VAI TRÒ của NHÀ nước TRONG đảm bảo hài hòa GIỮA các QUAN hệ lợi ÍCH KINH tế và LIÊN hệ TRONG QUAN hệ lợi ÍCH GIỮA cá NHÂN và xã hội

Vai trò của nhà nước trong bảo đảm hài hòa các quan hệ lợi ích Chương 2: Vai trò của nhà nước trong việc đảm bảo hài hòa quan hệ lợi ích kinh tế giữa lợi ích cá nhân và lợi ích xã hội ở

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI KHOA QUẢN TRỊ KINH

DOANH -

1

MỤC LỤC Phần mở đầu……… Phần nội dung……… Chương 1: Một số vấn đề lý luận chung

1.1 Lợi ích kinh tế và quan hệ lợi ích kinh tế

1.1.1 Lợi ích kinh tế

1.1.1.1 Khái niệm lợi ích kinh tế

1.1.1.2 Bản chất lợi ích kinh tế

1.1.1.3 Vai trò của lợi ích kinh tế đối với các chủ thể kinh tế - xã hội

1.1.2 Quan hệ lợi ích kinh tế

1.1.2.1 Khái niệm

1.1.2.2 Sự thống nhất và mâu thuẫn trong các quan hệ lợi ích kinh tế

1.1.2.3 Các nhân tố ảnh hưởng đến quan hệ lợi ích kinh tế

1.1.2.3 Các nhân tố ảnh hưởng đến quan hệ lợi ích kinh tế

1.1.2.4 Một số quan hệ lợi ích kinh tế cơ bản trong nền kinh tế thị trường

1.2 Vai trò của nhà nước trong bảo đảm hài hòa các quan hệ lợi ích

Chương 2: Vai trò của nhà nước trong việc đảm bảo hài hòa quan hệ lợi ích kinh tế giữa lợi ích cá nhân và lợi ích xã hội ở Việt Nam

LỜI MỞ ĐẦU

Khi nước ta chuyển sang nền kinh tế thị trường, xây dựng nền công nghiệp hóahiện đại hóa thì vấn đề nổi lên không chỉ ở nước ta mà ở cả các nước đang phát triển làtình trạng cơ sở hạ tầng kém, thiếu kinh nghiệm, trình độ đội ngũ cán bộ, công nhân, viênchức cao Đặc biệt, vấn đề về lợi ích kinh tế là một trong những vấn đề kinh tế lớn củaNhà nước mà đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VII đã đề ra cho giai đoạn phát triển nềnkinh tế nước ta hiện nay Đảng ta đã xác định: “Bảo đảm lợi ích, sự kết hợp hài hòa cáclợi ích và phương thức thực hiện lợi ích công bằng, hợp lý cho mọi người, cho các chủthể, nhất là lợi ích kinh tế”

Để tồn tại trong cơ chế mới với sự cạnh tranh khốc liệt thì lợi ích kinh tế cá nhân

và lợi ích của toàn xã hội nói chung luôn được quan tâm hàng đầu Trong quá trình thựchiện lợi ích của mình, mỗi chủ thể luôn có xu hướng bảo vệ lợi ích thiết thân, khó chấpnhận từ bỏ lợi ích bản thân, dù điều đó có thể tạo mâu thuẫn, xung đột với các chủ thể lợiích khác Thực chất của việc giải quyết quan hệ giữa lợi ích cá nhân và lợi ích xã hộitrong điều kiện kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay là quá trình tác động vào việcnhận thức và thực hiện lợi ích của cá nhân và xã hội, tạo ra sự hài hòa, thúc đẩy sự pháttriển kinh tế - xã hội của đất nước

Nhận thức được tầm quan trọng của việc giải quyết quan hệ giữa lợi ích cá nhân

và lợi ích xã hội Do đó, nhóm 9 đã nghiên cứu về đề tài: “Vai trò của nhà nước trongđảm bảo hài hòa giữa các quan hệ lợi ích kinh tế và liên hệ trong quan hệ lợi ích giữa các

cá nhân nhà nước và xã hội” Trên cơ sở phân tích những vấn đề lý luận, thực trạng,nguyên nhân và những vấn đề đặt ra trong việc giải quyết quan hệ giữa lợi ích cá nhân vàlợi ích xã hội trong điều kiện kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay, luận án đề xuấtnhững giải pháp chủ yếu để giải quyết hài hòa quan hệ giữa lợi ích cá nhân và lợi ích xãhội, góp phần thúc đẩy sự phát triển đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa

Nhờ sự hướng dẫn và giúp đỡ tận tình của giảng viên giảng viên Hoàng Thị Vân

mà chúng em có thể hoàn thành đề tài này Trong quá trình nghiên cứu không thể tránhkhỏi những thiếu sót, nhóm 9 mong sẽ nhận được lời góp ý để bài thảo luận được hoànthiện hơn

CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG

1.1 Lợi ích kinh tế và quan hệ lợi ích kinh tế

1.1.1 Lợi ích kinh tế

1.1.1.1 Khái niệm lợi ích kinh tế

Để tồn tại, phát triển, con người cần được thoả mãn các nhu cầu vật chất cũng nhưnhu cầu tinh thần Lợi ích thu được khi con người được thỏa mãn nhu cầu của mình Lợiích có thể là lợi ích vật chất, có thể là lợi ích tinh thần

Lợi ích là sự thỏa mãn nhu cầu của con người mà sự thỏa mãn nhu cầu này phải được nhận thức và đặt trong mối quan hệ xã hội ứng với trình độ phát triển nhất định của nền sản xuất xã hội đỏ.

Trong mỗi điều kiện lịch sử, trình độ phát triển và bối cảnh xã hội, sự thoả mãnnhu cầu có khác nhau, nhưng trước hết và xuyên suốt quá trình lịch sử, lợi ích vật chất –

cụ thể là lợi ích kinh tế đóng vai trò quan trọng thúc đẩy các hoạt động kinh tế

Lợi ích kinh tế là lợi ích vật chất, lợi ích thu được khi thực hiện các hoạt động kinh tế của con người.

Ví dụ: Mỗi ngày chúng ta đều thức khuya dậy sớm đi làm, nghiên cứu,… để cóthu nhập cao hơn

1.1.1.2 Bản chất lợi ích kinh tế

Về bản chất: Lợi ích kinh tế phản ánh mục đích và động cơ của các quan hệ giữa

các chủ thể trong nền sản xuất xã hội

Ví dụ: Doanh nghiệp và người lao động gắn bó với nhau là xuất phát từ lợi íchkinh tế và cũng vì lợi ích kinh tế của mỗi người Vì trong quan hệ kinh tế giữa họ đã hàmchứa trong đó những lợi ích kinh tế sẽ đạt được

Về biểu hiện: gắn với các chủ thể khác nhau là những lợi ích kinh tế tương ứng.

Trong ví dụ trên, lợi ích kinh tế của doanh nghiệp là lợi nhuận, lợi ích kinh tế của ngườilao động là tiền công Khi xem xét lợi ích kinh tế cần gắn với mối quan hệ cụ thể và vaitrò của mỗi chủ thể trong mối quan hệ đó

1.1.1.3 Vai trò của lợi ích kinh tế đối với các chủ thể kinh tế - xã hội

Thứ nhất, lợi ích kinh tế là động lực trực tiếp của các chủ thể và hoạt động kinh tế

- xã hội Trong kinh tế thị trường, để thoả mãn nhu cầu, cần phải có thu nhập Thu nhập

càng cao, phương thức, mức độ thỏa mãn nhu cầu càng tốt Vì vậy, mọi chủ thể kinh tếđều tìm cách nâng cao thu nhập, bảo đảm lợi ích kinh tế của mình Bảo đảm và thực hiệnlợi ích kinh tế của các giai tầng trong xã hội, đặc biệt là người dân vừa là cơ sở bảo đảmcho ổn định và phát triển xã hội, vừa là biểu hiện của sự phát triển “ Nước độc lập màdân không được hưởng ấm no, hạnh phúc thì độc lập cũng không có ý nghĩa gì” ( Hồ ChíMinh)

Thứ hai, lợi ích kinh tế là cơ sở thúc đẩy sự phát triển các lợi ích khác Cội nguồn

sâu xa của các cuộc đấu tranh giai cấp trong lịch sử là sự đấu tranh giành quyền làm chủ

tư liệu sản xuất và thực hiện lợi ích kinh tế “Động lực của toàn bộ lịch sử chính là cuộcđấu tranh của các giai cấp và những xung đột về quyền lợi của họ” (C Mác, Ph.Ăngghen) Mọi vận động của lịch sử, dù dưới hình thức nào, xét đến cùng đều xoayquanh vấn đề lợi ích, trước hết là lợi ích kinh tế Lợi ích kinh tế được thực hiện tạo điềukiện vật chất cho sự hình thành và thực hiện các lợi ích chính trị, lợi ích xã hội, lợi íchvăn hoá của các chủ thể “có thực mới vực được đạo”

Chú ý: việc theo đuổi lợi ích kinh tế không chính đáng, không hợp lý, không hợppháp là trở ngại cho sự phát triển kinh tế – xã hội Quan điểm của Đảng Cộng sản ViệtNam: với “dân là gốc”, tất cả đều vì dân; lợi ích kinh tế là động lực của các hoạt độngkinh tế, coi trọng lợi ích cá nhân chính đáng

1.1.2 Quan hệ lợi ích kinh tế

1.1.2.1 Khái niệm

Quan hệ lợi ích kinh tế là sự thiết lập những tương tác giữa con người với conngười, giữa các cộng đồng người, các tổ chức kinh tế, các bộ phận hợp thành nền kinh tế,giữa quốc gia với phần còn lại của thế giới

1.1.2.2 Sự thống nhất và mâu thuẫn trong các quan hệ lợi ích kinh tế

*Sự thống nhất của quan hệ lợi ích kinh tế

Chúng thống nhất với nhau vì một chủ thể có thể trở thành bộ phận cấu thành củachủ thể khác

*Sự mâu thuẫn trong quan hệ lợi ích kinh tế

Các quan hệ lợi ích kinh tế mâu thuẫn với nhau vì các chủ thể kinh tế có thể

hành động theo những phương thức khác nhau để thực hiện các lợi ích của mình

Lợi ích của những chủ thể kinh tế có quan hệ trực tiếp trong việc phân phối kết

quả hoạt động sản xuất, kinh doanh cũng có thể mâu thuẫn với nhau

Trong các hình thức lợi ích kinh tế, lợi ích cá nhân là cơ sở, nền tảng của các lợi ích khác Nguyên nhân chủ yếu là do nhu cầu cơ bản, thuộc về các cá nhân, quyết

định hoạt động của các cá nhân; cùng với thực hiện lợi ích cá nhân là cơ sở để thực hiệncác lợi ích khác

1.1.2.3 Các nhân tố ảnh hưởng đến quan hệ lợi ích kinh tế

 Thứ nhất, trình độ phát triển của lực lượng sản xuất.

 Thứ hai, địa vị của chủ thể trong hệ thống quan hệ sản xuất xã hội.

 Thứ ba, chính sách phân phối thu nhập của nhà nước.

 Thứ tư, hội nhập kinh tế quốc tế.

1.1.2.4 Một số quan hệ lợi ích kinh tế cơ bản trong nền kinh tế thị trường

 Một là, quan hệ lợi ích giữa người lao động và người sử dụng lao động.

 Hai là, quan hệ lợi ích giữa những người sử dụng lao động.

 Ba là, quan hệ lợi ích giữa những người lao động.

 Bốn là, quan hệ giữa lợi ích cá nhân, lợi ích nhóm và lợi ích xã hội.

1.1.2.5 Phương thức thực hiện lợi ích kinh tế trong các quan hệ lợi ích chủ yếu

Thứ nhất, thực hiện lợi ích kinh tế theo nguyên tắc thị trường.

Thứ hai, thực hiện lợi ích kinh tế theo chính sách của nhà nước và vai trò của các tổ

chức xã hội

1.2 Vai trò của nhà nước trong bảo đảm hài hòa các quan hệ lợi ích

Bảo vệ lợi ích hợp pháp, tạo môi trường thuận lợi cho hoạt động tìm kiếm lợi ích của các chủ thể kinh tế.

Các hoạt động kinh tế diễn ra trong một môi trường nhất định Môi trường cảng

thuận lợi, các hoạt động kinh tế càng hiệu quả và không ngừng mở rộng Tạo môi trườngthuận lợi cho các hoạt động kinh tế, giữ vững ổn định chính trị, nhờ đó các nhà đầu tưtrong và ngoài nước yên tâm tiến hành đầu tư Xây dựng được môi trường pháp luậtthông thoáng, bảo vệ được lợi ích thích đáng của các chủ thể kinh tế trong và ngoài nước,

đặc biệt là lợi ích của đất nước Tạo môi trường văn hóa phù hợp với yêu cầu phát triểnkinh tế thị trường Đó là môi trường trong đó con người năng động, sáng tạo; tôn trọng

kỷ cương, pháp luật, giữ chữ tín

Tạo môi trường thuận lợi cho các hoạt động kinh tế tất yếu phải đầu tư xây dựngkết cấu hạ tầng của nền kinh tế Nhờ vậy kết cấu hạ tầng của nền kinh tế nước ta đã đượccải thiện rất đáng kể, đáp ứng nhu cầu của các hoạt động kinh tế

Điều hòa lợi ích giữa cá nhân - doanh nghiệp - xã hội.

Do mâu thuẫn về lợi ích giữa các chủ thể và tác động của các quy luật thị trường,

sự phân hóa về thu nhập giữa các tầng lớp dân cư làm cho lợi ích kinh tế của một bộphận dân cư được thực hiện rất khó khăn, hạn chế Sự phân hóa xã hội thái quá có thểdẫn đến căng thẳng, thậm chí xung đột xã hội Vì vậy, nhà nước cần có các chính sách,trước hết là chính sách phân phối thu nhập nhằm đảm bảo hài hòa các lợi ích kinh tế,ngày càng đầy đủ sự công bằng xã hội trong phân phối

Kiểm soát, ngăn ngừa các quan hệ lợi ích có ảnh hưởng tiêu cực đối với sự phát triển xã hội.

Lợi ích kinh tế là kết quả trực tiếp của phân phối thu nhập Phân phối công bằng,hợp lý góp phần quan trọng đảm bảo hài hòa các lợi ích kinh tế Nhà nước thực hiện hiệuquả chính sách xóa đói giảm nghèo tạo điều kiện và cơ hội tiếp cận bình đẳng các nguồnlực phát triển, hưởng thụ các dịch dịch vụ xã hội cơ bản, vươn lên thoát đói nghèo vữngchắc ở các vùng nghèo và các bộ phận dân cư nghèo, khắc phục tư tưởng bao cấp, ỷ lại.Nhà nước đã có nhiều chính sách ưu đãi xã hội tạo điều kiện, giúp đỡ người dân pháttriển

Giải quyết những mâu thuẫn trong quan hệ lợi ích kinh tế.

Mâu thuẫn giữa các lợi ích kinh tế là khách quan, nếu không được giải quyết sẽảnh hưởng trực tiếp đến động lực của các hoạt động kinh tế Do đó, khi các mâu thuẫnphát sinh cần phải giải quyết kịp thời Nguyên tắc giải quyết mâu thuẫn giữa các lợi íchkinh tế là phải có sự tham gia của các bên liên quan, có nhân nhượng và phải đặt lợi íchcủa đất nước lên trên hết

Ngăn ngừa là chính nhưng khi mâu thuẫn giữa các lợi ích kinh tế bùng phát có thểdẫn đến xung đột Khi có xung đột giữa các chủ thể kinh tế, cần có sự tham gia hòa giảicủa các tổ chức liên quan, đặc biệt là nhà nước

CHƯƠNG 2: VAI TRÒ CỦA NHÀ NƯỚC TRONG VIỆC ĐẢM BẢO HÀI HÒA QUAN HỆ LỢI ÍCH KINH TẾ GIỮA LỢI ÍCH CÁ NHÂN VÀ LỢI ÍCH XÃ

HỘI Ở VIỆT NAM 2.1 Các giải pháp áp dụng

Giữ vững ổn định về chính trị là góp phần đảm bảo hài hòa các lợi ích kinh tế ởViệt Nam Tạo lập môi trường thuận lợi cho các hoạt động kinh tế đòi hỏi phải xây dựngđược môi trường pháp luật thông thoáng, bảo vệ được lợi ích chính đáng của các chủ thểkinh tế trong và ngoài nước, đặc biệt là lợi ích của đất nước Trong bối cảnh hội nhậpquốc tế ngày càng sâu rộng, hệ thống pháp luật của mỗi quốc gia còn phải tuân thủ cácchuẩn mực và thông lệ quốc tế Trong những năm vừa qua, hệ thống pháp luật của nước

ta đã và đang thay đổi tích cực

Tạo lập môi trường thuận lợi cho các hoạt động kinh tế còn là tạo lập môi trườngvăn hóa phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế thị trường Đó là môi trường trong đó conngười năng động, sáng tạo; tôn trọng kỷ cương, pháp luật; giữ chữ tín Từ đó đề ra một

số giải pháp như sau:

Thứ nhất, điều hoà lợi ích giữa các nhân – doanh nghiệp – xã hội

Do mâu thuẫn về lợi ích kinh tế giữa các chủ thể và tác động của các quy luật thịtrường, sự phân hóa về thu nhập giữa các tầng lớp dân cư làm cho lợi ích kinh tế của một

bộ phận dân cư được thực hiện rất khó khăn, hạn chế Vì vậy, nhà nước cần có các chínhsách, trước hết là chính sách phân phối thu nhập nhằm bảo đảm hài hòa các lợi ích kinhtế

Trong điều kiện kinh tế thị trường, một mặt, phải thừa nhận sự chênh lệch về mứcthu nhập giữa các tập thể, các cá nhân là khách quan; nhưng mặt khác phải ngăn chặn sựchênh lệch thu nhập quá đáng Sự phân hóa xã hội thái quá có thể dẫn đến căng thẳng,thậm chí xung đột xã hội

Thứ hai, kiểm soát, ngăn ngừa các quan hệ lợi ích có ảnh hưởng tiêu cực đối với

sự phát triển xã hội

Trước hết, nhà nước phải chăm lo đời sống vật chất cho mọi người dân Ở mỗigiai đoạn phát triển, người dân phải đạt được mức sống tối thiểu Để làm được điều này,nhà

nước cần thực hiện có hiệu quả các chính sách xoá đói giảm nghèo, tạo điều kiện và cơhội tiếp cận bình đẳng các nguồn lực phát triển, hưởng thụ các dịch vụ xã hội cơ bản,vươn lên thoát đói nghèo vững chắc ở các vùng nghèo và các bộ phận dân cư nghèo, khắcphục tư tưởng bao cấp, ý lại Chú trọng các chính sách ưu đãi xã hội, vận động toàn dântham gia các hoạt động đền ơn đáp nghĩa, uống nước nhớ nguồn.

Đẩy mạnh các hoạt động nhân đạo, từ thiện, giúp đỡ người nghèo, đồng bào cácvùng gặp thiên tai Tiếp theo, nhà nước cần có các chính sách khuyến khích người dânlàm giàu hợp pháp, tạo điều kiện và giúp đỡ họ bằng mọi biện pháp, về nguyên tắc, ngườidân dược làm tất cả những gì luật pháp không cấm, luật pháp chỉ cấm những hoạt độnggây tổn hại lợi ích quốc gia và các lợi ích hợp pháp khác

Tuyên truyền, giáo dục để nâng cao nhận thức, hiểu biết về phân phối thu nhậpcho các chủ thể kinh tế - xã hội là những giải pháp rất cần thiết để loại bỏ những đòi hỏikhông hợp lý về thu nhập Bên cạnh đó, trong cơ chế thị trường, thu nhập từ các hoạtđộng bất hợp pháp như buôn lậu, làm hàng giả, hàng nhái; lừa đảo; tham nhũng tồn tạikhá phổ biến Để chống các hình thức thu nhập bất hợp pháp, bảo đảm hài hòa các lợi íchkinh tế

Trước hết, phải có bộ máy nhà nước liêm chính, có hiệu lực Bộ máy nhà nướcphải tuyển dụng, sử dụng được những người có tài, có tâm; sàng lọc được những ngườikhông đủ tiêu chuẩn Cán bộ, công chức nhà nước phải được đãi ngộ xứng đáng và chịutrách nhiệm đến cùng mọi quyết định trong phạm vi, chức trách của họ Nhà nước phảikiểm soát được thu nhập của công dân, trước hết là thu nhập của cán bộ, công chức nhànước Trước pháp luật, mọi người dân và cán bộ, công chức nhà nước phải thực sự bìnhđẳng; mọi vi phạm phải được xét xử theo quy định của pháp luật

Thực hiện công khai, minh bạch mọi cơ chế, chính sách và quy định của nhà nước.Nhờ đó, người dân, doanh nghiệp và cán bộ, công chức nhà nước hiểu rõ được quyền lợi,trách nhiệm của mình Đồng thời, các cơ quan công quyền, cán bộ, công chức nhà nướcđược giám sát, tránh được tình trạng lạm quyền, thiếu trách nhiệm, tham nhũng Thựchiện tốt hoạt động này không chỉ nhằm khắc phục các bất cập, thực hiện công bằng xãhội, mà quan trọng hơn là ngăn chặn các hình thức thu nhập bất hợp pháp

Thứ ba, ường trước các hạn chế và chuẩn bị giải pháp ứng phó kịp thời

Mâu thuẫn giữa các lợi ích kinh tế là khách quan, nếu không được giải quyết sẽảnh hưởng trực tiếp đến động lực của các hoạt động kinh tế Do đó, khi các mâu thuẫnphát sinh cần được giải quyết kịp thời

Khi có xung đột giữa các chủ thể kinh tế, cần có sự tham gia hòa giải của các tổchức xã hội có liên quan Nhà nước phải tích cực, chủ động thực hiện công bằng trongphân phối thu nhập và chú trọng các chính sách ưu đãi xã hội

2.2 Thành tựu đạt được