu giúp của những sức mạnh đã được thần thánh hóa đó Đó là nguồn gốc sâu xa của tôn giáo

+ Sự bất lực của con người trước các thế lực xã hội: về sau trong xã hội có giai cấp thì với lực lượng bí ẩn là giới tự nhiên thì lực lượng mang tính xã hội luôn thống trị cuộc sống hàng ngày của quần chúng nhân dân Bế tắc trong đời sống hiện thực, con người tìm sự giải thoát trong đời sống tinh thần, họ tìm đến tôn giáo trong xã hội có giai cấp áp bức bóc lột, sự tàn bạo, bất công, chiến tranh, đói khổ cũng là nguyên nhân xã hội làm nảy sinh tôn giáo

B - Nguồn gốc nhận thức:

+ Con người nhận thức về thế giới bên ngoài và tự nhận thức về chính mình, song khả năng nhận thức của 1 con người, 1 thế hệ, 1 thời đại là có hạn Khi không hiểu biết hết các hiện tượng tự nhiên và xã hội con người dễ đi đến với tôn giáo

+ Trong xã hội hiện đại còn biết bao điều bí ẩn đối với con người, nhiều hiện tượng diễn ra nhưng con người chưa lý giải nổi Đó chính là điều kiện thuận lợi cho sự phục hồi , tái tạo và nảy sinh ý thức tôn giáo

C - Nguồn gốc tâm lý của tôn giáo:

+ Những trạng thái tâm lý mang tính tiêu cực như: cô đơn, bất hạnh, đau khổ, nỗi kinh hoàng, sợ hãi, sự chán chường dễ dẫn con người đến với tôn giáo

+ Những trạng thái tâm lý tích cực như: sự hân hoan, vui sướng, mãn nguyện, sự thăng hoa, lòng kính trọng, tự hào…một cách thái quá đôi khi cũng có thể là một trong những nguyên nhân dẫn con người đến với tôn giáo

+ Ngoài ra các yếu tố như thói quen, truyền thống, phong tục tập quán cũng là những nguyên nhân tâm lý đẫn đến sự hình thành và phát triển tình cảm và niềm tin vào tôn giáo

2 - Bản chất của tôn giáo:

Tôn giáo mang bản chất xã hội, tôn giáo không phải là cái tự có mà là sản phẩm của con người xã hội, cũng tức là phương thức tồn tại của con người.Tôn giáo là sự phản ánh xã hội con người vào trong ý thức của con người Song đó chỉ là sự phản ánh phi lý tính, hoang đường, móp méo hiện thực, để rồi sau đó lấy cái phi lý, hoang đường làm chuẩn mực để giải thích hoặc chi phối hiện thực của con người Không phải con người cá nhân, riêng lẻ mà là con người xã hội đã sinh ra tôn giáo Do đó tôn giáo là một hiện tượng xã hội

Tôn giáo về bản chất không phải là sản phẩm của thần thánh, sản phẩm của siêu nhiên, thần bí mà là sản phẩm của xã hội Tôn giáo là một hiện tượng lịch sử, một sản phẩm của thời đại lịch sử nhất định Các Mác cho rằng không phải tôn giáo sáng tạo ra con người mà chính con người sáng tạo ra tôn giáo

3 - Tính chất của tôn giáo:

Tính lịch sử: tôn giáo là một phạm trù lịch sử, vì tôn giáo

không xuất hiện cùng với con người mà nó chỉ xuất hiện trong tư duy trừu tượng của con người, Tôn giáo là sản phẩm của lịch sử, trong từng thời kỳ lịch sử tôn giáo có sự biến đổi cho phù hợp với kết cấu chính trị, xã hội của thời đại đó

Tính quần chúng: tính quần chúng của tôn giáo không chỉ biểu

hiện ở số lượng tín đồ mà còn thể hiện ở chỗ các tôn giáo là nơi sinh hoạt văn hóa, tinh thần của một số bộ phận quần chúng nhân dân lao động Bởi vì tôn giáo thường có tính nhân văn, nhân tạo và hướng thiện

Tính chính trị: trong xã hội không có giai cấp, tôn giáo không

mang tính chính trị Tính chính trị của tôn giáo chỉ xuất hiện khi xã hội đã phân chia giai cấp, có sự khác biệt về lợi ích, các giai cấp thống trị đã lợi dụng tôn giáo để phục vụ lợi ích của mình

II - TÌNH HÌNH TÔN GIÁO Ở VIỆT NAM:

Ở Việt Nam có những tôn giáo có nguồn gốc từ phưong Đông như: Phật giáo, Lão giáo, Nho giáo Có tôn giáo có nguồn gốc từ phương Tây như: Thiên Chúa giáo, Tin Lành Có tôn giáo được sinh ra tại Việt Nam như: Cao Đài, Phật giáo Hòa Hảo Ước tính hiện nay ở Việt Nam có khoảng 80% dân số có đời sống tín ngưỡng, tôn giáo, trong đó có khoảng gần 20 triệu tín đồ của 6 tôn giáo đang hoạt động bình thường, ổn định, chiếm 25% dân số, cụ thể:

• Phật giáo: gần 10 triệu tín đồ, có mặt hầu hết ở các tỉnh, thành

phố trong cả nước, trong đó tập trung đông nhất ở Hà Nội, Bắc Ninh, Nam Định, Hải Phòng, Hải Dương,Thừa Thiên Huế, Đà Nẵng, Quảng Ngãi, Bình Định, Khánh Hòa, TP Hồ Chí Minh, Đồng Nai, Lâm Đồng, Sóc Trăng, Trà Vinh, TP Cần Thơ…

• Thiên Chúa giáo: hơn 5,5 triệu tín đồ, có mặt ở 150 tỉnh, thành

phố, trong đó có 1 số tỉnh tập trung đông như: Nam Định, Ninh Bình, Thái Bình, Hải Phòng, Nghệ An, Hà Tĩnh, Đà Nẵng, Kon Tum, Đăk Lăk, Khánh Hòa, Bình Thuận, Đồng Nai, TPHCM, Tiền Giang, Vĩnh Long, An Giang, TP Cần Thơ…

• Đạo Cao Đài: hơn 2,4 triệu tín đồ có mặt chủ yếu ở các tỉnh Nam

Bộ như: Tây Ninh, Long An, TPHCM, Bến Tre, Đồng Tháp, Tiền Giang, Cần Thơ, Vĩnh Long, Kiên Giang, Cà Mau, An Giang…

• Phật giáo Hòa Hảo: gần 1,3 triệu tín đồ, tập trung chủ yếu ở

các tỉnh miền Tây Nam Bộ như:An Giang, Cần Thơ, Hậu Giang, Đồng Tháp,Vĩnh Long…

• Đạo Tin Lành: khoảng 1 triệu tín đồ, tập trung ở các tỉnh: Đà

Nẵng, Quảng Nam, TPHCM, Bến Tre, Long An, Lâm Đồng, Đăk Lăk, Đăk Nông, Bình Phước…và một số tỉnh ở phía Bắc

• Hồi giáo: hơn 60 nghìn tín đồ, tập trung ở các tỉnh: An Giang,

TPHCM, Bình Thuận, Ninh Thuận…

• Ngoài 6 tôn giáo chính thức đang hoạt động bình thường, còn có một số nhóm tôn giáo địa phương, hoặc mới được thành lập có liên quan đến Phật giáo, hoặc mới du nhập ở bên ngoài vào như: Tịnh Độ

cư sĩ, Bửu Sơn Kì Hương, Tứ Ân hiếu nghĩa, Tổ tiên chính giáo, Bà La Môn, BaHai và các hệ phái Tin Lành

Với sự đa dạng các loại hình tín ngưỡng, tôn giáo nói trên người

ta thường ví Việt Nam như bảo tàng tôn giáo của thế giới

Đa số tín đồ tôn giáo là người lao động, trong đó có chủ yếu là nông dân.Ước tính, số tín đồ là nông dân của Phật giáo, Thiên Chúa giáo chiếm 80-85%, của Cao Đài, Phật giáo Hòa Hảo là 95%, và của đạo Tin Lành là 65% Là người lao động, người nông dân, tín đồ các tôn giáo ở Việt Nam rất cần cù trong lao động sản xuất và có tinh thần yêu nước.Trong các giai đoạn lịch sử, tín đồ các tôn giáo cùng với các tầng lớp nhân dân làm nên những chiến thắng to lớn của dân tộc

III - QUAN ĐIỂM CỦA CHỦ NGHĨA MÁC-LÊNIN VÀ TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ TÔN GIÁO.

1 - Quan điểm chung của chủ nghĩa Mác – Lênin về giải quyết vấn đề tôn giáo

Chủ nghĩa Mác – Lênin coi tôn giáo là một hình thái ý thức xã hội duy tâm và có nhiều hạn chế nhưng chủ nghĩa Mác – Lênin cũng thừa nhận tính chất vai trò của tôn giáo, thừa nhận tôn giáo còn tồn tại lâu dài, tôn trọng quyền tự do tín ngưỡng và không tín ngưỡng của nhân dân Để giải quyết vấn đề tôn giáo cần một thời gian dài, gắn liền với quá trình vận động cách mạng, cải biến xã hội và nâng cao nhận thức quần chúng Quan điểm chung của chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về việc giải quyết vấn đề tôn giáo gồm các vấn đề sau đây:

 Khắc phục dần những ảnh hưởng tiêu cực của tôn giáo gắn liền với cuộc vận động đoàn kết các tín đồ tôn giáo trong quá trình cải tạo xã hội cũ xây dựng xã hội mới

- Chủ nghĩa Mác – Lênin khẳng định tôn giáo là một hình thái ý thức xã hội nên muốn làm thay đổi nó trước hết cần phải thay đổi bản thân tồn tại xã hội Muốn xóa bỏ những ảo tưởng trong đầu óc con người thì phải xóa bỏ nguồn gốc gây ra ảo tưởng ấy Muốn đẩy lùi được những ước mơ về thiên đường hư ảo ở thế giới bên kia thì con người cần phải xây dựng cho được một “thiên đường” có thực ngay tại trần gian này Đó là một quá trình lâu dài để cải tạo xã hội cũ xây dựng xã hội mới, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho nhân dân, thông qua quá trình này mới tạo ra được khả năng gạt bỏ dân những ảnh hưởng tiêu cực của tôn giáo trong đời sống xã hội

- Để khắc phục những tiêu cực của tôn giáo còn cần quan tâm đến cuộc đấu tranh trên lĩnh vực tư tưởng, coi trọng tuyên truyền, giáo dục thế giới quan duy vật và biện chứng với nhiều hình thức

 Tôn trọng, bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng và không tín ngưỡng của nhân dân:

Tự do tín ngưỡng là một tư tưởng tiến bộ trong lịch sử phát triển của xã hội loài người Trong chủ nghĩa xã hội, tôn trọng và bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng là một nguyên tắc Quyền ấy không chỉ thể hiện về mặt pháp lý mà còn thể hiện trong thực tiễn của đời sống xã hội Nội dung cơ bản của quyền tự do tín ngưỡng là:

Mọi người được quyền hoàn toàn tự do theo hoặc không theo bất kỳ một tôn giáo nào Việc vào đạo, chuyển đạo hoặc bỏ đạo theo khuôn khổ pháp luật là quyền tự do của mỗi người Mọi công dân không phân biệt có đạo hay không có đạo đều bình đẳng trước pháp luật về nghĩa vụ cũng như quyền lợi Các tôn giáo được nhà nước thừa nhận đều bình đẳng trước pháp luật Giáo hội các tôn giáo có trách nhiệm động viên các tín đồ phấn đấu sống một cuộc sống “tốt đời, đẹp đạo” Mọi người có ý thức tôn trọng quyền tự do tín ngưỡng của người khác đồng thời kiên quyết chống lại những phần tử lợi

dụng tôn giáo để có những hành vi đi ngược lại lợi ích chung của dân tộc

Nhà nước nghiêm cấm những kẻ lợi dụng tôn giáo, tín ngưỡng để hành nghề mê tín dị đoan và những âm mưu lợi dụng tôn giáo để hoạt động chính trị hoặc gây rối trật tự trị an

 Phải có quan điểm lịch sử cụ thể khi giải quyết vấn

đề tôn giáo:

Trong những thời kỳ lịch sử khác nhau, vai trò và tác động của mỗi tôn giáo đối với xã hội là không giống nhau và quan điểm, thái độ của giáo sĩ và giáo dân đối với các lĩnh vực xã hội cũng không hoàn toàn thống nhất Vì vậy, khi thực hiện nhất quán nguyên tắc bình đẳng, không phân biệt đối xử cần phải có quan điểm lịch sử cụ thể khi xem xét, đánh giá và ứng xử đối với các vấn đề có liên quan với tôn giáo

Có nhiều tôn giáo khi mới ra đời được coi như là một phong trào bảo vệ, bênh vực quyền lợi của những người nghèo, người bị áp bức Sau một thời gian tồn tại, tôn giáo ấy lại biến thành công cụ của giai cấp thống trị, bóc lột Có những giáo sĩ suốt đời hành đạo và luôn luôn đồng hành cùng với dân tộc nhưng cũng có người đã hợp tác với các thế lực thù địch bên ngoài mà đi ngược lại với lợi ích quốc gia…Vì vậy đòi hỏi nhà nước xã hội chủ nghĩa phải có thái độ, cách ứng xử phù hợp với từng trường hợp cụ thể

 Cần phân biệt rõ ràng hai mặt chính trị và tư tưởng trong việc giải quyết vấn đề tôn giáo:

- Trong xã hội công xã nguyên thủy, tôn giáo chỉ thể hiện thuần túy về mặt tư tưởng, phản ánh nhận thức ngây thơ của con người về thế giới tự nhiên Khi xã hội xuất hiện giai cấp, tôn giáo không chỉ thể hiện ở mặt tư tưởng mà còn cả mặt chính trị

- Mặt tư tưởng thể hiện tín ngưỡng trong tôn giáo Mặt chính trị, bên cạnh ước nguyện giải phóng của quần chúng chống lại sự nô dịch của các thế lực thống trị bóc lột, mặt chính trị còn thể hiện ở việc lợi dụng tôn giáo để chống lại sự nghiệp cách mạng của những phần tử phản động đội lốt tôn giáo

- Trong thực tế, hai mặt chính trị và tư tưởng trong tôn giáo thường đan xen vào nhau Có những lúc mâu thuẫn về mặt chính trị lại được các thế lực phản động ngụy trang bằng sự khác nhau về tư tưởng và ngược lại Loại bỏ mặt chính trị phản động trong tôn giáo, nhất là khi các thế lực phản động quốc tế đang lợi dụng tôn giáo nhằm thực hiện chiến lược diễn biến hòa bình là việc làm cần thiết Khi thực hiện cần dựa vào sức mạnh của quần chúng tín đồ Phương pháp phải kịp thời, cương quyết nhưng phải tránh nôn nóng vội vàng Đảm bảo được yêu cầu: đoàn kết rộng rãi đồng bào có tín ngưỡng và không có tín ngưỡng, phát huy tinh thần yêu nước của các tu sĩ chân

tu đồng thời kiên quyết trừng trị những kẻ lợi dụng tín ngưỡng tôn giáo để phá hoại sự đoàn kết dân tộc, phá hoại sự nghiệp cách mạng

2 - Tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề tôn giáo:

Chủ tịch Hồ Chí Minh rất quan tâm đến vấn đề tôn giáo, Người đã vận dụng một cách quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin về tôn giáo vào điều kiện cụ thể ở Việt Nam Nội dung của tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề tôn giáo gồm những điểm cơ bản sau đây:

 Đoàn kết lương giáo, hòa hợp dân tộc:

- Hồ chủ tịch cho rằng việc đoàn kết lương giáo, đoàn kết giữa những người có tín ngưỡng, tôn giáo với những người không có tín ngưỡng, tôn giáo là một bộ phận của đoàn kết dân tộc

- Để đoàn kết những người có tín ngưỡng, tôn giáo khác nhau với người không theo tín ngưỡng, tôn giáo thì cần phải đặt lợi ích dân tộc lên trên hết đồng thời quan tâm đến đời sống vật chất và tinh thần của đồng bào có đạo

- Để có thể thực hiện tốt việc đoàn kết tôn giáo cần phải phân biệt được nhu cầu tín ngưỡng chân chính của đồng bào có đạo với việc lợi dụng tín ngưỡng vì lợi ích cục bộ, vị kỷ đồng thời phải phân biệt giữa đức tin của quần chúng với việc lợi dụng tôn giáo để chống phá sự đoàn kết trong nhân dân của các phần tử phản động để có các biện pháp xử lý phù hợp

- Cần phải biết kế thừa các giá trị nhân bản của các tôn giáo, trân trọng các nhân vật sáng lập các tôn giáo

 Tôn trọng và bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng của nhân dân:

- Quyền tự do tín ngưỡng và không tín ngưỡng là một trong những quyền chính đáng của con người Hạn chế và vi phạm quyền ấy là đi ngược với xu thế của tiến bộ xã hội Bác Hồ luôn giáo dục mọi người và bản thân Bác luôn gương mẫu trong việc thực hiện quyền tự do tín ngưỡng của đồng bào có đạo Sự tôn trọng ấy không chỉ thể hiện trên văn bản, lời nói mà còn trên cả hoạt động thực tiễn của Bác

- Chủ tịch Hồ Chí Minh nghiêm khắc phê phán những phần tử lợi dụng tín ngưỡng, tôn giáo, những kẻ hành nghề mê tín dị đoan, phê phán những việc làm sai chủ trương chính sách tôn giáo của Đảng và chính phủ

 Về mối quan hệ giữa tôn giáo và dân tộc, đức tin và lòng yêu nước:

- Chủ tịch Hồ Chí Minh quan niệm rằng giữa đức tin tôn giáo và lòng yêu nước là không mâu thuẫn nhau Mỗi người vừa là một tín đồ chân chính vừa là một công dân yêu nước

- Hồ chủ tịch thường nhắc: nước nhà có độc lập thì tôn giáo mới được tự do vì vậy mọi người phải làm cho nước nhà được độc lập Khi có được độc lập rồi thì phải quan tâm đến đời sống nhân dân dân vì độc lập se chẳng có ý nghĩa gì nếu người dân vẫn còn đói khổ

IV - CHỦ TRƯƠNG, CHÍNH SÁCH CỦA ĐẢNG ĐỐI VỚI TÔN GIÁO, TÍN NGƯỠNG TỪNG BƯỚC ĐƯỢC HOÀN THIỆN.

Đến đầu thập kỷ 90, trong những năm đầu thực hiện công cuộc đổi mới, Bộ Chính trị ra Nghị quyết số 24-NQ/TƯ về công tác tôn giáo trong tình hình mới, ghi dấu son về sự đổi mới đường lối, chính sách tín ngưỡng, tôn giáo Sau gần 10 thực hiện Nghị quyết 24, Đảng ta đã tổng kết, đánh giá những thành tựu và nêu rõ những khuyết điểm, đồng thời Bộ Chính trị ra Chỉ thị 37-CT/TƯ ngày 02-7-1998 về công