GA sử 7 HKII kntt (1)

Địa thế của Thăng Long rất thuận lợi về giao thông và phát triển đất nước lâu dài B2: Thực hiện nhiệm vụ - HS xác định yêu cầu của GV - GV hướng dẫn cho HS trả lời câu hỏi B3: Báo cáo kế

Trang 1

BÀI 11 NHÀ LÝXÂY DỰNG VÀ PHÁT TRIỂN ĐẤT NƯỚC (1009-1225) (T1)

I Mục tiêu

1.Kiến thức:

- Mô tả được sự thành lập nhà Lý

- Đánh giá được sự kiện Lý Công Uẩn dời đô ra Đại La

- Trình bày được những nét chính về tình hình chính trị, kinh tế, xã hội thời Lý

- Nêu được những thành tựu chủ yếu về văn hóa giáo dục của Đại Việt thời Lý

2 Năng lực

- Năng lực chung:

+ Năng lực giao tiếp và hợp tác; tự học; giải quyết vấn đề

- Năng lực chuyên biệt

+ Tái hiện kiến thức lịch sử, xác định mối quan hệ giữa các sự kiện, hiện tượng lịch sử.+ Rèn luyện kĩ năng so sánh lịch sử

+ Biết trình bày, suy luận, phản biện, tranh luận về một vấn đề lịch sử, rèn luyện nănglực nhận thức và tư duy lịch sử

- Giáo án biên soạn theo định hướng phát triển năng lực, Phiếu HS dành cho HS

- Một số tư liệu có liên quan

- Máy tính, máy chiếu (nếu có)

2 Học sinh

- Đọc trước sách giáo khoa và hoàn thành các nhiệm vụ được giao

III Tiến trình dạy học

1 Hoạt động 1: Khởi động

a Mục tiêu: Giúp khơi gợi tính tò mò của HS, tạo tâm thế cho học sinh đi vào tìm

hiểu bài mới

b Nội dung: HS quan sát máy chiếu, sử dụng SGK để tìm hiểu nội dung kiến thức

theo yêu cầu của GV

c Sản phẩm: HS hoàn thành tìm hiểu kiến thức.

d Tổ chức thực hiện

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập.

GV cho HS Xem video và cho biết địa danh nào đang được nhắc tới trong video?

A Cổ Loa

B Kinh thành Thăng Long

Trang 2

C Cố đô Hoa Lư

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập.

- HS trả lời câu hỏi.

- GV hướng dẫn, theo dõi, hỗ trợ HS nếu cần thiết.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động

- GV mời đại diện HS trả lời câu hỏi.

- GV mời HS khác nhận xét, bổ sung.

Bước 4: Đánh giá, chuẩn kiến thức

GV đánh giá, nhận xét, chuẩn kiến thức, bổ sung, chuyển sang nội dung mới

Sáng ngày 17-8-2004, tại vườn hoa Chí Linh, bên hồ Hoàn Kiếm, Uỷ ban nhân dân thành phố Hà Nội đã khởi công xây dựng tượng vua Lý Thái Tổ, người có công thành lập nhà Lý, khai sáng kinh thành Thăng Long và nền văn minh Đại Việt Vậy nhà Lý được thành lập trong hoàn cảnh nào? Sự kiện Lý Thái Tổ dời đô có ý nghĩa như thế nào đối với dân tộc? Nét nổi bật về kinh tế, văn hóa, giáo dục thời Lý ra sao? Chúng

ta cùng tìm hiểu qua bài học hôm nay.

Hoạt động 2 Hình thành kiến thức

1 Nhà Lý thành lập và định đô ở Thăng Long

a Mục tiêu: Mô tả được sự thành lập nhà Lý.

Bước 1 Chuyển giao nhiệm vụ học tập

GV cho HS xem 1 đoạn video về việc lên ngôi vua của Lý Công Uẩn và đặt vấn đề.Đọc thông tin trong sách giáo khoa:

? Em hãy cho biết tình hình cuối nhà Lê ?

? Nhà Lý được thành lập trong hoàn cảnh nào?

? Tại sao Lý Công Uẩn quyết định dời đô Hoa Lư về Đại La và đổi tên là Thăng Long?Qua đó muốn nói ước vọng gì của ông?

Bước 2 Thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS đọc SGK và thực hiện yêu cầu

- GV khuyến khích học sinh hợp tác với nhau khi thực khi thực hiện nhiệm vụ học tập

Bước 3 Báo cáo kết quả hoạt động

- HS lần lượt trả lời các câu hỏi

- HS khác nhận xét và bổ sung (nếu có)

GV cho HS xem 1 đoạn video ngắn về cảnh Lý Chiêu Hoàng nhường ngôi cho TrầnCảnh để khắc sâu kiến thức cho HS

Bước 4 Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

GV bổ sung phần phân tích nhận xét, đánh giá, kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập củahọc sinh Chính xác hóa các kiến thức đã hình thành cho học sinh

Trang 3

1 Nhà Lý thành lập và định đô ở Thăng Long

- Cuối năm 1009, Lê Long Đỉnh mất Triều thần tôn Lý Công Uẩn lên ngôi vua

- Năm 1010, dời đô từ Hoa Lư về Đại La và đổi tên thành là Thăng Long

- Năm 1054, đổi tên nước là Đại Việt

2 Tình hình chính trị.

a Mục tiêu: Trình bày được những nét chính về tình hình chính trị của nhà Lý.

b Nội dung: Học sinh dưới sự hướng dẫn của giáo viên sẽ trả lời câu hỏi theo yêu cầu

của giáo viên

GV yêu cầu HS thảo luận cặp đôi

Hoàn chỉnh sơ đồ bộ máy chính quyền thời Lý

? Em có nhận xét gì về bộ máy chính quyền thời Lý?

? Thời Ngô- Đinh và Tiền Lê, nước ta đã từng xây dựng được bộ luật nào chưa?

? Nhà Lý ban hành bộ luật Hình thư chứng tỏ điều gì? Luật pháp nhà Lý có điểm gìtiến bộ?

? Trình bày những nét chính về tổ chức quân đội thời Lý?

? Quân đội nhà Lý giống và khác nhà Tiền Lê ở điểm nào?

? Nhà Lý đã thực hiện chính sách đối nội và đối ngoại như thế nào?

- Các nhóm trình bày kết quả

Trang 4

GV bổ sung phần phân tích nhận xét, đánh giá, kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập củahọc sinh Chính xác hóa các kiến thức đã hình thành cho học sinh.

a Tổ chức chính quyền

- Xây dựng hệ thống chính quyền từ trung ương đến địa phương.

- Nhà Lý chia cả nước ra làm 24 lộ, phủ, ở miền núi gọi là châu Dưới lộ (phủ, châu) là hương, huyện Đơn vị cấp cơ sở là xã.

b Xây dựng luật pháp và quân đội

-Năm 1042, ban hành bộ luật Hình Thư

- Quân đội chia làm 2 bộ phận: Cấm quân và quân địa phương Thi hành chính sách

“ngụ binh ư nông”

c Chính sách đối nội, đối ngoại

- Đối nội: Thi hành chính sách mềm dẻo, khôn khéo, kiên quyết trấn áp những thế lực

có mưu đồ tách khỏi Đại Việt

- Đối ngoại: Giữ mối quan hệ hòa hiếu với nhà Tống, dẹp tan các cuộc tấn công củaChăm Pa

Hoạt động 3: Luyện tập

a Mục tiêu: Nhằm củng cố, hệ thống hóa, hoàn thiện kiến thức mới mà HS đã được

lĩnh hội ở hoạt động hình thành kiến thức

d.Tổ chức thực hiện:

Bước 1: GV giao nhiêm vụ cho HS

GV mời HS tham gia trò chơi Plan vs zombie Để tiêu diệt zombie vào nhà và bảo vệngôi nhà của mình, các em phải vượt qua những câu hỏi sau của zombie

Câu 1: Lý Công Uẩn lên ngôi vua, lập ra nhà Lý vào năm nào?

A Cuối năm 1009

B Đầu năm 1009

C Cuối năm 1010

D Đầu năm 1010

Câu 2: Bộ luật thành văn đầu tiên của nước ta là:

A Luật Gia Long

B Luật Hồng Đức

C Hình Thư

D Quốc triều hình luật

Câu 3: Quân đội của nhà Lý được phiên chế thành những bộ phận nào?

A Dân binh, công binh

B Cấm quân, quân địa phương

C Cấm quân, công binh

D Dân binh , ngoại binh

Trang 5

Câu 4: Lý Công Uẩn dời đô từ Hoa Lư về Thăng Long không xuất phát từ lý do nào

sau đây?

A Đất nước đã hòa bình, ổn định cần có điều kiện thuận lợi để phát triển

B Vua Lý không muốn đóng đô ở Hoa Lư vì đó là kinh đô của nhà Đinh – Tiền Lê

C Hoa Lư là vùng đất hẹp, nhiều đá núi, hạn chế sjw phát triển lâu dài của đất nước

D Địa thế của Thăng Long rất thuận lợi về giao thông và phát triển đất nước lâu dài

B2: Thực hiện nhiệm vụ

- HS xác định yêu cầu của GV

- GV hướng dẫn cho HS trả lời câu hỏi

B3: Báo cáo kết quả hoạt động

- GV yêu cầu HS trả lời câu hỏi

- HS trình bày, theo dõi, nhận xét, đánh giá và bổ sung cho bài của bạn (nếu cần)

B4: Kết luận, nhận định: GV nhận xét bài làm của HS.

Bước 4: GV nhận xét, chuẩn kiến thức.

Dự kiến sản phẩm

Hoạt động 4 Vận dụng

a Mục tiêu: Giúp học sinh nắm lại các kiến thức vừa tìm hiểu để vận dụng.

b Nội dung: HS quan sát máy chiếu, sử dụng SGK và vận dụng kiến thức đã học để

trả lời câu hỏi

c Sản phẩm: Bài làm của HS

Bước 1: GV giao nhiêm vụ 1 cho HS

Bài tập: Viết 1 đoạn văn ngắn 5-10 dòng cảm nhận của em về ý nghĩa của việc Lý

Công Uẩn dời đô

Bước 2: HS tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ:

Bước 3: HS trình bày

- Học bài, hoàn thành các bài tập và câu hỏi trong sách giáo khoa

2 Năng lực

Trang 6

2 Học sinh

Hoạt động 1: Khởi động

hiểu bài mới

c Sản phẩm: HS hoàn thành tìm hiểu kiến thức

GV cho HS xem 1 đoạn video về thương cảng Vân Đồn

? Em biết gì về thương cảng Vân Đồn?

3 Tình hình kinh tế,xã hội

Trang 7

a Mục tiêu: Trình bày được những nét chính về tình hình kinh tế, xã hội nhà Lý.

Nhiệm vụ 1: Tình hình kinh tế.

GV yêu cầu hs đọc sgk và trả lời câu hỏi

? Nhà Lý đã thực hiện chính sách gì để phát triển sản xuất nông nghiệp?

? Trình bày những nét chính về thủ công nghiệp thời Lý?

? Trình bày những nét chính về thương nghiệp thời Lý?

Nhiệm vụ2: Tình hình xã hội.

Thảo luận cặp đôi và trả lời câu hỏi

? Hãy mô tả về đời sống xã hội thời Lý?

Làm bài tập

Đọc những ý sau và chọn câu Đúng, Sai:

Vua và quan lại có nhiều đặc quyền đặc lợi

Nông dân cũng có nhiều đặc quyền đặc lợi như quan lại

Nô tì là tầng lớp thấp nhất trong xã hội

Thợ thủ công và thương nhân ngày càng đông đảo

Nông dân là lực lượng đông đảo nhất trong xã hội



Thợ thủ công và thương nhân ngày càng đông đảo 

Nông dân là lực lượng đông đảo nhất trong xã hội 

3.Tình hình kinh tế,xã hội

a Tình hình kinh tế

Trang 8

- Nông nghiệp: Nhà Lý thực hiện nhiều biện pháp thúc đẩy sản xuất nông nghiệp.

- Thủ công nghiệp: Thời kỳ này khá phát triển bao gồm hai bộ phận thủ công nghiệpnhà nước và thủ công nghiệp nhân dân

- Thương nghiệp: Ở các địa phương hình thành các chợ và một số trung tâm trao đổihàng hóa Quan hệ buôn bán giữa đại Việt với Trung Quốc khá phát triển

b.Tình hình xã hội

- Xã hội tiếp tục có sự phân hóa.

+ Tầng lớp quý tộc vua quan có nhiều đặc quyền

+ Nông dân chiếm đa số trong dân cư Thợ thủ công và thương nhân khá đông đảo Nô

tì có địa vị thấp kém nhất phục vụ trong triều đình hoặc gia đình quan lại

Gv bổ sung

Ngụ binh ư nông là “gửi binh ở nông”: Gửi quân vào nông nghiệp Được xác định với các hoạt động thực hiện trong thời bình Khi đó, binh lính không tham gia vào các hoạt động chiến tranh bảo vệ đất nước Thay vào đó, cần cố gắng thực hiện các công việc phát triển đất nước

Mùa xuân năm 1038, vua Lý Thái Tông ra Bố Hải Khẩu (Thái Bình) cày tịch điền Vua đích thân tế Thần Nông rồi tự cày những đường đầu tiên Có người can rằng: “Đó là công việc của nông phu bê hạ việc gì làm thế” Vua nói: “Trẫm không tự mình cày cấy thì lấy gì làm xôi cúng, lấy gì cho thiên hạ nói theo”.

GV cho HS xem một đoạn video về lễ cày tịch điền.

Chuông Quy Điền được đúc vào năm 1101 bằng 12 nghìn cân (7,3 tấn) đồng Chuông đúc xong, được treo ở chùa Diên Hựu (chùa Một cột) nhưng lớn quá nên đánh không kêu Vua cho người vần chuông ra khu ruộng sau chùa Do thấp trũng, có nhiều rùa nên từ đó gọi là chuông Quy Điền.

GV mời HS tham gia trò chơi Cướp biển Hãy giúp người dân lấy lại kho báu bị cướpbằng cách vượt qua những câu hỏi sau

Câu 1: Đâu là giai cấp thống trị?

A Nông dân

B Công nhân

C Địa chủ

D Vua và quan lại

Câu 2: Ở nông nghiệp nhà Lý đã thi hành chính sách gì sau đây?

A Đắp đê

Trang 9

a Mục tiêu: Giúp học sinh nắm lại các kiến thức vừa tìm hiểu để vận dụng

b Nội dung: : HS quan sát máy chiếu, sử dụng SGK và vận dụng kiến thức đã học để

Bài tập: Sưu tầm một số tư liệu giới thiệu về 1 trong tứ đại kim khí ra đời trong thời kì

này?

Trang 10

2 Năng lực

2 Học sinh

hiểu bài mới

Trang 11

GV yêu cầu HS trả lời các câu hỏi trắc nghiệm để ôn tập lại kiến thức đã học

Câu hỏi 1: Tầng lớp nào đông đảo nhất trong xã hội nhà Lý là:

A Ổn định đời sống nhân dân và tình hình xã hội

B Là điều kiện để Đại Việt mở mang bờ cõi

C Là cơ sở để củng cố chế độ phong kiến chuyên chế

D Tạo điều kiện để văn hóa phát triển rực rỡ

Câu hỏi 3: Lực lượng sản xuất chủ yếu trong xã hội thời Lý là ?

A Nô lệ

B Nông dân

C Nô tì

D Thợ thủ công và thương nhân

Câu hỏi 4: Các vua Lý thường về địa phương để làm gì?

A Thăm hỏi nông dân

B Cày tịch điền

C Thu thuế nông nghiệp

D Chia ruộng đất cho nông dân

Sản phẩm dự kiến

4 Tình hình văn hóa giáo dục

a Mục tiêu: Trình bày được những nét chính về tình hình văn hóa của nhà Lý.

Trang 12

GV chia HS thành 4 nhóm thảo luận

+ Nhóm 1: Tôn giáo

+ Nhóm 2: Văn học nghệ thuật

+ Nhóm 3: Giáo dục

GV gợi ý cho HS thảo luận bằng một số câu hỏi gợi mở

? Trình bày vài nét về tình hình giáo dục thời Lý?

? Phật giáo phát triển như thế nào? Kể tên những nhà sư được triều đình trọng dụng?

? Em hãy nêu những thành tựu về văn học?

? Thời Lý có những công trình kiến trúc nổi tiếng nào?

?Em có nhận xét gì về nghệ thuật chạm khắc thời Lý?

4 Tình hình văn hóa giáo dục

a Tôn giáo

- Phật giáo được các vua Lý tôn sùng và truyền bá rộng rãi

- Nho giáo bắt đầu được mở rộng và có vai trò quan trọng

- Đạo giáo cũng khá thịnh hành kết hợp với các tín ngưỡng dân gian

b Văn học nghệ thuật

- Văn học chữ Hán bước đầu phát triển

- Hát chèo, múa rối nước phát triển, các trò hcoiw dân gian rất được ưu chuộng

- Một số công trình kiến trúc tương đối lớn và độc đáo như:Chùa Một cột, Cấmthành

Trang 13

GV đưa ra các câu hỏi trắc nghiệm ôn tập kiến thức vừa học cho HS

Câu 1: Hãy điền vào chỗ trống câu sau đây: “Phong cách nghệ thuật đa dạng, độc đáo và linh hoạt của nhân dân ta thời Lý đã đánh dấu sự ra đời của một nền văn hóa riêng biệt của dân tộc………”

A Văn hóa Hoa Lư

B Văn hóa Đại Nam

C Văn hóa Đại La

D Văn hóa Thăng Long

Câu 2: Một trong những đặc điểm của khoa cử thời Lý là:

A Mỗi năm đều có khoa thi

B Chương trình thi sử dễ dàng

C Chế độ thi cử chưa có nền nếp, quy cũ, khi nào triều đình cần mới mở khoa thi

D 5 năm một lần triều đình tổ chức khoa thi

Câu 3: Các vua nhà Lý sùng bái tôn giáo nào nhất?

A Đạo Phật

B Thiên chúa

C Hòa Hảo

D Cao đài

Câu 4: Biểu hiện chứng tỏ Phật giáo ngày càng phát triển ở thời Lý là:

A Các nhà sư được bổ nhiệm những chức vụ quan trọng trong bộ máy nhà nước

B Các nhà sư được tham dự các buổi thiết triều

C Các nhà sư được nhiều bổng lộc

D Các nhà sư được phụ trách công việc ngoại giao

Trang 14

Bài tập: Tìm hiểu thêm tư liệu sách báo và internet hãy viết bài giới thiệu (khoảng 7

-10 câu) về một thành tựu văn hóa Đại Việt thời Lý còn được bảo tồn và phát huy giátrị đến ngày nay

- Đánh giá được những nét độc đáo trong cuộc kháng chiến chống Tống (1075-1077)

- Đánh giá được nhân vật lịch sử, vai trò của Lý Thường Kiệt trong cuộc kháng chiếnchống Tống

2 Năng lực:

- Năng lực chung: Năng lực giao tiếp và hợp tác; tự học; giải quyết vấn đề

- Năng lực chuyên biệt:

+ Biết sưu tầm khai thác tư liệu kênh hình trong học tập lịch sử, rèn luyện năng lực tìmhiểu lịch sử

+ Biết trình bày suy luận, phản biện tranh luận về một vấn đề lịch sử, rèn luyện nănglực nhận thức và tư duy lịch sử

+ Rèn luyện kĩ năng quan sát và sử dụng bản đồ trong khi học và trả lời câu hỏi

- Giáo án theo định hướng phát triển năng lực, phiếu học tập dành cho HS

- Nghiên cứu tài liệu, soạn bài theo câu hỏi SGK

- Lược đồ các cuộc kháng chiến chống Tống

- Một số tài liệu có liên quan

2 Học sinh:

+ SGK, đọc và tìm hiểu nội dung bài trước

+ Tranh ảnh tư liệu sưu tầm liên quan đến bài học và dụng cụ học tập theo yêu cầu củaGV

III TIẾN TRÌNH DẠY-HỌC

Trang 15

HOẠT ĐỘNG 1: KHỞI ĐỘNG

a Mục tiêu: Giúp HS nhớ lại kiến thức bài học cũ, tạo tâm thế cho học sinh đi vào tìm

hiểu bài mới

b Nội dung: GV đặt câu hỏi, HS trả lời câu hỏi của GV.

d Tổ chức hoạt động

GV tổ chức trò chơi Giải ô chữ

HS tham gia giải các ô chữ và nhận quà

Câu 1: Tên kinh đô Việt nam thời Ngô (5 ô chữ).

Câu 2: Tên nước Việt Nam do Đinh Tiên Hoàng đặt (9 ô chữ).

Câu 3: Giặc ngoại xâm do Lê Hoàn đánh bại (4 ô chữ).

Câu 4: Tên triều đại tiếp sau nhà Đinh (6 ô chữ).

Câu 5: Người sáng lập ra triều Lý, dời đô ra Thăng Long (8 ô chữ).

Câu 6: Kinh đô nước Đại Cồ Việt (5 ô chữ).

Câu 7: Lê Hoàn đánh thắng quân Tống ở địa danh này tại phòng tuyến Bình Lỗ? (6 ô

chữ)

HS tham gia giải từ khóa: 12 ô chữ: Đây là tên một nhân vật lịch sử?

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động.

- GV mời đại diện 2-3 HS trả lời câu hỏi.

Trang 16

Câu 4: Tiền Lê

Câu 5: Lý Thái Tổ

Câu 6: Hoa Lư

Câu 7: Tây Kết

Từ khóa: Lý Thường Kiệt

- Nhận xét câu trả lời của HS, chốt kiến thức, chuyển dẫn vào hoạt động hình thànhkiến thức mới

- Viết tên bài, nêu mục tiêu chung của bài và dẫn vào HĐ tiếp theo

Sau khi Lý Thái Tổ dời đô từ Hoa Lư (Ninh Bình) về thành Đại La (Hà Nội) Với hơn

200 năm nắm giữ vận mệnh dân tộc, nhà Lý đã lãnh đạo quân dân Đại Việt chống ngoại xâm bảo vệ đất nước như thế nào? Chúng ta cùng hiểu qua bài học hôm nay Bài 12: Cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Tống (1075-1077).

HOẠT ĐỘNG 2: HÌNH THÀNH KIẾN THỨC MỚI

1 Cuộc kháng chiến chống Tống giai đoạn thứ nhất (năm 1075)

a Mục tiêu: Mô tả được cuộc tấn công để phòng vệ của quân đội nhà Lý (1075).

b Nội dung: HS trả lời câu hỏi của GV.

Yêu cầu HS đọc nội dung mục 1 SGK (tr.58-59) và trả lời câu hỏi theo cấu trúc: 4W+1H (Why-Who-When-What+How)

? Why: Tại sao nhà Tống lại đem quân xâm lược nước ta?

? Who: Ai là người lãnh đạo kháng chiến?

? When: Khi nào quân ta đánh thành Ung Châu, Liêm Châu?

? What: Kết quả khi ta đánh thành Ung Châu, Liêm Châu?

? How: Cuộc tấn công vào đất Tống của nhà Lý có ý nghĩa gì?

HS đọc SGK và thực hiện yêu cầu

GV khuyến khích học sinh hợp tác với nhau khi thực khi thực hiện nhiệm vụ học tập

GV gợi ý cho HS bằng một số câu hỏi gợi mở

? Em có nhận xét gì về âm mưu xâm lược của nhà Tống ?

? Trình bày sự hiểu biết của em về biết Lý Thường Kiệt?

GV:

- Yêu cầu HS trả lời, yêu cầu đại diện nhóm trình bày

- Hướng dẫn HS trình bày, nhận xét (nếu cần)

HS:

- Trả lời câu hỏi của GV

- Đại diện nhóm trình bày sản phẩm của nhóm

- HS các nhóm còn lại quan sát, theo dõi nhóm bạn trình bày và bổ sung cho nhóm bạn(nếu cần)

Trang 17

Sản phẩm dự kiến

? Why: Tại sao nhà Tống lại đem quân xâm lược nước ta?

- Từ giữa thế kỉ XI, nhà Tống gặp nhiều khó khăn chồng chất Để giải quyết tình trạng

khủng hoảng trong nước thì vua Tống đã tiến hành xâm lược Đại Việt

+ Ngân khố cạn kiệt tài chính nguy ngập

+ Nội bộ mâu thuẫn

+ Nhân dân đói khổ, nhiều nơi nổi dậy đấu tranh

+ Vùng biên cương thường xuyên bị hai nước Liêu-Hạ quấy nhiễu

GV trích dẫn câu nói của vua Tống: “Sau khi Giao Chỉ (Đại Việt) thua, hãy đặt thành quận huyện mà cai trị và hãy sung công của cải” và nếu thắng được Đại Việt thì thế Tống sẽ tăng và các nước Liêu, Hạ sẽ phải kiêng nể”

- Những việc làm của quân Tống:

+ Xây dựng những căn cứ quân sự, hậu cần gần biên giới, làm nơi xuất phát trực tiếp

cho các đạo quân xâm lược

+ Ngăn cản việc trao đổi, buôn bán giữa hai nước, dụ dỗ các tù trưởng dân tộc

+ Xúi giục vua Chăm pa đánh lên từ phía nam

- Nhận xét gì về âm mưu xâm lược của nhà Tống: Thâm hiểm, độc ác, quyết tâm xâmlược Đại Việt

? Who: Ai là người lãnh đạo kháng chiến? - Lý Thường Kiệt

- Sự chuẩn bị của nhà Lý

+ Cử Lý Thường Kiệt làm tổng chỉ huy

+ Luyện tập, canh phòng, tuyển quân, đánh trả các cuộc quấy phá

+ Lý Thánh Tông cùng Lý Tường Kiệt chỉ huy 5 đạo quân đánh Chăm Pa - Vua Chăm

bị bắt

? When: Khi nào quân ta đánh thành Ung Châu, Liêm Châu?

- Tháng 10/1075 Lý Thường Kiệt chỉ huy 10 vạn quân thủy bộ, chia làm hai đạo tấncông vào đất Tống

? What: Kết quả khi ta đánh thành Ung Châu, Liêm Châu?

- Sau 42 ngày chiến đấu quân Lý đã hạ được thành Ung Châu - căn cứ mạnh nhất củaquân Tống

? How: Cuộc tấn công vào đất Tống của nhà Lý có ý nghĩa gì?

- Lý Thường Kiệt tấn công vào 3 căn cứ này để làm cho quân Tống gặp khó khăn vềlương thực và khí giới

GV phân tích, nhận xét, đánh giá kết quả của học sinh

1 Cuộc kháng chiến chống Tống giai đoạn thứ nhất (năm 1075)

- Từ giữa thế kỉ XI, nhà Tống gặp nhiều khó khăn chồng chất Để giải quyết tình trạngkhủng hoảng trong nước thì vua Tống đã tiến hành xâm lược Đại Việt

Trang 18

- Nhà Lý chủ động chuẩn bị đối phó Thái úy Lý thường đã chủ động tấn công trướcnhằm chặn thế mạnh của quân địch.

Mưu lược của Lý Thường Kiệt : Tiên phát chế nhân " Ngồi yên đợi giặc, không bằng đem quân đánh trước để chặn thế mạnh của giặc"

HOẠT ĐỘNG 3: LUYỆN TẬP

lĩnh hội ở hoạt động hình thành kiến thức vừa học

b Nội dung: HS trả lời câu hỏi của GV

c Sản phẩm: Câu trả lời của HS.

- GV tổ chức trò chơi Cướp biển

Kho báu giữa đại dương đã bị những tên cướp biển cướp đi Em hãy dành lại kho báucho mình bằng cách vượt qua những câu hỏi sau:

Câu 1 Ai là người lãnh đạo cuộc kháng chiến chống tống

Câu 3 Vì sao nhà Tống lại muốn đem quân xâm lược Đại Việt?

A Để giải quyết những khó khăn trong nước

B Do nhà Lý không chấp nhận tước vương của nhà Tống

C Do sự xúi giục của Cham-pa

D Do giai đoạn này nhà Tống hùng mạnh

Câu 4: Tên thành mà Lý Thường Kiệt đã tiến đánh để ngăn chặc sức mạnh cảu quân Tống

A Cố Cung

B Vạn Lý Trường Thành

Trang 19

C Thành Trường An

D Ung Châu, Liêm Châu

Câu 5: Trên cơ sở phân tích diễn biến cuộc kháng chiến chống Tống (1075-1077)

em hãy cho biết tư tưởng xuyên suốt của nhà Lý là gì?

HOẠT ĐỘNG 4: VẬN DỤNG

a Mục tiêu: Củng cố và mở rộng kiến thức nội dung của bài học cho HS

b Nội dung: HS trả lời câu hỏi GV

B1: Chuyển giao nhiệm vụ: (GV giao bài tập)

Bài tập: Sưu tầm một số tư liệu giới thiệu về 1 trong tứ đại kim khí ra đời trong thời kì

này?

- GV hướng dẫn các em tìm hiểu yêu cầu của đề

- HS đọc và xác định yêu cầu của bài tập

- GV hướng dẫn các em cách nộp sản phẩm cho GV sau khi hoàn thành

- HS làm bài tập ra giấy và nộp lại cho GV qua hệ thống CNTT mà GV hướng dẫn

Trang 20

1 Kiến thức:

- Đánh giá được những nét độc đáo trong cuộc kháng chiến chống Tống (1075-1077)

- Đánh giá được vai trò của Lý Thường Kiệt trong cuộc kháng chiến chống Tống

2 Năng lực:

- Năng lực chung: Năng lực giao tiếp và hợp tác; tự học; giải quyết vấn đề

- Năng lực chuyên biệt:

+ Biết sưu tầm khai thác tư liệu kênh hình trong học tập lịch sử, rèn luyện năng lực tìmhiểu lịch sử

+ Biết trình bày suy luận , phản biện tranh luận về một vấn đề lịch sử, rèn luyện nănglực nhận thức và tư duy lịch sử

+ Rèn luyện kĩ năng quan sát và sử dụng bản đồ trong khi học và trả lời câu hỏi

- Giáo án theo định hướng phát triển năng lực, phiếu học tập dành cho HS

- Nghiên cứu tài liệu, soạn bài theo câu hỏi SGK

- Lược đồ các cuộc kháng chiến chống Tống

- Một số tài liệu có liên quan

2 Học sinh:

+ SGK, đọc và tìm hiểu nội dung bài trước

+ Tranh ảnh tư liệu sưu tầm liên quan đến bài học và dụng cụ học tập theo yêu cầu củaGV

III TIẾN TRÌNH DẠY-HỌC

HOẠT ĐỘNG 1: KHỞI ĐỘNG

a Mục tiêu: Giúp HS nhớ lại kiến thức bài học cũ, tạo tâm thế cho học sinh đi vào tìm

hiểu bài mới

b Nội dung: GV đặt câu hỏi, HS trả lời câu hỏi của GV.

GV nêu vấn đề, HS suy nghĩ trả lời

? Em đã từng bao giờ nghe đến sông Như Nguyệt? Hãy nêu sự hiểu biết của em về con sông đó Em có biết con sông đó gắn liền với sự kiện lịch sử nào hoặc với vị anh hùng dân tộc nào?

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động.

Trang 21

- GV mời đại diện 2-3 HS trả lời câu hỏi.

HOẠT ĐỘNG 2: HÌNH THÀNH KIẾN THỨC MỚI

2 Cuộc kháng chiến chống Tống giai đoạn thứ hai (năm 1077)

a Mục tiêu:

- Mô tả được cuộc kháng chiến chống Tống (1075-1077)

- Đánh giá được vai trò của Lý Thường Kiệt trong cuộc kháng chiến chống Tống

Nhiệm vụ 1: Chuẩn bị kháng chiến

GV yêu cầu HS đọc nội dung mục 2 SGK (tr.60) và trả lời các câu hỏi sau:

? Sau khi rút quân về nước thì Lý Thường Kiệt đã chuẩn bị những gì?

? Tại sao Lý Thường Kiệt chọn sông Như Nguyệt để làm phòng tuyến chặn giặc?

Nhiệm vụ 2: Cuộc chiến đấu trên phong tuyến sông Như Nguyệt

GV yêu cầu HS đọc nội dung mục 2 SGK (tr.61) thảo luận cặp đôi và trả lời các câuhỏi sau:

? Sau thất bại ở Ung Châu, thái độ của nhà Tống thế nào?

? Sau nhiều lần tấn công vào phòng tuyến Như Nguyệt bị thất bại, tình thế quân giặcnhư thế nào?

? Trước tình hình như vậy Lý Thường Kiệt đã có những hành động gì?

? Em hãy nêu kết quả, ý nghĩa của cuộc kháng chiến chống Tống?

HS đọc SGK và thực hiện yêu cầu

GV khuyến khích học sinh hợp tác với nhau khi thực khi thực hiện nhiệm vụ học tập

GV gợi ý cho HS bằng một số video về cuộc kháng chiến chống Tống

Giới thiệu thêm về bài “Nam quốc sơn hà” của Lý Thường Kiệt

“ Nam quốc sơn hà Nam đến cư

Tiệt nhên định phận tại thiên thư

Như hà nghịch lỗ lai xâm phạm

Nhữ đẳng hành khan thủ bại thư”

GV:

- Yêu cầu HS trả lời, yêu cầu đại diện nhóm trình bày

- Hướng dẫn HS trình bày, nhận xét (nếu cần)

HS:

- Trả lời câu hỏi của GV

Trang 22

- Đại diện nhóm trình bày sản phẩm của nhóm.

- HS các nhóm còn lại quan sát, theo dõi nhóm bạn trình bày và bổ sung cho nhóm bạn(nếu cần)

Sản phẩm dự kiến

? Sau khi rút quân về nước thì Lý Thường Kiệt đã chuẩn bị những gì?

+ Hạ lệnh cho các địa phương chuẩn bị bố phòng

+ Bố trí lực lượng thủy binh ở vùng Đông Bắc

+ Xây dựng phòng tuyến Như Nguyệt (đường bộ)

? Tại sao Lý Thường Kiệt chọn sông Như Nguyệt để làm phòng tuyến chặn giặc?

- Đây là một đoạn sông Cầu (Từ ngã ba sông Cà Lồ và sông Cầu trở xuống đến PhảLại – lúc đó là Vạn Xuân) Dòng sông chặn ngang con đường bộ mà quân Tống có thểvượt qua để tiến về Thăng Long

+ Lý Thường Kiệt cho xây phòng tuyế sông Như Nguyệt: đắp đê cao như bức tườngthành ở mặt nam sông Cầu, bên trên đóng tre làm giậu dày mất tầng, kiên cố dài gần

10 km từ chân núi Tam Đảo, bao bọc, che đỡ cho cả hai vùng đồng bằng rộng lớn.Thành hào kiên cố giúp dễ dàng phòng thủ hơn một đồn thành độc lập giữa kinh thành

? Sau thất bại ở Ung Châu, thái độ của nhà Tống thế nào?

- Căm tức, chuẩn bị ráo riết để xâm lược Đại Việt

? Sau nhiều lần tấn công vào phòng tuyến Như Nguyệt bị thất bại, tình thế quân giặc như thế nào?

- Địch chán nản, mệt mỏi, ốm đau chết nhiều Quách Quỳ ra lệnh: “ Ai bàn đánh sẽ bịchém!”

? Trước tình hình như vậy Lý Thường Kiệt đã có những hành động gì?

- Cuối năm 1077, Lý Thường Kiệt mở cuộc tấn công lớn quân Tống thua và phải rútquân về nước

- Chuyển dẫn sang phần luyện tập

2 Cuộc kháng chiến chống Tống giai đoạn thứ hai (năm 1077)

a Chuẩn bị kháng chiến:

- Hạ lệnh cho các địa phương chuẩn bị bố phòng

- Bố trí lực lượng thủy binh ở vùng Đông Bắc

- Xây dựng phòng tuyến trên sông Như Nguyệt

b Cuộc chiến đấu trên phong tuyến sông Như Nguyệt

- Năm 1077, quân Tống chia làm hai đạo quân tiến vào xâm lược nước ta Và bị quân

ta chặn đứng trước phòng tuyến Như Nguyệt

- Cuối năm 1077, Lý Thường Kiệt mở cuộc tấn công lớn quân Tống thua và phải rútquân về nước

- Ý nghĩa:

Trang 23

+ Đập tan âm mưu xâm lược của nhà Tống.

+ Bảo vệ nền độc lập, tự chủ

HOẠT ĐỘNG 3: LUYỆN TẬP

lĩnh hội ở hoạt động hình thành kiến thức vừa học

c Sản phẩm: Câu trả lời của HS.

- GV tổ chức trò chơi Ai là triệu phú

Để trở thành triệu phú HS sẽ phải vượt qua những câu hỏi sau:

Câu 1 Ai là người chỉ đạo cuộc kháng chiến chống Tống xâm lược thời Lý?

A Sáng tác bài thơ thần “Nam quốc sơn hà”

B Tập trung tiêu diệt nhanh quân Tống

C Ban thưởng cho quân lính

D Cả 3 ý trên

Câu 3 Lý Thường Kiệt chủ động kết thúc chiến tranh bằng cách nào?

A Tổng tiến công, truy kích kẻ thù đến cùng

B Thương lượng, đề nghị giảng hòa

C Kí hòa ước, kết thúc chiến tranh

D Đề nghị “giảng hòa”củng cố lực lượng, chờ thời cơ

Câu 4: Tại sao Lý Thường Kiệt lại chủ động giảng hòa?

A Để bảo toàn lực lượng và tài sản của nhân dân

B Lý Thường Kiệt sợ mất lòng vua Tống

C Để đảm bảo mối quan hệ hòa hiếu giữa hai nước và là truyền thống nhân đạo củadân tộc

D Lý Thường Kiệt muốn kết thúc chiến tranh nhanh chóng

Trang 24

Câu hỏi 1 2 3 4

HOẠT ĐỘNG 4: VẬN DỤNG

a Mục tiêu: Củng cố và mở rộng kiến thức nội dung của bài học cho HS

b Nội dung: HS trả lời câu hỏi GV

B1: Chuyển giao nhiệm vụ: (GV giao bài tập)

Bài tập: Cuộc kháng chiến chống Tống của nhà Lý đã để lại những bài học gì chocông cuộc bảo vệ Tổ quốc ngày nay?

- GV hướng dẫn các em tìm hiểu yêu cầu của đề

- HS đọc và xác định yêu cầu của bài tập

- GV hướng dẫn các em cách nộp sản phẩm cho GV sau khi hoàn thành

- HS làm bài tập ra giấy và nộp lại cho GV qua hệ thống CNTT mà GV hướng dẫn

B4: Kết luận, nhận định (GV)

- Nhận xét ý thức làm bài của HS, nhắc nhở những HS không nộp bài hoặc nộp bàikhông đúng qui định (nếu có)

- Dặn dò HS những nội dung cần học ở nhà và chuẩn bị cho bài học sau

+ Học bài cũ và chuẩn bị bài tiếp theo

3 Phẩm chất:

- Bồi dưỡng cho HS tinh thần đấu tranh bất khuất chống áp bức bóc lột và tinh thầnsáng tạo trong xây dựng đất nước

Trang 25

- Giáo dục lòng yêu nước, tự hào dân tộc, biết ơn tổ tiên và ý thức kế thừa truyềnthống dân tộc trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc cho HS.

II Thiết bị dạy học và học liệu

2 Giáo viên :

2 Học sinh

1 Hoạt động 1: Khởi động

hiểu bài mới

GV đưa ra các câu hỏi trắc nghiệm, HS trả lời ôn tập lại kiến thức đã học

Câu 1: Nơi nào được coi là trường học đầu tiên của quốc gia Đại Việt?

Câu 3: Nhà Lý xây dựng Văn Miếu – Quốc Tử Giám để làm gì?

A Dạy học cho con vua, quan, tổ chức các kì thi

B Vui chơi giải trí

C Là nơi gặp gỡ của quan lại

D Đón tiếp sứ thần nước ngoài

Câu 4: Nhà Lý mở khoa thi đầu tiên để tuyển chọn quan lại vào thời gian nào?

Trang 26

Cuối thế kỉ XII, triều Lý bắt đầu suy yếu Chớp ngay thời cơ ấy, họ Trần nhanh chóng năm lấy vận nước, viết nên một trang sử mới cho Đại Việt Vậy nhà Trần đã được thành lập như thế nào? Tình hình chính trị kinh tế xã hội văn hóa thời Trần có gì nổi bật? Chúng ta cùng tìm hiểu qua bài học hôm nay

1 Sự thành lập nhà Trần.

a Mục tiêu: Mô tả được sự thành lập nhà Trần.

(Khâm định Việt sử thông giám cương mục)

GV cho HS xem 1 đoạn video ngắn về cảnh Lý Chiêu Hoàng nhường ngôi cho TrầnCảnh để khắc sâu kiến thức cho HS

Trang 27

1 Sự thành lập nhà Trần.

- Đến cuối thế kỉ XII, nhà Lý ngày càng suy yếu

- 1/1226 Lý Chiêu Hoàng nhường ngôi cho chồng là Trần Cảnh Nhà Trần được thànhlập

a Mục tiêu: Trình bày được những nét chính về tình hình chính trị của nhà Trần.

b Nội dung: Học sinh dưới sự hướng dẫn của giáo viên sẽ trả lời câu hỏi theo yêu cầu

của giáo viên

GV yêu cầu HS đọc SGK và hoàn thành phiếu học tập

Thảo luận cặp đôi

? Dựa vào thông tin trên sách giáo khoa em hãy điền thông tin vào sơ đồ sau

? Em có nhận xét gì về tổ chức bộ máy nhà nước thời Trần?

? So sánh điểm giống và khác nhau giữa tổ chức bộ máy nhà nước thời Lý so với thờiTrần?

? Quân đội nhà Trần được tổ chức như thế nào?

? Nhà Trần đã ban hành bộ luật gì?

?Nhà Trần đã thực hiện chính sách ngoại giao như thế nào?

- Các nhóm trình bày kết quả

Dự kiến sản phẩm

Trang 28

Dựa vào thông tin trên sách giáo khoa em hãy điền thông tin vào sơ đồ sau.

? So sánh điểm giống và khác nhau giữa tổ chức bộ máy nhà nước thời Lý so với thời Trần?

* Giống: Chế độ quân chủ trung ương tập quyền

* Khác: Nhà Trần

- Nhà Trần thực hiện chế độ Thái Thượng Hoàng

- Các quan đại thần phần lớn do họ Trần nắm giữ

- Đặt thêm các cơ quan, chức quan để trông coi sản xuất

- Cả nước chia làm 12 lộ

* Nhận xét: Bộ máy nhà Trần hoàn chỉnh, chặt chẽ hơn nhà Lý Năng lực quản lý của

nhà Trần được nâng cao

? Quân đội nhà Trần được tổ chức như thế nào?

- Thời Lê sơ xây dựng quân đội với hai bộ phận:

+ Quân đội triều đình, quân các lộ, phủ, quân vương hầu

+ Quân đội địa phương: dân binh các làng, xã

- Thực hiện chính sách “ngụ binh ư nông”

Ngụ binh ư nông là “gửi binh ở nông”: gửi quân vào nông nghiệp, cho binh lính laođộng, sản xuất tại địa phương trong một khoảng thời gian xác định", là chính sách xâydựng lực lượng quân sự thời phong kiến ở Việt Nam

? Nhà Trần đã ban hành bộ luật gì?

- Bộ Quốc triều hình luật

- Chế độ tư hữu được bảo vệ nghiêm Người nợ không trả được nợ sẽ bị bắt giam chođến khi nào trả hết nợ mới được tha

Quy định cụ thể về việc mua bán ruộng đất, đó là vào năm 1237 triều đình quy định

“trúc thư văn khế”, nếu là giấy tờ về ruộng đất vay mượn thì người làm chứng in tay ở

3 dòng trước, người bán in tay ở 4 dòng sau

(Tư liệu đại cương LSVN)

? Nhà Trần đã thực hiện chính sách ngoại giao như thế nào?

Đối với phương Bắc: Thực hiện chính sách hoà hiếu

Trang 29

Đối với Chân Lạp, Chăm-pa, Ai Lao: Đều tiến cống và thiết lập quan hệ ngoại giao vớiĐại Việt.

Tình hình chính trị Những nét chính

Tổ chức chính quyền Nhà Trần tiếp tục cũng cố chế độ quân chủ trung ương tập

quyền

Chính sách đối nội Bộ máy chính quyền từ trung ương đến địa phương được tổ

chức quy củ và hoàn thiện

Quân đội Quân đội bao gồm quân triều đình và quân địa phương Tiếp

tục thực hiện chính sách “ Ngụ Binh ư nông”

Luật pháp Nhà Trần ban hành bộ Quốc triều hình luật

Chính sách ngoại giao Thực hiện chính sách hoà hiếu với vương triều phương Bắc

Chăm-pa, Ai Loa và Chân Lạp đều tiến cống và thiết lậpquan hệ

GV mời HS tham gia trò chơi Plan vs zombie Để tiêu diệt zombie vào nhà và bảo vệngôi nhà của mình, các em phải vượt qua những câu hỏi sau của zombie

Câu 1: Ai đã nhường ngôi cho Trần Cảnh?

A Lý Bí

B Lý Thường Kiệt

C Lý Chiêu Hoàng

D Lý Thánh Tông

Câu 2: Bộ luật nào được ban hành dưới thời Trần?

A Luật Gia Long

B Luật Hồng Đức

C Hình Thư

D Quốc triều hình luật

Câu 3: Bộ máy nhà nước thời Trần được tổ chức theo chế độ nào?

A Trung ương tập quyền

B Vua nắm quyền tuyệt đối

Trang 30

C Phong kiến phân quyền.

D Vừa trung ương tập quyền vừa phong kiến phân quyền

Câu 4: Ý nào dưới đây không phải nguyên nhân kiến nhà Lý sụp đổ?

A Các thế lực phong kiến địa phương nổi dậy chống lại triều đình

B Quân Tống tiến công xâm lược nước ta và lật đổ nhà Lý

C Chính quyền không chăm lo đến đời sông nhân dân, quan lại ăn chơi sa đọa

D Hạn hán, lụt lội, mất mùa liên tiếp xảy ra, đời sống nhân dân cực khổ

c Sản phẩm: Bài thuyết trình của HS

Bài tập: Dựa vào kiến thức đã học em hãy cho biết sự thành lập của triều Trần thay

cho triều lý vào đầu thế kỷ XII có phù hợp với yêu cầu lịch sử không? vì sao?

Trang 31

- Nêu được những thành tựu chủ yếu về văn hóa của Đại Việt thời Trần.

2 Năng lực

2 Học sinh

hiểu bài mới

GV cho HS xem 1 đoạn video về thương cảng Vân Đồn, kích thích trí tò mò của HS

? Em biết gì về thương cảng Vân Đồn

Trang 32

3 Tình hình kinh tế, xã hội.

a Mục tiêu: Trình bày được những nét chính về tình hình kinh tế, xã hội nhà Trần.

+ Nhóm 5,6: Trình bày tình hình ngoại thương của nhà Trần

Nhiệm vụ 2: Tình hình xã hội.

Thảo luận cặp đôi và trả lời các câu hỏi

? Xã hội nhà Trần bao gồm những tầng lớp, giai cấp nào?

? Tầng lớp, giai cấp nào giữ vai trò quan trọng trong sản xuất thời nhà Trần?

? Tầng lớp naò có địa vị thấp nhất trong xã hội?

? Tại sao xã hội thời Trần phân hoá như vậy nhưng vẫn giữ được bình yên, hoà thuận?

Hoàn thành sơ đồ xã hội thời Trần

Nô tì là tầng lớp thấp nhất trong xã hội

Thợ thủ công và thương nhân ngày càng đông đảo

Trang 33

Sự phân biệt giữa nông dân và nô tì ngày càng trở nên sâu

sắc

Nông dân là lực lượng đông đảo nhất trong xã hội

GV gợi ý cho HS thảo luận bằng một số câu hỏi gọi mở:

? Những biện pháp của Nhà nước đã mang lại tác dụng gì đối với sự phát triển củanông nghiệp?

?Em có suy nghĩ gì về câu ca dao: Có gốm Chu Đậu trong nhà Như là có cả ông bà tổtiên

Nhiệm vụ 1: Tình hình kinh tế.

? Tìm hiểu về các chính sách và tác dụng của nhà Trần về nông nghiệp

Khai hoang mở rộng đất canh tác

Đắp đê phòng lụt, xây dựng các công trình thuỷ lợi

Miễn giảm tô thuế

Các vương hầu, quý tộc chiêu tập dân nghèo đi khai hoang lập điền trang

Thành lập làng, xã được mở rộng, đê điều được củng cố

Nhà Trần ban thái ấp cho quý tộc

? Tìm hiểu về tình hình phát triển của thủ công nghiệp thời Trần? Liệt kê một số làng nghề tiêu biểu?

Làm đồ gốm tráng men, Đóng thuyền đi biển, Nghề dệt vải, Chế tạo vũ khí

Trước thời Trần, sách sử Việt Nam không nói rõ quan hệ giữa các đơn vị tiền tệ Thời Trần Thái Tông được các nhà nghiên cứu ghi nhận là lần đầu tiên sử sách phản ánh quan hệ này Theo Đại Việt sử ký toàn thư ghi chép vào năm 1226, triều đình

"xuống chiếu cho dân gian dùng tiền "tỉnh bách" (hay "tỉnh mạch) mỗi tiễn là 69 đồng Tiền nộp cho nhà nước (tiền "thượng cung") thì mỗi tiễn là 70 đồng"

Năm 1360, vua Trần Dụ Tông cho đúc "Ðại Trị thông bảo"

Tại các làng xã nhiều làng nghề và phường nghề được hình thành

? Trình bày tình hình ngoại thương của nhà Trần?

- Nội thương: Hoạt động buôn bán diễn ra khắp nơi Thăng Long là trung tâm kinh tế,buôn bán sầm uất nhất cả nước

- Ngoại thương: Các cửa khẩu dọc biên giới như Vân Đồn, Hội Thống diễn ra tấp nập

Nhiệm vụ 2: Tình hình xã hội.

Hoàn thành sơ đồ xã hội thời Trần

Trang 34

? Em hãy so sánh xã hội thời Trần với xã hội Thời Lý ?



Thợ thủ công và thương nhân ngày càng đông đảo 

Sự phân biệt giữa nông dân và nô tì ngày càng trở nên sâu

sắc

X

Nông dân là lực lượng đông đảo nhất trong xã hội 

Trang 35

- Xã hội tiếp tục có sự phân hóa.

+ Tầng lớp quý tộc có nhiều đặc quyền nắm giữ các chức vụ chủ chốt trong bộ máychính quyền

+ Nông dân nhận cày cấy ruộng đất công làng xã

+ Thợ thủ công và thương nhân tăng nhanh về số lượng

+ Tầng lớp nông nô, nô tì có số lượng khá đông đảo

GV mời HS tham gia trò chơi Giải cứu đại dương Tên phù thủy độc ác, nham hiểm đãbắt cóc hết sinh vật biển Các em hãy giúp các nàng tiên cá giải cứu các sinh vật biểnnhé!

Câu 1: Nhà Trần chú trọng và phát triển nghành kinh tế nào?

Câu 2: Một trong những thương cảng nổi tiếng thời nhà Trần

Câu 3: Tầng lớp nào có nhiều đặc quyền nắm giữ các chức vụ chủ chốt trong bộ máychính quyền

Câu 4: Tầng lớp nào có số lượng khá đông đảo phục vụ trong các gia đình quý tộc.Câu 5: Lực lượng nào đông đảo nhất và giữ vai trò quan trọng trong xã hội?

Câu 6: Các xưởng thủ công nghiệp của nhà nước chuyên làm những gì?

Trang 36

Câu 1: Nông nghiệp

Câu 2: Vân Đồn (hoặc Hội Thống)

Câu 3: Tầng lớp quý tộc (vua, quan lại)

Câu 4: Tầng lớp nông nô, nô tì

Câu 5: Nông dân

Câu 6: Đúc tiền, chế tạo vũ khí, đóng thuyền chiến…

Bài tập: Đóng vai là hướng dẫn viên du lịch, em hãy giới thiệu về thương cảng Vân

Đồn qua 1 bài viết ngắn (khoảng 10-15 dòng)

3 Phẩm chất:

- Bồi dưỡng cho HS tinh thần đấu tranh bất khuất chống áp bức bóc lột và tinh thầnsáng tạo trong xây djwng đất nước

Trang 37

- Giáo dục lòng yêu nước, tự hào dân tộc, biết ơn tổ tiên và ý thức kế thừa truyềnthống dân tộc trong công cuộc xây djwng và bảo vệ Tổ quốc cho HS.

II Thiết bị dạy học và học liệu

1 Giáo viên :

2 Học sinh

hiểu bài mới

GV yêu cầu HS trả lời các câu hỏi trắc nghiệm để ôn tập lại kiến thức đã học

Câu hỏi 1: Tầng lớp nào đông đảo nhất trong xã hội nhà Trần là:

A Quý tộc

B Nông dân

C Địa chủ

D Quan lại

Câu hỏi 2: Sau chiến tranh nhà Trần làm gì để phát triển nông nghiệp?

A Thu mua ruộng đất

B Lễ hội, vui chơi được tổ chức thường xuyên

C Khuyến khích sản xuất, mở rộng diện tích trồng trọt.

D Lập đồn điền

Câu hỏi 3: Thủ công nghiệp do nhà nước quản lý gồm:

A nghề làm đồ gốm tráng men, nghề dệt vải, lụa, chế tạo vũ khí, đóng thuyền đi biển.

B nghề dệt vải,lụa, chế tạo vũ khí

C nghề làm đồ gốm tráng men

D đóng thuyền đi biển

Câu hỏi 4: Sự phát triển kinh tế thời Trần nguyên nhân nhờ vào đâu?

Trang 38

a Mục tiêu: Trình bày được những nét chính về tình hình văn hóa của nhà Trần.

GV chia HS thành 4 nhóm thảo luận

+ Nhóm 1: Tư tưởng, tôn giáo

+ Nhóm 2: Giáo dục

+ Nhóm 3: Khoa học kĩ thuật

+ Nhóm 4: Văn học, nghệ thuật

GV gợi ý cho HS thảo luận bằng một số câu hỏi gợi mở

? Nho giáo phát triển như thế nào? Kể tên những nhà nho được triều đình trọng dụng?

? Đạo phật thời Trần so với thời Lý như thế nào? Nêu dẫn chứng?

? Trình bày vài nét về tình hình giáo dục thời Trần?

? Quốc sử viện có nhiệm vụ gì ? Do ai đứng đầu?

? Trong cuộc kháng chiến lần hai, ba chống quân Nguyên ai là người chỉ huy cuộckháng chiến?

? Em hãy nêu những thành tựu về y học?

? Thời Trần có những công trình kiến trúc nổi tiếng nào?

?Em có nhận xét gì về nghệ thuật chạm khắc thời Trần?

Tư tưởng, tôn giáo

Trang 39

- Đạo Nho ngày càng phát triển do nhu cầu xây dựng bộ máy nhà nước

- Đạo Phật vẫn phát triển: “Trong nước quá nửa làm sư, trong nước chỗ nào cũng cóchùa” (Lê Văn Hưu)

Giáo dục

- Quốc tử giám được mở rộng, các lộ, phủ đều có trường học, các kì thi tổ chức ngàycàng nhiều

- “…Năm 1246, nhà Trần định lệ thi thái học sinh (tiến sĩ) 7 năm một lần thi

- Năm 1247, quy định chọn Tam khôi (Trạng nguyên, Bảng nhãn, Thám hoa) trong kìthi Đình

- “ Phép thi thời Trần 7 năm một khoa, đặt ra tam khôi, điều lệ mỗi ngày một nghiêmngặt, ân điển mỗi ngày một long trọng, công danh do đó mà ra, nhân tài đầy rẫy, so vớithời Lý thì thịnh hơn nhiều”

(Khoa mục chí- trong Lịch triều Hiến chương loại chí)

GV bổ sung kiến thức

9 vị Trạng nguyên thời Trần

1 Nguyễn Quan Quang: Trạng nguyên đầu tiên Quê Tam Sơn, Tiên Sơn, Bắc Ninh.

Đỗ khoa Bính Ngọ (1246)

2 Nguyễn Hiền: Trạng nguyên nhỏ tuổi nhất (13 tuổi) Quê Dương A, Nam Thắng,

Nam Trực, Nam Định Đỗ khoa Đinh Mùi (1247) (Khoa này cả 3 vị tam khôi đều trẻtuổi: Bảng nhãn Lê Văn Hưu 17 tuổi; Thám hoa Đặng Ma La 14 tuổi)

Nguyễn Hiền sinh năm 1234 (có tài liệu ghi năm 1235), người làng Dương A, huyệnThượng Hiền, phủ Thiên Trường (nay là xã Nam Thắng, huyện Nam Trực, tỉnh NamĐịnh)

Trong khoa thi năm 1247, lần đầu tiên trong lịch sử có 3 sĩ tử đỗ đầu đều là nhữngngười trẻ Trạng nguyên Nguyễn Hiền mới 13 tuổi, Bảng nhãn Lê Văn Hưu 18 tuổi vàThám hoa Đặng Ma La 14 tuổi Vì vậy, Trạng nguyên Nguyễn Hiền được coi là “Khaiquốc Trạng Nguyên” và là trạng nhỏ tuổi nhất trong lịch sử nước ta

3 Trần Quốc Lặc: Kinh Trạng nguyên Quê Uông Hạ, Minh Tân, Nam Sách, Hải

Dương Đỗ khoa Bính Thìn (1256)

4 Trương Xán: Trại Trạng nguyên Quê Hoành Bồ, Hoành Sơn, Quảng Trạch, Quảng

Bình Đỗ khoa Bính Thìn (1256), năm 29 tuổi

5 Trần Cố: Kinh Trạng nguyên Quê Phạm Lý, Ngô Quyền, Thanh Miện, Hải Dương.

Đỗ khoa Bính Dần (1266)

6 Bạch Liêu: Trại Trạng nguyên Quê Nguyên Xá, Diễn Ninh, Diễn Châu, Nghệ An.

Đỗ khoa Bính Dần (1266)

7 Đào Tiêu: quê Yên Hồ, Đức Thọ, Hà Tĩnh Đỗ khoa Ất Hợi (1275).

8 Mạc Đĩnh Chi: quê Lũng Động, Nam Tân, Nam Sách, Hải Dương Đỗ khoa Giáp

Thìn (1304)

9 Đào Sư Tích: quê Lý Hải, Song Khê, Yên Dũng, Bắc Giang Đỗ khoa Giáp Dần

(1374)

Trang 40

Sử học: Lập ra Quốc sử viện, năm 1272 bộ “ Đại Việt sử kí” của Lê Văn Hưu ra đời Quân sự: Đánh dấu bước phát triển về lý luận quân sự của Đại Việt

Y học

Tuệ Tĩnh (Canh Ngọ 1330 - ất Sửu 1385) Đại danh y thời Trần Dụ Tông, tên thật làNguyễn Bá Tĩnh, hiệu là Tuệ Tĩnh, biệt hiệu Tráng Tử Vô Dật, Hồng Nghĩa; quê ởlàng Nghĩa Phú, nay thuộc huyện Cẩm Giàng, tỉnh Hải Dương Ông mồ côi cả cha lẫn

mẹ từ lúc 6 tuổi, được sư chùa Hải Triều (ở Giám) nuôi ăn học, sau lại gửi vào chùaKeo (ở Thái Bình) tiếp tục tu học Năm 1351, lúc ông 21 tuổi đã thi đỗ Thái học sinh,nhưng không lấy vợ, không ra làm quan mà quay về chùa Nghiêm Quang, tiếp tục tuhành nghiên cứu Phật học, làm thuốc cứu người Ông để tâm nghiên cứu dược tính câythuốc Nam, xây dựng nền Y học dân tộc theo truyền thống của người Nam

4 Tình hìn văn hóa

a Tư tưởng, tôn giáo

- Thời Trần Phật giáo, Nho giáo và Đạo giáo được coi trọng

+ Nho giáo ngày càng được nâng cao vị thế

+ Phật giáo được cả vua, quý tộc và nhân dân tôn sùng

- Văn học chữ hán và chữ nôm rất phát triển

- Nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc được thể hiện rõ nét qua các tác phẩm kinh đôThăng Long, thành Tây Đô…

- Nghệ thuật diễn xướng phát triển nhiều loại hình chèo tuồng, hát xẩm, múa rối

GV đưa ra các câu hỏi trắc nghiệm ôn tập kiến thức vừa học cho HS

Câu 1: Ai la thầy giáo, nhà Nho dưới thời Trần được triều đình trọng dụng nhất?

Tiêu đề	Nhà Lý xây dựng và phát triển đất nước (1009-1225)
Trường học	Trường Đại học Hà Nội
Chuyên ngành	Lịch sử
Thể loại	Giáo trình
Năm xuất bản	HKII
Thành phố	Hà Nội

Định dạng
Số trang	104
Dung lượng	20,88 MB