Đối Mặt Với Những Cám Dỗ pdf

Bức tranh về tính cách nhân mà tôi cố gắng khắc họa nhằm để khẳng định một thực tế rằng ở cấp độ cơ bản nhất, bạn và tôi những người đã trưởng thành không thể đổ lỗi cho ai khác về con n

ĐỐI MẶT VỚI NHỮNG CÁM DỖ - LÊ HỮU TIẾN

Tác phẩm: ĐỐI MẶT VỚI NHỮNG CÁM DỖ

Dịch và biên soạn: Lê Hữu Tiến

Nhà xuất bản: Nxb Văn Hoá Thông Tin

Năm xuất bản: 01/2012

Số trang: 150

Khổ sách: 13.5 x 20.5 cm

Giá bìa: 30.000 đồng

 Thông Tin Thực Hiện:

Đánh máy: tunkey, tranvuong, lethanhbk55

Hiệu chỉnh: thanhtradn91

Đóng gói: thanhtradn91

Hoàn thành: 04/04/2013

“CHÂN THÀNH CẢM ƠN CÁC THÀNH VIÊN

ĐÃ THAM GIA DỰ ÁN EBOOK – VTBT”

THƯ NGỎ CỦA NHÓM E-BOOK (VTBT)

Các bạn thân mến!

Trong thời đại công nghệ thông tin Internet ngày càng phát triển như hiện nay, Ebook như là một món ăn tinh thần không thể thiếu của cộng đồng mạng và

không ai có thể phủ nhận những lợi ích mà nó mang lại Chúng tôi – Nhóm E-Book

(VTBT) đã cố gắng số hóa cuốn sách này với hy vọng mang đến cho các bạn những

tiện ích nhất định khi sử dụng Ebook

Đầu tiên, E-Book (VTBT) chân thành xin lỗi Tác Giả và NXB vì đã thực hiện

Ebook khi chưa được sự đồng ý của bên liên quan

Tiếp đến, mong các bạn sử dụng Ebook một cách hợp lí, tránh in ấn, photo nhân bản để giữ gìn giá trị vốn có của cuốn sách in

Việc sử dụng Ebook này là miễn phí Do đó, E-Book (VTBT) không chịu

trách nhiệm về bất kỳ sai sót gì trong quá trình biên tập Ebook

Cuối cùng, chúng tôi hy vọng độc giả yêu sách nên sở hữu cho mình cuốn sách in để trải nghiệm và đánh giá được tốt hơn về Ebook lẫn sách in, cũng như ủng hộ về mặt tài chính cho Tác Giả và NXB

Chúng tôi xin gởi lời cảm ơn trân trọng đến Tác Giả, NXB đã mang đến cho người đọc những cuốn sách vô cùng giá trị

Và xin cảm ơn các độc giả đã ủng hộ E-Book (VTBT)

Trân trọng!

ĐỐI MẶT VỚI NHỮNG CÁM DỖ - LÊ HỮU TIẾN

Lời giới thiệu

Gieo tư tưởng gặt hái thành công

Gieo hành động gặt hái thói quen

Gieo thói quen gặt hái tính cách

Gieo tính cách gặt hái định mệnh

14

Tôi đã nhận ra người có trách nhiệm với sự nghèo nàn về đạo đức chúng ta

Đó chính là chính chúng ta

Lời giới thiệu

Không ai muốn sống thiếu bè bạn

- Arisốt

Sự trao đổi “giữa bạn bè với nhau” về vấn đề tính cách cá nhân của mỗi người – đó chính là tinh thần chung của cuốn sách này

Tôi sự dụng cụm từ này để thể hiện mỗi quan hệ giữa tôi và các bạn Tôi với

tư cách là tác giả nhưng cũng là một người bạn, một người tham gia trực tiếp vào cuộc đối thoại với các bạn Tôi viết cuốn sách này với tình cảm chân thành và tôn trọng các bạn Chúng ta hãy xem nhau như những người bạn tốt để giúp đỡ nhau hoàn thiện bản thân Chúng ta sẽ là những người bạn như Aristốt đã từng nói tới cách đây 2300 năm

Trong tác phẩm “ Nicomachean Ethics” của mình – một tác phẩm được độc giả rộng rãi xem như là cuốn sách hoàn hảo nhất nói về đạo đức và tính cách, Aristốt đã dành phần lớn số trang gần ¼ tác phẩm để nói về tình bạn

Bạn có thể hỏi tại sao Aristốt lại dành sự ưu ái như vậy để nói về tình bạn trong một cuốn sách về đạo đức và nhân cách? Câu trả lời của Aristốt chính là từ tính muôn thủa mà thời đại nào cũng quan tâm tới: tình bạn Quả thực vào thời điểm bước vào thế kỷ XXI, quan điểm của Aristốt đã đem lại cho chúng ta một cách nhìn nhận mới mẻ, sâu sắc và tối cần thiết về cấn đề đạo đức của một tình bạn đích thực Theo Aristốt, một tình bạn đích thực không chỉ là tình đồng chí, cùng chung sở thích Tình bạn với tất cả ý nghĩa của nó chính là mối quan hệ giữa người luôn có ý thức cố gắng, nghiêm khắc tạo dựng tính cách và đạo đức của mình đồng thời giúp đỡ nhau sống tốt hơn, thể hiện trong tư tưởng, trong hành động cũng như mọi mặt khác của cuộc sống Với Aristốt cũng như tất cả những nhà đạo đức tên tuổi khác trong lịch sử nhân loại thì không có gì quan trọng hơn việc cải thiện bản thân mình nói riêng cũng như cả xã hội nói chung

Tôi sẽ đi sâu vào vấn đề sau Chúng ta khó có thể cải thiện được cuộc sống của chúng ta hay xã hội mà chúng ta đang sống nếu không thực sự chú ý tới và không cố gắng bồi dưỡng tính cách của mình Các bạn phải thực sự quan tâm tới tính cách của các bạn, tôi phải thật sự quan tâm đến tính cách của tôi và chúng ta, phải thực sự quan tâm giúp đỡ lẫn nhau giống như những người bạn tốt Tôi thật

sự hy vọng bạn sẽ tìm thấy sự hứng thú khi làm những điều đó chứ đừng cho rằng

ĐỐI MẶT VỚI NHỮNG CÁM DỖ - LÊ HỮU TIẾN

chúng sẽ làm mất đi hứng thú của bạn hay tôi đang thổi phồng tầm ảnh hưởng quan trọng của chúng Hãy cho phép tôi chỉ rõ cho bạn thấy

Hầu như không một ngày nào trôi đi mà tôi lại không suy ngẫm về những ý tưởng trên Đôi lúc suy nghĩ lại vụt lóe lên trong đầu tôi theo những cách nhìn nhận khác nhau Cũng có khi tôi phải thừa nhận rằng những suy nghĩ đó lại rất tiêu cực Điều này dường như xuất phát từ sự yếu kém trong tính cách của tôi

Chúng ta sẽ thấy được chính mình trong các cuộc giao tiếp hàng ngày có thể

là ở nhà, nơi làm việc, nơi giải trí hay khi một mình đối diện với chính mình trước gương Nếu chúng ta nhìn một cách thẳng thắn và kỹ lưỡng thì tấm gương sẽ cho chúng ta thấy được hình ảnh chung về số phận chúng ta Nó còn cho ta thấy những mặt yếu và mặt mạnh nằm sâu thẳm trong tính cách của chúng ta Điều mà tôi muốn cuối cùng đó là giúp bạn phát hiện ra được những yếu kém trong tính cách bạn, chế ngự, khắc phục nó bằng việc xây dựng cho mình những đức tính tốt Những điểm yếu kém này thường dẫn ta tới hành động hay nói những điều đáng tiếc, gây tổn thương cho người khác và sai trái Chúng ta có thể khắc phục được những yếu kém đó nếu chúng ta thực sự mong muốn cải thiện chính mình và sẵn sàng thực hiện nó dù khó khăn đến mấy

Tôi thường nhắc tới câu chuyện về một cầu thủ bóng rổ Anh ra ta sức thuyết phục rằng anh ta không thể kiềm chế được tính nóng nảy dễ bột phát của mình đặc biệt khi trọng tài nhắc nhở anh chỉ vì một việc ngớ ngẩn không đâu Anh ta không

hề biện hộ cho mình rằng lẽ ra anh ta không bị phạt vì có những lời lẽ khiếm nhã đối với trọng tài mà đơn giản anh chỉ nói rằng bản tính anh ta là nóng nảy và không thể kiềm chế được mình Nhìn thẳng anh tôi hỏi: “Trong những trường hợp như vậy, tại sao anh không phân giải cho trọng tài biết về sai sót của ông ấy để ông ta lần sau không lặp lại sai lầm của mình nữa!” Ngạc nhiên trước câu hỏi của tôi anh chàng bóng rổ trả lời: “Làm sao anh có thể đề nghị tôi làm những điều như vậy? Tôi hoàn toàn không thể làm được? Tôi hỏi vặn lại anh ta “Vậy tại sao anh có thể kiềm chế được mình và thời điểm nào thì không? Hơn nữa, liệu anh có phát cáu hay không nếu trường hợp trọng tài là bố mẹ, ông bầu hay cha đạo của anh?”

Trường hợp tương tự xảy ra với tôi Một lần tôi sắp nổi nóng với một anh lái

xe vì đã đụng vào đuôi xe tôi, tôi tình cờ nhìn vào tấm gương chiếu hậu và nhận ra

đó chính là đồng nghiệp và cũng là người bạn tốt của tôi Chẳng có gì đáng ngạc nhiên khi tôi lập tức hiền dịu trở lại, tự kiềm chế và nở nụ cười trên khuôn mặt cau

có trước đó của mình

Hãy trung thực ngay từ lúc bắt đầu Mặc dù thái độ “tôi không thể chịu được” có thể rất dễ xảy ra trong cuộc sống hàng ngày của chúng ta nhưng có một

sự thật là “chúng ta chắc chắn có thể kiểm soát được mình và có thể khắc phục được yếu kém trong tính cách của chính chúng ta Bạn chịu trách nhiệm về tính cách của tôi Không ai có thể thay thế được ngoại trừ chính bản thân bạn và bản thân tôi

Trên tinh thần đó, cuốn sách này là một lời chỉ dẫn, một ngọn đuốc soi đường cho bạn chứ không phải là sự ép buộc hay là sự giáo huấn Theo hình thức đối thoại, mục tiêu đầu tiên của cuốn sách là khuyến khích, khơi gợi trong mỗi chúng ta hãy suy nghĩ về việc hoàn thiện cuộc sống cá nhân cũng như xã hội trong

đó có bản thân mình

Mục đích của tôi không phải là sự phán xét mà muốn giúp bạn hoàn thiện bản thân Sự phân biệt này rất quan trọng Nếu có sự phán xét nào đó chỉ là sự phán xét của chính bản thân bạn đối với việc hoàn thiện bản thân bạn Bạn hãy làm hết mình cho tính cách của bạn

Cũng trong mạnh suy nghĩ như vậy, mục đích của tôi không phải là vạch lá tìm sâu, tìm những tội lỗi sai lầm trong quá khứ của bạn Trong khi một sự thật được nhắc tới là “Bạn chính là quá khứ của bạn” - một sự thật mà chúng ta nên hoàn toàn lờ đi như không biết thì điều mà tôi muốn nhấn mạnh đó chính là cái nhìn về tương lai Dẫu quá khứ có như thế nào đi chăng nữa thì nó đã là quá khứ không bao giờ trở lại Cái mà bạn có ở hiện tại với cái nhìn lạc quan về phía trước chính là những gì bạn sẽ đón nhận trong tương lai Vì hiện tại là mẹ đẻ của tương lại

Bạn sẽ thấy cuốn sách rất hữu ích nếu bạn thực sự tốt hai điều cốt yếu sau: Bạn phải thực sự mong muốn cải thiện tính cách của bạn và xã hội của chúng ta nói chung và bạn phải không ngần ngại nhìn thẳng vào bản thân bạn, vào tấm gương nhân cách của bạn

Mỗi chương trong cuốn sách này được trình bày nhằm tập trung đem lại cho bạn mỗi một góc cạnh thuộc tính cách của bạn Đồng thời nó còn khuyến khích việc tự đánh giá bản thân, thực hành nó cũng như giúp bạn có được sự dẻo dai trong quá trình nâng cao tính cách

Bạn sẽ thấy mỗi chương sẽ bắt đầu bằng một câu danh ngôn nói về tính cách Tôi sử dụng những câu danh ngôn ấy không theo như cách thông thường là

ĐỐI MẶT VỚI NHỮNG CÁM DỖ - LÊ HỮU TIẾN

gây hứng thú ban đầu cho cả chương Các câu danh ngôn này sẽ thâu tóm toàn bộ nội dung cũng như phần cốt lỗi của mỗi chương Bằng cách này bạn sẽ thấy tựa đề của mỗi chương rất rõ ràng và dễ nhớ, và tất nhiên cũng dễ để thực hành

Chúng ta đang sống trong thời đại khoa học và công nghệ, sự cám dỗ về vật chất luôn lung lạc chúng ta, làm cho chúng ta ngày càng xa rời những chuẩn mực

về đạo đức và quen với lối sống thực dụng Một trong những mong muốn tột bậc của tôi gửi gắm qua cuốn sách này là cuốn sách có thể giúp bạn đối mặt với những cám dỗ và thị hiếu tầm thường của cuốn sách mà chúng ta thường đổ lỗi cho hoàn cảnh cá nhân và môi trường xã hội Tôi hy vọng rằng lúc bạn bắt đầu mỗi chương, bạn nên soi mình vào những câu danh ngôn để tự hỏi bản thân:

- Tính cách của tôi như thế nào và thái độ hành động chi phối bởi tính cách ấy

Rất nhiều người có thể không nhận ra được sự khác biệt giữa tính cách và cá tính Ngày nay chúng ta thường hay sử dụng lẫn lộn hai khái niệm này với nhau Lấy ví dụ khi chúng ta nói “Cô ấy có kiểu tính cách này” và “Đó chính là cá tính của cô ấy”, hay khi chúng ta nói lẫn lộn giữa “những đặc điểm tính cách của anh ấy” và “những đặc điểm cá tính của anh ấy”

Dầu sao xét về mặt đạo đức thì tính cách bao gồm những gì thuộc về bản chất của bạn, tất cả những thói quen hay sự đan xen giữa chững đức tính tốt và tật xấu của bạn Nhưng bạn sẽ cảm thấy hứng thú khi biết rằng rõ ràng từ xưa tới nay tất cả các nền văn hóa đều dung khái niệm tính cách theo nghĩa này, không phải chỉ mình Heraclit, Aristốt mà cả nền văn hóa Hy Lạp cổ đại đều dung như vậy

Trước khi tiếp cận gần hơn một số quan điểm vẫn còn tranh cãi hiện nay về tính cách và cá tính chúng ta hãy ngẫm lại những từ mà Heraclit đã dung để bắt đầu chương này Đánh giá đúng hơn tầm quan trọng đạo đức cao quý của tính cách bạn có thể nhận thấy một điều gì đó hàm chứa trong câu nói của Heraclit rất có ý nghĩa đối với bạn

Hãy xem xét ba từ này theo trình tự ngược lại: “daimon” thường được dịch

là “số phận” hay “định mệnh”; “anthropos” (nhân chủng học), “anthropomorphic” (nhân tướng học) mà tất cả những chữ này đều liên quan tới con người Như vậy

ĐỐI MẶT VỚI NHỮNG CÁM DỖ - LÊ HỮU TIẾN

chữ “anthropos” đơn giản nghĩa là con người Và câu trên thường được hiểu theo nghĩa đen là: tính cách của một người chính là số phận của con người đó

Đặc biệt tôi muốn chúng ta tập trung vào từ chính “ethos” Đây là chữ Ai Cập, từ đó chúng ta có được những từ như “đạo đức” hay đạo đức học” Chúng ta cần chú ý tới 4 điểm hữu ích về từ này

Thứ nhất, trong đầu bạn luôn luôn tâm niệm rằng “ethos” nghĩa là “tính cách” Thứ hai, sau khi hiểu rõ sự tương đồng giữa “ethos” và “đạo đức” chúng ta nên bắt đầu đánh giá đúng mức tầm ảnh hưởng quan trọng của nó đối với mối quan

hệ khăng khít giữa đạo đức và tính cách, ảnh hưởng tới sự trung thực của mỗi cá nhân cũng như của toàn xã hội Đạo đức của một người gắn liền với tính cách của con người ấy Quả thức đây là điểm rất quan trọng vì nhiều người từ trước tới nay vẫn cho rằng người có đạo đức là người chỉ cần tuân theo những nguyên tắc, luật lệ

và pháp luật (nguyên tắc luật lệ thành văn), cũng giống như có người tự bào chữa cho mình khi nói rằng: “Tôi không hề vi phạm bất cứ luật lệ nào, vậy làm sao có thể bạn cho rằng tôi là người vô đạo đức?” (Câu trả lời cho vấn đề này, chúng ra sẽ tìm hiểu kỹ hơn trong chương XII: “Bạn có thể tuân thủ tất cả các luật lệ nhưng vẫn có thể là người thiếu đạo đức Đạo đức hiểu theo nghĩa sâu xa của nó, chính là vấn đề thuộc về tính cách của bạn, thuộc về con người bên trong của bạn Nó không phải chỉ là vấn đề liệu bạn có tuân theo các luật lệ hay không Tuy nhiên chúng ta cần phải có trách nhiệm lớn về mặt đạo đức đối với việc tuân thủ các luật

lệ và người có đạo đức trước hết phải tuân thủ những luật lệ đó

Thứ ba, trong khi chữ “ethos” được hiểu như là “tính cách” thi từ này còn có nghĩa là “thói quen” hay “cách ứng xử quen thuộc” Do đó chúng ta có thể hiểu chính xác mà không làm mất đi ý nghĩa của cụm từ của Heraclit như sau: “Thói quen là định mệnh” hay” hành vi quen thuộc là định mệnh” Aristốt có một câu nói khá nổi tiếng “chúng ta là cái mà chúng ta thường lặp đi lặp lại” Theo đó câu này cũng có thể được hiểu là “ Những cái mà chúng ta thường lặp đi lặp lại chính là định mệnh”

Thứ tư, khi người Hy Lạp cổ đại nói về thói quen tốt và những thói quen xấu của tính cách thì họ nhất nhất dùng những từ mà trong tiếng Anh được hiểu là

“những đức tính tốt” và “những tội lỗi” Đó chính là khái niệm về tính cách Nền văn hóa Hy Lạp cổ đại cũng giống như tất cả các nên văn hóa khác trong lịch sử phát triển của nhân loại đã thừa nhận rằng tính cánh có mối quan hệ mật thiết về đạo đức với thói quen, đức hạnh, tội lỗi cũng như tương lai của một cá nhân

Mọi sự lẫn lộn xảy ra thường ngày trong cách dung khái niệm tính cách của người xưa và cái mà chúng ta bây giờ gọi là cá tính bắt đầu vào thế kỷ 20 với sự phát triển của ngành tâm lý học thuần túy và đặc biệt với sự ra đời của những cuốn sách về tâm lý học quần chúng và những cuốn viết về cách tự hoàn thiện bản thân

Ngành tâm lý học thuần túy với tính cách là dòng chính thống rõ ràng đã đưa

ra khái niệm về tính cách và cá tính hoàn toàn khác biệt trong quá trình nghiên cứu cũng như trong các bài viết Từ những năm 1930, ít nhất trong nỗ lực để trở thành một trong những ngành khoa học chính, ngành tâm lý học thuần túy hầu như chỉ tập trung bàn về cá tính Chính điều này đã cho thấy rằng khái niệm tính cách cao quý thực sự là khái niệm liên quan nhiều đến lĩnh vực đạo đức mà khó có thể định nghĩa được một cách chính xác hay mổ xẻ nó theo cách mà khoa học đã thực hiện đối với những đối tượng nghiên cứu khác Các nhà tâm lý học bắt đầu ngày càng thu hẹp khái niệm “cái tôi” hơn theo những đặc điểm của cá tính như là sự tự tin, lòng tự trọng và niềm đam mê Do đó họ đã bỏ sót những thói quen của tính cách trong khái niệm chung về con người như sự kính trọng, thật thà và sự trung thành trong những bài nghiên cứu của họ

Xin đừng nghĩ rằng tôi chỉ trích ngành tâm lý học thuần túy đã phạm sai lầm khi thay thế khái niệm tính cách bằng cá tình vì những mục đính nghiên cứu của

nó Xét về phương diện khoa học thì ngành tầm lý học thuần túy tất nhiên có quyền giới hạn và làm rõ những gì mà nó nghiên cứu Hơn nữa tôi muốn chỉ ra răng không có một nhà tâm lý học nào trong ngành tâm lý học thuần túy lại sử dụng những khái niệm về “cái tôi” hẹp như trước Lấy ví dụ, chính nhờ sự quan tâm đối với việc giáo dục đạo đức nhân cách, một số nhà tâm lý học đương thời vẫn sử dụng khái niệm tính cách của thời trước trong các bài viết và nghiên cứu tầm cỡ của mình

Tuy nhiên những rắc rối trong cách hiểu của mọi người và những lầm lẫn trong ngôn ngữ vẫn còn tồn tại Điều này trước hết là do cách nhìn nhận của các nhà tâm lý học thuần túy Trong 50 năm qua họ đã dung khái niệm cá tính trong những cuốn sách viết về tâm lý học quần chúng, về khả năng tự lực, trong những cuốn sách “để thành công trong cuộc sống” Tôi đặc biệt muốn nói tới việc thay thế những đặc điểm quan trọng của tính cách bằng việc sử dụng khái niệm tâm lý học hạn hẹp về cá tính trong những cuốn sách trên Chính việc làm này đã làm mất đi ý nghĩa giàu tính lịch sử và đạo đức của khái niệm tính cách và khái niệm tính cách như chúng ta thường sự dụng bây giờ mang nội hàm của khái niệm cá tính

Ví dụ khi chúng ta nói “Cô ấy có kiểu tính cách này” thì chúng ta thường hiểu là cá tính của cô ấy Đó là năng động, vui vẻ hoặc trầm lặng và e dè Tương tự

ĐỐI MẶT VỚI NHỮNG CÁM DỖ - LÊ HỮU TIẾN

khi chúng ta đánh giá bề ngoài một người như “Anh ấy là người có tính cách” thì chúng ta thường hiểu là cá tính kỳ quặc hoặc hài hước của anh ấy - một cá tính mà giúp ta phân biệt rõ giữa anh ấy với những người khác Khi chúng ta nói về những đặc điểm tính cách của một người nào đó thì chúng ta lại thường hay sử dụng những từ ngữ mang nội hàm của khái niệm cá tính

Điều này không có nghĩa là chúng ta hoàn toàn sai khi sử dụng một cách tương đồng giữa đặc điểm và thói quen, giữa cá tính hay tính cách Tất nhiên chúng ta có thể sử dụng chúng, miễn là phù hợp bởi trên hết chúng chỉ là những con chữ Những điều này không chỉ làm thay đổi sự thật từ trước tới nay rằng phương thức chúng ta sử dụng hoạn vị lẫn lộn giữa các khái niệm là biểu hiện của

sự nhầm lẫn trong tư duy Điều này giải thích tại sao chúng ta cần phải sớm phân biệt rõ chúng Để làm được việc đó, trong suốt chương này chúng ta sẽ tiếp tục đề cập tới chúng

Nếu như không nghiên cứu kỹ hai khái niệm tính cách và cá tính thì nhiều người vẫn cứ nhất nhất cho rằng “cá tính là định mệnh” và rằng cá tính quyết định thành công Nhìn nhận theo khái niệm tính cách của người xưa thì điều này hoàn toàn sai

Tuy nhiên chúng ta cũng không thể phủ nhận vai trò của cá tính đối với định mệnh hay thành công của một người Những đặc điểm cá tính của con người bạn tất nhiên là một phần làm nên con người hiện tại của bạn cũng như trong tương lai Như vậy cá tính của bạn, ví dụ bạn là người cởi mở hay khép mình, tự tin hay thiếu

tự tin, quyết đoán hay thiếu quyết đoán, sẽ góp phần tạo nên hình hài giá trị cũng như phương hướng của đời bạn Tôi cũng không phủ nhận lợi ích của một số cuốn sách viết về cách tự hoàn thiện mình mang lại cho bạn

Nhưng điều quan trọng chúng ta luôn nhớ rằng đặc điểm cá tính chỉ là thứ yếu đối với tính cách của bạn Dựa vào khái niệm tính cách cổ điển thì chúng ta hiểu rằng con người chúng ta không phải chỉ là những gì cá tính chúng ta thể hiện hay được biểu hiện như những gì chúng ta thức hưởng từ bố mẹ Cá tính luôn sẽ là thứ yếu đối với tính cách khi đề cập tới vai trò của chúng trong việc tạo nên hình hài, giá trị và phương hướng của đời bạn và đặc biệt khi trả lời cho vấn đề làm thế nào để bạn thực sự trở thành một người tốt”

Tính cách thực sự quan trong hơn cá tính Điều này chúng ta rất dễ nhận thấy Chúng ta thường không quy trách nhiệm cho người khác chỉ vì những đặc điểm cá tính của họ, ngược lại chúng ta lại buộc họ phải chịu trách nhiệm về những thói quen của tính cách họ Ví dụ chúng ta không ca ngợi một người nào đó về mặt

đạo đức vì anh ta là người bặt thiệp hay chỉ trích vì là người không cởi mở Chúng

ta làm như vậy cũng chỉ bởi vì đó là những gì mà tạo hóa “ký thác” vào họ Nhưng chúng ta lại ngợi ca về mặt đạo đức đối với những người thật thà, có tinh thần tập thể, đang kính và đáng tin cậy, khinh bỉ đối với những người giả dối, ích kỷ, thiếu

lễ phép…

Chúng ta cần hiểu về vị trí và vai trò của lòng tự trọng đối với cá tính cũng như tính cách (nhiều người thậm chí cho rằng lòng tự trọng là đặc điểm quan trọng nhất của cá tính) Không phải lúc nào lòng tự trọng cũng có liên quan tới việc bạn

là người tốt hay không Hay nói cách khác bạn là người tốt không chỉ bời vì bạn là người có lòng tự trọng cao

Cả hai ví dụ đáng suy ngẫm dưới đây sẽ góp phần làm sáng tỏ điều này Trong một cuộc nghiên cứu được công bố rộng rãi về những người đã cứu dân Do Thái thoát khỏi nạn thảm sát của bọn phát xít Đức, người ta thấy rằng nhiều người trong số những người đáng kính này thực sự không có lòng tự trọng cao Điều này

đã giúp các nhà nghiên cứu đi đến kết luận cuối cùng là không hề có một mối liên

hệ nào giữa lòng tự trọng và việc trở thành những người đáng kính như vậy Tiếp đến hãy lướt qua một số nghiên cứu đương thời cho thấy mối quan hệ khá khăng khít giữa lòng tự cao và những thái độ vô đạo đức co mình vào cái vỏ cá nhân Một nghiên cứu được đánh giá cao gần đây đã đi đến kết luận “Một số biểu hiện nhất định của lòng tự cao khi bị tổn thương dường như ngày càng có xu hướng kích thích hành động bạo lực của cá nhân Cho nên có một thực tế cần phải thừa nhận

về giá trị văn hóa của lòng tự trọng đó là lòng tự trọng đôi khi có thể phản tác dụng của nó, thậm chí rất nguy hiểm

Quan điểm của tôi ở đây không có ý hạ thấp giá trị vốn có của lòng tự trọng cũng như bất kỳ đặc điểm cá tính tích cực khác trong việc mang lại cho chúng ta một cuốn sách có ý nghĩa hơn và dáng hưởng thụ hơn Như vậy nếu bạn biết kết hợp đồng thời phát huy những nét cá tính của bạn như lòng tự trọng cùng với nỗ lực cải thiện những thói quen tính cách như tính trung thực, tính kỷ luật thì bạn có thể có được một sức mạnh tổng hợp nhằm phát triển tính cách cá nhân của bạn hoàn hảo hơn

Vấn đề tôi muốn nhấn mạnh ở đây là: cuối cùng thì chính các thói quen của tính cách chứ không phải các đặc điểm cá tính là nền tảng và động lực phát triển của mọi thiết chế xã hội cũng như mỗi cá nhân trong xã hội đó Điều này giải thích tại sao trong phần giới thiệu tôi lại khẳng định rằng chúng ta khó có thể cải thiện đời sống cá nhân của mỗi chúng ta hay xã hội mà ta đang sống nếu như không xem việc rèn luyện tính cách cá nhân như một điều kiện tiên quyết

ĐỐI MẶT VỚI NHỮNG CÁM DỖ - LÊ HỮU TIẾN

Theo cách tiếp cận này thì tính cách được thể hiện như sau:

- Bạn với tư cách là một cá nhân, một thực thể của xã hội có khả năng quyết định bạn là ai, ban muốn hay nên trở thành người như thế nào, vượt lên trên những

gì vốn bẩm sinh ở bạn

- Những gì cốt yếu trong con người bạn chắc chắn tạo ra xu hướng đạo đức của bạn

- Bạn có khả năng bẩm sinh lựa chọn con đường chân - thiện - mỹ cho mình

- Nói tóm lại khi tính cách tạo nên con người bạn thì cuối cùng chính bạn chứ không phải ai khác quyết định số phận của mình

Với 4 điểm cơ bản này - đặc biệt là điểm lưu ý cuối cùng, tôi không phải đang cố gắng vạch ra một con đường duy nhất để phát triển bản thân mà sự phát triển về tính cách và số phận của chúng ta còn phải phụ thuộc vào sự giúp đỡ của người khác cũng như chịu ảnh hưởng từ bên ngoài Sâu xa mà nhìn nhận vấn đề thì thậm chí đến cả người lớn tuổi cũng cần có sự khích lệ thường xuyên và thần tượng cho bản thân mình Và tất nhiên đối với nhiều người trong chúng ta, người

mà ta chọn làm mẫu hình lý tưởng để ta phấn đấu nhất thiết phải đáng kính và siêu quần - một con người có phẩm chất đạo đức hoàn hảo, hiện thân cho sức sống vĩnh cửu của những điều tốt đẹp Mẫu hình người lý tưởng này có thể quyết định hướng

đi của định mệnh chúng ta và không có một mẫu hình lý tưởng thì khó có được một cuộc đời đáng khâm phục

Bức tranh về tính cách nhân mà tôi cố gắng khắc họa nhằm để khẳng định một thực tế rằng ở cấp độ cơ bản nhất, bạn và tôi những người đã trưởng thành không thể đổ lỗi cho ai khác về con người của chúng ta, về tính cách cá nhân như vậy, chúng ta cần phải có trách nhiệm đối với con người hiện tại của chúng ta cũng như con người mà chúng ta mong muốn trở thành trong tương lai Khi việc phát triển bản thân của chúng ta thực sự cần sự giúp đỡ của người khác thì có một sự thực là người ta, trong đó chỉ có chúa trời có thể giúp chúng ta nếu chúng ta sẵn sàng chuẩn bị cho sự giúp đỡ đó Chính vì vậy muốn người khác giúp đỡ mình thì trước hết mình phải tự giúp mình đã Nỗ lực hay không nỗ lực để trở thành một người có tính cách rốt cục là một sự lựa chọn do bản thân quyết định

Scorates đã đưa ra nhiều nhận xét tinh tế và hàm súc như câu nói nổi tiếng này và chúng được xem như là một phần của công việc hàng ngày ông làm ở Athen và cuối thế kỷ thứ tư trước công nguyên Khi ông nói lên những nhận xét này là lúc ông hết mình thường xuyên bảo những đồng nghiệp (người Hy Lạp) của mình tránh sa lầy vào con đường của cái mà chúng ta gọi là “sự tự thỏa mãn đạo đức” trong đó mỗi cá nhân đánh mất đi tinh thần tiến thủ và nỗ lực cố gắng để hoàn thiện mình hơn

Vì rất nhiều lý do khác nhau, người ta có thể tự thỏa mãn với chính mình về mặt đạo đức Ví dụ người ta có thể dành quá nhiều thời gian ta có thể dành quá nhiều thời gian trong cuộc sống hàng ngày cho công việc kiếm tiền và kiếm danh vọng hay trau chuốt cho cái bề ngoài của mình nên không còn có đủ sức lực và thời gian cần thiết để suy nghĩ và tự hoàn thiện bản thân mình trên các mặt khác (thật nực cười thay tất cả những lý do này quá phổ biến trong thời đại chúng ta và

là những gì mà Scorates quan tâm, lo lắng nhất ở những người bạn của ông) Một

số đã hình thành nên quan điểm, thái độ cố chấp, bảo thủ, số khác lại theo quan điểm an phận thủ thường, hài lòng với chín cách sống của mình dù sai hay đúng không hề đoái hoài việc nỗ lực tự hoàn thiện bản thân Trường hợp tồi tệ nhất khi người ta đơn giản tin rằng tính cách của mình không có một vai trò nào trong việc hoàn thiện bản thân

Đối với Scorates, một người thầy thông thái, chuẩn mực và có tâm thì những

“lý do” này thực sương không có gì ngoài cái mà được Scorates gọi là những lý do ngụy tạo hay những sai lầm tự lừa dối chính mình hoặc là cả hai Ông cho rằng điều đầu tiên và quan trọng của đạo đức cá nhân trong đời sống hàng ngày chính là trung thực và có trách nhiệm với bản thân mình về quá trình mình phấn đấu để trở thành một người có đạo đức với đầy đủ tính cách đang quý

ĐỐI MẶT VỚI NHỮNG CÁM DỖ - LÊ HỮU TIẾN

Với dụng ý nhấn mạnh tính trung thực và việc tự kiểm điểm bản thân về mặt đạo đức, Scorates thường nhắc tới một nguyên tắc rất hay, được mọi người biết đến

là “Hãy tự biết mình” Tuy nhiên ông không chỉ nhắc lại nguyên tắc vàng này mà ông còn mở rộng và khai thác triệt để ý nghĩa của nó Đến lúc này bạn không chỉ tiếp thu lời dạy quý giá của Scorates và cả ví dụ trên mà bạn có được một khởi điểm cần thiết để tự đối thoại với chính mình

Hãy tự biết mình là một trong hai câu nói nổi tiếng trên được khắc trước cửa

ra vào của đền thờ Apollo ở Delphi, một nơi mà người Hy Lạp cổ đại xem như là thánh địa thiêng liêng nhất (câu nói thứ hai là “không có gì thái quá” nhằm nhấn mạnh tầm quan trọng của sự hài hòa và cân bằng trong cuộc sống)

Theo cách hiểu thông thường trước đây thì câu nói “Hãy tự biết mình” chính

là hãy tự biết bạn đang ở đâu, địa vị của bạn như thế nào, nghĩa vụ của bạn đối với

xã hội là gì và hãy trung thực với những gì bạn có” Chẳng còn nghi ngờ gì nữa, ý nghĩa của nó nhằm vào những người không có địa vị chính trị cũng như của cải trong xã hội là gì và hãy trung thực với những gì bạn có” Chẳng còn nghi ngờ gì nữa, ý nghĩa của nó nhằm vào những người không có địa vị chính trị cũng như của cải trong xã hội Ở Athen thời cổ đại, những người này thuộc tầng lớp dân thường thuộc vào một nhóm người tương đối nhỏ các gia đình quý tộc Do đó ví dụ bạn là người thợ rèn, người nông dân, tồi tệ hơn là một nô lệ thì bạn chỉ được ước mong trở thành một người thợ, một người nông dân giỏi hay một người nô lệ trung thành chứ không có gì hơn

Một trong những đóng góp lớn nhất làm cho tên tuổi của Scorates mãi mãi trường tồn với thời gian chính là việc ông nhìn thấy ý nghĩa nhân văn cao quý của cụm từ “Hãy tự biết mình” Ông đã cảm nhận được ý nghĩa tiềm ẩn sâu xa, cái đích cuối cùng của cả đời người phấn đấu, điều này khó ai có thể nhận thấy được Scorates đã khuyên những người bạn Athen của mình cũng chính bằng câu “Hãy tự biết mình” nhưng không phải với ý nghĩa thông thường mà ông mong muốn họ hãy nhìn lại mình đừng quá chú tâm vào những cái phù phiếm bên ngoài như địa vị xã hội, sự giàu sang Thay vào đó hãy quan tâm nhiều tới những gì tối cần thiết và quan trọng nhất là mục tiêu bên trong như sự thông thái, thật thà và đạo đức nhân cách Ý nghĩa cao quý này đã được chính Scorates sử dụng như một thứ vũ khí sắc bén trong các bài giảng của mình:

Tôi sẽ không từ bỏ triết học (trong ngôn ngữ Hy Lạp cổ đại nó có ý nghĩa là

“yêu sự thông thái”) là luôn luôn khích lệ bạn cũng như nói lên một sự thật với tất

cả mọi người tôi từng gặp, một sự thật mà tôi thường nhắc tới dưới hình thức những câu hỏi như “Này người bạn yêu quý của tôi, bạn có cảm thấy hổ thẹn

không khi chỉ quan tâm tới tiền bạc và cách làm thế nào để kiếm được nhiều tiền cũng như địa vị và danh vọng mà lại không đoái hoài tới sự thông thái, sự thật thà

và tâm hồn của chính bạn (hay tính cách của bạn) và làm thế nào để bồi dưỡng nâng cao đời sống tin thần và tính cách của bạn?”… Tôi sẽ không khuyên bạn hay muốn bạn làm bất cứ điều gì ngoài việc đừng quá quan tâm tới bề ngoài của bạn cũng như tiền bạc càng sớm càng tốt và hãy dành nhiều thời gian hơn nữa để nâng cao, hoàn thiện tâm hồn bạn (hay tính cách của bạn)

Cũng giống như bao công việc cao quý của những người thầy vĩ đại khác, Scorates không bao giờ nguôi khuyên mọi người hãy nhìn vào bản thân mình, soi xét bản thân và hãy tự bản thân mình xem tâm hồn mình trong sạch và cao quý đến mức nào, mình đã cải thiện tính cách của mình bao nhiêu và những cố gắng của mình đã xứng đáng hay chưa Những người thầy vĩ đại như Scorates yêu cầu chúng

ta tự đặt cho mình những câu hỏi như “Nếu tôi không quan tâm và cố gắng để trở thành một người tốt thì điều gì sẽ nói lên số phận của đời tôi, phải chăng đó là sự nghèo nàn về tính cách?” Điều gì sẽ xảy ra nếu xã hội của chúng ta xem như là một tổng thể không hề quan tâm tới việc cải thiện “tâm hồn” của chính nó? “Phải chăng chính ta không cho rằng mục đích hàng đầu của đời người là hoàn thiện những gì sâu thẳm nằm bên trong đạo đức, tính cách để chúng ta ngày càng tách xa với phần

“con”, tiến gần đến phần “người”

Liệu có bao nhiêu người tự mãn về đạo đức của chính mình hay chú tâm và

cố gắng hoàn thiện con người bên trong? Chúng ta nên gạt sang một bên câu hỏi này, đừng nên đoán chừng cho câu trả lời Nhưng chúng ta có thể và nên tự hỏi bản thân có tự mãn với chính mình, có thực sự quan tâm và cố gắng hoàn thiện con người bên trong của mình hay không? Chính vì vậy chúng ta hãy nghiêm túc suy ngẫm về những lời dạy quý giá của người thầy vĩ đại Scorates và bắt đầu nhìn thẳng vào bản thân, soi mình vào gương để tự hỏi và trả lời chân thật những câu hỏi sau:

- Phải chăng tôi đang tự mãn với những gì tôi đạt được trong việc hoàn thiện tính cách mình?

- Phải chăng trong cuộc sống hàng ngày đã dành quá nhiều thời gian công sức

để theo đuổi các mục đích khác mà ít quan tâm hay không quan tâm tới việc hoàn thiện tính cách mình?

- Tôi đã dành bao nhiêu thời gian và sức lực để cố gắng có được tiền tài, địa

vị và tiếng tăm so với thời gian và công sức để cố gắng cải thiện tính cách của tôi?

- Có phải con người tôi đã hình thành nên một thái độ lạc hậu bảo thủ hay thái

độ phó mặc, an phận thủ thường không cần phải phấn đấu, cố gắng làm gì?

ĐỐI MẶT VỚI NHỮNG CÁM DỖ - LÊ HỮU TIẾN

- Liệu tôi có nhận ra hay suy nghĩ về quá trình hoàn thiện tính cách của bản thân?

- Tôi thực sự quan tâm ở mức độ nào tới việc bồi dưỡng đạo đức nhân cách và việc cố gắng để trở thành người tốt?

- Tôi đã chuẩn bị sẵn sàng ở mức độ nào để dành thời gian, sức lực và suy nghĩ cần thiết cho việc hoàn thiện tính cá nhân của tôi?

Với tất cả sự chân thật và tính cách của mình, tôi chưa bao giờ gặp người nào mà không có phản ứng gì như: “Ồ, điều này thực sự đã đánh trúng tim đen của tôi” (trước những câu hỏi trên) Tất nhiên tôi cũng đã từng là một trong những người đó Mặc dù tôi thường viết, giảng và nói về những vấn đề đạo đức và tính cách nhưng tôi vẫn luôn luôn nhắc nhở mình Chìm ngập trong sự bận rộn và hối

hả của công việc cũng như trách nhiệm cá nhân đối với gia đình nhưng tôi vẫn giành thời gian cần thiết để nhìn thằng vào mình, nhìn vào gương và tự hỏi mình những câu hỏi như vậy Tôi sẽ là người đầu tiên nói với bạn rằng trong số chúng ta

có những người rất giỏi “nói” cần phải gắng sức hoàn thiện mình để đảm bảo chắc rằng chúng ta cũng giỏi “làm” như bao người khác

Còn về bản thân bạn thì sao?

Thông thường, một trong những bước đầu tiên và không dễ chịu cho lắm mà bạn và tôi cần phải làm khi nhìn vào bản thân, nhìn vào gương là xác định và biết được những mặt cụ thể trong tính cách của mình cần được cải thiện Hay nói cách khác đó chính là những mặt yếu, mặt tiêu cực của tính cách của mình Sự thật là khó có thể hoàn thiện được tính cách mình nếu như không phân định, biệt rõ được những mặt mạnh, mặt yếu kém của nó Chúng ta sẽ tìm hiểu nó trong chương kế tiếp

Bây giờ tôi sẽ tặng bạn bốn câu cách ngôn nổi tiếng rất có ý nghĩa đối với bạn Hai câu đầu là của hai nhà văn nổi tiếng thế kỷ 19 người Xcôt-len, Thomas Carlyle và Robert Louis Stevenson còn hai câu cuối là của một linh mục người Tây Ban Nha sống vào thế kỷ 17 – Baltasar Gracian

- Lỗi lầm lớn nhất của mọi lỗi lầm là không ý thức được điều gì cả

- Bạn không thể chạy trốn sự yếu kém của bạn, một lúc nào đó bạn cần phải đấu tranh chống lại nó, tiêu diệt nó; và nếu đúng như vậy thì tại sao lại không phải lúc này và tự hỏi bạn đang đứng ở đâu?

- Bạn hãy tìm hiểu điểm yếu kém cơ bản của bạn Bất cứ điểm mạnh nào của bạn cũng bị kìm hãm bởi điểm yếu của bạn và nếu bạn đầu hàng nó, nó sẽ giống như một tên bạo chúa điều khiển hoàn toàn con người bạn Bạn hãy bắt đầu kiểm

soát nó bằng cách chú ý tới nó bằng cách chú ý nó: Xác định rõ điểm yếu của bạn chính là bạn đang bắt đầu chinh phục nó Hãy để tâm nhiều tới điểm yếu mà bạn hay bị người khác trách móc Bạn hãy làm chủ bản thân mình và suy ngẫm về con người bạn Một khi sự yếu kém chi phối con người bạn thì nhiều sai lầm sẽ nối gót theo sau

- Bạn hãy biết bạn: Đó là tính cách, là trí tuệ, là lương tri và cảm xúc tình cảm Bạn không thể làm chủ bản thân nếu bạn không hiểu được bản thân mình Con người bên ngoài của bạn có biểu hiện dưới nhiều hình thức -khác nhau nhưng với con người bên trong – tâm hồn bạn thì chỉ có duy nhất một hình Đó chính là hình ảnh phản chiếu bản thân một cách trung thực nhất Và khi bạn không quan tâm nhiều tới vẻ bên ngoài của bạn thì hãy cố gắng sửa đổi và cải thiện con người bên trong đi Điều này sẽ giúp bạn giải quyết các vấn đề một cách khôn ngoan, đánh giá được tính thận trọng và sự sáng suốt của bản thân bạn Bạn hãy đánh giá khả năng giải quyết các khó khăn trong cuộc sống của bạn và hãy gắng hết sức mình để xem khả năng của bạn đến đâu

ĐỐI MẶT VỚI NHỮNG CÁM DỖ - LÊ HỮU TIẾN

3

Tính cách là những gì thể hiện trong bóng tối

(Moody)

Trong thế giới cổ đại Hy Lạp, trước thời Heralit, Scorates và Aritot rất lâu

có một truyền thuyết nói về một người chăn cừu cho đức vua xứ Lydia (một quốc gia cổ đại thuộc vùng Tiểu Á) Truyền thuyết kể rằng một ngày kia, trong cơn sấm chớp kinh hoàng người chăn cừu sững sờ chứng kiến cảnh một cơn động đất dữ dội đã tạo ra một khe nứt khổng lồ cạnh nơi anh ta đang đứng

Bị thôi thúc bởi sự kinh ngạc và tò mò của mình, người chăn cừu đã lần theo khe nứt đi xuống Giữa bao nhiêu thứ kỳ diệu khác, anh thấy một con ngựa bạch bằng đồng rỗng có kích cỡ không tương xứng Trèo qua một trong những lối vào giống như hình cánh cửa sổ, người chăn cừu bắt gặp một tượng người khổng lồ Bức tượng trần và chỉ có một chiếc nhẫn vàng ở ngón tay Anh tháo chiếc nhẫn ra

và đeo vào tay mình rồi trèo ra khỏi khe nứt ấy

Vài ngày đó, trong một cuộc gặp hàng tháng giữa đức vua và những người

để báo cáo với đức vua về công việc của mình, anh tình cờ xoay ngược mặt nhẫn trên tay mình Thế là ngay lập tức thì anh trở thành vô hình, còn những người chăn cừu khác ở xung quanh anh vẫn tiếp tục báo cáo với đức vua và cứ nghĩ anh đã ra ngoài Ngạc nhiên với những gì vừa xảy ra, anh xoay ngược chiếc nhẫn lại và ngay lập tức anh hiện ra

Sau nhiều lần thử xoay chiếc nhẫn, người chăn cừu bắt đầu nhận ra được sức mạnh vô hình của nó Trong những ngày sau đó anh đã tận dụng hết khả năng của chiếc nhẫn Lúc này chúng ta có thể nói rằng anh đã trở nên điên loạn, hành động một cách nhỏ nhen và vô đạo đức Anh đã có quan hệ bất chính với các tỳ thiếp của đức vua và đã thông dâm với hoàng hậu Với sự giúp đỡ của hoàng hậu anh giết chết đức vua rồi sau đó lên nắm quyền cai quản vương quốc Lydia

Triết gia Hy Lạp cổ đại Platon (người học trò yêu quý nhất của Scorates) đã thuật lại truyền thuyết này trong tác phẩm nổi tiếng của mình tác phẩm “Nền cộng hòa”, một chuyên luận dưới hình thức đối thoại nói về sự công bằng của tạo hóa Những trang đầu của tác phẩm Platon đã thuật lại truyền thuyết này và nói về cuộc tranh cãi giữa hai nhân vật chính của ông là người thầy Scorates và người anh trai Glaucon Cuộc tranh cãi xoay quanh câu hỏi tại sao người ta cần phải có đạo đức

Trong cuộc tranh cãi này Glaucon đã sử dụng truyền thuyết trên để nêu ra một câu hỏi hóc búa là: Nếu như người ta có thể làm bất cứ việc gì người ta muốn

mà không bị người khác nhìn thấy thì liệu họ sẽ là người như thế nào và họ sẽ làm những gì?

Cách chúng ta trả lời câu hỏi này cho thấy rõ nhiều điều về cách chúng ta nhìn nhận tính bẩm sinh của con người - liệu chúng ta xem con người vốn bản chất

là tốt hay xấu hoặc là sự lẫn lộn giữa tốt và xấu Tuy nhiên tôi đưa ra truyền thuyết này không phải muốn bạn đi sâu vào vấn đề triết học đầy tranh luận này

Nếu bạn muốn biết quan điểm của Glaucon và Scorates thì tôi xin đưa ra nội dung cơ bản của cuộc tranh luận giữa hai người Hoàn toàn trái ngược với quan điểm của Scorates và Platon, Glaucon cho rằng người ta sẽ không thể có đạo đức nếu như họ không cố gắng tách mình ra khỏi cái vô đạo đức Điều này đã được Glaucon giải thích như sau: thứ nhất con người vốn bản chất dễ bị lôi kéo bởi tính ích kỷ và vô đạo đức, thứ hai ngoài những điều mà luật pháp cấm thì có bao nhiêu điều vô đạo đức khác có thể khơi dậy bản tính xấu của mỗi con người

Giống như nhiều người trong chúng ta, Scorates và Platon cho rằng có rất nhiều lý do chính đáng cho thấy con người luôn có xu hướng tới cái cao đẹp và có đạo đức, thậm chí trong trường hợp con người có thể làm những điều mà người khác không biết Liệu thực ra con người giữ được đạo đức hay không trong những hoàn cảnh như vậy Đó là một câu hỏi khó chưa được giải đáp

Hãy gạt các vấn đề tranh cãi xung quanh bản chất của con người sang một bên Tôi thuật lại truyền thuyết về chiếc nhẫn của người chăn cừu nhằm vào hai mục đích thiết thực Thứ nhất là giúp chúng ta tiếp tục nhìn thẳng vào bản thân chúng ta, soi xét lại con người thật của mình Đồng thời tôi cũng muốn hình thành một khái niêm ban đầu dễ nhớ và hữu ích về tính cách

Hãy xem xét một cách nghiêm túc về trường hợp tất cả chúng ta đều có chiếc nhẫn vô hình tức những lúc chúng ta có thể làm những điều mà người khác không nhìn thấy hay lúc chúng ta vừa là nhân chứng cho những việc làm của chính Bây giờ hãy hỏi bản thân bạn câu hỏi của Glaucon:

Nếu tôi có thể làm bất cứ điều gì tôi muốn mà không bị người khác nhìn thấy thì lúc đó tôi sẽ là người như thế nào và tôi sẽ làm những gì?

Tuy nhiên kinh nghiệm bản thân và kinh nghiệm nghề nghiệp đã cho tôi thấy rằng giữ nguyên hình thức câu hỏi như vậy đối với chúng ta là quá trừu tượng và

ĐỐI MẶT VỚI NHỮNG CÁM DỖ - LÊ HỮU TIẾN

do đó sẽ khó đạt được mục đích chúng ta đặt ra Những gì chúng ta cần làm là cụ thể hóa câu hỏi này Nếu chúng ta thực sự muốn hoàn thiện chính mình thì điều này sẽ giúp ta đạt được cái đích cuối cùng đó là sự thật, là sự nhận thức đúng đắn của chúng ta chứ không vì mục đích mang lại sự thoải mái cho chúng ta

Chính vì vậy để đảm bảo chắc rằng chúng ta thực sự trung thực và khách quan với chính mình trong quá trình tự kiểm điểm bản thân thì chúng ta hãy tự hỏi mình những câu hỏi cụ thể sau:

Nếu tôi có thể làm bất cứ điều gì tôi muốn mà không bị người khác nhìn thấy thì con người tôi lúc đó có xu hướng là:

- Tốt hay xấu?

- Thật thà hay giả dối?

- Đáng tin cậy hay không đáng tin cậy?

- Lễ phép hay vô lễ?

- Thủy chung hay tráo trở?

- Có bản lĩnh hay buông xuôi?

- Có trách nhiệm hay vô trách nhiệm?

Nếu không nói những câu hỏi này thực sự cần thiết cho chúng ta thì ít ra chúng cũng có giá trị khuyến khích, thúc đẩy chúng ta nghĩ đúng về bản chất con người của chúng ta – cái quyết định con người chúng ta như thế nào khi chúng ta làm những việc mà chỉ có bản thân chúng ta mới biết Còn câu trả lời ư? Đó chính

là những thói quen của cá tính chúng ta Chúng là sự lẫn lộn giữa những thói quen tốt và tật xấu

Như bạn thấy khái niệm về những thói quen của tính cách như trên sẽ và chắc chắn đóng một vai trò quan trọng và thiết yếu khi chúng ta đề cập đến tính cách Là những người đã trưởng thành khi chúng ta nhìn thằng vào bản thân và tự hỏi mình về xu hướng con người chúng ta trong một hoàn cảnh nào đó thì trước hết chúng ta không phải tự hỏi mình chọn xu hướng phát triển nào trong trương hợp đó

mà phải hỏi mình đã làm gì trong quá khứ (kể cả thời thơ ấu) những lựa chọn trong quá khứ cũng như thai độ với hiện tại Chúng ta nên hiểu rằng quá khứ và hiện tại chính là hình ảnh trong tương lai của chúng ta Những gì mà chúng ta có được

trong quá khứ, tạo dựng được ở hiện tại sẽ ăn sâu vào con người chúng ta và trong trường hợp nào đó chúng ta tự bộc lộ mình như những gì chúng ta có Vì vậy thay việc tự hỏi con người chúng ta như thế nào trong tương lại thì chúng ta hãy tự hỏi mình về những thói quen của chúng ta

Khái niệm thói quen của tính cách như chúng ta đang và sẽ sử dụng ngày xưa có ý nghĩa phong phú và rộng hơn so với quan niệm thông thường của ngày nay Ngày nay người ta xem thói quen của tính cách như là sự vô ý thức, là những hành vi, đặc biệt thường được xã hội hoan nghênh Thực ra người xưa sử dụng thói quen của tính cách để nói tới cái thường được đạo Thiên chúa mô tả như là “những thói quen của con tim” - một khái niệm lớn và rất có ý nghĩa Khái niệm này bao gồm tất cả những khả năng lực về trí tuệ, tình cảm, cảm xúc và tinh thần hăng hái, đặc biệt khi những khả năng này được thể hiện một cách cụ thể hay trong sự tương

tự giữa các cá nhân trong hoạt động thường ngày của chúng ta Đây chính là điều

mà tôi thực sự muốn các bạn nhìn nhận về các thói quen của tính cách Như thế bạn sẽ có xu hương suy nghĩ xem xét và hành động theo một nền tảng một nguyên tắc đúng đắn trong đời sống hàng ngày

Có một nhà triết học đạo đức nổi tiếng đã từng chỉ ra rằng: Dù thất bại hay thành công thì trong cuộc sống chúng ta cần có sự dự phòng, có sự lựa chọn cho riêng mình, có khuynh hướng nhất quán trong hành động theo một nguyên tắc, nền tảng nào đó còn hơn là lập lờ nửa vời Chúng ta thường có xu hướng lặp lại những hành động tương tự như đã làm trong quá khứ đối với tương lai chúng ta Điều này được quyết định bởi thói quen: Cách thể hiện hành động theo một khuynh hướng nhất định

Tất nhiên chúng ta có khuynh hướng hành động theo một phương thức nhất định không có nghĩa là chúng ta sẽ phải luôn luôn và cần thiết hành động theo thói quen của chúng ta Chúng ta không phải là những cái máy, hay nói theo ngôn ngữ tâm lý học chúng ta không phải là con chó thử nghiệm của Pavlov, luôn luôn phản ánh một cách vô ý thức trong những điều kiện tương tự đối với một kích thích nào đó: Chúng ta có thể không điều khiển được việc tiết nước bọt của cơ quan tiêu hóa mỗi khi chúng ta nhìn thấy hay ngửi thấy mùi thơm của bánh mì nướng nhưng chắc chắn chúng ta có thể điều khiển, kiểm soát được bản thân trước xu hướng trở nên không kiên nhẫn, không thật thà và vô lỗ nếu chúng ta thực sự đẻ tâm và cố gắng Chúng ta làm được những việc đó vì một điều quan trọng là chúng ta không chỉ là một cục đất sét vô tri vô giác mà người ta muốn tạo thành hình gì cũng được

Chúng ta tất nhiên có khả năng hành động ngược lại với những thòi quen của chúng ta, ngược lại với những xu hướng hành động vốn có của chúng ta Bản

ĐỐI MẶT VỚI NHỮNG CÁM DỖ - LÊ HỮU TIẾN

thân tôi có thể vốn không kiên trì nhưng điều đó có nghĩa là tôi sẽ và chắc chắn luôn luôn hành động một cách nóng vội Hay tôi có thể là người có thói quen trung thực nhưng tôi cũng có thể là người giả dối Điều đáng chú ý ở đây là nếu tôi hay hành động trái ngược với những thói quen trên của tôi, nói cách khác tôi cứ lặp đi lặp lại hành động giả dối và kiên trì thì chúng dần dần trở thành thói quen của tôi

và biến tôi từ người trung thực và nóng vội sang con người giả dối và kiên trì

Có những thói quen tính cách đơn giản nghĩa là chúng ta có xu hướng hành động theo một số phương thức nhất định trong những hoàn cảnh nhất định Trong khi chúng ta hoàn toàn có đủ khả năng hành động trái ngược với những thói quen của chúng ta thì có một thực tế rõ ràng là hầu hết chúng ta thường hành động theo thói quen của mình Chính vì vậy chúng ta cần phải nghiêm khắc xem xét và tạo dựng cho mình những thoi quen cần thiết nếu như chúng ta muốn trở thành người tốt

Thói quen có thể là thói quen tốt hoặc thói quen xấu Xét về mặt đạo đức mà nói thì người ta có thể gọi thói quen là những đức tính tốt (thói quen tốt) hay là những tật xấu (thói quen xấu) Chính thói quen của chúng ta, sự lẫn lộn của những đức tính tốt và những tật xấu là những gì cơ bản, chủ yếu tạo nên tính cách của chúng ta và do đó cũng chính thói quen quyết định con người chúng ta, quyết định hành động của chúng ta ngay cả trong trường hợp chúng ta vừa là nhân chứng cho hành động đó Vẫn còn vang vọng đâu đây câu nói bất hủ của Aristot

Chúng ta là cái chúng ta thường lặp đi lặp lại

Aristot đã thâu tóm được bản chất của tính cách trong câu nói súc tích và tinh tế này Đó chính là thói quen

Như vậy chúng ta có thể đi đến kết luận rằng việc có được “chiếc nhẫn vô hình thần kỳ” chỉ làm rõ thêm những gì mà chúng ta thường hay làm trong quá khứ, đó là những thói quen chi phối chúng ta, vừa là đức tính tốt vừa là tật xấu

Những thói quen nào trong con người bạn được xem là nổi trội nhất?

Như nhiều người đã nói với tôi và như tôi chứng thực ngay từ bản thân mình thì việc dành thời gian để suy nghĩ và cân nhắc tìm ra câu trả lời đã có tác dụng khai sáng và thức tỉnh bản thân rất nhiều

Tôi xin đưa ra đây một ví dụ Vào một buổi tối cũng đã khá khuya rồi, trong khi ngồi nói chuyện thân mật với một số người bạn cũ và một số người tôi mới quen biết về quá trình tự kiểm điểm bản thân, tôi hỏi nửa đùa nửa nghiêm túc như

muốn thách thức mọi người rằng liệu họ có sẵn lòng khi cho mọi người biết một trong những đức tính tốt và tật xấu tiêu biểu của họ không Sau khi nhận thấy mọi người dường như có vẻ ứng thuận, tôi bắt đầu lên tiếng “Tôi nghĩ xét về mặt tích cực, tôi là người luôn trung thực với lời nói của mình Nhưng về mặt tiêu cực mà nói, trong nhiều hoàn cảnh thường ngày như trong công việc hay ở nhà tôi đã đánh mất sự kiên nhân và đi ngược lại với bản chất con người tôi”

Trước lời bộc bạch của tôi, mọi người dường như bừng tỉnh Không khí của buổi nói chuyện trở nên thân thiện và cởi mở hơn, ngay đối với những người mới gặp lần đầu hay những người e ngại lúc nói chuyện, Người đầu tiên lên tiếng sau câu nói của tôi là một quý bà ở độ tuổi 40 “Tôi là người rất nhạy cảm nhưng tôi lại

có thói xấu là hay khóc và càu nhàu như một đứa trẻ khi tôi không đạt được những

gì mong muốn” Mọi người đều bật cười và người phụ nữ cũng vậy

Lại thêm một người phụ nữ lên tiếng Cô ta ở vào độ tuổi 30-35 “Tôi muốn nói rằng tôi là một người rất thật thà nhưng đồng thời tôi cũng phải thừa nhận với mọi người rằng tôi thường hay nóng vội đánh giá một người nào đó trước lúc tôi thực sự hiểu rõ về người ấy” Lần này mọi người đều im lặng, có nhiều người gật đầu muốn nói rằng họ hiểu rất rõ thói xấu đó

Một người bạn thân của tôi lúc đó cũng tham gia vào buổi nói chuyện, anh ta thú nhận “Tôi nghĩ rằng tôi là một người sống có kỷ luật và có lẽ mọi người cũng nghĩ như vậy Nhưng với những bê bối xảy ra trong chính trị và những thói hư tật xấu đầy rẫy trong xã họ nói chung, cuối cùng tôi nhận ra rằng trong tôi đã hình thành cái tật hoài nghi, không tin vào bất cứ ai, bất cứ điều gì” Tất cả chúng ta đều gật đầu thông cảm Không khi buổi nói chuyện bỗng trầm lắng trong im lặng

Một người phụ nữ ở tuổi 40 thường được những người quen biết trong chúng tôi xem như là một “bậc thánh” đã phá vỡ bầu không khí im lặng khi cô tự bộc bạch về bản thân mình Dường như tôi có một niềm say mê, một tình yêu bất diệt dành cho mọi người – tôi đặt tất cả niềm tin của tôi vào Chúa – nhưng sau nhiều năm rồi mà tôi giờ đây vẫn đang cố gắng học, một cách chậm rãi nhưng chắc chắn, suy nghĩ như thế nào trước lúc nói ra Sự mau miệng và ít suy nghĩ của tôi đã gây cho tôi nhiều phiền toái Nghe xong tất cả mọi người đều bật cười

Gần cuối buổi trò chuyện, một thanh niên khoảng chừng 20-25 tuổi có vẻ e ngại và ít nói mạnh dạn chia sẻ với chúng tôi những suy nghĩ của mình “Có lẽ đức tính tốt đẹp nhất của tôi là sự tốt bụng, tôi đối xử rất tốt và tử tế với mọi người và không bào giờ vụ lợi” Giọng anh ta bắt đầu run run và đôi mắt ngấn lệ anh ta tiếp tục “Nhưng tôi không thể tin được điều tôi sắp nói ra đây Chỉ mới gần đây thôi tôi

ĐỐI MẶT VỚI NHỮNG CÁM DỖ - LÊ HỮU TIẾN

đã bị tiêm nhiễm một thói xấu một cách dễ dàng và tự nhiên đến nỗi tôi không ngờ tới Đó chính là tính giả dối Dường như nó đã in sâu và đeo bám lấy con người tôi Tôi đã từng là một người trông giữ hàng hóa cho một cửa hàng khá lớn trong thời gian 2 năm rưỡi Trong năm cuối làm việc cho cửa hàng hầu như tuần nào cũng vậy, tôi đã lấy trộm các linh kiện điện tử của cửa hàng Và cuối cùng tôi đã bị bắt quả tang Nhưng thật may mắn cho tôi người ta đã không đưa tôi ra tòa Điều đau xót cho tôi chính là sự giả dối và trộm cắp đã bám rễ vào con người tôi và đã xui khiến tôi làm những điều mà trước đây tôi không hề nghĩ tới”

Bạn có thể tưởng tượng ra rằng trước sự thú nhận chân thật và đáng trân trọng đó tất cả chúng tôi đều lặng đi Chúng tôi hoàn toàn không bị bất ngờ trước hành động giả dối và trộm cắp của anh ta (Trái lại đến bây giờ tôi có thể cam đoan rằng anh ta là một người đàn ông tốt và tử tế, Giá như tôi là ông chủ của anh ta thì tôi rất lấy làm tự hào có được một người giúp việc như vậy cho dù những lỗi lầm

và sai phạm mà anh ta vấp phải) Chúng tôi bị bất ngờ trước sự thật thà đến chất phác và dễ bị tồn thương của anh ta Anh ta không đơn giản thừa nhận thói xấu của anh là gì mà hơn nữa đã nói lên được hành động cụ thể mà chính tật xấu trong con người anh ta sai khiến

Hãy lấy chàng trai trẻ tuổi dũng cảm này làm gương, chúng ta có thể thực hiện quá trình tự kiểm điểm soi xét bản thân mình, ít nhất thì cũng dần dần tiến đến

sự cụ thể và thiết thực Câu hỏi ban đầu của chúng tôi là “Nếu tôi không thể làm bất cứ điều gì tôi muốn mà không bị người khác trông thấy thì tôi sẽ trở thành người như thế nào và tôi sẽ làm những gì” Chúng ta đã tự hỏi về con người chúng

ta sẽ như thế nào trong hoàn cảnh ấy Còn câu hỏi về những hành động của chúng

ta thì sao? Hãy cho phép tôi định hình câu hỏi này một cách cụ thể hơn và mang tính thách thức hơn Ví dụ bạn hãy hỏi chính mình những câu hỏi sau:

Nếu tôi có thể làm bất cứ điều gì tôi muốn mà không bị người khác trông thấy thì tôi sẽ:

- Ăn cắp hàng hóa ở một cửa hàng?

- Gian lận trong thi cử

- Copy hợp pháp phần mềm máy tính?

- Xen vào chuyện riêng tư của người khác để theo dõi người ta?

- Ăn trộm tiền của ông chủ?

- Gian lân trong việc nộp thuế?

- Phản bội bạn bè hay người thân yêu của mình?

- Làm hại người mà tôi không thích?

- Hay liệu tôi có thể có những đức tính như sự trung thực, lòng kính trọng và tính kỷ luật - những đức tính cần thiết cho việc tự kiềm chế bản thân trước những hành động như trên?

Với mức độ bạn đặt câu trả lời và tự trả lời một cách trung thực trước những câu hỏi trắc nghiệm tâm hồn mà tôi sẽ khuyến khích bạn thực hành trong suốt cả cuốn sách này thì bạn có thể bắt đầu có được một bức tranh rõ ràng hơn về tính cách của con người bạn Bạn sẽ thấy rõ hơn những điểm mạnh điểm yếu trong tính cách của bạn hay chính là những đức tính tốt và tật xấu của bạn Và bạn cũng thấy

rõ những hoàn cảnh cụ thể hơn trong đó bạn thể hiện thực sự là con người tốt hay thực sự là người đồi bại

Tôi viết chương này để nói lên ý nghĩa đạo đức sâu sắc về những gì thực sự đang tồn tại trong bản chất con người bạn: đó là con người thật của bạn kể cả những gì thoáng qua, bề ngoài và sâu thẳm bên trong “Tính cách là những gì bạn thể hiện trong bóng tối” Đó là câu nói nổi tiếng của nhà truyền giáo thế kỷ 19 Moody Nó thực sự lột tả được hết ý nghĩa của nó khi gắn với những điều mà bạn làm đặc biệt đối với những việc mà bạn thực hiện thường xuyên, thành thói quen hay tin cách trong đời sống hàng ngày

ĐỐI MẶT VỚI NHỮNG CÁM DỖ - LÊ HỮU TIẾN

4

Tính cách của một người phụ thuộc vào chính bản thân người đó

(Anne Frank)

Tựa đề của chương trình mang một ý nghĩa sâu sắc đối với việc hình thành tích cách Câu nói này thực sự không những hữu ích cho tôi, cho bạn mà cho tất cả mọi người, đặc biệt càng có ý nghĩa hơn khi bạn hiểu rằng đó là sản phẩm tinh thần của Anne Frank - một tính cách được tạo ra trong một hoàn cảnh éo le

Ở độ tuổi 15 – cái tuổi mà hầu hết chúng ta đang vui đùa rong chơi với bè bạn cùng lớp hay độ tuổi của những nụ hôn đầu đời thì Anne lại viết được những câu mạnh mẽ như vậy trong cuốn nhật ký của mình Thật đang khâm phục hơn nữa khi cô bé 15 tuổi này lại sống trong cảnh chạy trốn chủ nghĩa phát xít, nỗi sợ hãi về chết chóc luôn luôn ám ảnh bên mình

Để bạn đánh giá đúng hơn ý nghĩa của câu nói này về trách nhiệm bản thân đối với việc hình thành tính cách của cá nhân bạn, tôi xin trích ra đây những dòng nhật ký của Anne:

“Tôi có một điểm nổi bật trong tính cách mà làm cho bất cứ người nào dù mới quen biết hay quen biết tôi đã lâu đều phải chú ý tới Đó chính là sự nhận biết

về bản thân mình hay kiến thức về bản thân Tôi có thể quan sát, dò xét được bản thân, những hành động của tôi giống như người khác nhìn vào tôi Tôi với cái tên Anne có thể thẳng thắn nhìn vào con người tôi với cái nhìn không thành kiến, không tự bào chữa hau biện hộ cho chính mình và nhận biết được những gì tốt, những gì xấu trong con người tôi Sự ý thức về bản thân này luôn thường trực trong tôi và mỗi khi tôi nói ra điều gì ngay sau đó tôi biết “lẽ ra tôi không nên nói những lời như vậy” hay “điều tôi nói là hoàn toàn đúng, là sự thật” Còn có quá nhiều điều về bản thân tôi mà tôi cần phải lên án, tôi cần phải nghiêm khắc với bản thân mình Tôi không thể liệt kê được tất cả chúng Nhưng càng ngày tôi càng hiểu

rõ hơn ý nghĩa sâu sắc của lời bố tôi dạy “Tất cả mọi đứa trẻ cần phải quan tâm tới quá trinh khôn lớn của chúng” Bố mẹ chỉ có thể cho chúng những lời khuyên bổ ích hay hướng chúng vào con đường phát triển đúng đắn chứ việc tạo lập tính cách

cá nhân cuối cùng phụ thuộc vào bản thân

Vào thời điểm đó cô bé không biết rằng đoạn nhật ký sâu sắc này được ghi vào thứ bảy ngày 15 tháng 7 năm 1994 là một trong ba đoạn nhật ký cuối cùng của mình Đoạn nhật ký thứ hai được ghi sau đó 6 ngày tức vào thứ sáu ngày 21 và đoạn cuối cùng cách đó 17 ngày vào thứ ba ngày 1 tháng 8

Chỉ 3 tuần sau khi Anne viết dòng nhật ký trích dẫn ở trên bọn phát xít đã tìm thấy và tấn công vào nơi nương náu của gia định Anne Bọn chúng bắt Anne, gia đình và 4 người bạn của cô bé phải sống cuộc song tị nạn khổ sở hơn 2 năm trời Tất cả 8 người đều bị đẩy vào trại tập trung ở Hà Lan và Đức Bảy tháng sau

đó, vào tháng 3 năm 1945 căn bệnh sốt đã cướp đi Anne - cô bé đáng yêu đáng kính trọng, một bông hoa nhân cách trong một trại tập trung ở Đức

Đoạn nhật ký của Anne đã hung hồn minh chứng cho một ý rất quan trọng được rút ra ở chương thứ nhất Cuối cùng thì: Bạn và chỉ mình bạn mới quyết định tính cách của con người bạn Chỉ có bạn chứ không ai khác phải chịu trách nhiệm việc bạn có trở thành người tốt hay không Đó không phải trách nhiệm của anh ta, của cô ta hay của họ mà chính là trách nhiệm của bạn

Mặc dù còn rất trẻ nhưng cố bé Anne đã có được cái nhìn bên trong rất đáng khâm phục Cô bé đã nhìn thẳng vào thử thách lớn nhất đầu tiên để trở thành một người có tính cách đang quý Đó là có trách nhiệm hết mình đối với con người hiện tại và tương lai của bạn Điều này thực sự yêu cầu rất nhiều tới việc tự nhận thức bản thân về đạo đức Anne đã viết về ý thức từng ngày từng giờ đối với việc “lẽ ra thái độ của bạn không nên như thế” hay “thái độ của bạn như thế là hợp lý là đúng đắn” Đó chính là vấn đề của việc thường xuyên soi mình vào tấm gương đạo đức

để nói rằng “Tất cả không thành kiến, không biện hộ cho chính mình và hãy nhận biết những gì tốt đẹp và những gì xấu xa trong con người bạn”

Chưa từng có một người nào nói rằng quá trình tự ý thức bản thân là dễ dàng Thực tế đòi hỏi chúng ta phải vượt qua bao nhiêu trở ngại, phải thực sự nghiêm khắc với bản thân mình Bạn đã bao giờ tự hỏi mình tại sao chưa? Tại sao làm một người tốt và thường xuyên làm những việc đúng đắn lại khó như vậy?

Tất nhiên trong khi không có câu trả lời cụ thể phù hợp với mọi đối tượng về vấn đề này thì tôi muốn hiến tặng các bạn một cách soi xét bản thân rất cơ bản và thiết thực: những khó khăn nảy sinh trong việc trở thành một người tốt và làm những việc đúng đắn hầu hết thường xuất phát trong chính chúng ta Trong tôi, trong bạn và trong tính cách của mỗi cá nhân

ĐỐI MẶT VỚI NHỮNG CÁM DỖ - LÊ HỮU TIẾN

Khó khăn thường bắt nguồn từ những gì xảy ra trong sâu thẳm con người chúng ta mà đã ăn sâu định hình trong đó Trong mỗi con người diễn ra những cuộc đấu tranh như:

- Tôi sợ điều gì đó có thể đến với tôi

Tuy nhiên đây là một ví dụ ở cấp độ thể hiện mà có nguy cơ làm mất đi một điểm quan trọng Nó sẽ là trừu tượng không thể gây tác động mạnh có ý nghĩa đối với suy nghĩ và hành động của chúng ta Chúng ta hãy cụ thể hóa hơn nữa những cuộc đấu tranh nội tâm này làm cho chúng thiết thực hơn, gần với cuộc sống hàng ngày hơn Những ý tưởng đối lập như:

- Tôi nên chơi một cách công bằng

Đối lại:

- Tôi muốn thắng cuộc bằng bất cứ thủ đoạn nào

- Tôi không nên thất hứa đối với việc giữ kín bị mật này

Đối lại:

- Ngay bây giờ tôi muốn nói cho bạn bè tôi bí mật này

- Tôi cần phải nói lên sự thật về những gì đã xảy ra

Đối lại:

- Tôi sợ điều gì sẽ đến với tôi nếu như tôi nói lên sự thật

- Tôi không nên đi copy bản quyền phần mềm của người khác

Yếu tố quyết định không gì ngoài những điểm mạnh điểm yếu trong tính cách của bạn

Quả thật đây là sự thật khó chối bỏ được Chúng ta có thể bàn nhiều về áp lực, về những ham muốn hay về cách thức người này làm việc này, người nọ làm việc kia, về những ý định thực hiện hành động của họ… và còn bao nhiêu điều khác Nhưng thậm chí nếu tất cả những điều này có xảy ra đi nữa thì cuối cùng chúng cũng chỉ có thể là những yếu tố phụ so với những hành động đúng đắn của chúng ta trong việc để trở thành một người tốt

Nếu chúng ta thực sự trung thực với bản thân mình thì chúng ta sẽ thấy rằng phản ứng của chúng ta trước những việc trên là để bảo vệ cho hành động của chúng ta

Chúng ta phàn nàn về sức ép, hay đề cập tới những gì mà người khác làm, tất cả cũng chỉ là lời tự biện hộ cho hành động của chúng ta Chúng ta gian lận trong thi cử vì chúng ta thấy những người khác đã làm như vậy Đó hoàn toàn là

ĐỐI MẶT VỚI NHỮNG CÁM DỖ - LÊ HỮU TIẾN

một lời ngụy biện để chạy tội cho những yếu kém trong tính cách của bản thân mình Chúng ta không bao giờ thực sự có thể đổ lỗi cho bất kỳ người nào về việc chúng ta đã phá vỡ những nguyên tắc, những luật lệ đó thường hầu như bởi một điều gì đó mà chúng ta muốn đạt được Vì chúng ta muốn thành công, vì chúng ta muốn phải hơn người khác và muốn thắng lợi Hay bởi vì chúng ta muốn được chấp nhận hoặc có nhiều tiền tài danh vọng Nhưng như vậy hành động đúng hay sai của chúng ta cuối cùng và chỉ có tính cách của mỗi cá nhân chúng mới quyết định được

Khi bạn đứng trước xu hướng thực hiện những hành động sai trái như việc phá vỡ những quy tắc những luật lệ thì có một cuộc đấu tranh thực sự không phải giữa bạn và những người khác Mà đó là một cuộc đấu tranh nội tâm giữa điều mà bạn nên làm và điều bạn mong muốn, hay với cách khác, là cuộc đấu tranh giữa việc:

- Tôi nên tuân thủ theo những quy tắc và luật lệ

đi chăng nữa thì cũng chẳng sao Vì không ai có thể ép bạn làm những điều trái với mong muốn của bạn mà bạn biết rằng những điều đó hoàn toàn sai trái

Do đó, cuối cùng thì chính tôi mới quyết định tính cách của tôi cũng như những hành động mà tính cách tôi mang lại

5

Tính cách còn hơn cả trí tuệ (Ralph Waldo Emerson)

Tựa đề của chương này được trích dẫn từ một bài diễn văn của Emerson vào năm 1873 học tại trường học Harward Emerson đã mạnh dạn sử dụng câu này để làm phần kết cho bài văn mà ông được yêu cầu trình bày trong cuộc hội thảo của tổ chức quốc gia danh tiếng Phi Beta Kappa

Đứng trước những khán giả trí thức, nhà văn, triết gia nổi tiếng người Mỹ đã nói lên những mối quan tâm về giới hạn tri thức và mục tiêu giáo dục quá thiên lệch của các trường đại học Đặc biết Emerson lo lắng rằng những hình thức giáo dục đại học hiện nay(1937) đang có nguy cơ thu hẹp vào mục tiêu ngang bằng khác nữa: Đó là việc giúp cho sinh viên vận dụng những kiến thức mà mình vừa mới có được để trở thành một người tốt, có trách nhiệm và có lương tâm

Hơn 150 năm sau, nhà tâm thần học nổi tiếng Robert Coles thuộc trường đại học Harward khi viết về những mối quan tâm tương tự như vậy đã dẫn ra một câu chuyện đau lòng về một trong số những học trò của mình như là một dẫn chứng cho thầy những gì mà Emerson đã nói trước đó Marian người học trò mà Coles muốn nói tới là một sinh viên năm thứ hai của trường đại học Harward, cô khá xuất sắc về môn triết học Một ngày kia cô đến phòng làm việc của thầy Coles để bộc lộ nỗi niềm của mình trước cách đối xử tồi tệ và vô đạo dứa mà cô thường xuyên phải chịu đựng từ phía những người bạn cùng lớp

Trong nỗi đau về mặt tinh thần, Marian đã tâm sự cùng thầy Coles Đến từ vùng Mid, trong một gia đình bố mẹ làm công nhân, Marian phải làm công việc lau dọn phòng để có thêm tiền chi phí cho việc học của mình tại trường đại học Harward Cô đã kể về những người bạn cùng lớp mình, đó là những sinh viên có chỉ số thông minh rất cao và là những người “giỏi nhất, sáng dạ nhất” nhưng đồng thời cũng là những người không bao giờ nói từ “Xin mời” hay “Cảm ơn” thậm chí ngay cả trong những suy nghĩ mà còn là những người không ngần ngại biểu lộ những thái độ thô lỗ, cục cằn với cô

Marian kể với thầy Coles về chuyện một nam sinh viên học rất xuất sắc, vừa mới tốt nghiệp khoa báo chí đã có nhiều lần gạ gẫm quan hệ xác thịt một cách thô

lỗ với cô Cô biết anh ta đạt điểm A tất cả các môn và anh ta nói với mọi người

ĐỐI MẶT VỚI NHỮNG CÁM DỖ - LÊ HỮU TIẾN

rằng anh ta thuộc sinh viên nhóm I (nhóm được phân loại ưu ở trường đại học Harward) Marian đã tham gia hai khóa học về đạo đức cùng anh ta và anh ta cũng

đã đạt điểm A trong hai khóa ấy Nhưng cách cư xử của anh đối với cô thì thật là tồi tệ và vô đạo đức biết mấy! Marian còn nhấn mạnh anh ta không phải là trường hợp ngoại lệ mà còn có bao nhiêu sinh viên khác giống như vậy

Sau cuộc nói chuyện 2 giờ đồng hồ, có một khoảng im lặng kéo dài như thể

đó là khoảng thời gian Marian dành cho thầy Coles để suy ngẫm những gì cô nói Khoảng lặng đó bị phá vỡ bởi chính câu hỏi đầy mạnh dạn và thẳng thắn của Marian: “Em đang theo học khóa học về đạo đức, triết học của thầy và chúng ta đã nói những gì tốt đẹp, là mẫu mực quan trọng Vậy thầy đã dạy như thế nào để người ta trở thành một người tốt? Mục đích của việc học và biết được những điều

gì tốt đẹp là gì nếu như người ta không cố gắng vươn lên để trở thành một người tốt?”

Khi Marian đứng dậy và bước ra khỏi phòng thầy Coles thì cũng là lúc thầy Coles một mình với những suy nghĩ mà cuộc nói chuyện với cô học trò Marian trước đó đã khơi gợi: “Tôi tự hỏi liệu ngài Emerson thực sự đã đề cập đầy đủ những gì cần thiết trong bài diễn văn của mình tại mái trường này chưa Tôi tự hỏi liệu Emerson đã bao giờ có được phương hướng để giải quyết những vấn đề ông nêu ra hay chưa hay những gì mà ông quan tâm lo lắng Hay Emerson có nghĩ rằng việc ông nêu vấn để nhức nhối này ra cho những người thầy giảng dạy ở trường Harward là đã đủ cho những gì ông cần làm?”

Thầy Coles đã chia sẻ những suy nghĩ của mình một cách nghiêm túc “Cô sinh viên Marian đã cho tôi thấy cô không hề quên những lời dạy mà tôi trích ra từ bài phát biểu của ngài Emerson tại trường đại học Harward, là những gì mà Emerson muốn nhấn mạnh đến tính cách, đến sự khác biệt giữa tính cách và trí tuệ Thật mỉa mai khi chính tại ngôi trường này lại có những sinh viên mặc dù chỉ có kiến thức tốt về triết học, đạo đức… nhưng là những người yếu kém về đạo đức và tính cách đến thế Sự học của họ chỉ là sự học trên sách vở mà không bao giờ biến

nó thành hành động, thành thói quen của thính cách thậm chí còn đi ngược lại với những gì đã học hỏi”

Ít ngày sau cuộc trò chuyện với thầy Coles, cô sinh viên Marian đã rời khỏi ngôi trường Harward Marian đã ra đi nhưng những câu hỏi của cô vẫn ám ảnh và bám riết không những đối với thầy Coles, mọi người ở trường Harward mà có lẽ còn đối với tất cả chúng ta

Hãy gạt sang một bên vấn đề rắc rối về trách nhiệm giáo dục đối với việc hình thành tính cách đồng thời mở rộng kiến thức (trên hết, trọng tâm của cuộc trao đổi chúng ta ở đây là tập trung vào trách nhiệm bản thân đối với tình cách của mỗi người), chúng ta hãy suy nghĩ về câu hỏi của Marian:

Mục đích của việc học và biết được những điều tốt đẹp là gì nếu như người

ta không cố gắng vươn lên để trở thành một người tốt?

Rõ ràng Marian đã đưa ra một câu hỏi tu từ Cô không trông chờ câu trả lời bởi vì câu trả lời đã quá rõ Khi người ta học và biết được những điều tốt đẹp nhưng lại không cố gắng rèn mình để vươn lên trở thành người tốt thì việc học đó cũng vô ích Đối với mỗi cá nhân, nói một cách không hề phóng đại thì mục đích duy nhất của việc hiểu và biết được những điều gì tốt đẹp đó là trở thành người tốt,

có ích cho xã hội

Mặc dù câu hỏi đó cũng đồng thời là câu trả lời nhưng chúng ta cũng cần suy nghĩ sâu hơn về nó Nó đã ngầm nói lên một cách hùng hồn với chúng ta nền tảng cần thiết để trở thành một người tốt Đó là vấn đề bạn là gì, tính cách của bạn

ra làm sao Bạn là gì, tính cách của bạn như thế nào còn hơn cả những gì mà bạn biết

Vì sợ có sự hiểu nhầm ở đây nên tôi muốn nhấn mạnh rằng quan điểm của tôi (và tất nhiên cũng là của Emerson) là không hề nhằm làm giảm giá trị của trí thức mà hoàn toàn trái lại, những gì bạn biết rất quan trọng, Bạn biết những gì đúng những gì sai và những gì nên làm, không nên làm thì lúc đó bạn mới có thể định hướng được hành động của mình Việc không ngừng bồi đắp kiến thức của bạn chắc chắn giúp bạn trở thành một người tốt hơn

Tuy nhiên như hoàn cảnh không mong muốn của Marian với một số bạn cùng lớp của mình ở trường đại học Harward cũng đủ để làm một minh chứng thuyết phục cho một sự thật hiển nhiên mang tính phổ biến vẫn luôn luôn tồn tại quanh chúng ta

Biết được những điều đúng, những điều tốt đẹp chưa đủ đảm bảo chắc chắn rằng bạn sẽ làm những điều đúng, những điều hay Như tôi đã nói việc biết được những điều đúng, những điều tốt đẹp chỉ có ý nghĩa về mặt nhận thức của bạn cũng như định hướng đúng cho bạn Quả thực việc bạn làm những điều biết là đúng đắn,

là tốt đẹp hay không, chúng ta cùng việc quyết định bởi điểm mạnh và điểm yếu trong tính cách bạn chứ không phải là chỉ số thông minh của bạn, mức điểm giỏi, điểm ưu mà bạn đạt được trong những khóa học về đạo đức

ĐỐI MẶT VỚI NHỮNG CÁM DỖ - LÊ HỮU TIẾN

Ngoài ta biết nhiều về mọi thứ, thậm chí có kiến thức sâu rộng về đạo đức thì không có nghĩa là điều đó biến họ trở thành những con người tốt Chính vì lẽ

đó mà giờ đây tôi phải cảm ơn bố mẹ tôi vì người thường xuyên nhắc nhở tôi rằng “Là một người thông minh chưa hẳn đã đủ yếu tố cần thiết để trở thành một người tốt” Chúng ta có thể suy rộng ra: Có kiến thức mà không có tính cách – không có những đức tính như thật thà, tính kỷ luật, trách nhiệm… thì coi như vứt

đi thậm chí có thể gây ra những điểu tội lỗi Hay như câu nói nổi tiếng của tổng thống Theodore Roosevelt: “Giáo dục một người về trí não mà không giáo dục về tâm hồn, đạo đức thì coi như giáo dục một kẻ gây họa cho xã hội”

Điều mấu chốt ở đây là:

“Biết được những điều đúng, điều tốt đẹp” và “Làm những điều đúng, điều tốt đẹp”

Giữa chúng có một chiếc cầu nối vô hình nhưng rất quan trọng Nó sẽ đưa ta đến cái đích “có được tính cách để làm những điều đúng, điều tốt đẹp”

Trong cuộc sống hàng ngày những khó khăn chính mà chúng ta đối mặt khi

cố gắng thực hiện những điều hay, lẽ phải thực sự không phải là những khó khăn

về mặt nhận thức mà là khó khăn trong hành động, không phải thiếu thốn kiến thức

mà là vì tính cách cá nhân không đủ mạnh

Tuy nhiên ngày nay chúng ta vẫn thường nghe, nói hay đọc qua sách báo về cái gọi là “những tình thế khó xử về mặt đạo đức” Rơi vào những tình huống này chúng ta thực sự bối rối khó tìm ra đường lối hành động đúng đắn Đối với hầu hết chúng ta, điều quan trọng là chúng ta nhận được rằng những tình huống khó xử này

là một ngoại lệ chứ không như những tình huống thông thường khác trong cuộc sống Tình huống khó xử ngày nằm ngoài khả năng nhận biết tức thời về đạo đức của chúng ta Nét đặc thù trong nguyên tắc sống của chúng ta là không phải vấn đề mình biết về cái đúng, điều gì hay mà chính là mình có được tính cách như thế nào

để làm những điều gì hay lẽ phải đó

Trong một cuốn sách được đánh giá cao của một nhà giáo dục học có tên tuổi, ông đã từng viết:

Đối với vấn đề về cuộc sống đạo đức thì phần lớn trẻ thơ cũng như người lớn hầu như phát triển đạo đức của mình không phải dựa trên “những tình huống khó xử về mặt đạo đức” Phần lớn những quyết định về đạo đức của chúng ta phải

gắn liền với sự thôi thúc làm những điều mà chúng ta biết là nên làm hay sự lôi kéo bản thân tránh làm những điều mà chúng ta biết là không nên làm và ngược lại

Một lần nữa chúng ta hãy quay trở lại trường hợp Marian bị bạn bè của mình đối xử Phải chăng những người bạn khiếm nhã của Marian là thô lỗ, cục cằn, thiếu văn hóa? Phải chăng anh chàng sinh viên ưu tú, đã cùng học với Marian hai khóa học đạo đức và triết học không biết rõ hành vi gạ gẫm thô lỗ quan hệ xác thịt với

cô là một hành vi vô đạo đức xúc phạm đến phẩm giá của Marian?

Chúng ta hãy lướt qua kết quả của một cuộc khảo sát gần đây với tên gọi

“báo cáo về tình trạng đạo đức của người Mỹ”

- 24% sinh viên và gần 10% số người trưởng thành không qua đào tạo đại học cho biết rằng họ sẵn sàng nói dối để có được hoặc duy trì được việc làm

- 61% sinh viên và 26% số người trưởng thành không qua đào tạo đại học thừa nhận rằng họ đã từng nói dối bố mẹ mình trong năm vừa qua

- Lấy ý kiến cũng từ chính những người trên về mặt đạo đức thì họ cũng đồng

ý rằng “Trung thực là thượng sách nhất” và họ cho rằng “Quả thật là thiếu trung thực khi cố ý bóp méo sự thật hay cố gắng gây cho người khác tin vào một điều mà không đúng sự thật”

Những con số thống kê như trên và đặc biệt là kinh nghiệm cá nhân trong cuốc sống hàng ngày đã cho chúng ta thấy rõ rằng hầu hết các vấn đề dẫn tới những hành vi xấu không phải là do khối óc mà chính là do trái tim, do sức mạnh của tính cách

Chúng ta hãy ngẫm lại những gì chúng ta bàn về cuộc đấu tranh nội tâm trong chương 4 Trong tình thế chúng ta đối mặt với những cuộc đấu tranh về đạo đức đầy khó khăn trong cuộc sống hàng ngày thì chúng ta sẽ giành phần lớn thời gian để giải quyết những cuộc đấu tranh nội tâm thuộc tính cách của chúng ta Những cuộc đấu tranh đó theo hình thức như:

- Điều tôi biết phải làm

Và:

- Điều tôi muốn phải làm

Hay có thể theo một hình thức khác cụ thể hơn như:

ĐỐI MẶT VỚI NHỮNG CÁM DỖ - LÊ HỮU TIẾN

- Tôi biết nên tôi tôn trọng cô ta

Và do tôi muốn thể hiện mình là bề trên và sai khiến được cô ta nên tôi sẽ nói

và làm bất cứ điều gì để đạt được điều đó

Phán quyết cuối cùng cho những cuộc đấu tranh nội tâm này không gì ngoài tính cách bạn, ngoài những sự lựa chọn đúng hay sai được lặp đi lặp lại trong hành động hàng ngày của bạn – hay nói cách khác kết cục cuối cùng cho những cuộc đấu tranh này được thể hiện trong những phản ứng hàng ngày của bạn trước câu hỏi:

Tôi có đủ tính cách để thực hiện những điều hay lẽ phải hay không?

Chúng ta có thể tìm thấy câu trả lời thật đơn giản và đầy ý nghĩa cho vấn đề này trong tác phẩm Nichomachean Ethics và Aristotle – một tác phẩm triết học nổi tiếng của thế giới phương Tây bàn về tự nhiên và sự phát triển của tính cách

Aristotle đã viết:

“Sự hoàn thiện về đạo đức đạt được như là kết quả của thói quen”

Ông đã làm sáng tỏ quan điểm nền tảng này thông qua việc so sánh sự phát triển những đức tính tốt đẹp – thói quen tốt của tính cách với sự phát triển của những kỹ năng điêu luyện trong nghề thủ công và hội họa:

Chúng ta có được những đức tính tốt chỉ bằng cách luyện tập chúng cũng giống như trong lĩnh vực hội họa vậy Bất cứ việc gì chúng ta muốn làm được thì chúng ta phải thực sự học cách làm nói: ví như chúng ta trở thành những người thợ khi chúng ta làm công việc xây dựng, chúng ta trở thành một nhạc công khi chúng

ta học chơi đàn Tương tự như vậy, chúng ta chỉ trở thành người công minh khi chúng ta hành động một cách công bằng, là người dũng cảm khi chúng ta làm những việc can đảm

Nhận xét của Aristotle chắc không có gì mới mẻ và đáng ngạc nhiên đối với bạn Điều hiển nhiên làm một người cần phải khiêm tốn nhiều thời gian và công séc làm nghề thợ mộ nếu như anh ta muốn trở thành một người thợ giỏi Tương tự như vậy, người ta cần phải bỏ ra bao thời gian để tập chơi một dụng cụ âm nhạc nào đó nếu như muốn trở thành một tay chơi nhạc cụ cừ khôi

Trước Aristotle hàng trăm năm nhà thơ Hy Lạp cổ đại Hesiod đã từng nhắc đến đại ý này:

ĐỐI MẶT VỚI NHỮNG CÁM DỖ - LÊ HỮU TIẾN

Với cái tuyệt hảo thì đến thần thánh cũng phải đổ mồ hôi nước mắt, phải mất bao nhiêu công sức và thời gian thì mới đạt được nó Trong suốt lịch sử phát triển của nhân loại đã có biết bao nhiêu người tên tuổi khác nói lên chân lý này Lấy ví dụ, nhạc công nổi tiếng thế giới Arthur Rubinstein (1887 - 1982) đã nhận xét về thành công trong âm nhạc của mình như sau:

Nếu một ngày tôi không tập luyện thì tôi nhận ra rằng điều đó

Nếu hai ngày tôi không tập luyện thì bạn tôi sẽ nhận ra điều đó

Nếu ba ngày tôi không tập luyện thì công chúng sẽ nhận ra điều đó

Cũng với ý như vậy khi nói về những thành công rực rỡ của mình trong nền thể thao quốc tế, huyền thoại huấn luyện bóng đá Vincent Lombardi đã nhấn mạnh

Chúng ta phả trả một cái giá nào đó cho bất cứ thành công nào của chúng ta, không có cái gì là không có cái giá của nó Dành chiến thắng hay có được vị trí thuận lợi dẫn tới thành công buộc bạn phải trả giá cho những điều đó, Đó là điều quan trọng nhất bạn cần phải hiểu Thành công không phải là cái gì đó ngẫu nhiên Thành công không phải là một sớm một chiều Hay nói cách khác thành công là một thói quen Chiến thắng là một thói quen

Hesiod, Rubinstein, Lambardi (và bao nhiêu người khác nữa) tất cả đều chung một suy nghĩ để đạt được cái tuyệt hảo đã được Aristotle khái quát lên thành chân lý: để trở nên thành thục và điêu luyện trong bất cứ một lĩnh vực nào, một nghệ thuật nào thì cần phải tốn bao công sức, mồ hôi và thời gian luyện tập

Tuy nhiên điều đó có thể thực sự trở nên mới mẻ và hữu ích đối với chúng ta

đó chính là sự sắc sảo và hiểu biết thấu bản chất của chân lý này khi ông vận dụng

nó vào mục đích hoàn thiện tính cách: “Để trở thành một người hoàn thiện về tính cách đạo đức thì cũng giống như để trở thành một người thợ giỏi, một nhạc công kiệt xuất hay là một vận động viên điền kinh cừ khôi”

Nói cách khác, hoàn thiện về đạo đức cũng giống như giỏi về âm nhạc, cừ khôi về điền kinh hay bất cứ một môn nào chính là kết quả của quá trình phát triển những thói quen tốt – những thói quen mà chỉ có thể đạt được với một quyết tâm sắt đá, với biết bao ngày làm việc mệt nhọc Như vậy cái chinh ở đây là: Nếu này bạn muốn phát triện những thói quen tốt của tính cách đạo đức hay là những đức tính tốt như trung thực thì bạn phải thực sự thực hành, áp dụng nó vào hoạt động của chính mình

Chúng ta có thể đánh giá xác đáng hơn về sự tương đồng giữa quá tình hoàn thiện tính cách đạo đức và quá trình hoàn thiệnkỹ năng âm nhạc, hội họa, điền kinh nếu chúng ta đặt ra những câu hỏi chung chung như Aristotle đã làm: Để trở nên xuất sắc trong một việc gì đó thì phải thực chất cần những gì? Aristotle đã cho ta thấy điều đó tất nhiên không phải chỉ cần đôi lúc làm việc tốt ấy Chúng ta có thể nói về một nhạc sĩ nào đó là “Tối này cô ấy đã có một buổi trình diễn thật xuất sắc” chứ chúng ta không thường xuyên nhắc đến cô ấy như một nhạc sĩ xuất sắc nếu như khác với nhiều buổi trình diễn có chất lượng bình thường khác của cô ấy, buổi trình diễn hôm đó bỗng dưng là một buổi trình diễn xuất sắc và đáng được hoan nghênh Công bằng mà nói cô ấy chỉ có thể được gọi là một nhạc công có khả năng và chấp nhận được chứ chúng ta nên nhường hai chữ “xuất sắc” cho người nhạc công nào thường xuyên thậm chí lúc nào cũng như vậy biểu diễn một cách tuyệt vời

Đó chính là chiếc chìa khóa để thực sự trở nên xuất sắc trong một việc nào đó: Biết cách thực hiện xuất sắc việc đó đến độ bạn có thể nhiều lần thực hiện nó tốt như vậy, cho đến lúc việc thực hiện nó trở thành hành động “bản năng thứ hai” của bạn Điều này giải thích chính xác tại sao những nhạc công muốn chơi nhạc đạt đến trình độ xuất chúng như Arthur Rubinstein thì sẽ phải bỏ ra rất nhiều thời gian

và công sức để tập luyện Điều đó giải thích vì sao các vận động viên tham vọng trong các môn điều kinh, cử tạ, bơi lội ném lao, bắn súng… phải miệt mài cố gắng

để có được cơ hội giành chiến thắng trong các cuộc thi mang tầm quốc tế Để thành thục và điêu luyện trong bất cứ việc gì thi không chỉ làm tốt trong một vài lần mà lúc nào cũng vậy phải làm một cách thuần thục

Chúng ta hãy suy nghĩ một ít theo hướng sau: chúng ta kính trọng và khâm phục (và có thể cố gắng muốn bắt chước theo) huyền thoại bóng rổ Michael Jorrdan, hoạ sĩ thiên tài Meryl Streep và nhạc công đầy tài năng như Luciano Pavarotti Theo hướng tác động như vậy chúng ta cũng khâm phục những người sống quanh ta, gần gũi thân thiết với ta mà có được tính cách đạo đức cao đẹp, đáng kính Họ trở thành mẫu hình đạo đức cho ta noi theo Những người như Michael Jordan, Streep và Pavarotti, tất cả học đều thể hiện sự khéo léo tuyệt vời của mình luôn nhất quán như thể là hành động bản năng của họ Như vậy mấu chốt vấn đề là ở chỗ: Làm xuất sắc một việc gì đó một cách tự nhiên Tại bất cứ thời điểm nào xét về mẫu hình đạo đức của chúng ta, một trong những lý do quan trọng nhất mà chúng ta kính phục họ chính là khả năng làm được những điều hay lẽ phải một cách dễ dàng và không hề thay đổi trong mọi trường hợp Cũng giống như tài năng của những vĩ nhân thế giới được thể hiện và hoàn hảo ở mọi nơi mọi lúc thì đức hạnh của những tấm gương về đạo đức của chúng ta cũng vậy