Biện pháp giúp học sinh lớp 5 học tập có hiệu quả Tập làm văn miêu tả

Mục tiêu nghiên cứu của sáng kiến kinh nghiệm là bài Tập làm văn nếu không sáng tạo sẽ trở thành một bài văn khô cứng, góp nhặt của người khác, nội dung bài văn sẽ không hồn nhiên, trong sáng, mới mẻ như tâm hồn của các tác giả nhỏ tuổi. Chất lượng Tập làm văn là chất lượng của cảm thụ văn học, của các kĩ năng nghe, nói, đọc, viết tiếng mẹ đẻ. Cho nên, thầy và trò phải soạn giảng và học tập tích cực, nghiêm túc, hiệu quả, mới mong nâng cao một cách bền vững chất lượng môn Tiếng Việt ở lớp cuối cấp Tiểu học.

PHÒNG  GIÁO D C & ĐÀO T O HUY N V  B N Ụ Ạ Ệ Ụ Ả

TR ƯỜ NG TI U H C VĂN CAO Ể Ọ

­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­

Đ  tài : ề

   BI N PHÁP GIÚP H C SINH L P 5 H C T P Ệ Ọ Ớ Ọ Ậ  

CÓ HI U QU  T P LÀM VĂN MIÊU T Ệ Ả Ậ Ả

PHÒNG  GIÁO D C & ĐÀO T O HUY N V  B N Ụ Ạ Ệ Ụ Ả

TR ƯỜ NG TI U H C VĂN CAO Ể Ọ

­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­

Đ  tài : ề

   BI N PHÁP GIÚP H C SINH L P 5 H C T P Ệ Ọ Ớ Ọ Ậ  

CÓ HI U QU  T P LÀM VĂN MIÊU T Ệ Ả Ậ Ả

NĂM H C : 2016­ 2017 Ọ

      Tác gi    : Nguy n Th  Hà ả ễ ị

      Ch c v  : Giáo viên ứ ụ

      T        : 4 ­ 5 ổ

       Ph m vi nghiên c u   : T p làm văn l p 5 ạ ứ ậ ớ

       Ph m vi áp d ng       : L p 5C Tr ạ ụ ớ ườ ng T.H Văn Cao

      Th i gian nghiên c u : Năm h c 2015 ­ 2016 ờ ứ ọ

      Th i gian áp d ng      : Năm h c 2016 – 2017 ờ ụ ọ

D y t t phân môn T p làm văn nói chung và ki u bài văn miêu t  nói riêngạ ố ậ ể ả  

là v n đ  đấ ề ược nhi u giáo viên ti u h c quan tâm. Chề ể ọ ương trình thay sách ti uể  

h c phát huy b n k  năng nghe, nói, đ c, vi t trong môn Ti ng Vi t. H c sinhọ ố ỹ ọ ế ế ệ ọ  

ti u h c ngay t  l p 1, 2, 3 đã để ọ ừ ớ ược ti p xúc v i nhi u d ng văn b n khác nhau,ế ớ ề ạ ả  

có n i dung g n gũi trong cu c s ng và kĩ năng giao ti p c a các em v i c ngộ ầ ộ ố ế ủ ớ ộ  

đ ng. Đó là m t  u đi m không ai ph  nh n. Tuy nhiên, chồ ộ ư ể ủ ậ ương trình m iớ  chuy n t i s  thay đ i c  v  n i dung và k  năng rèn luy n l n hình th c, bi nể ả ự ổ ả ề ộ ỹ ệ ẫ ứ ệ  pháp và quy trình lên l p . Là giáo viên, nh t là giáo viên d y l p 4, 5 không aiớ ấ ạ ớ  tránh kh i nh ng trăn tr , băn khoăn là làm th  nào giúp h c sinh rèn luy n t t kỏ ữ ở ế ọ ệ ố ỹ năng làm bài T p làm văn, nh t là văn miêu t ậ ấ ả

Qua th c t  sáu năm gi ng d y l p 5, qua th i gian b i dự ế ả ạ ớ ờ ồ ưỡng h c sinh gi iọ ỏ  

t i Trạ ường Ti u h c Cao Bá Quát, tôi hi m khi phát hi n để ọ ế ệ ược vài ba h c sinhọ  

gi i môn Văn. T i sao h c sinh gi i t p làm văn ít  i, đ m trên đ u ngón tay nhỏ ạ ọ ỏ ậ ỏ ế ầ ư 

v y, trong khi Ti ng Vi t là ti ng m  đ  c a chúng ta, các em lúc ch a tròn m tậ ế ệ ế ẹ ẻ ủ ư ộ  

tu i đã bi t nói, năm sáu tu i đã bi t đ c, đã bi t vi t Ti ng Vi t ? Chúng ta đãổ ế ổ ế ọ ế ế ế ệ  

t  hào ti ng Vi t ta phong phú, giàu hình  nh, đa d ng v  nghĩa, có s c bi u c mự ế ệ ả ạ ề ứ ể ả  sâu s c. Nh ng m t th c t  làm bu n lòng nh ng th y cô giáo chúng tôi vì h cắ ư ộ ự ế ồ ữ ầ ọ  sinh gi i phân môn T p làm văn còn quá khiêm t n. Khi ch m bài T p làm văn,ỏ ậ ố ấ ậ  tôi th y đa s  h c sinh đã bi n các bài văn miêu t  thành văn k , li t kê m t cáchấ ố ọ ế ả ể ệ ộ  khô khan, nghèo nàn v  t , di n đ t rề ừ ễ ạ ườm rà t i nghĩa. V y làm th  nào đ  nângố ậ ế ể  cao ch t lấ ượng d y­ h c T p làm văn nh t là văn miêu t  cho h c sinh l p 4, l pạ ọ ậ ấ ả ọ ớ ớ  5? Đi tìm câu tr  l i cho câu h i trên là m t quá trình và cũng là m c đích c nả ờ ỏ ộ ụ ầ  

hướng đ n c a các k  s  tâm h n.ế ủ ỹ ư ồ

Đ  làm t t vai trò ngể ố ườ ổi t  ch c và hứ ướng d n, tôi đã tìm tòi, phân tích th cẫ ự  

tr ng và l a ch n m t s  bi n pháp giúp h c sinh l p 5 h c t p có hi u qu  T pạ ự ọ ộ ố ệ ọ ớ ọ ậ ệ ả ậ  làm văn miêu t  ả

 Liên Minh, tháng 05 năm 2017

V i nh ng lý do trên, tôi ch n và vi t đ  tài : ớ ữ ọ ế ề “ Bi n pháp giúp h c sinhệ ọ  

l p 5 h c t p có hi u qu  T p làm văn miêu t ”ớ ọ ậ ệ ả ậ ả , tr c h t là giúp nâng caoướ ế  

ch t lấ ượng T p làm văn cho l p tôi ph  trách. Sau đó, m c tiêu quan tr ng h n làậ ớ ụ ụ ọ ơ  góp ph n nâng cao ch t lầ ấ ượng d y h c môn Ti ng Vi t nói chung.ạ ọ ế ệ

vi t nên m t bài T p làm văn.ế ộ ậ

Theo quan đi m tích h p, các phân môn để ợ ượ ậc t p h p l i xung quanh tr cợ ạ ụ  

ch  đi m và các bài đ c. Nhi m v  cung c p ki n th c và rèn luy n kĩ năng g nủ ể ọ ệ ụ ấ ế ứ ệ ắ  

bó ch t ch  v i nhau. Nh  v y, mu n d y­ h c có hi u qu  T p làm văn miêuặ ẽ ớ ư ậ ố ạ ọ ệ ả ậ  

t  (t  c nh, t  ngả ả ả ả ười) nh t thi t ngấ ế ười giáo viên ph i d y t t T p đ c, Kả ạ ố ậ ọ ể chuy n, Chính t , Luy n t  và câu. Vì trong các bài đ c, trong câu chuy n, trongệ ả ệ ừ ọ ệ  các bài t p luy n t ­ câu thậ ệ ừ ường xu t hi n các đo n văn, kh  th  có n i dungấ ệ ạ ổ ơ ộ  miêu t  r t rõ v  c nh v t, thiên nhiên, con ngả ấ ề ả ậ ười,

Bài T p làm văn n u không sáng t o s  tr  thành m t bài văn khô c ng, gópậ ế ạ ẽ ở ộ ứ  

nh t c a ngặ ủ ười khác, n i dung bài văn s  không h n nhiên, trong sáng, m i mộ ẽ ồ ớ ẻ 

nh  tâm h n c a các tác gi  nh  tu i.ư ồ ủ ả ỏ ổ

Ch t lấ ượng T p làm văn là ch t lậ ấ ượng c a c m th  văn h c, c a các kĩủ ả ụ ọ ủ  năng nghe, nói, đ c, vi t ti ng m  đ  Cho nên, th y và trò ph i so n gi ng vàọ ế ế ẹ ẻ ầ ả ạ ả  

h c t p tích c c, nghiêm túc, hi u qu , m i mong nâng cao m t cách b n v ngọ ậ ự ệ ả ớ ộ ề ữ  

ch t lấ ượng môn Ti ng Vi t   l p cu i c p Ti u h c.ế ệ ở ớ ố ấ ể ọ

 D y T p làm văn l p 5 ph i đ m b o m c tiêu yêu c u c n đ t v  ki nạ ậ ớ ả ả ả ụ ầ ầ ạ ề ế  

th c, kĩ năng c a Chứ ủ ương trình giáo d c ph  thông c p Ti u h c theoụ ổ ấ ể ọ  Chu n ki n th c, kĩ năng c a t ng môn h c (ban hành kèm theo quy t đ nhẩ ế ứ ủ ừ ọ ế ị  

s  16 c a B  GD­ĐT) và phù h p trình đ  c a t ng h c sinh trong l p màố ủ ộ ợ ộ ủ ừ ọ ớ  

“Hướng d n 896” c a B  GD­ĐT đã đ  ra.ẫ ủ ộ ề

 Tôi tin r ng đ  tài này n u đằ ề ế ược áp d ng và v n d ng h p lý s  đem l iụ ậ ụ ợ ẽ ạ  

hi u qu  cao cho phân môn T p làm văn, góp ph n nâng cao ch t lệ ả ậ ầ ấ ượ  ngmôn Ti ng Vi t l p 4, l p 5.ế ệ ớ ớ

IV. C  S  TH C TI NƠ Ở Ự Ễ

1. Th c tr ng h c sinh:ự ạ ọ

 Năm nay (2016 – 2017), tôi được phân công ph  trách l p 5C v i 30 h cụ ớ ớ ọ  sinh. H u h t 30 h c sinh c a l p 5C tôi ch  nhi m còn r t h n ch  khi làm bàiầ ế ọ ủ ớ ủ ệ ấ ạ ế  

T p làm văn. Sau khi nghiên c u sách Hậ ứ ướng d n h c Ti ng Vi t 4, tôi nh nẫ ọ ế ệ ậ  

th y h c sinh l p 4 đã đấ ọ ớ ược h c văn miêu t  v  đ  v t, cây c i, con v t. Nh ngọ ả ề ồ ậ ố ậ ư  qua kh o sát ch t lả ấ ượng đ u năm h c này, đã có 60,8% h c sinh b  đi m y u vầ ọ ọ ị ể ế ề 

T p làm văn, d n đ n môn Ti ng Vi t c a l p tôi y u 26,1 %. ậ ẫ ế ế ệ ủ ớ ế

o Các h n ch  c a h c sinh là:ạ ế ủ ọ

 Bài vi t c a h c sinh còn m c nhi u l i chính t ế ủ ọ ắ ề ỗ ả

 H c sinh ch a xác đ nh đọ ư ị ược tr ng tâm đ  bài c n miêu t ọ ề ầ ả

 Nhi u em thề ường li t kê, k  l  dài dòng, di n đ t v ng v , l ng c ng.ệ ể ể ễ ạ ụ ề ủ ủ  Nhi u em ch a bi t d ng l i đ  nói kĩ m t vài chi ti t c  th  n i b t.ề ư ế ừ ạ ể ộ ế ụ ể ổ ậ

 V n t  ng  c a các em còn nghèo nàn, khuôn sáo, quan sát s  v t còn h iố ừ ữ ủ ự ậ ờ  

h t. ợ

 Các em ch a bi t cách dùng các bi n pháp ngh  thu t khi miêu t ư ế ệ ệ ậ ả

Th c tr ng h c sinh còn nhi u h n ch  nh  v y đã làm cho ti t T p làmự ạ ọ ề ạ ế ư ậ ế ậ  văn tr  thành m t gánh n ng, m t thách th c đ i v i giáo viên ti u h c. Ý nghĩở ộ ặ ộ ứ ố ớ ể ọ  cho r ng T p làm văn là m t phân môn khó d y, khó h c và khó đ t hi u qu  caoằ ậ ộ ạ ọ ạ ệ ả  

đã là nh n th c chung c a nhi u th y cô giáo d y l p 4, l p 5.ậ ứ ủ ề ầ ạ ớ ớ

  Đâu là nguyên nhân d n đ n tình tr ng ch t lẫ ế ạ ấ ượng T p làm văn c a h cậ ủ ọ  sinh không đ t yêu c u ? Qua quá trình gi ng d y l p 5, tôi nh n th y h c sinhạ ầ ả ạ ớ ậ ấ ọ  

h c y u T p làm văn là do nhi u nguyên nhân.ọ ế ậ ề

5/ V n t  đã nghèo nàn l i không bi t s p x p nh  th  nào đ  bài vi t m chố ừ ạ ế ắ ế ư ế ể ế ạ  

l c, ch a di n đ t đạ ư ễ ạ ược b ng v n t  ng , ngôn ng  c a mình v  m t s  v t,ằ ố ừ ữ ữ ủ ề ộ ự ậ  

c nh v t, v  m t con ngả ậ ề ộ ườ ụ ểi c  th  nào đó

6/ Nguyên nhân cu i cùng là trách nhi m c a ngố ệ ủ ười giáo viên. Phân môn T pậ  làm văn là m t môn h c mang tính t ng h p và sáng t o, nh ng lâu nay ngộ ọ ổ ợ ạ ư ườ  igiáo viên (nh t là giáo viên l p 4, l p 5) ch a có cách phát huy t i đa năng l cấ ớ ớ ư ố ự  

h c t p và c m th  văn h c c a h c sinh; ch a b i dọ ậ ả ụ ọ ủ ọ ư ồ ưỡng được cho các em lòng yêu quý Ti ng Vi t, ham thích h c Ti ng Vi t đ  t  đó các em nh n ra r ng đãế ệ ọ ế ệ ể ừ ậ ằ  

là người Vi t Nam thì ph i đ c thông vi t th o Ti ng Vi t và phát huy h t  uệ ả ọ ế ạ ế ệ ế ư  

đi m c a ti ng m  đ ể ủ ế ẹ ẻ

chương trình, đ ng th i bi t ch n và v n d ng phồ ờ ế ọ ậ ụ ương pháp phù h p đ  truy nợ ể ề  

th  ki n th c cho  h c sinh. Bi t đụ ế ứ ọ ế ược h c sinh c n gì, ch a bi t nh ng gì đọ ầ ư ế ữ ể xác đ nh đúng m c tiêu bài d y, xác l p đị ụ ạ ậ ược m i quan h  gi a ki n th c bàiố ệ ữ ế ứ  

d y v i ki n th c cũ và ki n th c s  cung c p ti p theo. C  th , giáo viên c nạ ớ ế ứ ế ứ ẽ ấ ế ụ ể ầ  

n m v ng nh ng v n đ  sau :ắ ữ ữ ấ ề

a. N i dung chộ ương trình T p làm văn l p 5:ậ ớ  C  năm có 62 ti t trong đóả ế  

T p làm văn miêu t  33 ti t (chi m h n 50% s  ti t) v i m c tiêu là trang bậ ả ế ế ơ ố ế ớ ụ ị 

ki n th c và rèn luy n kĩ năng làm văn, góp ph n cùng v i các môn h c khác làmế ứ ệ ầ ớ ọ  giàu v n s ng, rèn luy n t  duy, b i dố ố ệ ư ồ ưỡng tâm h n, c m xúc th m mĩ, hìnhồ ả ẩ  thành nhân cách cho h c sinh.ọ

b. Bi n pháp d y h c t ng ki u bài:ệ ạ ọ ừ ể  Hướng d n h c sinh phân tích ng  li uẫ ọ ữ ệ  

và làm bài t p th c hành theo các bi n pháp sau:ậ ự ệ

 Giúp h c sinh n m v ng yêu c u bài t p.ọ ắ ữ ầ ậ

 T  ch c cho h c sinh th c hi n bài t p.ổ ứ ọ ự ệ ậ

c. Trình t  d y T p làm văn:ự ạ ậ

Trong ph n d y bài m i, giáo viên ph i n m v ng trình t  d y đ i v i haiầ ạ ớ ả ắ ữ ự ạ ố ớ  

lo i bài T p làm văn: ạ ậ lo i bài d y lý thuy t ạ ạ ế  và  lo i bài d y th c hành ạ ạ ự  Khi d yạ  

t ng lo i bài, giáo viên c n chú ý đ n các đ i từ ạ ầ ế ố ượng h c sinh c a l p: có n iọ ủ ớ ộ  dung cho h c sinh khá, gi i; có n i dung cho h c sinh trung bình, y u, ọ ỏ ộ ọ ế

2. Rèn luy n kĩ năng quan sát cho h c sinh ệ ọ

Miêu t  là v  l i b ng l i nh ng đ c đi m n i b t c a c nh, c aả ẽ ạ ằ ờ ữ ặ ể ổ ậ ủ ả ủ  

người đ  giúp ngể ười nghe, người đ c hình dung đọ ược các đ i tố ượng  yấ  (SHDH Ti ng Vi t 4 t p 1, trang 140), t c là l y câu văn đ  bi u hi n các đ cế ệ ậ ứ ấ ể ể ệ ặ  tính, chân tướng s  v t, giúp ngự ậ ườ ọi đ c nh  đư ược nhìn t n m t, s  t n tay vàoậ ắ ờ ậ  

s  v t miêu t  Vì v y, khi d y văn miêu t , giáo viên c n chú ý hự ậ ả ậ ạ ả ầ ướng d n h cẫ ọ  sinh quan sát và miêu t  theo các trình t  h p lý :ả ự ợ

a. T  theo trình t  không gian:ả ự

Quan sát toàn b  trộ ướ ồ ếc r i đ n quan sát t ng b  ph n, t  t  xa đ n g n, từ ộ ậ ả ừ ế ầ ừ ngoài vào trong, t  trái qua ph i,  (ho c ngừ ả ặ ượ ạc l i).   l p 4, l p 5 trình t  nàyỞ ớ ớ ự  

được v n d ng khi miêu t  loài v t, đ  v t, c nh v t, ậ ụ ả ậ ồ ậ ả ậ

Ví d  1: ụ  

T  t  ngoài vào trong: “ Đ n Thả ừ ề ượng n m chót vót trên đ nh núi Nghĩa Lĩnh.ằ ỉ  

Trước đ n, nh ng khóm h i đề ữ ả ường đâm bông r c đ , nh ng cánh bự ỏ ữ ướm nhi uề  màu s c bay d p d n nh  đang múa qu t xoè hoa. Trong đ n dòng ch  vàng Namắ ậ ờ ư ạ ề ữ  

Qu c S n Hà uy nghiêm đ    b c hoành phi treo chính gi a.”ố ơ ề ở ứ ữ

Ví d  2: ụ  

T  t  dả ừ ưới lên trên “ Cây h i th ng, cao, tròn xoe. Cành h i giòn, d  gãyồ ẳ ồ ễ  

h n cành kh  Qu  h i ph i mình xoè trên m t lá đ u cành” (R ng h i xơ ế ả ồ ơ ặ ầ ừ ồ ứ 

“ Bu i chi u, xe d ng l i   m t th  tr n nh  N ng ph  huy n vàng hoe.ổ ề ừ ạ ở ộ ị ấ ỏ ắ ố ệ  

Nh ng em bé Hmông, nh ng em bé Tu Dí, Phù Lá c  đeo móng h , qu n áo s cữ ữ ổ ổ ầ ặ  

s  đang ch i đùa trỡ ơ ước c a hàng. Hoàng hôn, áp phiên c a phiên ch  th  tr n,ử ủ ợ ị ấ  

người ng a d p dìu chìm trong sự ậ ương núi tím nh t” (Đạ ường đi Sa Pa­ Ti ng Vi tế ệ  4)

Ví d  2: ụ  

“Th o qu  trên r ng Đ n Khao đã chín n c. Ch ng có th  qu  nào hả ả ừ ả ụ ẳ ứ ả ươ  ng

th m l i ngây ng t kì l  đ n nh  th  M i đ u xuân năm kia, nh ng h t th oơ ạ ấ ạ ế ư ế ớ ầ ữ ạ ả  

qu  gieo trên đ t r ng qua m t năm, đã l n cao đ n b ng ngả ấ ừ ộ ớ ế ụ ười. M t năm sauộ  

n a, t  m t thân l , th o qu  đâm thêm hai nhánh m i. S  sinh sôi sao mà m nhữ ừ ộ ẻ ả ả ớ ự ạ  

m  v y.”ẽ ậ

c. T  theo trình t  tâm lí:ả ự

Khi quan sát c n th y nh ng đ c đi m riêng, n i b t nh t, thu hút và gâyầ ấ ữ ặ ể ổ ậ ấ  

c m xúc m nh nh t đ n b n thân thì quan sát trả ạ ấ ế ả ước, t  trả ước, các b  ph n khácộ ậ  

t  sau. Khi miêu t  đ  v t, loài v t, t  ngả ả ồ ậ ậ ả ười nên v n d ng trình t  này nh ngậ ụ ự ư  

ch  nên t  nh ng đi m đ c tr ng nh t, không c n ph i t  đ y đ  chi ti t nhỉ ả ữ ể ặ ư ấ ầ ả ả ầ ủ ế ư nhau c a đ i tủ ố ượng

Ví d  1: ụ  

“ Bà tôi ng i c nh tôi ch i đ u. Tóc bà đen và dày kì l , ph  kín c  hai vai,ồ ạ ả ầ ạ ủ ả  xoã xu ng ng c, xu ng đ u g i. M t tay kh  nâng m  tóc lên và ố ự ố ầ ố ộ ẽ ớ ướm trên tay, bà 

đ a m t cách khó khăn chi c lư ộ ế ược th a b ng g  vào m  tóc dày. ư ằ ỗ ớ

Gi ng bà tr m b ng, ngân nga nh  ti ng chuông. Nó kh c sâu vào trí nh  tôiọ ầ ỗ ư ế ắ ớ  

d  dàng, và nh  nh ng đoá hoa, cũng d u dàng, r c r , đ y nh a s ng. Khi bàễ ư ữ ị ự ỡ ầ ự ố  

m m cỉ ười, hai con ngươi đen s m n  ra long lanh, d u hi n khó t , ” (Bà Tôi –ẫ ở ị ề ả  SHDH Ti ng Vi t 5­ T p 1).ế ệ ậ

Tác gi  đã quan sát và t p trung t  mái tóc, gi ng nói r i đ n ánh m t. Máiả ậ ả ọ ồ ế ắ  tóc “dày kì l ”.ạ

Ví d  2: ụ  

“S u riêng là lo i trái quý   mi n Nam. Hầ ạ ở ề ương v  c a nó h t s c đ c bi t,ị ủ ế ứ ặ ệ  mùi th m đ m, bay r t xa  Hoa s u riêng tr  vào cu i năm  Hoa đ u t ngơ ậ ấ ầ ổ ố ậ ừ  chùm màu tr ng ngà. Đ ng ng m cây s u riêng, tôi c  nghĩ mãi v  dáng cây kì lắ ứ ắ ầ ứ ề ạ này. Thân nó kh ng khiu, cao vút, cành ngay th ng đu t ”.ẳ ẳ ộ

Tác gi  đã t  nét đ c s c nh t c a qu , hoa và dáng cây s u riêng.ả ả ặ ắ ấ ủ ả ầ

       Ngoài các trình t  miêu t  trên, giáo viên c n hự ả ầ ướng d n và rèn luy n choẫ ệ  

h c sinh kĩ năng s  d ng các giác quan (thính giác, th  giác, xúc giác, v  giác, ) đọ ử ụ ị ị ể quan sát, c m nh n s  v t, hi n tả ậ ự ậ ệ ượng miêu t ả

Ví d  3: ụ  

Phân tích bài “M a rào” (SHDH Ti ng Vi t 5­ T p 1­ Trang 33) ta th y tácư ế ệ ậ ấ  

gi  đã quan sát b ng các giác quan nh  sau:ả ằ ư

 Th  giác: Th y nh ng đám mây bi n đ i trị ấ ữ ế ổ ước c n m a, th y m aơ ư ấ ư  

r i.ơ

 Xúc giác: Gió b ng th y mát l nh, nhu m h i nỗ ấ ạ ố ơ ước

 Kh u giác: Bi t đứ ế ược mùi n ng ngai ngái, xa l  man mác c a nh ngồ ạ ủ ữ  

tr n m a đ u mùa.ậ ư ầ

 Thính giác: Nghe th y ti ng gió th i, ti ng m a r i, ti ng s m, ti ngấ ế ổ ế ư ơ ế ấ ế  hót c a chào mào.ủ

3. Xác đ nh yêu c u tr ng tâm đ  bài: ị ầ ọ ề

Bài văn c a h c sinh đủ ọ ược vi t theo m t đ  bài c  th , cho nên yêu c uế ộ ề ụ ể ầ  hàng đ u là các em ph i vi t đúng đ  bài. M t đ  bài đ a ra cho h c sinh vi tầ ả ế ề ộ ề ư ọ ế  

thường  n ch a đ n 3 yêu c u: yêu c u v  th  lo i (ki u bài), yêu c u v  n iẩ ứ ế ầ ầ ề ể ạ ể ầ ề ộ  dung, yêu c u v   tr ng tâm.ầ ề ọ

V i đ  bài trên,  n ch a ớ ề ẩ ứ 3 yêu c uầ  sau:

a. Yêu c u v  th  lo iầ ề ể ạ  c a đ  là: ủ ề Miêu tả (th  hi n   t  “T ”).ể ệ ở ừ ả

b. Yêu c u v  n i dungầ ề ộ  là: Bu i sángổ  (ho c tr a, chi uặ ư ề ) th  hi n   c m tể ệ ở ụ ừ 

“c nh m t bu i sáng (ho c tr a, chi u)”.ả ộ ổ ặ ư ề

c. Yêu c u v  tr ng tâmầ ề ọ  là: Ở trong m t vộ ườn cây (hay trong công viên….).Trong th c t , không ph i đ  bài nào cũng xác đ nh đ  3 yêu c u. Nh  đự ế ả ề ị ủ ầ ư ề bài “T  m t c n m a” ch  có yêu c u v  th  lo i và n i dung. V i đ  bài này,ả ộ ơ ư ỉ ầ ề ể ạ ộ ớ ề  giáo viên c n giúp h c sinh t  xác đ nh thêm yêu c u v  tr ng tâm c a bài vi t.ầ ọ ự ị ầ ề ọ ủ ế  

Ch ng h n “T  m t c n m a khi em đang trên đẳ ạ ả ộ ơ ư ường đi h c” ọ

        Vi c xác đ nh đúng tr ng tâm c a đ  s  giúp cho bài vi t đệ ị ọ ủ ề ẽ ế ược thu h p nênẹ  các em có được ý c  th , chính xác, tránh vi c vi t tràn lan, chung chung, ụ ể ệ ế

4. Giúp h c sinh n m đ c đi m c a t ng ki u bài miêu t : ọ ắ ặ ể ủ ừ ể ả

 Giáo viên giúp h c sinh bi t dùng l i văn phù h p v i yêu c u v  n i dungọ ế ờ ợ ớ ầ ề ộ  

và th  lo i cho trể ạ ước, khi luy n t p. Giáo viên cũng c n l u ý nh c nhệ ậ ầ ư ắ ở các em n m v ng các đ c đi m c a m i th  lo i, m i d ng bài và xác đ nhắ ữ ặ ể ủ ỗ ể ạ ỗ ạ ị  

đ i tố ượng miêu t  Trong m i bài văn ph i th  hi n cái m i cái hay, cáiả ỗ ả ể ệ ớ  riêng và c m xúc c a mình.ả ủ

 KI U BÀI T  C NH   Ể Ả Ả  : C n xác đ nh các yêu c u sau:ầ ị ầ

a. Xác đ nh không gian, th i gian nh t đ nh:ị ờ ấ ị

Sau khi xác đ nh th i gian, không gian nh t đ nh h c sinh c n bi t l a ch nị ờ ấ ị ọ ầ ế ự ọ  trình t  quan sát. Vi c quan sát có th  ti n hành   nh ng v  trí khác nhau nh ngự ệ ể ế ở ữ ị ư  

v n ph i có m t v  trí ch  y u làm cho c nh đẫ ả ộ ị ủ ế ả ược quan sát b c l  ra nh ng đi uộ ộ ữ ề  

c  b n nh t c a nó. Khi đã xác đ nh đơ ả ấ ủ ị ược v  trí quan sát r i, ta nên có cái nhìn baoị ồ  quát toàn c nh đ ng th i ph i bi t phân chia c nh ra thành t ng m ng, t ngả ồ ờ ả ế ả ừ ả ừ  

Ch  nên ch n nét tiêu bi u nh t c a c nh đ  t , t p trung làm n i b t đ cỉ ọ ể ấ ủ ả ể ả ậ ổ ậ ặ  

đi m đó lên, có th  t  xen ho t đ ng c a ngể ể ả ạ ộ ủ ười, c a v t,   trong c nh đ  gópủ ậ ả ể  

ph n làm cho c nh sinh đ ng h n, đ p h n.ầ ả ộ ơ ẹ ơ

d. T  c nh g n v i c m xúc riêng b ng nhi u giác quan:ả ả ắ ớ ả ằ ề

T  c nh luôn luôn g n v i c m xúc c a ngả ả ắ ớ ả ủ ười vi t. C nh v t mang theoế ả ậ  trong nó cu c s ng riêng v i nh ng đ c đi m riêng. Con ngộ ố ớ ữ ặ ể ườ ải c m nh n c nhậ ả  

nh  th  nào s  đem đ n cho c nh nh ng tình c m nh  th  Nhà th  Lê Anhư ế ẽ ế ả ữ ả ư ế ơ  Xuân, trong ni m vui c a ngày T  qu c hoàn toàn th ng nh t, đ t nề ủ ổ ố ố ấ ấ ước thoát 

kh i ách ngo i xâm, b ng tâm tr ng h nh phúc nh t, ông đã th t lên:ỏ ạ ằ ạ ạ ấ ố

“B ng th y n i tôi tr  l iỗ ấ ộ ẻ ạ

Nh  th i con gái tu i đôi mư ờ ổ ươi.”

Đây chính là ph n h n c a c nh. C nh không có h n s  tr  tr i, thi u s cầ ồ ủ ả ả ồ ẽ ơ ọ ế ứ  

s ng.ố

e. Ch n t  ng  thích h p khi t  c nh:ọ ừ ữ ợ ả ả

Khi làm văn miêu t  c n bi t l a ch n t  ng  g i t , dùng hình  nh so sánhả ầ ế ự ọ ừ ữ ợ ả ả  

ho c nhân hoá đ  làm n i b t đ c đi m c nh đang t  giúp ngặ ể ổ ậ ặ ể ả ả ườ ọi đ c nh  đangư  

đ ng trứ ướ ảc c nh đó và c m nh n đả ậ ược nh ng tình c m c a ngữ ả ủ ười vi t.ế

Ví d  : ụ  

        Sau đây xin trích m t s  câu trong bài văn t  c nh: “Chi u t i” c a Ph mộ ố ả ả ề ố ủ ạ  

Đ c (Sách Ti ng Vi t 5­ t p 1­ trang 22): “N ng b t đ u rút lên nh ng chòm câyứ ế ệ ậ ắ ắ ầ ữ  cao, r i nh t d n và nh  hoà l n v i ánh sáng tr ng nh t cu i cùng.”ồ ạ ầ ư ẫ ớ ắ ợ ố

Ta th y câu văn miêu t  s  chuy n hoá c a ánh sáng t  “nh t d n” r i “hoàấ ả ự ể ủ ừ ạ ầ ồ  

l n” v i “ánh sáng tr ng nh t”. ẫ ớ ắ ợ

Tác gi  cũng đã dùng m t đ  quan sát s  bi n đ i c a ánh sáng và bóng t i,ả ắ ể ự ế ổ ủ ố  

đã dùng tai đ  nghe ti ng d  và dùng mũi đ  c m nh n hể ế ế ể ả ậ ương vườn và cũng đã 

s  d ng ngh  thu t nhân hoá làm cho câu văn sinh đ ng m t cách r t tinh t , khiử ụ ệ ậ ộ ộ ấ ế  

vi t: ế

“Bóng t i nh  b c màn m ng, nh  th  b i x p, m  đen ph  d n lên m iố ư ứ ỏ ư ứ ụ ố ờ ủ ầ ọ  

v t.”ậ

“M t vài ti ng d  gáy s m, v  thăm dò, ch  đ i.”ộ ế ế ớ ẻ ờ ợ

“ Trong im  ng, hắ ương vườn th m tho ng b t đ u rón rén bơ ả ắ ầ ước ra và tung tăng trong ng n gió nh , nh y trên c , trọ ẹ ả ỏ ườn theo nh ng thân cành.”ữ

 KI U BÀI T  NG   Ể Ả ƯỜ I  :

Khi miêu t  ngả ười, y u t  quan sát l i càng quan tr ng. Nhìn chung, m iế ố ạ ọ ọ  

người đ u có nh ng đ c đi m gi ng nhau nh ng l i hoàn toàn khác nhau ề ữ ặ ể ố ư ạ ở 

nh ng đ c đi m riêng, ch  ngữ ặ ể ỉ ười đó m i có. Nhi m v  c a giáo viên khi hớ ệ ụ ủ ướ  ng

d n h c sinh “miêu t  ngẫ ọ ả ười” là giúp cho các em th y r ng ph i miêu t  ng nấ ằ ả ả ắ  

g n mà chân th c, sinh đ ng v  hình  nh và ho t đ ng c a ngọ ự ộ ề ả ạ ộ ủ ười mình t ả

Ta th y tác gi  quan sát r t kĩ và miêu t  sinh đ ng làm n i b t hình  nhấ ả ấ ả ộ ổ ậ ả  

người th  rèn nh  m t ngợ ư ộ ười chinh ph c dũng mãnh và th y rõ quá trình bi nụ ấ ế  

th i thép thành m t lỏ ộ ưỡ ựi r a

Vì th , đ  làm đế ể ược bài văn t  ngả ười thành công, giáo viên c n giúp h cầ ọ  sinh xác đ nh các yêu c u sau:ị ầ

a. Chú ý t  ngo i hình ho t đ ng:ả ạ ạ ộ

Khi t  ngả ườ ầi c n chú ý đ n tu i tác­ m i l a tu i khác nhau s  có s  phátế ổ ỗ ứ ổ ẽ ự  tri n v  c  th , v  tâm lý riêng bi t khác nhau và có nh ng hành đ ng th  hi nể ề ơ ể ề ệ ữ ộ ể ệ  theo gi i tính, thói quen sinh ho t, hoàn c nh s ng…. Khi miêu t  c n t p trungớ ạ ả ố ả ầ ậ  vào vi c làm sao nêu đệ ược cái chung và cái riêng c a con ngủ ườ ượi đ c miêu t ả

b. Quan sát trò chuy n tr c ti p:ệ ự ế

Khi t  ngả ười, đi u c n nh t là quan sát tr c ti p ho c trò chuy n, trao đ i ýề ầ ấ ự ế ặ ệ ổ  

ki n v i ngế ớ ười đó. Quan sát khuôn m t, dáng đi, nghe gi ng nói, xem xét cáchặ ọ  nói, c  ch , thao tác lúc làm vi c…đ  rút ra nét n i b t  (ch n và quan sát ngử ỉ ệ ể ổ ậ ọ ườ  i

đ nh t  trong th i gian chu n b  bài m i   nhà). Ta cũng c n dùng cách quan sátị ả ờ ẩ ị ớ ở ầ  gián ti p là thông qua trí nh  ho c nh n xét c a m t ngế ớ ặ ậ ủ ộ ười khác v  ngề ườ ị  i đ nh

t  đ  b  sung nh ng thông tin c n thi t.ả ể ổ ữ ầ ế

c. T  k t h p ngo i hình, tính n t, ho t đ ng:ả ế ợ ạ ế ạ ộ

Khi miêu t  có th  tách riêng t ng m t,t ng b  ph n đ  t  nh ng đ  n iả ể ừ ặ ừ ộ ậ ể ả ư ể ộ  dung bài văn miêu t  đ t đả ạ ượ ự ắc s  g n bó, súc tích ta nên k t h p t  ngo i hình,ế ợ ả ạ  tính n t đan xen v i t  ho t đ ng.ế ớ ả ạ ộ

d. T  nh ng nét tiêu bi u b ng tình c m chân th t c a mình:ả ữ ể ằ ả ậ ủ

Khi t  ngả ười, đi u quan tr ng là c n t  chân th t nh ng nét tiêu bi u về ọ ầ ả ậ ữ ể ề 

người đó, không c n ph i tô đi m ngầ ả ể ười mình t  b ng nh ng hình  nh hoa mĩ,ả ằ ữ ả  

v  nên m t hình  nh toàn di n. Làm nh  v y bài văn s  tr  nên khuôn sáo, thi uẽ ộ ả ệ ư ậ ẽ ở ế  

s  chân th t làm ngự ậ ườ ọi đ c c m th y khó ch u. Th y cô giáo c n l u ý h c sinhả ấ ị ầ ầ ư ọ  

r ng, trong m i con ngằ ỗ ười ai cũng có ch  khi m khuy t nh ng nét đ p thì baoỗ ế ế ư ẹ  

gi  cũng nhi u h n (đ p v  hình th , đ p v  tính cách, đ p v  tâm h n….) N uờ ề ơ ẹ ề ể ẹ ề ẹ ề ồ ế  

h c sinh phát hi n, c m nh n đọ ệ ả ậ ược và bi t t  h t các đ c đi m đó thì s  làm choế ả ế ặ ể ẽ  bài văn miêu t  c a các em sinh đ ng, h n nhiên đ y c m xúc và ngả ủ ộ ồ ầ ả ườ ọi đ c dễ 

ch p nh n h n.ấ ậ ơ

Ví d : ụ  

Trong bài văn t  “Cô Ch m” (sách HDH Ti ng Vi t 5­ t p 2A­ trang 156)ả ấ ế ệ ậ  nhà văn Đào Vũ đã vi t: “Ch m không ph i là cô con gái đ p, nh ng là ngế ấ ả ẹ ư ười mà 

ai đã g p thì không th  l n l n v i b t c  m t ngặ ể ẫ ộ ớ ấ ứ ộ ười nào khác.”

“Ch m c  nh  m t cây xấ ứ ư ộ ương r ng. Cây xồ ương r ng ch t ngang ch t d c,ồ ặ ặ ọ  

ch  c n c m nó xu ng đ t, đ t c n cũng đỉ ầ ắ ố ấ ấ ằ ược, nó s  s ng và s  l n lên. Ch mẽ ố ẽ ớ ấ  thì c n c m và lao đ ng đ  s ng .”ầ ơ ộ ể ố

“Ch m m c m c nh  hòn đ t. Hòn đ t  y b u b n v i n ng v i m a đấ ộ ạ ư ấ ấ ấ ầ ạ ớ ắ ớ ư ể cho cây lúa m c lên h t v  này qua v  khác, h t năm này qua năm khác ”ọ ế ụ ụ ế

5. Làm giàu v n t  cho h c sinh ố ừ ọ

 Giáo viên c n có bi n pháp làm giàu v n t  ng  cho h c sinh qua t ng bàiầ ệ ố ừ ữ ọ ừ  

đ c, t ng bài t p   các môn T p đ c, K  chuy n, Luy n t ­ câu cùng ch  đi m.ọ ừ ậ ở ậ ọ ể ệ ệ ừ ủ ể  

T o cho h c sinh thói quen quan sát, đánh giá, nhìn nh n m t s  v t, m tạ ọ ậ ộ ự ậ ộ  

c nh v t hay m t con ngả ậ ộ ười nào đó và th  hi n nh ng đi u đã quan sát và đánhể ệ ữ ề  giá được b ng v n t  ng , ngôn ng  c a mình, k p th i đi u ch nh nh ng l i vằ ố ừ ữ ữ ủ ị ờ ề ỉ ữ ỗ ề dùng t , vi t câu, làm văn ừ ế

a. Bài t p làm giàu v n t  cho h c sinh thông qua các phân môn Ti ngậ ố ừ ọ ế  

Vi t:ệ

 Môn T p đ c giúp các em hi u đậ ọ ể ược nghĩa đen, nghĩa bóng, hi u để ược n iộ  dung c a các đo n văn, kh  th  có ý nghĩa miêu t  (c nh v t, con ngủ ạ ổ ơ ả ả ậ ười, ). M iỗ  

ti t d y T p đ c nên thêm m t vài câu h i v  th  lo i, b  c c và trình t  miêuế ạ ậ ọ ộ ỏ ề ể ạ ố ụ ự  

t  c a tác gi  đ  h c sinh th m d n v  T p làm văn miêu t ả ủ ả ể ọ ấ ầ ề ậ ả

 Môn Luy n t ­ câu là môn có th  giúp h c sinh làm giàu v n t  nhi u nh tệ ừ ể ọ ố ừ ề ấ  khi d y các ti t M  r ng v n t  Trong các ti t này có các bài t p m  r ng v nạ ế ở ộ ố ừ ế ậ ở ộ ố  

t  r t c  th , thi t th c nh  tìm t , ghép t , phát hi n t  miêu t , dùng t  đ từ ấ ụ ể ế ự ư ừ ừ ệ ừ ả ừ ặ  câu, s p x p các t  thành nhóm miêu t  nh  nhóm t  ng  miêu t  ngo i hình,ắ ế ừ ả ư ừ ữ ả ạ  nhóm t  ng  miêu t  đ c đi m c nh v t, nhóm miêu t  ho t đ ng,  ừ ữ ả ặ ể ả ậ ả ạ ộ

    Đ c bi t   chính phân môn T p làm văn, giáo viên có th  giúp h c sinh làmặ ệ ở ậ ể ọ  giàu v n t  theo các đ  tài nh :ố ừ ề ỏ

Ví d  1ụ : 

Tìm t  láy g i t  âm thanh trên dòng sông (bì b p, ì  p, ì  m, xôn xao, àoừ ợ ả ọ ọ ầ  ào ) 

Ví d  2ụ : 

Tìm nh ng hình  nh so sánh đ  so sánh v i dòng sông: dòng sông nh  d iữ ả ể ớ ư ả  

l a, dòng sông nh  con trăn kh ng l , dòng sông nh  ngụ ư ổ ồ ư ười m  hi n ôm  p đ ngẹ ề ấ ồ  lúa chín vàng

b. S  d ng t  ng  trong miêu tử ụ ừ ữ ả:

         Sau khi h c sinh đã có m t v n t  nh t đ nh, giáo viên giúp h c sinh cácọ ộ ố ừ ấ ị ọ  cách s  d ng v n t  trong miêu t  nh : s  d ng t  láy, s  d ng tính t  tuy t đ iử ụ ố ừ ả ư ử ụ ừ ử ụ ừ ệ ố  (đ  ỏ m ngọ , đ c ặ s tệ , trong su t.ố ), s  d ng các bi n pháp ngh  thu t (so sánh,ử ụ ệ ệ ậ  nhân hoá,  n d ).ẩ ụ

Ví d  1ụ : Cho các t  “ríu rít, líu lo, li p chi p, r n ràng, t p n p, là là, t  t ”ừ ế ế ộ ấ ậ ừ ừ          Hãy ch n t  thích h p đi n vào ch  tr ng trong đo n văn sau: “Ti ngọ ừ ợ ề ỗ ố ạ ế  chim  báo hi u m t ngày m i b t đ u. Ông m t tr i   nhô lên sau lu  tre xanh.ệ ộ ớ ắ ầ ặ ờ ỹ  Khói b p nhà ai  bay trong gió. Đàn gà con  g i nhau, theo chân m  Đế ọ ẹ ườ  nglàng đã  người qua l i.”ạ

Ví d  2ụ : Hãy ch n t  ng  thích h p trong ngo c đi n vào ch  tr ng đ  đọ ừ ữ ợ ặ ề ỗ ố ể ược các câu văn có hình  nh so sánh phù h p nh t (ti ng chuông, chùm sao, thu  tinh, d iả ợ ấ ế ỷ ả  

l a, gi ng bà tiên).ụ ọ

  ­ Hoa xoan n  t ng chùm trông gi ng nh     ( nh ng chùm sao )ở ừ ố ư ữ

  ­ N ng c  nh x i xu ng m t đ t.       ( thu  tinh )ắ ứ ư ố ố ặ ấ ỷ

  ­ Gi ng bà tr m  m ngân nga nh       ( ti ng chuông )ọ ầ ấ ư ế

 ví d  1 và ví d  2, cho s  t  nhi u h n s  ch  tr ng c n đi n, bu c HS

ph i suy nghĩ kĩ h n khi ch n t ả ơ ọ ừ

6. L p và hoàn thi n dàn ý ậ ệ

Đ  làm m t bài văn đúng trình t , đ y đ  n i dung, hay v  ý t  l i văn, đ pể ộ ự ầ ủ ộ ề ứ ờ ẹ  

v  hình  nh s ng đ ng, dùng t  vi t câu chính xác, rõ ràng  đòi h i h c sinhề ả ố ộ ừ ế ỏ ọ  

ph i có v n ki n th c v  t  ng , ki n th c v  câu, v  cách xây d ng văn b n.ả ố ế ứ ề ừ ữ ế ứ ề ề ự ảKhi h c sinh đã đọ ược cung c p nh ng t  ng  miêu t  r i, giáo viên c n tấ ữ ừ ữ ả ồ ầ ổ 

ch c, hứ ướng d n cho các em l p dàn ý, l a ch n s p x p ý đ  miêu t  M c đíchẫ ậ ự ọ ắ ế ể ả ụ  xây d ng dàn ý là giúp h c sinh xác đ nh đự ọ ị ược đúng yêu c u c a t ng ph n: mầ ủ ừ ầ ở bài, thân bài, k t bài, xác đ nh th  lo i và đ i tế ị ể ạ ố ượng miêu t  đ  tránh tình tr ngả ể ạ  

h c sinh vi t tràn lan, l c đ  và miêu t  không tr ng tâm. ọ ế ạ ề ả ọ

Ho t đ ng ti p theo sau khi l p dàn ý là hoàn thi n dàn ý. Đây là bạ ộ ế ậ ệ ước quan 

tr ng, c n thi t đ  có đọ ầ ế ể ược m t bài t p làm văn vi t t t nh t. Khi làm bài vàoộ ậ ế ố ấ  

v , h c sinh c n chú ý cách trình bày, ch  vi t, l i chính t  Đó là nh ng y u tở ọ ầ ữ ế ỗ ả ữ ế ố giúp h c sinh thành công trong quá trình h c T p làm văn. Cu i cùng, khi đã làmọ ọ ậ ố  bài xong h c sinh c n ki m tra l i bài vi t c a mình trọ ầ ể ạ ế ủ ước khi n p bài. ộ

7. Giáo viên ch m bài và tr  bài vi t ấ ả ế

Chương trình T p làm văn l p 5 có 3 ti t tr  bài t  c nh, 3 ti t tr  bài tậ ớ ế ả ả ả ế ả ả 

người, 4 ti t tr  bài k  chuy n, đ  v t, cây c i, con v t. Ta nh n th y r ng cóế ả ể ệ ồ ậ ố ậ ậ ấ ằ  

ch m bài chu đáo thì m i có ti t tr  bài đ t hi u qu ấ ớ ế ả ạ ệ ả

a. Ch m bài:ấ