Bài giảng pháp luật cạnh tranh

Đây là những khái niệm cơ bản nhất về Luật cạnh tranh

e Sử dụng kiến thức kinh tế vi mô để giúp

học viên năm được cơ sở lý thuyết của

pháp luật cạnh tranh

e Trang bị cho người học những khái niệm

cơ bản về cạnh tranh, độc quyền và thị

trường liên quan

e Giúp học viên biết sử dụng các công cụ để

xác định thị trường liên quan trong một vụ

e Cơ sở lý thuyết của pháp luật cạnh tranh

e Các khái niệm kinh tế cơ bản liên quan

đến Luật Cạnh tranh

e Vị phạm pháp luật cạnh tranh và trách nhiệm pháp lý

Hướng dẫn môn học

Để học tốt bài này, học viên cần thực hiện các công viỆc sau:

e Đọc kỹ Bài 4 Pháp luật cạnh tranh trong

giáo trình Luật Kinh tế của Chương trinh TOPICA

e Tích cực thảo luận với giáo viên và học

viên qua mạng Internet

e Tham khảo thông tin có trên trang web

của Cục Quản lý cạnh tranh thuộc Bộ Công thương www.vcad.gov.vn

Siêu thị của công ty BTN nhận thấy nhu cầu xe máy hiệu

WZ của thị trường đang tăng cao BTN đề nghị hãng sản

xuất xe máy nhãn hiệu nói trên ký hợp đồng mua 100 xe

Biết đây là loại xe đang được thị trường ưa chuộng nên

hãng này đã hạn chế số lượng hàng bán ra nhằm tăng giá

bán Đối với đề nghị của BTN, hãng xe này chấp nhận

bán 100 xe WZ với điều kiện BTN phải chấp nhận trong

hợp đồng mua thêm 100 mũ bảo hiểm do hãng này sản

xuất BTN đã nhập về rất nhiều mũ bảo hiểm của hãng

khác và thị trường mũ bảo hiểm đã bắt đầu trở nên bão

hòa, do vậy BTN không có nhu cầu mua thêm mũ bảo hiểm Do không chấp nhận yêu cầu mua kèm mũ bảo hiểm nên hợp đồng giữa BTN và hãng xe máy không được ký kết

Câu hỏi gợi mở

Theo anh (chị), yêu cầu buộc phải mua kèm mũ bảo hiểm của hãng xe máy nói trên có vi phạm pháp luật không? Vì sao?

80

TOPICA Bài 4: Pháp luật cạnh tranh

4.1

4.1.1

Cơ sở lý thuyết của pháp luật cạnh tranh

Hiệu quả kinh tế

Bất cứ nền kinh tế nào cũng phải hướng tới hiệu

quả Nếu các hoạt động của nền kinh tế không đạt

hiệu quả hoặc đạt hiệu quá thấp thì sẽ dẫn đến sự

lãng phí nguồn lực và kém phát triển Hơn nữa,

nguồn lực xã hội không phải là dồi đào mà ở dạng

khan hiếm so với nhu cầu vô tận của con người,

chính vì vậy sử dụng nguồn lực sao cho hiệu quả

luôn là vấn đề đặt ra trong quản lý kinh tế và quản

lý xã hội

Lý thuyết cấu trúc — hành vi — kết quả (S — C — P)

của nhà kinh tế học Joe Bain đã chỉ ra mối liên hệ

giữa hiệu quả kinh tế và cấu trúc thị trường Theo lý thuyết này cấu trúc thị trường sẽ

quyết định hành vi của doanh nghiệp Thông qua hành vi thực hiện trên thực tế, thị

trường sẽ cho kết quả tốt hoặc xấu

Joe Bain chỉ ra bốn dạng cấu trúc thị trường phô biến là thị trường cạnh tranh hoàn

hảo, thị trường cạnh tranh mang tính độc quyên, thị trường độc quyền nhóm và thị

trường độc quyền Hai loại thị trường cạnh tranh mang tính độc quyền và độc quyền

nhóm được gọi chung là thị trường cạnh tranh không hoàn hảo

Cấu trúc thị trường được xác định dựa trên các tiêu chí:

Rất lớn Rất lớn mong mae, | Không có

tính độc quyên

R A a? ñ Sản phẩm Ẩ:, Độc quyên Rât lớn Một Rât lớn

TOEICA Bài 4: Pháp luật cạnh tranh

4.1.1.1 Hiệu quả phân bổ ngưồn lực

Trước hết, chúng ta xem xét hình thái thị trường cạnh tranh hoàn hảo Hình thái thị

trường này dựa trên các giả định sau:

e© Người tiêu dùng muốn tối đa hóa giá trị sử dụng;

như dễ dàng tiếp cận mọi thông tin cần thiết để đánh giá những giao dịch nào có

thể tôi đa hóa lợi nhuận Nói cách khác doanh nghiệp có được thông tin hoàn hảo;

e San pham trén thị trường là giống nhau;

giá cả trên thị trường;

e Khong co rao can gia nhập thị trường

Trong điều kiện cạnh tranh hoàn hảo, tỷ suất lợi

nhuận cân bằng trên tất cả các thị trường Không

doanh nghiệp nào có được tỷ suất lợi nhuận lớn hơn

doanh nghiệp khác Vì vậy, mỗi người tiêu dùng sẽ

đạt được hiệu quá tốt nhất về hàng hóa và dịch vụ *-

Độc quyền là hình thái thị trường đối lập của cạnh

tranh hoàn hảo Trong thị trường độc quyền, chỉ có một người bán và tồn tại rào cản thị trường để ngăn cản việc gia nhập thị trường của các doanh nghiệp khác Doanh

nghiệp độc quyền sẽ ấn định giá sản phẩm cao hơn so với điều kiện của thị trường

cạnh tranh Điều này có thê làm giảm số lượng bán ra nhưng tổng lợi nhuận của nhà

độc quyền vẫn cao hơn Vì vậy, người tiêu dùng phải chỉ nhiều tiền hơn cho sản phẩm Nói tóm lại, độc quyền dẫn tới sự phân bổ không hiệu quả các nguồn lực của xã hội

Mô hình dưới đầy sẽ chứng minh cho tính không hiệu quả này

TOPICA Bài 4: Pháp luật cạnh tranh

4.1.1.2

Giả thiết rằng, trong điều kiện cạnh tranh hoàn hảo, chi phí sản xuất một sản phẩm nhất định là 50 đồng (Pc) Nếu một doanh nghiệp thực hiện tăng giá trên chỉ phí, giá

sẽ bị kéo về bằng với chỉ phí do áp lực thị trường và tông sản phẩm được sản xuất sẽ

là 1.000 (Qc) Khi đó tông chỉ phí là 50 x 1.000 = 50.000 đồng và cân bằng với tổng

doanh thu

Trong điều kiện độc quyên, chỉ có một người bán và doanh nghiệp độc quyền là người

ấn định giá Do đó, doanh nghiệp sẽ tối đa hóa lợi nhuận bằng việc hạn chế sản lượng

Giả sử doanh nghiệp độc quyền giảm sản lượng còn 700 sản phẩm (Qm) và giá tăng lên 80 đồng cho một sản phẩm (Pm) Tổng chỉ phí lúc này là 50 x 700 = 35.000 đồng

và tông doanh thu là 80 x 700 = 56.000 đồng Do đó lợi nhuận là 21.000 đồng

Giá cả độc quyền làm ngắt quãng đường cầu từ Qc xuống Qm và dẫn tới sự phân bố

không hiệu quả nguồn lực Xét trên toàn nền kinh tế, chỉ có 35.000 đồng được phân bô

cho sản xuất trong khi đó dưới điều kiện cạnh tranh sẽ có 50.000 đồng được phân bé cho sản xuất Bản thân người tiêu dùng cũng bị thiệt hại bởi họ không có cơ hội được

sử dụng sản phẩm do giá cả tăng cao Tam giác D trong đô thị thể hiện phần thiệt hai

đối với người tiêu dùng Trong kinh tế học, hiện tượng này được gọi là “thiệt hại mất

trang về của cải”

Hiệu quả sản xuất

Các doanh nghiệp có vị trí độc quyền hoặc vị trí thống lĩnh thường có xu hướng hạn

chế sản lượng và tăng giá sản phẩm Hơn nữa, các doanh nghiệp này cũng sẽ ít đầu tư

vào việc đối mới sản xuất và nghiên cứu phát triển sản phẩm Ngược lại, trong các thị trường cạnh tranh, doanh nghiệp buộc phải đổi mới để nâng cao hiệu quả sản xuất bởi

vì người tiêu dùng có sự lựa chọn nhà cung cấp sản phâm để mua với giá thấp và chất

lượng cao Như vậy, cạnh tranh sẽ thúc đây các doanh nghiệp phải chú ý đến hiệu quả sản xuất, qua đó góp phần làm tăng hiệu quả của toàn bộ nền kinh tế cũng như mang lại lợi ích cho người tiêu dùng

Chỉ phí sản xuất thấp là một yếu tố quan trọng để đánh giá hiệu quả sản xuất Chỉ phí

sản xuất trong nhiều trường hợp sẽ được hạn chế nhờ vào “tính kinh tế của quy mô”

và “tính kinh tế của phạm vi”

“Tính kinh tế của quy mô” là khái niệm được dùng để chỉ sự thay đổi về chỉ phí sản

xuất một sản phẩm nếu sản phẩm được sản xuất ở quy mô lớn Chỉ phí sản xuất một

đơn vị sản phẩm sẽ giảm xuống theo mức độ tăng lên của quy mô sản xuất Chẳng hạn

như trong lĩnh vực may mặc, việc sản xuất hàng loạt có thể làm cho giá thành sản

83

TOPICA Bài 4: Pháp luật cạnh tranh

4.1.2

phẩm hạ xuống rất nhiều nhờ tiết kiệm chi phí vận hành máy móc, chi phí nhân công

và nhờ vào việc được hưởng những ưu đãi về giá sản phẩm đầu vào do mua với số lượng lớn

“Tính kinh tế của phạm vi” là khái niệm để chỉ việc giảm chi phí sản xuất một đơn vị

sản phẩm do việc kết hợp sản xuất hai hay nhiều hàng hóa trong cùng một doanh nghiệp thay vì phải sản xuất ở nhiều doanh nghiệp khác nhau Chẳng hạn như các

hãng vận tải thường bán vé khứ hồi rẻ hơn vé một chiều hoặc nếu các nhà máy đóng

tàu sản xuất được động cơ tàu thủy thì sản phâm sẽ có giá thành thấp hơn trường hợp

nhà máy chỉ đóng vỏ tàu và phải nhập động cơ từ nhà máy sản xuất khác

Quan điểm xây dựng chính sách và pháp luật cạnh tranh

Cạnh tranh có tác dụng duy trì hiệu qua phân bé

nguồn lực, vì vậy, pháp luật cạnh tranh có vai trò

quan trọng trong việc tạo lập và duy trì môi trường

cạnh tranh bình đẳng cho nền kinh tế Tuy nhiên,

phân tích về hiệu quả phân bổ nguồn lực cho thấy

răng, pháp luật cạnh tranh không nên đặt tham vọng

quá lớn vào việc điều chỉnh cấu trúc thị trường trở

vê với cạnh tranh hoàn hảo

Lý do là vì mô hình cạnh tranh hoàn hảo dựa trên những giả định đã được đơn giản

hóa và không thẻ đạt được trên thực tế

Chẳng hạn như giả định các sản phẩm trên thị trường là đồng nhất nhưng trong thực tế các nhà sản xuất luôn luôn có xu hướng tạo ra những khác biệt về sản phẩm

của chính mình

Giả định tất cả các doanh nghiệp đều theo đuổi mục đích tối đa hóa lợi nhuận cũng không phù hợp với thực tế, bởi trong hoạt động kinh doanh, các doanh nghiệp thường chỉ dừng ở mục đích tìm kiếm lợi nhuận ở mức độ thỏa mãn

Bên cạnh đó, giả thiết về việc có một số lượng rất lớn các doanh nghiệp có quy mô nhỏ trên thị trường cũng cần xem xét Trong nhiều trường hợp, “tính kinh tế của quy mô” đòi hỏi chỉ cần một hoặc một vài doanh nghiệp trên thực tế Chẳng hạn trên phạm

vi một tinh, thành phố chỉ cần một hoặc hai tờ báo được phát hành là đủ Các ngành

dịch vụ hạ tang cơ sở như mạng điện thoại, đường truyền tải điện, hệ thống đường dẫn khí gas, cảng biến, sân bay thuộc đạng độc quyền tự nhiên bởi vì chỉ cần một nhà cung

cấp là có khả năng thỏa mãn được toàn bộ nhu cầu của xã hội

Chính vì những lý do này mà chúng ta không thể

đạt được cạnh tranh hoàn hảo Các nhà kinh tế học

đã đưa ra lý thuyết cạnh tranh hiệu quả với mục

đích mang tính thực tế hơn khi xây dựng chính

sách và pháp luật cạnh tranh

Quan điểm này đặt cơ sở cho việc xây dựng pháp

luật cạnh tranh theo hướng không nên thay đổi

những đặc điểm của cấu trúc thị trường, tức là

không nên chia nhỏ các doanh nghiệp đang tồn tại

trong thị trường độc quyền hoặc độc quyền nhóm

84

TOEICA Bài 4: Pháp luật cạnh tranh

đặt ra yêu cầu là luật cạnh tranh sẽ điều tiết các hoạt động tập trung kinh tế như thế nào để sao cho thỏa mãn được nhu cầu sử dụng “tính kinh tế của quy mô” và “tính

kinh tế của phạm vi” trong khi vẫn kiểm soát được các hành vi lạm dụng sức mạnh thị trường của các doanh nghiệp có quy mô lớn Nói cách khác, có những hành v1 gây hạn chế cạnh tranh như sáp nhập hay thỏa thuận giữa các đối thủ cạnh tranh làm tăng sức mạnh thị trường vẫn có thê được phép thực hiện nếu xét về tổng thể nó mang lại hiệu

quả kinh tế

Quan điểm này cho thấy khi xem xét bất cứ một hành vi gây hạn chế cạnh tranh nào

cũng phải tính đến nó có tác động ra sao đến người tiêu dùng và nền kinh tế nói

chung Nếu hiệu quả kinh tế mà nó mang lại lớn hơn những thiệt hại mà nó gây ra thì

hành vi đó vẫn nên được thừa nhận

Các khái niệm kinh tế cơ bản liên quan đến luật cạnh tranh

Cạnh tranh trong kinh doanh và thị trường liên quan

Cạnh tranh trong kinh doanh

Cạnh tranh trong kinh doanh là hành vi của các doanh nghiệp đổi lập với nhau và là đối thủ của nhau cung ứng hàng hoá, dịch vụ, nhằm làm thoả mãn nhu cầu giống nhau với sự may rủi của mỗi bên, thể hiện qua việc lôi kéo được hoặc để bị mắt đi một lượng khách hàng thường xuyên

Cạnh tranh trong kinh doanh có 3 đặc trưng sau:

e_ Phải tồn tại thị trường để ở đó cạnh tranh diễn ra

e Có sự tham gia của ít nhât hai hoặc nhiêu người

cung câp hoặc có nhu câu

e Những người này có ít nhât một sô mục đích đôi

kháng, việc đạt được mục đích của người này là

tương ứng với sự thât bại của người kia

Như vậy, để xác định có cạnh tranh xảy ra giữa hai hoặc nhiều sản phẩm thì điều đầu

tiên cần xác định được là giữa những sản phẩm đó cùng tồn tại một thị trường chung

Thị trường chung đó được gọi là thị trường liên quan Đây là khái niệm cơ bản và đòi

hỏi phải được xác định trong mọi vụ việc cạnh tranh bởi vì các hành vị chỉ được col là cạnh tranh với nhau nếu chúng xảy ra trên cùng một thị trường Chẳng hạn như các nhà sản xuất giầy chỉ có thể cạnh tranh với nhau trên thị trường sản phâm giầy hoặc it

nhất là trên thị trường sản phẩm gần với nó như đép hoặc guốc chứ không thể cạnh

tranh với các sản phẩm như túi xách hoặc quần áo

Chính vì lý do này mà trong mọi vụ việc cạnh tranh, nguyên đơn luôn có gắng lập luận để đi đến một định nghĩa về thị trường theo nghĩa rộng, ngược lại bị đơn thường tìm mọi cách để thuyết phục tòa án bằng việc đưa ra một định nghĩa thị trường theo

nghĩa hẹp

TOPICA Bài 4: Pháp luật cạnh tranh

4.2.1.2 Thị trường liên quan

Thị trường liên quan là khái niệm dùng để chỉ toàn bộ các hàng hóa, dịch vụ có thể thay thế cho nhau một cách hop ly trong mot khu vuc dia ly nhat dinh

Xác định thị trường liên quan là một công việc quan trọng nhưng không đơn giản

Thông thường thị trường liên quan được xác định dựa trên hai yếu tô thị trường về

mặt sản phẩm và thị trường về mặt địa lý

Đề được coi là tồn tại trong một thị trường liên quan thì các hàng hoá phải có khả năng thay thế cho nhau một cách hợp lý Hàng hóa "có khả năng thay thế cho nhau" là một khái niệm trừu tượng, được xác định dựa vào các yêu tô định tính, định lượng và đựa trên suy đoán của cơ quan giải quyết tranh chấp Có nhiều tiêu chí để xác định khả năng thay thế cho nhau của sản phẩm, trong đó có ba yếu tô cơ bản là thay thê vê đặc tính, về mục đích sử dụng va ve gia ca

o Dac tinh cua hang hóa, dịch vụ được xác

định dựa vào các yếu tô tính chất vật lý, hóa

học, tính năng kỹ thuật, tác dụng phụ và khả

năng hấp thụ đối với người sử dụng Nếu các

sản phâm có nhiều đặc tính giống nhau thì

được coi là có khả năng thay thế cho nhau về

guốc, đép thì được coi là thuộc một thị trường liên quan

o_ Giá cả của sản phẩm được xác định là giá ghi trong hóa đơn bán lẻ theo quy định của pháp luật Khả năng thay thế về mặt giá giữa các sản phẩm với nhau

thường được xác định dựa trên độ co giãn chéo vệ giá

e Thị trường về mặt địa lý:

Thị trường địa lý liên quan là một khu vực dia ly

cụ thể trong đó có các hàng hoá, dịch vụ có thé

thay thế cho nhau với các điều kiện cạnh tranh

tương tự và có sự khác biệt đáng kể với các khu

vực địa lý lân cận

Khu vực địa lý của thị trường thường được xác

định dựa trên các yếu tố sau :

phâm liên quan o_ Cơ sở kinh doanh của doanh nghiệp khác đóng trên khu vực địa lý lân cận đủ

gần với khu vực địa lý có cơ sở kinh doanh của doanh nghiệp để có thể tham gia phân phối sản phẩm liên quan trên khu vực địa lý đó

TOPICA Bài 4: Pháp luật cạnh tranh

o Chi phí vận chuyên trong khu vực địa lý

o Rao can gia nhập thị trường

Quy tắc SSNIP

Quy tắc SSNIP, hay còn gọi là quy tắc “tăng giá ít nhưng kéo đài” thường được sử

dụng để xác định độ co giãn chéo về giá Quy tắc này được hiểu như sau “giá sử một

doanh nghiệp có vị trí độc quyên tăng giá sản phẩm lên khoảng từ 5% đến 10% trong

một thời gian đủ dài (từ 6 tháng đến 1 năm) thì những sản phẩm được người tiêu dùng chuyển sang mua sẽ được coi là sản phẩm thay thế” Quy tắc SSNIP được áp dung

đối với doanh nghiệp có sức mạnh thị trường Trong trường hợp doanh nghiệp không

có sức mạnh thị trường thì phải giả định doanh nghiệp đó có vị trí độc quyền hoặc vị

trí thống lĩnh để xác định sự thay thế về giá giữa các sản phẩm

Pháp luật cạnh tranh của Việt Nam cũng sử dụng quy tắc SSNIP để xác định thị

trường sản phẩm liên quan Theo quy định của pháp luật Việt Nam, nội dung của

nguyên tắc này như sau: bảng bóa, dịch vụ được coi là có thể thay thể được cho nhau

về giá cả nếu trên 50% của một lượng mẫu ngâu nhiên 1.000 người tiêu dùng sinh sống tại khu vực địa ]ý liên quan chuyển sang mua hoặc có ý định mua hàng hóa, dịch

vụ khác có đặc tính, mục đích sử dụng giống với hàng hóa, dịch vụ mà họ đang sử dụng hoặc có ý định sử dụng trong trường hợp gia cua hang hoa, dich vu do tang lên quá 10% và được duy trì trong 06 tháng liên tiếp Trường hợp số người tiêu dùng sinh

sống tại khu vực địa lý liên quan quy định tại điểm này không đú 1.000 người thì lượng

mẫu ngẫu nhiên được xác định tôi thiểu bằng 50% tổng số người tiêu dùng đó (Điểm

C, Khoản 5, Điều 4 Nghị định 116/2005/NĐ-CP của Chính phủ ngày 15/9/2005 quy

định chỉ tiết thi hành một số điều của Luật Cạnh tranh)

Quy tắc SSNIP có ý nghĩa rất quan trọng giúp cho việc xác định khả năng thay thế về giá giữa các sản phẩm, qua đó xác định được thị trường liên quan Tuy nhiên, quy tắc

này có hạn chế ở chỗ nó có thể dẫn đến “hội chứng giấy bóng kính” Đây là hiện

tượng doanh nghiệp đã lạm dụng vị trí độc quyền để định giá sản phẩm rất cao so với

giá trị thực tế trước khi vấn đề xác định thị trường liên quan được đặt ra Vì vậy, nếu doanh nghiệp tiếp tục nâng giá thì người tiêu dùng sẽ chuyển sang mua những sản

phẩm thực sự không tương đồng về mặt mục đích Trong trường hợp đó, về mặt lý

thuyết, sản phẩm của doanh nghiệp và sản phẩm người tiêu dùng chuyển sang mua

được coi là có thê thay thế cho nhau về giá nhưng về mặt thực tế, những sản phẩm đó

có tính năng sử dụng quá khác xa nhau nên việc khẳng định chúng tôn tại trên cùng

một thị trường là khó thuyết phục Điều đó dẫn đến kết quả là thị trường liên quan sẽ

được hiểu quá rộng so với thực tế Hệ quả nguy hại của nó là sẽ xác định không chính xác vị trí thống lĩnh hoặc vị trí độc quyền của một doanh nghiệp bởi vì nếu thị trường được xác định ở phạm vi hẹp thì doanh nghiệp đã có thể bị rơi vào trường hợp có sức mạnh thị trường nhưng trên thị trường có phạm vi rộng hơn, thị phần của

doanh nghiệp giảm đi và do đó doanh nghiệp thoát khỏi vị trí độc quyền hoặc vị trí

thống lĩnh

§7

Điển hình cho “hội chứng giấy bóng kính” là trường hợp của công ty E.I du Pont de

Nemours Đây là doanh nghiệp sản xuất giấy bóng kính Nếu giấy bóng kính được coi là có

thị trường riêng biệt thì công ty này có vị trí độc quyền trên thị trường đó Tuy nhiên, lạm

dụng vị trí này, DuPont đã ấn định giá bán sản phẩm rất cao ngay từ đầu khiến cho khi giá bán tăng thêm 5%, người tiêu đùng chuyên sang mua các loại giấy khác như giấy ráp, giấy nhôm, giấy poly Dựa vào tiêu chí độ co giãn về giá, DuPont cho rằng giấy bóng kính không có thị trường riêng mà có thị trường liên quan với các loại giấy thay thế như đã nói ở

trên Vì lý do này, Tòa án tối cao Hoa Kỳ đã khẳng định DuPont không có sức mạnh thị

trường nên không phải chịu phán quyết lạm dụng sức mạnh thị trường Đây là quyết định

không thuyết phục của tòa án và sau đó được thừa nhận là “hội chứng giấy bóng kính”

Đề khắc phục tình trạng này, trong trường hợp cần thiết, pháp luật cho phép xác định thêm cả những người tiêu dùng sinh sống tại khu vực địa lý liên quan không thê

chuyển sang mua hàng hóa, dịch vụ khác có đặc tính, mục đích sử dụng giống với

hàng hóa, dịch vụ mà họ đang sử dụng hoặc có ý định sử dụng trong trường hợp giá của hàng hóa, địch vụ đó tăng lên quá 10% và được duy trì trong 6 tháng liên tiếp

Tuy nhiên, việc áp dụng quy định này chỉ trong trường hợp thật cần thiết, nêu không

sẽ có thể dẫn đến sự tùy tiện trong việc xác định thị trường liên quan và khả năng dẫn

đến sai lệch trong giải quyết vụ việc cạnh tranh là rất lớn

Rào cản thị trường

Rào cản được coi là đặc trưng quan trọng nhất của

một thị trường độc quyền, bởi lẽ nếu không có rào

cản, các doanh nghiệp khác sẽ lập tức tham gia vào

thị trường kinh doanh khi nhà độc quyền thực hiện

chính sách tăng giá bán hoặc giảm chất lượng và số re

lượng sản phẩm Chính vì vậy, các nhà kinh doanh

khi muốn trở thành độc quyền đều cần phải có một

rào cản và nhờ vào đó để cản trở các đối thủ khác

Rào cản thị trường được thể hiện dưới nhiều hình

thức khác nhau, trong đó có các hình thức phô biến

như quy định của pháp luật về hạn chế cạnh tranh,

doanh nghiệp thực hiện cắt giảm giá bán hàng hóa b

Các quy định của pháp luật về hạn chế cạnh tranh

Đây là loại rào cản rất thường gặp, nó tạo ra sự độc quyền hợp pháp cho các đoanh nghiệp Rào cản thị trường do pháp luật tạo ra có thể mang tính hợp lý hoặc bất hợp lý

e Trong trường hợp Chính phủ của các quốc gia sử dụng pháp luật để đảm bảo phát triển kinh tế, bảo vệ người tiêu dùng hoặc bảo hộ sản xuất trong nước thì những

quy định mang tính chất rào cản đó là cần thiết

1) HAI °g THES THe Uwe Gate TẾ

Chăng hạn như pháp luật trao cho chỉ một hoặc

một số doanh nghiệp nhất định được hoạt động

Bài 4: Pháp luật cạnh tranh

trong các lĩnh vực mà Nhà nước cần giữ độc

quyền như các ngành thuộc an ninh, quốc phòng

hay những ngành dịch vụ công ích hoặc những

lĩnh vực có tác động mạnh và ảnh hưởng đến

đời sống của toàn bộ xã hội như cấp, thoát nước,

năm giữ mạng lưới truyền tải điện quốc gia,

Ngoài ra, trong các trường hợp để bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ cho các chủ thê sáng

tạo, Nhà nước sẽ cấp bằng phát minh sáng chế - patăng cho các chủ thể đó Bằng

phát minh sáng chế này sẽ tạo ra sự độc quyền tạm thời cho một chủ thể nhất định

phù hợp với thời gian sáng chế đó được bảo hộ

Các quy định của pháp luật về hạn chế cạnh tranh còn tồn tại trong những trường hợp để bảo hộ sản xuất trong nước, chắng hạn như việc quy định đánh thuế cao đối

với một số mặt hàng nhập khẩu nhất định

Ví dụ

Một số nước như Mỹ và các nước phương Tây có các quy định về bảo hộ hay trợ giá các mặt hàng nông sản Chính phủ Australia thì “trao quyền độc quyền cho các nhà xuất khâu một số mặt hàng nhất định như đường, lúa mì, bởi họ cho rằng quyền độc quyền sẽ giúp Australia có thể cạnh tranh trên thị trường thế giới” Nhìn chung bất cứ

quốc g1a nào cũng thừa nhận sự tồn tại của rào cản thị trường do pháp luật tạo ra, bởi lẽ

đây là một trong các điêu kiện dé dam bảo lợi ích xã hội và lợi ích quôc gia

e _ Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp, những quy định của pháp luật lại tạo ra rao can

bất hợp lý và cần phải được loại bỏ

Chẳng hạn như ủy ban nhân đân tỉnh ban hành quy định buộc các doanh nghiệp

đóng trên địa bàn tỉnh chỉ được mua xi măng đo tỉnh nhà sản xuất, hay việc sở giáo dục của một địa phương yêu cầu các trường học của địa phương đó chỉ được mua

bút bi của một doanh nghiệp nhất định

Một ví dụ khác liên quan đến rào cản pháp luật bất hợp lý là việc trước khi có Pháp lệnh số 43/2002/PL-UBTVQHI0 ngày 25 tháng 5 năm 2002 của Ủy ban thường vụ Quốc hội về Bưu chính viễn thông, pháp luật quy định chỉ các doanh

nghiệp nhà nước mới được hoạt động trong lĩnh vực này Điều đó có nghĩa là pháp

luật đã đưa ra một quy định cản trở tất cả các thành phần kinh tế khác ngoài kinh tế nhà nước tham gia kinh doanh trên thị trường bưu chính viễn thông

§9

4.2.2.2 Cắt giảm giá bán hàng hóa

Nhờ vào sức mạnh tài chính và kinh nghiệm kinh doanh trên thị trường, doanh nghiệp giảm giá tới mức làm cho các doanh nghiệp mới tham gia thị trường cũng như các

doanh nghiệp khác là đối thủ đang kinh doanh trên thị trường không đủ sức cạnh tranh

và phải rút lui khỏi thị trường đó Kết quả là doanh nghiệp sẽ giành phần thắng trong

cuộc đua về giá

này đã thực hiện khuyến mại bằng cách tặng thêm một thùng khi mua 3 thùng Coca Cola

Trong thực tế, giá bán loại sản phâm này đã giảm tới 25% Coca Cola có thể làm như vậy bởi vì so với các công ty của Việt Nam kinh doanh cùng lĩnh vực thời kỳ đó thì công ty này

có sức mạnh tải chính vượt trội Kết quả là tất cả công ty nước uống có ga của Việt Nam đã phái đóng cửa và Coca Cola trở thành độc quyền trên thị trường nước uống có ga ở Việt

Nam Sau khi có được vị trí độc quyền, Coca Cola thực hiện tăng giá bán sản eye va

khách hàng vẫn phải chấp nhận vì không có sản phẩm khác thay thé

4.2.2.3 Độc quyền tự nhiên

Độc quyền tự nhiên là hiện tượng xảy ra trên thị

trường khi toàn bộ sản phẩm của thị trường đó nếu

được cung cấp bởi một doanh nghiệp thì sẽ ở mức

giá thấp hơn so với việc có hai hay nhiều doanh

nghiệp cùng cung cấp sản phẩm đó

Điều này là đo tính chất của sản phẩm hàng hóa

hoặc dịch vụ được cung cấp quyết định Nói cách

khác độc quyền tự nhiên là mô hình tối ưu trong

những lĩnh vực nhất định, khi mà chỉ cần một nhà

sản xuất là đủ khả năng cung cấp sản phẩm cho thị

trường với hiệu quả kinh tế cao nhất Vì thế nếu cho

phép các nhà cung cấp khác tham gia vào thị trường

fq 66

90

TOPICA au vrravde'n Bài 4: Pháp luật cạnh tranh

gia thì không nhất thiết mỗi nhà sản xuất điện phải xây dựng một hệ thống dây truyền tải

riêng biệt Đó là điều không thể làm được đối với tất cả các doanh nghiệp vì nó đòi hỏi chi phí rất lớn cũng như gây ra sự lãng phí không cần thiết Chính vì vậy các doanh nghiệp sản xuất điện chỉ cần cùng sử dụng một hệ thống đường truyền tải là đủ Khi đó doanh nghiệp nắm giữ hệ thống truyền tải điện sẽ trở thành nhà độc quyền và hiện tượng này được gọi là

độc quyền tự nhiên Những ví dụ khác về độc quyền tự nhiên có thể tìm thấy trong các

ngành như vận tải đường sắt, đường hàng không hay viễn thông Trong các trường hợp này

độc quyền tự nhiên tồn tại ở chỗ chỉ cần một nhà cung cấp hệ thống đường ray, một nhà

cung cấp nhà ga sân bay và tương tự như vậy chỉ cần một doanh nghiệp cung cấp đường trục viễn thông là đủ

Các yếu tố mà ở đó độc quyền tự nhiên tồn tại được gọi là các “phương tiện thiết

yếu” Hiện tượng này được gọi là độc quyền tự nhiên bởi vì có một lý do “tự nhiên” cho độc quyền tồn tại, đó là bản thân sản phẩm đòi hỏi doanh nghiệp phải có một quy

mô kinh tế đủ lớn mới có thể cung cấp được sản phẩm ở hiệu quả cao nhất Và do vậy, độc quyền tự nhiên là một rào cản được hình thành tự nhiên trong thị trường

Việc xác định rõ ranh giới của độc quyền tự nhiên là điều rất quan trọng trong việc

quy định độc quyền của một số ngành nhất định Ở nước ta việc chưa phân định rõ

ràng đã dẫn đến độc quyền của các ngành như điện lực, đường sắt, hàng không

Ngoài các loại rào cản phố biến như trên, trong thực tế còn tồn tại nhiều loại rào cản khác như: quảng cáo và tiếp thị sản phâm để xây dựng nhãn hiệu hàng hóa khiến cho các doanh nghiệp mới tham gia thị trường không thê đưa sản phâm của mình tới khách

hàng: hay một loại rào cản khác là việc doanh nghiệp nắm giữ độc quyền về nguồn tài nguyên là nguyên liệu đầu vào của một ngành sản xuất v.v

Như vậy, không phải mọi rào cán thị trường đều là xấu và cần phải loại bỏ, bởi vì có

những rào cản là do nỗ lực kinh doanh của doanh nghiệp tạo nên (như đây mạnh

quảng cáo tiếp thị, đây mạnh đầu tư nghiên cứu hạ giá thành sản phẩm và đưa ra sản

phẩm mới) Chính vì thế trong những trường hợp này pháp luật không thể cắm doanh nghiệp trở thành độc quyền được mà chỉ có thể đưa ra các quy định để doanh nghiệp

đó không thể lạm dụng vị tri thong lĩnh thị trường và vị trí độc quyền của mình gây

hạn chế cạnh tranh và làm tốn hại đến lợi ích người tiêu dùng

Vi phạm luật cạnh tranh và trách nhiệm pháp lý

Vi phạm pháp luật cạnh tranh

Các hành vi được pháp luật cạnh tranh điều chỉnh

Pháp luật cạnh tranh của hầu hết các quốc gia trên thế giới đều hướng đến giải quyết hai vẫn đề, đó là kiểm soát độc quyền và chống cạnh tranh không lành mạnh Tuy

nhiên, xét về mặt kỹ thuật lập pháp, hai vấn đề này có thể được quy định trong một hoặc nhiều văn bản pháp luật khác nhau

91

Luật cạnh tranh của một số nước như Mỹ, Nhật

Bản, Trung Quốc chỉ điều chỉnh các hành vi gây

hạn chế cạnh tranh, trong khi đó hành vi cạnh tranh

không lành mạnh được quy định trong các văn bản

pháp luật khác Điều này lý giải vì sao ở một số

nước văn bản pháp luật quy định về cạnh tranh chỉ

gọi là luật chống độc quyền Ngược lại, các quốc

gia như Hàn Quốc, Bungari, Việt Nam lại ban hành

luật cạnh tranh điều chinh đồng thời cả vấn đề chống độc quyền và cạnh tranh không lành mạnh

Sự khác biệt này chỉ mang ý nghĩa về kỹ thuật lập pháp, còn về nội dung, đù các quy

định của pháp luật cạnh tranh năm tải rác ở nhiều văn bản quy phạm pháp luật khác nhau nhưng chúng đều bao gồm 2 bộ phận cấu thành, đó là kiểm soát hành vi gây hạn chế cạnh tranh và điều chỉnh các hành vi cạnh tranh không lành mạnh

Mục đích của luật cạnh tranh đều là hướng đến tạo lập môi trường cạnh tranh bình đẳng và bảo vệ người tiêu dùng, qua đó thúc đây việc sử dụng nguồn lực kinh tế xã

hội có hiệu quả nhất

Luật Cạnh tranh Việt Nam được mô hình hóa theo sơ đồ như sau:

Các hành vĩ được pháp luật cạnh tranh điêu chỉnh

aS

Cac hanh vi gay Cac hanh vi canh tranh

han ché canh tranh không lành mạnh

Thoa thuan vé Lam dung vi tri Tap trung

han ché canh thống lĩnh, vị trí kinh tế

Cũng giống như mọi vi phạm pháp luật khác, vi f a Ỉ phạm pháp luật cạnh tranh gồm 4 yếu tô cấu thành là Ñ ' 1 N i

Chủ thể của vi phạm pháp luật cạnh tranh là các

tổ chức, cá nhân kinh doanh Luật Cạnh tranh ủ 7 +

nghiệp Xét về nội dung, việc gọi như vậy là q&% \

chưa chính xác Tuy nhiên, có lẽ nhà làm luật sử 8 Ậ i

niệm chủ thê kinh doanh của Luật Thương mại

92

TOEICA

Như vậy, mọi chủ thê kinh doanh đều có thể trở thành chủ thể của vi phạm pháp

luật cạnh tranh Lẽ đương nhiên, chủ thể kinh doanh theo quy định của Luật Doanh nghiệp phải là những cá nhân, tô chức thỏa mãn các điều kiện về độ tuôi và khả

năng nhận thức để có được năng lực hành vi dân sự đầy đủ

Bài 4: Pháp luật cạnh tranh

e© _ Khách thể của vi phạm pháp luật cạnh tranh

Khách thể của vi phạm pháp luật là các quan hệ xã hội được pháp luật bảo vệ

nhưng bị hành vi trái pháp luật xâm hai

Pháp luật cạnh tranh hướng đến bảo vệ trật tự kinh tế bình đẳng và hiệu quả kinh

tế của toàn xã hội Môi trường bình đẳng giữa các chủ thể kinh doanh, không kê đó

là doanh nghiệp lớn hay nhỏ, có kinh nghiệm hay mới gia nhập thị trường là đòi

hỏi quan trọng để thúc đây hiệu quả phân bố nguồn lực, hiệu quả sản xuất kinh

doanh và hiệu quả xã hội

Nguồn lực tự nhiên và xã hội luôn có hạn trong khi nhu cầu của con người là vô tận, bởi vậy cạnh tranh bình đẳng và lành mạnh sẽ giúp cho việc phân bố các nguồn lực đó đạt hiệu quả tối ưu Xét trên phương điện xã hội, cạnh tranh góp phần bảo vệ lợi ích của người tiêu dùng thông qua việc thúc đây doanh nghiệp phải không ngừng đầu tư nghiên cứu phát triển và hạ giá thành sản phẩm

Như vậy, pháp luật cạnh tranh hướng đến bảo vệ những quan hệ cạnh tranh bình

đẳng cũng như bảo vệ lợi ích người tiêu dùng Hành vi cạnh tranh xâm hại những

quan hệ này sẽ bị coi là vi phạm pháp luật cạnh tranh

Trong mặt chủ quan của vi phạm pháp luật, lỗi là yếu tố quan trọng đầu tiên cần phải được xác định Khoa học pháp lý phân biệt hai loại lỗi là lỗi có ý và lỗi vô ý

o_ Lỗi cô ý trong vi phạm pháp luật cạnh tranh là trường hợp chủ thể vi phạm nhận thức rõ hành vi của mình có thể gây ra tác hại phản cạnh tranh cho nền kinh tế nhưng vẫn mong muốn thực hiện hoặc tuy không mong muốn nhưng dé

mac cho hau quả phản cạnh tranh xảy ra

o_ Lỗi vô ý trong vi phạm pháp luật cạnh tranh là

trường hợp chủ thể vi phạm nhận thức được

hành vi của mình có thể gây tác hại phản cạnh

tranh cho nền kinh tế nhưng tin là hậu quả đó

không xảy ra hoặc có thể ngăn chặn được hoặc

chủ thể không nhận thức được tác hại phản

cạnh tranh của hành vi mặc đủ có thể thấy hoặc

buộc phải thấy trước

Lỗi trong vi phạm pháp luật cạnh tranh là yếu tố

bắt buộc phải được chứng minh khi khẳng định chủ

thê có vi phạm pháp luật hay không

Quan hệ pháp luật cạnh tranh có thể phát sinh giữa các chủ thể kinh doanh với nhau hoặc giữa chủ thể kinh doanh với cơ quan quản lý nhà nước về cạnh tranh

Trong quá trình giải quyết vụ việc cạnh tranh, dù bên khiếu nại vụ việc cạnh tranh

(nguyên đơn) là chủ thể kinh doanh hay cơ quan nhà nước có thẩm quyền thì cơ

quan quản lý cạnh tranh vẫn là chủ thể có trách nhiệm tiến hành điều tra, thu thập

chứng cứ và chứng minh tính có lỗi của hành vi

93

TOPICA Bài 4: Pháp luật cạnh tranh

Hành vi trái pháp luật cạnh tranh không mặc nhiên bị coi là có lỗi mà cần phải

được chứng minh trên thực tế Nếu không chứng minh được yếu tô lỗi thì hành vi

đó không bị coi là vi phạm pháp luật cạnh tranh

Mặt khách quan của vi phạm pháp luật cạnh tranh

Yếu tố quan trọng nhất cần phải được xác định trong mặt khách quan của bất kỳ vi phạm pháp luật nào là hành vi trái pháp luật Ngoài ra, mặt khách quan của vi phạm pháp luật còn bao gồm yếu tố hậu quả thực tế và mối quan hệ nhân quả giữa

hành vi và hậu quả thực tế

o_ Hành vi trái pháp luật là yếu tố bắt buộc phải xác định trong mọi vi phạm pháp

luật, hành vi trái pháp luật cạnh tranh trong thực tế rất đa dạng và thay đôi theo thời gian Tuy nhiên, các hành vi cạnh tranh bất hợp pháp có thể được phân thành hai nhóm như sau:

Hành vi gây hạn chế cạnh tranh: Là những hành vi được thực hiện bởi các

chủ thể kinh doanh nhằm làm giảm áp lực cạnh tranh trên thị trường Thông thường, hành vi gây hạn chế cạnh tranh tồn tại dưới dạng thỏa thuận hạn chế cạnh tranh, lạm dụng sức mạnh thị trường nhờ vào việc doanh nghiệp

có vị trí độc quyền hoặc vị trí thống lĩnh trên thị trường ấy và hành vi tập

trung kinh tế giữa các doanh nghiệp nhằm có được sức mạnh thị trường để

loại bỏ cạnh tranh

Hành vi cạnh tranh không lành mạnh: Là những hành vi được thực hiện bởi

các chủ thể kinh doanh trái với các chuẩn mực thông thường về đạo đức kinh doanh, gây thiệt hại hoặc có thể gây thiệt hại đến lợi ích xã hội, lợi ích

của các đối thủ cạnh tranh và lợi ích của người tiêu dùng

không nhất thiết phải xác định trong mọi vi phạm pháp luật Nếu theo quy định của pháp luật, trong cấu thành chỉ cần mô tả hành vi thì trường hợp đó gọi là cầu thành hình thức Trong trường hợp cấu thành đòi hỏi phải xác định được cả

hành vi, thiệt hại thực tế và mối quan hệ nhân quả giữa chúng thì gọi là cấu thành vật chất Như vậy, cấu thành vi phạm pháp luật cạnh tranh có thể tồn tại

đưới đạng cấu thành hình thức hoặc cấu thành vật chất

Trong pháp luật cạnh tranh, việc áp dụng

cầu thành hình thức đối với một vi phạm

tắc cầm đoán tự thân Theo quy tắc này, ` pháp luật sẽ quy định những hành vi bi

cắm tuyệt đối, không có ngoại lệ Chủ

thể kinh doanh chỉ cần thực hiện hành vi

đó là bị coi vi phạm pháp luật cạnh tranh

mà không cần xác định thiệt hại do hành vi đó gây ra là gì Quy tắc này được áp dụng đối với một số hành vi như thông đồng để thăng thầu hoặc

ngăn cản doanh nghiệp khác gia nhập thị trường

Bên cạnh quy tắc cắm đoán tự thân, pháp luật cạnh tranh còn sử đụng quy

tắc lý do để xác định có hay không có hành vi vi phạm pháp luật cạnh tranh

94

TOPICA Bài 4: Pháp luật cạnh tranh

4.3.2

4.3.2.1

Thỏa thuận hạn chế cạnh tranh là trường hợp các

chủ thể kinh doanh cùng nhau thỏa thuận những

cách thức để làm giảm bớt hoặc triệt tiêu cạnh tranh

giữa họ trong hoạt động kinh doanh Như vậy, trong

trường hợp này, thay vì phải nỗ lực cạnh tranh để

giành được phần thắng trong cuộc đua, các doanh

nghiệp đi đến thỏa hiệp với nhau để giảm đến mức

tối đa sức ép cạnh tranh Hệ quả của hoạt động này

là các doanh nghiệp lẽ ra cạnh tranh với nhau lại trở

thành các chủ thể thông đồng với nhau

Quy tắc này được áp dụng đối với một số

hành vi lạm dụng sức mạnh thị trường,

tập trung kinh tế Quy tắc lý do đòi hỏi

phải xem xét vì lý do nào mà hành vi trái pháp luật cạnh tranh được thực hiện Nếu

các hành vi đó được thực hiện để thúc

đây sự tiến bộ của khoa học công nghệ

và lợi ích mà hành vi đó mang lại lớn hơn những thiệt hại do tính hạn chế cạnh tranh của nó gay ra thì không bị coi là vi phạm pháp luật cạnh tranh

Như vậy, ở một chừng mực nhất định, quy tắc lý đo đòi hỏi phải xác định thiệt hại

đo hành vi phản cạnh tranh mang lại, tức là đòi hỏi phải xác định được câu thành

vật chất Tuy nhiên, những thiệt hại đó không nhất thiết là đã phải xảy ra mà có thể

sẽ xảy ra trong tương lai Chính vì vậy, cầu thành vật chất trong trường hợp này chỉ mang tính giả định Như vậy, với quy tắc lý do, một hành vi trái pháp luật cạnh

tranh không mặc nhiên bị coi là vi phạm pháp luật mà đòi hỏi phải xác định được

tại sao hành vi đó được thực hiện Nếu hành vi đó mang lại lợi ích cho xã hội và cho nền kinh tế lớn hơn những thiệt hại xảy ra hoặc có thể xảy ra thì lý đo thực hiện hành vi được coi là tình tiết loại trừ tính phản cạnh tranh của hành vi đó Quy

tac lý do xuất phát từ cơ sở kinh tế của luật cạnh tranh đó là cạnh tranh phải hướng

đến hiệu quả kinh tế xã hội cao nhất Vì vậy, yếu tố hiệu quả luôn phải được xem

xét khi giải quyết các vụ việc cạnh tranh

liên quan Thông thường, thỏa thuận ngang tôn tại đưới các đạng sau đây:

hàng hóa, địch vụ nhằm triệt tiêu cạnh tranh về giá

e© _ Thỏa thuận kiểm soát sản lượng Các doanh nghiệp cùng nhau thỏa thuận về số lượng,

95

TOPICA Bài 4: Pháp luật cạnh tranh

hạn chế cạnh tranh trên thị trường liên quan Chẳng

hạn như, các hãng bia thỏa thuận với cửa hàng bia

không được quảng cáo sản phâm của hãng khác

Trong thực tế, thỏa thuận ngang thường có mức độ

gây hạn chế cạnh tranh lớn hơn nhiều so với thỏa

thuận dọc Chính vì vậy, pháp luật cạnh tranh của

Thỏa thuận hạn chế cạnh tranh còn tồn tại dưới

dạng thỏa thuận dọc Đây là trường hợp các doanh

nghiệp trong cùng một chuỗi sản xuất và cung ứng

hàng hóa, dịch vụ thỏa thuận với nhau để thực hiện

khối lượng hàng hóa, địch vụ sẽ được cung cấp trên thị trường nhằm hạn chế về

mặt cung, qua đó tác động đây giá sản phẩm lên cao

Thỏa thuận phân chia thị trường Toàn bộ thị trường được chia nhỏ thành nhiều phần và mỗi doanh nghiệp sẽ độc quyền kinh doanh trên phần thị trường của mình

Thỏa thuận thông đồng trong đấu thầu Các doanh nghiệp cùng nhau thông đồng

để một hoặc một số chủ thê nhất định thắng thầu

Trong nhiều trường hợp, để thực hiện được những thỏa thuận nói trên, các doanh

nghiệp cùng nhau lập ra một tô chức chỉ đạo và giám sát thực hiện các thỏa thuận đó Những tô chức này được gọi là các-ten (cartel) hoặc tờ-rớt (trust) Tuy nhiên,

không nhất thiết mợi thỏa thuận ngang đều phải thành lập các-ten mà chỉ cần có hợp đồng thỏa thuận dưới dạng văn bản hoặc thỏa thuận ngầm giữa các bên là đủ Những thỏa thuận không thành lập các-ten tồn tại trong một số trường hợp như các doanh nghiệp liên kết cùng sản xuất một sản phẩm hoặc cùng phát

hợp thỏa thuận ngang, bao gồm các thỏa thuận về:

Trong tám loại hành vi thỏa thuận hạn chế cạnh

tranh ở trên, các hành vi thỏa thuận để kìm hãm

doanh nghiệp khác gia nhập thị trường, loại bỏ

Ấn định giá

Phân chia thị trường

Hạn chế, kiểm soát số lượng, khối lượng

Hạn chế đầu tư

Ấn định các điều kiện thương mại không liên quan

Kìm hãm doanh nghiệp khác gia nhập thị trường;

Loại bỏ doanh nghiệp không phải là các bên của

thỏa thuận

Thông đồng để thắng thầu

doanh nghiệp khác và thông đồng để thắng thầu có

cau thành hình thức Nói cách khác, quy tắc cắm đoán tự thân được sử dụng để xác

định các hành vi này có vi phạm pháp luật cạnh tranh hay không Theo quy định của

96

TOPICA Bài 4: Pháp luật cạnh tranh

pháp luật, bản thân những hành vi này khi được thực hiện sẽ mang lại những thiệt hại

phan cạnh tranh mà không thể giải thích bằng bất cứ lý do nào khác Chính vì vậy,

những hành vi này bị cắm tuyệt đối Chủ thể kinh doanh chỉ cần thực hiện các hành vi

nói trên là được xem như là đã đủ yếu tố cầu thành vi phạm pháp luật cạnh tranh và phải chịu trách nhiệm pháp lý

Đối với các thỏa thuận ấn định giá, phân chia thị trường, hạn chế và kiểm soát số lượng và khối lượng, hạn chế đầu tư và ấn định các điều kiện thương mại không liên

quan sẽ sử dụng quy tắc lý do và thị phần kết hợp của các doanh nghiệp tham gia vào

thỏa thuận để xác định tính hợp pháp của chúng Bản thân những hành vi này tiềm ân

nguy cơ gây hạn chế cạnh tranh nhưng chúng chỉ bị coi là vi phạm pháp luật nếu thị phan kết hợp của các doanh nghiệp đủ lớn để chỉ phối thị trường và việc thực hiện

những hành vi đó không nhằm mang lại hiệu quả kinh tế xã hội và hướng đến thu lợi

cho các doanh nghiệp tham gia thỏa thuận

Thị phần sản phẩm của một doanh nghiệp được xác

định bằng tỷ lệ phần trăm giữa doanh thu bán ra của

doanh nghiệp đó với tổng doanh thu của tất cả các

doanh nghiệp kinh doanh cùng loại hàng hóa, dịch

vụ trên thị trường liên quan hoặc tỷ lệ phần trăm

giữa doanh số mua vào của doanh nghiệp đó với

tông doanh số mua vào của tất cả các doanh nghiệp

kinh doanh cùng loại hàng hóa, dịch vụ trên thị

trường liên quan theo tháng, quý hoặc năm Thị

phần kết hợp của các doanh nghiệp là tổng thị phần

trên thị trường liên quan của các doanh nghiệp tham gia vào thỏa thuận hạn chế cạnh

tranh hoặc tập trung kinh tế

Theo quy định của Luật Cạnh tranh, nếu thị phần kết hợp của các doanh nghiệp tham

gia thỏa thuận nhỏ hơn 30% thì thỏa thuận đó vẫn được phép thực hiện Nếu thị phần

kết hợp vượt ngưỡng 30% thì quy tắc lý do tiếp tục được sử dụng để xác định tính hợp

pháp của hanh vi Nếu lợi ích mà hành vi thỏa thuận mang lại lớn hơn những thiệt hại

do tác động phản cạnh tranh của nó gây ra thì hành v1 đó được phép thực hiện do được hưởng các yếu tô miễn trừ

ĐIỀU 10 LUẬT CẠNH TRANH

Điều 10 Luật Cạnh tranh đưa ra điều kiện chấp nhận thỏa thuận hạn chế cạnh tranh là các doanh nghiệp thực hiện thỏa thuận nhằm hạ giá thành, khiến cho người tiêu dùng được

hưởng lợi thông qua các biện pháp sau:

e Hợp lý hóa cơ cấu tô chức, mô hình kinh doanh, nâng cao hiệu quả kinh doanh;

e Thúc đây việc ap dung théng nhất các tiêu chuẩn chất lượng, định mức kỹ thuật của

chủng loại sản phâm;

e© Thống nhất các điều kiện kinh doanh, giao hàng, thanh toán nhưng không liên quan đến giá và yếu tố của giá;

e Tăng cường sức cạnh tranh của doanh nghiệp vừa và nhỏ;

Tăng cường sức cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam trên thị trường quốc tế

97