Vai trò của nhà nước trong việc đảm bảo hài hòa các quan hệ lợi ích trong nền kinh tế nước ta hiện nay – liên hệ với thực tiễn thực hiện vai trò này của nhà nước trong những năm gần đây

BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI ĐỀ TÀI TIỂU LUẬN THI KẾT THÚC HỌC PHẦN MÔN KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC – LÊNIN ĐỀ BÀI Vai trò của nhà nước trong việc đảm bảo hài hòa các quan hệ lợi ích trong nền kinh[.]

BỘ TƯ PHÁP

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

ĐỀ TÀI TIỂU LUẬN THI KẾT THÚC HỌC

PHẦN MÔN: KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC – LÊNIN

ĐỀ BÀI:

Vai trò của nhà nước trong việc đảm bảo hài hòa các quan hệ lợi ích trong nền kinh tế nước ta hiện nay – Liên hệ với thực tiễn thực hiện vai trò này

của nhà nước trong những năm gần đây.

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU 2

PHẦN NỘI DUNG 3

I MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG 3

1 Lợi ích kinh tế 3

2 Quan hệ lợi ích kinh tế 5

II VAI TRÒ CỦA NHÀ NƯỚC - LIÊN HỆ VỚI THỰC TIỄN THỰC HIỆN VAI TRÒ ĐẢM BẢO HÀI HÒA CÁC QUAN HỆ LỢI ÍCH TRONG NỀN KINH TẾ CỦA NHÀ NƯỚC TRONG NHỮNG NĂM GẦN ĐÂY 6

1 Vai trò của nhà nước trong việc đảm bảo hài hòa các quan hệ lợi ích trong nền kinh tế nước ta hiện nay 6

2 Liên hệ với thực tiễn thực hiện vai trò đảm bảo hài hòa các quan hệ lợi ích trong kinh tế nước ta hiện nay 7

KẾT LUẬN 9

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 10

PHẦN MỞ ĐẦU

Trong một thời gian dài, nước ta dường như coi nhẹ các lợi ích kinh tế, đặc biệt là lợi ích cá nhân Do đó, Đảng và Nhà Nước ta đã đưa ra những quan điểm đề cao và tôn trọng các lợi ích kinh tế chính đáng Tuy nhiên, hiện nay ngoài việc thúc đẩy các chủ thể kinh tế thực hiện lợi ích của mình thì nó cũng đã

“vô tình” làm nảy sinh các vấn đề mới Mâu thuẫn khi thực hiện lợi ích kinh tế giữa các chủ thể đã xảy ra, thậm chí là với tần suất “thường xuyên” và gia tăng nhanh chóng Vậy trong những năm gần đây, vai trò quản lí của nhà nước đối với nền kinh tế trong thực tiễn đã được thể hiện như thế nào ?

Thấy được tầm quan trọng của việc giải quyết mâu thuẫn trong quan hệ lợi ích kinh tế giữa lợi ích cá nhân và lợi ích xã hội, em quyết định chọn chủ đề 2: “Vai trò của nhà nước trong việc đảm bảo hài hòa các quan hệ lợi ích trong nền kinh tế nước ta hiện nay – Liên hệ với thực tiễn thực hiện vai trò này của nhà nước trong những năm gần đây” làm đề tài nghiên cứu Với nguồn kiến thức được tiếp thu và vốn hiểu biết của bản thân, em muốn được đi sâu phân tích và làm rõ đề tài trên Do thời gian có hạn, kinh nghiệm thực tiễn chưa nhiều nên bài viết không tránh khỏi các sai sót Em mong nhận được những lời nhận xét, đóng góp từ thầy cô để có thể củng cố kiến thức, hoàn thiện bài viết một cách tốt hơn

2

PHẦN NỘI DUNG

I MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG

1 Lợi ích kinh tế

I.1 Khái niệm lợi ích kinh tế

Để tồn tại, phát triển, con người cần được thỏa mãn các nhu cầu vật chất cũng như nhâu cầu tinh thần Lợi ích thu được khi con người được thỏa mãn nhu cầu của mình Lợi ích có thể là lợi ích vật chất, có thể là lợi ích tinh thần

Lợi ích là sự thỏa mãn nhu cầu của con người mà sự thỏa mãn nhu cầu này phải được nhận thức và đặt trong mối quan hệ xã hội ứng với trình độ phát triển nhất định của nền sản xuất xã hội đó

Ngày nay, chúng ta có thể dễ dàng nhận thấy rằng lợi ích kinh tế mới là nhân tố quan trọng và chủ chốt trong việc thúc đẩy các hoạt động của cá nhân, tổ chức hay toàn thể xã hội thông qua quá trình tồn của con người và đời sống xã hội

Lợi ích kinh tế là lợi ích vật chất, lợi ích thu được khi thực hiện các hoạt động kinh tế của con người

I.2 Bản chất và biểu hiện của lợi ích kinh tế

*Về bản chất: lợi ích kinh tế phản ánh mục đích và động cơ của các quan

hệ giữa các chủ thể trong nền sản xuất xã hội Để có thể xác lập các quan hệ kinh tế với nhau thì các quan hệ đó phải hàm chứa những lợi ích kinh tế mà các thành viên trong xã hội có thể có

*Về biểu hiện: các lợi ích tương ứng sẽ đi với những chủ thể kinh tế tương ứng: lợi ích của chủ doanh nghiệp trên hết là lợi nhuận, với người lao động thì

đó là thu nhập Khi đề cập tới phạm trù lợi ích kinh tế có ý nghĩa hàm ý rằng, lợi ích đó được xác lập trong quan hệ nào, vai trò của các chủ thể trong quan hệ đó thể hiện biểu hiện của chủ thế đó hay như thế nào Đồng thời, trong nền kinh tế thị trường, ở đâu có hoạt động sản xuất kinh doanh, lao động, ở đó có quan hệ lợi ích và lợi ích kinh tế

1.3 Vai trò của lợi ích kinh tế đối với các chủ thể kinh tế - xã hội

Xét theo mục đích của các hoạt động kinh tế là hướng tới lợi ích, ta có thể nhận thức được vai trò của lợi ích kinh tế trên các khía cạnh sau:

Đầu tiên: Lợi ích kinh tế là động lực trực tiếp của các chủ thể và hoạt động kinh tế - xã hội.

Lợi ích chính đáng là động cơ thôi thúc hành động của mỗi con người; việc giành, bảo vệ lợi ích chính đáng, hợp pháp bao giờ cũng là động lực mạnh mẽ nhất, trực tiếp nhất thôi thúc con người ta hoạt động Lợi ích chính là nhân tố quan trọng nhất trong chuỗi quy định nhân quả dẫn dắt sự hoạt động của con người: nhu cầu - lợi ích - mục đích - hoạt động.1

Con người tiến hành các hoạt động kinh tế trước hết là để thỏa mãn các nhu cầu về vật chất, nâng cao phương thức và mức độ thỏa mãn các nhu cầu vật chất của mình Thực hiện lợi ích kinh tế của các giai tầng xã hội, đặc biệt của người dân vừa là cơ sở đảm bảo cho sự ổn định và phát triển xã hội, vừa là biểu hiện của sự phát triển “Nếu nước độc lập mà dân không hưởng hạnh phúc tự do, thì độc lập cũng chẳng có nghĩa lí gì”2

Thứ hai, lợi ích kinh tế là cơ sở thúc đẩy sự phát triển các lợi ích khác.

Phương thức và mức độ thỏa mãn các nhu cầu vật chất còn phụ thuộc vào địa vị của con người trong hệ thống quan hệ sản xuất xã hội, vì vậy để thực hiện được lợi ích của mình các chủ thể kinh tế phải đấu tranh với nhau để thực hiện quyền làm chủ tư liệu sản xuất Như vậy, lợi ích kinh tế sẽ được đặt lên hàng đầu khi nhắc đến vấn đề lợi ích Dù dưới hình thức nào trong vận động của lịch sử

Tuy nhiên, chỉ khi giữa các lợi ích kinh tế có sự đồng thuận, thống nhất thì lợi ích kinh tế mới được thực hiện được vai trò của nó Ngược lại, các lợi ích kinh tế sẽ là vật cản cho sự phát triển chung nếu nó không được thực hiện một cách chính đáng, hợp lý, hợp pháp Ngày nay, quan điểm của Đảng và Nhà nước

1 Thạc sĩ Hoàng Văn Khải, Tiến sĩ Trần Văn Thắng Tạp chí Lý luận số 12-2019 : Giải quyết hài hòa quan hệ giữa lợi ích cá nhân và lợi ích xã hội trong điều kiện kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay.

2 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, hà Nội, 2011, t.4, tr.64

4

ta là: coi lợi ích kinh tế là động lực của các hoạt động kinh tế; phải tôn trọng lợi ích cá nhân chính đáng.3

2 Quan hệ lợi ích kinh tế

2.1 Khái niệm

Quan hệ lợi ích kinh tế là sự thiết lập những tương tác giữa con người với con người, giữa các cộng đồng người, các tổ chức kinh tế, các bộ phận hợp thành nền kinh tế, giữa quốc gia với phần còn lại của thế giới

2.2 Sự thống nhất và mâu thuẫn trong các quan hệ lợi ích kinh tế

- Sự thống nhất trong quan hệ lợi ích kinh tế

Quan hệ lợi ích kinh tế thống nhất với nhau vì một chủ thể có thể trở thành

bộ phận cấu thành của chủ thể khác Do đó, lợi ích của chủ thể này được thực hiện thì lợi ích của chủ thể khác cũng trực tiếp hoặc gián tiếp được thực hiện

- Sự mâu thuẫn trong quan hệ lợi ích kinh tế

Các chủ thể kinh tế luôn có xu hướng hành động theo những phương thức khác nhau để thực hiện các lợi ích của mình Nhưng do sự khác biệt đến mức đối lập giữa các phương thức mà đã tạo ra mâu thuẫn trong các quan hệ lợi ích kinh tế

Trong các hình thức lợi ích kinh tế, lợi ích cá nhân là cơ sở, nền tảng của các lợi ích khác Do đó, lợi ích cá nhân chính đáng cần được pháp luật tôn trọng, bảo vệ

2.3 Các nhân tố ảnh hưởng đến quan hệ lợi ích kinh tế

Các nhân tố tác động lên các quan hệ lợi ích trong nền kinh tế:

 Trình độ phát triển của lực lượng sản xuất

 Địa vị của chủ thể trong hệ thống quan hệ sản xuất xã hội

 Chính sách phân phối thu nhập của nhà nước

 Hội nhập kinh tế quốc tế

2.4 Các quan hệ lợi ích kinh tế cơ bản trong nền kinh tế thị trường

3 Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ VI của Đảng Cộng sản Việt Nam (Đại hội của đường lối Đổi mới

ở Việt Nam, 1986)

 Quan hệ lợi ích giữa người lao động và người sử dụng lao động

 Quan hệ lợi ích giữa những người sử dụng lao động

 Quan hệ lợi ích giữa những người lao động

 Quan hệ giữa lợi ích cá nhân, lợi ích nhóm và lợi ích xã hội

II VAI TRÒ CỦA NHÀ NƯỚC - LIÊN HỆ VỚI THỰC TIỄN

THỰC HIỆN VAI TRÒ ĐẢM BẢO HÀI HÒA CÁC QUAN HỆ LỢI ÍCH TRONG NỀN KINH TẾ CỦA NHÀ NƯỚC TRONG NHỮNG NĂM GẦN ĐÂY

1 Vai trò của nhà nước trong việc đảm bảo hài hòa các quan hệ lợi ích trong nền kinh tế nước ta hiện nay

1.1 Tạo lập điều kiện gia tăng thu nhập cho các chủ thể

Phát triển theo hướng bền vững là cơ sở đảm bảo cho việc thực hiện các lợi ích kinh tế Những điều kiện cần được tạo lập để gia tăng thu nhập cho các chủ thể ở nước ta hiện nay:

- Phát triển, hoàn thiện kinh tế thị trường

- Môi trường thuận lợi cho các hoạt động kinh tế

- Phát triển khoa học công nghệ

- Nhà nước pháp quyền thật sự hành động vì lợi ích chính đáng của người dân và đất nước

- Thể chế chính trị, xã hội tương hợp với thể chế kinh tế

- Quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế, phát triển xã hội và bảo vệ môi trường thật sự hài hòa

1.2 Hạn chế mâu thuẫn về lợi ích kinh tế giữa các chủ thể

Để hạn chế mâu thuẫn giữa các lợi ích kinh tế, Nhà nước còn phải đánh thuế thu nhập với những người có thu nhập cao và trợ cấp, hỗ trợ cho những người thu nhập thấp Điều quan trọng hơn, các chính sách phân phối và phân phối lại thu nhập của nhà nước phải công bằng, hợp lý và được các chủ thể có liên quan tự giác thực hiện

1.3 Xử lí hợp lí xung đột do mâu thuẫn giữa các lợi ích kinh tế

6

Nguyên tắc xử lý xung đột là:

- Nhanh chóng chấm dứt xung đột

- Đặt lợi ích đất nước lên trên hết

- Có sự nhân nhượng giữa các bên tham gia

2 Liên hệ với thực tiễn thực hiện vai trò đảm bảo hài hòa các quan hệ lợi ích trong kinh tế nước ta hiện nay

Từ sau đổi mới (1986) đến nay, việc giải quyết vấn đề mối quan hệ lợi ích giữa các chủ thể luôn được Đảng và Nhà nước ta quan tâm, quá trình này đã và đang được thực hiện

Các quan hệ lợi ích kinh tế bước đầu được quan tâm giải quyết theo hướng thúc đẩy phát triển Việc xây dựng và phát triển đất nước Việt Nam đã và đang dựa trên sự hài hòa về lợi ích giữa các lĩnh vực, giữa mọi người với nhau4 Những kết quả tích cực của phát triển kinh tế, xã hội trong thời gian qua và việc thực hiện tốt các chính sách an sinh xã hội, an toàn xã hội đã tạo ra những giá trị mới, sự phát triển với cơ hội thụ hưởng cũng như tiếp thu các giá trị bình đẳng Đời sống nhân dân được cải thiện, quyền và các lợi ích chính đáng được pháp luật bảo vệ Kết hợp tốt giữa phát triển kinh tế song song với xã hội, lợi ích của các giai cấp cũng như các chủ thể kinh tế được nâng cao Tốc độ tăng trưởng kinh tế trong 10 năm qua luôn ở trên 6,5%, trong đó, năm 2018, tổng sản phẩm trong nước (GDP) đạt trên 240 tỷ USD, tăng 7,08% so với năm 2017, thu nhập bình quân đầu người đạt 2.587 USD, tăng 198 USD so với năm 2017.5

Cùng với đó, Đảng và Nhà nước đã ban hành và tổ chức thực hiện ngày một tốt những chủ trương, chính sách đúng đắn về tạo cơ hội phát triển của các lợi ích kinh tế Trong những năm vừa qua, Việt Nam đã tạo dựng rất tốt môi trường cho các hoạt động kinh tế tham gia và phát triển Nhờ vậy, các nhà đầu tư trong cả ngoài nước rất yên tâm khi tiến hành đầu tư tại nước ta Cụ thể, Số liệu

4 Ts Đỗ Văn Quân Tạp chí cộng sản: Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về xử lý hài hòa quan hệ lợi ích trong quản

lý phát triển xã hội ở nước ta hiện nay

5 Thạc sĩ Hoàng Văn Khải, Tiến sĩ Trần Văn Thắng Tạp chí Lý luận số 12-2019 : Giải quyết hài hòa quan hệ giữa lợi ích cá nhân và lợi ích xã hội trong điều kiện kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay.

vừa được Cục Đầu tư nước ngoài, Bộ Kế hoạch và Đầu tư công bố cho thấy, tính đến ngày 20/6/2022, tổng vốn đăng ký cấp mới, điều chỉnh và góp vốn mua

cổ phần, mua phần vốn góp của nhà đầu tư nước ngoài đạt trên 14,03 tỷ USD, bằng 91,1% so với cùng kỳ năm 2021.6 Tiếp tục giữ vững ổn định về chính trị, góp phần đảm bảo hài hòa các lợi ích kinh tế ở Việt Nam Song song là xây dưng hệ thống pháp luật hoàn chỉnh, cũng như đầu tư kết cấu hạ tầng của nền kinh tế ngày một phát triển hơn

Những thay đổi chủ trương, chính sách về phân phối cũng được Đảng và Nhà nước thay đổi một cách hợp lý hơn Về chủ thể phân phối, đã xác định rõ vai trò của ba chủ thể phân phối là Nhà nước, doanh nghiệp và thị trường Về khách thể phân phối, không chỉ là phân phối về thu nhập, mà đó còn là phân phối nguồn lực, cơ hội phát triển, phân phối phát triển Về mặt công bằng trong phân phối, nhà nước ta ban hành những chính sách hỗ trợ nhằm giúp nhân dân, đặc biệt là những đối tượng chính sách, hộ nghèo Ngay từ năm 2006, Việt Nam

đã tuyên bố hoàn thành Mục tiêu phát triển Thiên niên kỷ (MDGS) về xóa nghèo Theo đánh giá của Liên Hợp quốc, Việt Nam đã về đích trước 10 năm so với mục tiêu xóa đói, giảm nghèo trong thực hiện Mục tiêu phát triển thiên niên

kỷ Việt Nam được xếp thứ 27 trong số 101 nước đang phát triển xét về năng lực xóa đói, giảm nghèo, trên cả các nước trong khu vực như Inđônêsia, Malaysia, Philippin, Thái Lan Chỉ số phát triển con người (HDI) của Việt Nam liên tục tăng Năm 2018, chỉ số HDI Việt Nam đứng thứ 116/189 quốc gia trên thế giới.7

Từ đó cho thấy, thực tiễn thực hiện vai trò đảm bảo hài hòa giữa các quan hệ lợi ích kinh tế là vô cùng khả thi và tích cực trong những năm gần đây

6 Khánh Vy Báo điện tử VnEconomy: Hơn 14 tỷ USD vốn FDI vào Việt Nam nửa đầu năm 2022

7 ThS Trần Thu Hương - Khoa Xây dựng Đảng Trang thông tin điện tử Trường chính trị Kon Tum: Thực hiện chính sách xóa đói giảm nghèo ở Việt Nam trong thời kỳ đổi mới

8

KẾT LUẬN

Như vậy, bài nghiên cứu trên đã làm rõ các vấn đề về vai trò của nhà nước trong đảm bảo hài hòa các quan hệ lợi ích kinh tế cũng như liên hệ thực tế thực hiện của nhà nước trong những năm gần đây Có thể nói, nhà nước đóng một vai trò vô cùng quan trọng trong việc can thiệp để giải quyết các mâu thuẫn về quan

hệ lợi ích kinh tế, đồng thời tăng cường sự thống nhất giữa các chủ thể kinh tế với nhau vì mục tiêu phát triển đất nước, tạo ra sự bình đẳng và thúc đẩy tiến bộ

xã hội Đồng thời xây dựng một nền kinh tế định hướng XHCN giàu có, lành mạnh

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Bộ Giáo dục và Đào tạo, Giáo trình Kinh tế chính trị Mác – Leenin, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia sự thật, Hà Nội, 2021

2 Thạc sĩ Hoàng Văn Khải, Tiến sĩ Trần Văn Thắng, Tạp chí Lý luận số

12-2019 : Giải quyết hài hòa quan hệ giữa lợi ích cá nhân và lợi ích xã hội trong điều kiện kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay

http://lyluanchinhtri.vn/home/index.php/nguyen-cuu-ly-luan/item/3081-giai-quyet-

3 Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ VI của Đảng Cộng sản Việt Nam (Đại hội của đường lối Đổi mới ở Việt Nam, 1986)

4 Ts Đỗ Văn Quân, Tạp chí cộng sản: Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về

xử lý hài hòa quan hệ lợi ích trong quản lý phát triển xã hội ở nước ta hiện nay

https://www.tapchicongsan.org.vn/web/guest/thong-tin-ly-luan/-/2018/825342/van-

5 Khánh Vy, Báo điện tử VnEconomy: Hơn 14 tỷ USD vốn FDI vào Việt Nam nửa đầu năm 2022

https://vneconomy.vn/hon-14-ty-usd-von-fdi-vao-viet-nam-nua-dau-nam.htm#:~:text=S%E1%BB%91%20li%E1%BB%87u%20v%E1%BB%ABa

%20%C4%91%C6%B0%E1%BB%A3c%20C%E1%BB%A5c,v%E1%BB%9Bi

19/7/2022]

6 ThS Trần Thu Hương - Khoa Xây dựng Đảng Trang thông tin điện tử Trường chính trị Kon Tum: Thực hiện chính sách xóa đói giảm nghèo ở Việt Nam trong thời kỳ đổi mới

<

19/7/2022]

10