(TIỂU LUẬN) bài tập lớn kết THÚC học PHẦN TOÀN cầu hóa và KHU vực hóa TRONG nền KINH tế THẾ GIỚI

Đặt vấn đề Trong nhiều năm trở lại đây, thế giới đã chứng kiến rất nhiều những xu hướng mới có tác động đáng kể, làm thay đổi toàn diện các hoạt động kinh tế trên phạm vi toàn cầu như cá

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ - ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA

KINH TẾ VÀ KINH DOANH QUỐC TẾ

***

BÀI TẬP LỚN KẾT THÚC HỌC PHẦN TOÀN CẦU HÓA VÀ KHU VỰC HÓA TRONG NỀN KINH TẾ THẾ GIỚI (MÃ HỌC PHẦN:

INE3109-3)

Họ và tên sinh viên: BÙI TRÍ KIÊN

Lớp: QH-2019-E KTQT CLC 5 Hệ: Chất lượng cao

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ - ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA KINH TẾ VÀ KINH DOANH QUỐC TẾ _

ĐỀ TÀI

PHÂN TÍCH TÍNH HAI MẶT CỦA TOÀN CẦU HÓA? Ý NGHĨA CỦA

VIỆC NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ NÀY

THÔNG TIN BÀI TẬP LỚN KẾT THÚC HỌC PHẦN Môn học: Toàn cầu hóa và khu vực hóa trong nền kinh tế thế giới

Mã học phần: INE3109-2 Giảng viên phụ trách: Nguyễn Xuân Thiên

THÔNG TIN SINH VIÊN THỰC HIỆN

Họ và tên sinh viên: Bùi Trí Kiên MSSV: 19051114

Lớp: QH-2019-E KTQT CLC 5 Hệ: Chất lượng cao

Hà Nội, tháng 6 năm 2022

MỤC LỤC

III Ý nghĩa nghiên cứu tính hai mặt của toàn cầu hóa 17

DANH MỤC BẢNG BIỂU

Bảng 1 Kim ngạch xuất nhập khẩu Việt Nam giai đoạn 2016-2020……… 11

DANH MỤC HÌNH ẢNH

Hình 1 Khung phân tích………6 Hình 2 Biểu đồ cơ cấu GDP theo khu vực kinh tế năm 2000 và 2015 (%) 10 Hình 3 Vốn đầu tư FDI vào Việt Nam giai đoạn 2006-2021 (Tỷ USD) 13

DANH MỤC VIẾT TẮT

ASEAN Association of Southeast Asian Hiệp hội các quốc gia Đông

ASEM The Asia-Europe Meeting Hội nghị thượng đỉnh Á – Âu

APEC Asia-Pacific Economic Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu

Cooperation

Á - Thái Bình Dương

CTPPP Comprehensive and Hiệp định Đối tác Toàn diện và

Progressive Agreement for Tiến bộ xuyên Thái Bình Trans-Pacific Partnership Dương

EAEUVNFTA Free Trade Agreement between Hiệp định thương mại tự do

Vietnam and Eurasian Liên minh Kinh tế Á Âu và Economic Union Việt Nam

EFTA European Free Trade Hiệp hội mậu dịch tự do châu

EVFTA European Union – Vietnam Hiệp định Thương mại Tự do

Free Trade Agreement Việt Nam - Liên minh Châu Âu FDI Foreign Direct Investment Đầu tư trực tiếp nước ngoài FTA Free Trade Agreement Hiệp định Thương mại Tự do

ODA Official Development Hỗ trợ Phát triển Chính thức

Assistance WTO World Trade Organization Tổ chức Thương mại Thế giới

4

MỞ ĐẦU

1 Đặt vấn đề

Trong nhiều năm trở lại đây, thế giới đã chứng kiến rất nhiều những xu hướng mới có tác động đáng kể, làm thay đổi toàn diện các hoạt động kinh tế trên phạm vi toàn cầu như cách mạng công nghiệp lần thứ tư, chiến tranh thương mại Mỹ-Trung hay đại dịch covid-19… Nổi bật trong số đó, toàn cầu hóa hiện lên như một xu thế tất yếu, có ảnh hưởng đến mọi mặt của đời sống xã hội của con người

Giống như trong bài phát biểu của cựu tổng thống Hoa Kỳ Bill Clinton tại Đại học

Quốc gia Hà Nội nhân dịp chuyến thăm Việt Nam vào năm 2000: “Toàn cầu hóa không phải là cái gì ta có thể chống lại hay chặn lại được Đó là hiện tượng kinh tế tương đương với các lực của thiên nhiên - như gió và nước Chúng ta có thể chế ngự gió để buồm được căng Chúng ta có thể biến được nước để thành năng lượng Chúng ta có thể chống chọi bão tố và lụt lội để bảo vệ mạng sống và của cải Nhưng thật là vô nghĩa nếu chúng ta từ chối không công nhận có gió và nước, hay gắng làm cho gió và nước biến mất Điều nầy cũng đúng cho trường hợp của Toàn Cầu hóa Chúng ta có thể tìm cách dùng nó để tăng lợi và giảm hại nhưng không thể không biết đến nó Và Toàn Cầu hóa sẽ không chịu biến mất đâu” Không chỉ chỉ ra tính khách quan, câu nói của cựu tồng thống còn cho chúng ta

thấy được tính hai mặt của quá trình toàn cầu hóa Một mặt, toàn cầu hóa mở ra nhiều cơ hội mới cho các quốc gia thúc đẩy quá trình hội nhập, trao đổi kinh tế ngày càng sâu rộng trên cơ sở bình đẳng và vì lợi ích của các bên, mặt khác, nó cũng đem lại nhiều những rủi

ro tiềm tàng trong gây ảnh hưởng nặng nề đến nhiều mặt của đất nước nếu không được vận dụng một cách hợp lý Chính vì vậy, việc nghiên cứu và tìm hiểu sâu về tính hai mặt của toàn cầu hóa đã và đang là một trong những mục tiêu quan trọng được các quốc gia trên thế giới đặt ra hiện nay nhằm tối ưu hóa những lợi ích mà xu thế này mang lại, không chỉ

có ý nghĩa về mặt lý luận mà còn có nhiều ý nghĩa thực tiễn

Xuất phát từ những lý do trên, tác giả lựa chọn đề tài Phân tích tính hai mặt của

toàn cầu hóa? Ý nghĩa của việc nghiên cứu vấn đề này? nhằm trả lời cho các câu hỏi: (i)

Toàn cầu hóa là gì; (ii) Tính hai mặt của toàn cầu hóa được thể hiện như thế nào? Ý nghĩa

lý luận và thực tiễn của việc nghiên cứu quá trình toàn cầu hóa đem lại là gì?

2 Kết cấu bài nghiên cứu

Ngoại trừ phần mở đầu và kết luận, nội dung của bài tiểu luận được chia làm 3 phần chính, bao gồm:

I Cơ sở lý luận về toàn cầu hóa

II Tinh hai mặt của toàn cầu hóa

III Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của việc nghiên cứu toàn cầu hóa

Hình 1: Khung phân tích đề tài

(Nguồn: Tác giả)

PHẦN NỘI DUNG

I Cở sở lý luận về toàn cầu hóa

1 Khái niệm

Cho tới ngày nay, rất nhiều nhà nghiên cứu đã đưa ra những định nghĩa của riêng mình về quá trình toàn cầu hóa, tiêu biểu có thể kể đến như:

Chủ tịch quỹ Ford (1997): “Toàn cầu hóa phản ánh một mức độ ảnh hưởng lẫn nhau toàn diện hơn so với trong quá khứ, cho thấy một số khác biệt với thuật ngữ

“quốc tế” Nó ngụ ý tầm quan trọng ngày càng giảm của các đường biên giới quốc gia và sự tăng cường những đặc tính lan tỏa ra ngoài biên giới bắt nguồn từ một nước hoặc một khu vực nhất định”.

Theo quan điểm của Giddens (1990): “Toàn cầu hóa có thể được định nghĩa là

sự tăng cường các mối quan hệ xã hội trên toàn thế giới liên kết những địa điểm xa xôi theo một cách mà những sự kiện xảy ra ở nơi này được định hình bởi những sự kiện xảy ra ở nơi khác cách đó nhiều dặm và ngược lại”.

Tuy có những cách tiếp cận khác nhau, xong khái niệm toàn cầu hóa của các tác giả đều có những điểm chung Đó là sự gia tăng của các quá trình lực lượng sản xuất

và quan hệ kinh tế vượt khỏi biên giới quốc gia và phạm vi từng khu vực, lan tỏa ra phạm vi toàn cầu Sự vận động của các dòng hàng hóa, thông tin, tiền tệ… giữa các khu vực trở nên trơn tru hơn, qua đó làm gia tăng sự phụ thuộc lẫn nhau giữa các quốc gia và dân tộc trên phạm vi toàn cầu

2 Bản chất của toàn cầu hóa

Thứ nhất, quá trình toàn cầu hóa là một xu hướng khách quan đối với tất cả các quố gia trên toàn thế giới Tính tất yếu của xu thế này được tác động mạnh mẽ của nhiều yếu tố: sự phát triển của lực lượng sản xuất, cơ sở vật chất, những tiến bộ về khoa học kỹ thuật công nghệ, đặc biệt là trong lĩnh vực công nghệ thông tin Quá trình lưu thông và sản xuất hàng hóa phi biên giới từ đó có xu hướng gia tăng

Thứ hai, quá trình sản xuất một sản phẩm có thể được bố trí ở nhiều nước nhờ

có sự gia tăng quá trình hội nhập sản xuất giữa các nước trong toàn cầu hóa, có xu hướng ngày càng phụ thuộc lẫn nhau

Thứ ba, gắn với sự tăng trưởng thương mại trong nội bộ ngành công nghiệp và thương mại trong nội bộ công ty (tăng nhanh tốc độ chu chuyển vốn, hàng hóa, dịch

vụ, chuyển giao công nghệ trong phạm vi toàn cầu )

Tổng kết lại, xu hướng toàn cầu hóa bắt nguồn từ sự phát triển của khoa học công nghệ cùng lực lượng sản xuất, từ tính chất xã hội hóa của lực lượng sản xuất đã diễn ra quy mô toàn cầu

3 Đặc điểm của toàn cầu hóa

Thứ nhất, toàn cầu hóa kinh tế được thể hiện nổi bật ở sự gia tăng nhanh chóng các luồng giao lưu quốc tế về thương mại, đầu tư, tài chính, công nghệ, dịch vụ, lao động… trong đó toàn cầu hóa về tài chính là đặc trưng nổi bật chi phối các tiến trình

tự do hóa về thương mại, dịch vụ và đầu tư kết nối với nhau thành một mạng lưới trên quy mô toàn cầu

Thứ hai, trong nền kinh tế toàn cầu, quản lý vĩ mô, dưới sự hỗ trợ của công nghệ thông tin, trở thành yếu tố có tính chất quyết định tương lai phát triển của nó

Thứ ba, hình thành thị trường thế giới thống nhất, có nhiều quốc gia tham gia: vừa cạnh tranh và hợp tác với nhau

Thứ tư, sự phát triển kinh tế toàn cầu, từng bước hình thành luật pháp, các quy định, các tiêu chuẩn và chính sách xuyên quốc gia

Thứ năm, trong nền kinh tế toàn cầu, xu hướng liên kết khu vực và quốc tế được đẩy mạnh hơn bao giờ hết

Thứ sáu, một đặc trưng khác khá nổi bật ở làn sóng toàn cầu hóa thứ tư này là hầu hết các nước đang phát triển và kinh tế chuyển đổi đã thâm nhập vào thị trường toàn cầu

Thứ bảy, toàn cầu hóa kinh tế gia tăng sự tùy thuộc lẫn nhau giữa các nước với nhau và làm cho sự phát triển của mỗi nước ngày càng liên hệ mật thiết với nhau hơn

II Tính hai mặt của toàn cầu hóa

Xu hướng toàn cầu hóa đã và đang đem lại rất nhiều những lợi ích về nhiều mặt kinh tế, xã hội, môi trường… cho các quốc gia, từ đó thúc đẩy quá trình tăng trưởng tiến tới phát triển bền vững trong nhiều năm trở lại đây

Thứ nhất, quá trình toàn cầu hóa thúc đẩy sự phát triển mạnh mẽ của lực lượng

sản xuất kéo theo sự dịch chuyển về cơ cấu kinh tế

Trong quá khứ, chúng ta có thể thấy phương thức sản xuất của con người đều khá đơn giản, phụ thuộc chính và sức người với công cụ lao động vô cùng thô sơ Tuy rằng đơn giản nhưng các hoạt động này lại tốn nhiều tài nguyên mà hiệu quả kinh tế đem lại cũng không cao, cản trở sự phân công lao động trong xã hội và quá trình tăng trưởng, phát triển kinh tế của quốc gia trong tương lai

Tuy nhiên, xu thế toàn cầu hóa và những cuộc cách mạng công nghệ diễn ra trên toàn thế giới đã đem lại những tác động tích cực tới nền kinh tế thế giới Các yếu

tố sản xuất trong mỗi nước đều được nâng cao nhờ các thành tựu khoa học công nghệ được phát triển thông qua các cuộc cách mạng công nghệ Không chỉ vậy, các quốc gia còn được hưởng lợi từ quá trình chuyển giao công nghệ thông qua quá trình toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng Kết quả là chất lượng của lực lượng lao động ngày càng được nâng cao Những yếu tố lao động thô sơ, kém hiệu quả trong quá khứ được thay thế bởi những yếu tố mới hiện đại, hiệu quả hơn, từ đó giúp cho năng suất, khối lượng sản phẩm được sản xuất và chất lượng được nâng cao

Ngành trồng trọt của Việt Nam là một trong những lĩnh vực được hưởng lợi nhiều nhất từ những xu hướng kể trên Ngày nay, tại Việt Nam, rất nhiều giống lúa lai mới với nhiều ưu thế hơn các giống gốc đã và đang được phát triển và nuôi trồng với quy mô lớn như: Đông A1(chịu thâm canh tốt, chống bệnh tật), TBR225 (ngắn ngày, năng suất cao) từ đó cho ra năng suất cao và giảm thiểu rủi ro trong nuôi trồng cho người nông dân, gia tăng hiệu quả kinh tế

Bên cạnh sự gia tăng về chất và lượng trong sản xuất, quá trình toàn cầu hóa còn tác động mạnh mẽ tới sự chuyển dịch cơ cấu nền kinh tế của các quốc gia theo hương tích cực: Giảm tỷ trọng ngành nông nghiệp, tăng tỷ trọng ngành công nghiệp và dịch vụ Nhờ sự giúp sức của khoa học công nghệ, sức lao động của con người được giải phóng, lực lượng lao động này sẽ có xu hướng tiếp cận với những ngành nghề đem lại hiệu quả kinh tế cao hơn trong các ngành công nghiệp và dịch vụ Nhiều ngành nghề mới cũng được phát sinh trong quá trình toàn cầu hóa nhằm đáp ứng nhu cầu giao lưu quốc tế của các quốc gia như dịch vu viễn thông, công nghệ thông tin, logistics…, không chỉ đem lại nhiều cơ hội cho người lao động mà còn tác động mạnh

mẽ đến quá trình chuyển đổi cơ cấu nền kinh tế của các quốc gia

Nếu như trong năm 2000, ngành nông nghiệp chiếm tỷ trọng 24% thì sau đó 15 năm, con số này đã giảm mạnh chỉ còn đạt 15% Ngược lại, ngành dịch vụ đã gia tăng thêm 5% tỷ trọng từ 39% lên 44%, còn đối với ngành công nghiệp - xây dựng dường như không có sự thay đổi nào đáng kể Có thể thấy dù mức thay đổi tỷ trọng còn chưa cao trong giai đoạn 2000-2015 xong nền kinh tế Việt Nam đã và đang đi đúng hướng trong tiến trình phát triển kinh tế dưới tác động của toàn cầu hóa

Hình 2: Biểu đồ cơ cấu GDP theo khu vực kinh tế năm 2000 và 2015 (%)

(Nguồn: Tổng cục thống kê)

Thứ hai, toàn cầu hóa thúc đẩy mở rộng và phát triển thị trường toàn cầu.

Quá trình kích thích các hoạt động giao thương hàng hóa khi mà các hàng rào thuế quan và phi thuế quan dần được dỡ bỏ Lợi dụng những ưu thế này mà các quốc gia sẽ thúc đẩy các hoạt động xuất nhập khẩu, giao thương quốc tế và mở rộng kinh doanh ra các thị trường trong tương lai Bên cạnh đó, các loại hình giao dịch kinh doanh quốc tế đã phát triển mạnh mẽ Trước đây, phần lớn hoạt động kinh doanh quốc tế dưới hình thức xuất nhập khẩu và đầu tư trực tiếp nước ngoài Ngày nay, các giao dịch rất đa dạng và phức tạp hơn, bao gồm nhiều hình thức mới như: sản xuất theo hợp đồng, hoạt động nhượng quyền thương mại, giao dịch đối tác, xây dựng chìa khóa trao tay, chuyển giao công nghệ, liên minh chiến lược quốc tế… Sử dụng những hình thức thâm nhập thị trường mới này sẽ đem lại những hiệu quả khác nhau, từ đó đa dạng hóa các lựa chọn cho doanh nghiệp nhằm tối

ưu hóa hiệu quả và chất lượng của các hoạt động kinh doanh tại thị trường nước ngoài

Những năm vừa qua, kinh doanh quốc tế của Việt Nam đã có những bước tiến lớn

quan trọng như Anh, Canada, EU, Hàn Quốc, Nhật Bản, Nga, Trung Quốc, Úc; đang tiếp tục đàm phán 2 FTA với Israel và khối EFTA Đặc biệt Việt Nam đã hoàn tất một số hiệp định thế hệ mới mang tính chiến lược như EVFTA, CT-TPP, EAEU - VN FTA Các FTA

sẽ đem lại nhiều cơ hội phát triển thị trường cho Việt Nam, giúp định hướng hoạt động thương mại, đầu tư của các doanh nghiệp Việt Nam với các đối tác Kim ngạch xuất nhập khẩu từ đó cũng cho thấy sự gia tăng rõ rệt trong giai đoạn 2016-2020 Tính đến năm

2020, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu Việt đạt mức 545,36 tỷ, gấp 1,55 lần so với tổng kim ngạch xuất nhập khẩu vào năm 2016 Không những vậy, thặng dư thương mại cũng dần qua mỗi năm, biến Việt Nam trở thành một nước xuất siêu Đây là những tín hiệu tích cực cho thấy sự hiệu quả của các hoạt động kinh doanh quốc tế nói chung cũng như thương mại quốc tế nói riêng do toàn cầu hóa đem lại

Tổng kim ngạch

nhập khẩu (Tỷ USD) 174,08 211,18 236,69 253,07 262,7

Tốc độ tăng trưởng

Tổng kim ngạch xuất

(Tỷ USD)

Tốc độ tăng trưởng

Thặng dư thương

Bảng 1: Kim ngạch xuất nhập khẩu Việt Nam giai đoạn 2016-2020

(Nguồn: Báo cáo xuất nhập khẩu kết hợp tính toán của tác giả) Thứ ba, toàn cầu hóa thúc đẩy chuyển giao khoa học - công nghệ.

Dưới tác động của quá trình toàn cầu hóa, những thành tựu của khoa học - công nghệ được chuyển giao nhanh chóng và ứng dụng rộng rãi tạo điều kiện cho các nước đi sau trong sự phát triển kinh tế có điều kiện tiếp cận với những thành tựu mới của khoa học

- công nghệ để phát triển Các quan hệ trao đổi hàng hóa và dịch vụ gia tăng mạnh mẽ nhờ dòng lưu chuyển vốn, công nghệ cũng được mở rộng và đẩy nhanh Điều này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với các quốc gia đang phát triển, nơi mà đang rất cần vốn và công nghệ quản lý tiên tiến Kéo theo dòng chảy vốn là các công nghệ - kỹ thuật sản xuất và quản lý tiên tiến cho phép các quốc gia nâng cao trình độ sản xuất, mở ra điều kiện tiếp tục tham gia sâu vào hệ thống phân công lao động quốc tế

Một ví dụ tiêu biểu cho tác động tích cực kể trên chính là hoạt động của doanh nghiệp Viettel tại thị trường châu Phi Movitel - một dự án kinh doanh của Viettel tại các quốc gia châu Phi đã đóng góp 70% mạng lưới cáp quang của Mozambique, điều này giúp cho mật độ phủ sóng mạng ở nước này tăng gấp 3 lần (từ khoảng 239km cáp quang trên 1 triệu dân lên

787 km cáp quang trên 1 triệu dân), cũng như đưa Mozambique trở thành một trong những quốc gia phát triển nhanh nhất thế giới về mạng di động viễn thông, nằm trong top 3 ở châu Phi về hệ thống cáp quang Ngoài ra, Movitel cũng đã xây dựng hơn 50% cơ sở hạ tầng mạng

di động của Mozambique, góp phần tăng gấp đôi mật độ cơ sở hạ tầng di động của

Mozambique trong vòng một năm Điều này không chỉ tạo điều kiện cho người dân tại đây có

cơ hội tiếp cận với Internet, mà còn là việc điều khiển các loại máy móc và thiết bị phục vụ cho công nghệ viễn thông trong quá trình làm việc cho dự án Movitel

Thứ tư, toàn cầu hóa đem lại những nguồn lực mới hỗ trợ đất nước.

Hiện nay, bên cạnh các nguồn vốn hỗ trợ ODA từ các quốc gia và tổ chức quốc tế, các quốc gia còn đón nhận rất nhiều những nguồn vốn đầu tư đến từ các công ty, tập đoàn

đa quốc gia với mục tiêu thâm nhập vào thị trường mới Điều này đem lại rất nhiều những lợi ích cho cả nước nhận đầu tư và nước chủ nhà của các công ty đầu tư

Đối với các nước nhận đầu tư, đầu tư quốc tế giúp: (i) Góp phần giải quyết được những khó khăn về kinh tế xã hội như việc làm, tăng thu ngân sác; (ii) Tạo ra được môi trường cạnh tranh từ đó thúc đẩy sự đổi mới công nghệ, phát triển kinh tế; (iii) Giải quyết vấn đề thiếu vốn để phát triển nền kinh tế.; (iv) Phát triển sản xuất và chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa; (v) Tạo việc làm, nâng cao thu nhập người lao động

và phát triển nguồn nhân lực…