(Tiểu luận môn học) Hành vi lễ chùa của người dân nội thành Hà Nội hiện nay (Khảo sát tại địa bàn nội thành Hà Nội)

(Tiểu luận môn học) Hành vi lễ chùa của người dân nội thành Hà Nội hiện nay (Khảo sát tại địa bàn nội thành Hà Nội)(Tiểu luận môn học) Hành vi lễ chùa của người dân nội thành Hà Nội hiện nay (Khảo sát tại địa bàn nội thành Hà Nội)(Tiểu luận môn học) Hành vi lễ chùa của người dân nội thành Hà Nội hiện nay (Khảo sát tại địa bàn nội thành Hà Nội)(Tiểu luận môn học) Hành vi lễ chùa của người dân nội thành Hà Nội hiện nay (Khảo sát tại địa bàn nội thành Hà Nội)(Tiểu luận môn học) Hành vi lễ chùa của người dân nội thành Hà Nội hiện nay (Khảo sát tại địa bàn nội thành Hà Nội)(Tiểu luận môn học) Hành vi lễ chùa của người dân nội thành Hà Nội hiện nay (Khảo sát tại địa bàn nội thành Hà Nội)(Tiểu luận môn học) Hành vi lễ chùa của người dân nội thành Hà Nội hiện nay (Khảo sát tại địa bàn nội thành Hà Nội)(Tiểu luận môn học) Hành vi lễ chùa của người dân nội thành Hà Nội hiện nay (Khảo sát tại địa bàn nội thành Hà Nội)(Tiểu luận môn học) Hành vi lễ chùa của người dân nội thành Hà Nội hiện nay (Khảo sát tại địa bàn nội thành Hà Nội)(Tiểu luận môn học) Hành vi lễ chùa của người dân nội thành Hà Nội hiện nay (Khảo sát tại địa bàn nội thành Hà Nội)(Tiểu luận môn học) Hành vi lễ chùa của người dân nội thành Hà Nội hiện nay (Khảo sát tại địa bàn nội thành Hà Nội)(Tiểu luận môn học) Hành vi lễ chùa của người dân nội thành Hà Nội hiện nay (Khảo sát tại địa bàn nội thành Hà Nội)(Tiểu luận môn học) Hành vi lễ chùa của người dân nội thành Hà Nội hiện nay (Khảo sát tại địa bàn nội thành Hà Nội)(Tiểu luận môn học) Hành vi lễ chùa của người dân nội thành Hà Nội hiện nay (Khảo sát tại địa bàn nội thành Hà Nội)(Tiểu luận môn học) Hành vi lễ chùa của người dân nội thành Hà Nội hiện nay (Khảo sát tại địa bàn nội thành Hà Nội)(Tiểu luận môn học) Hành vi lễ chùa của người dân nội thành Hà Nội hiện nay (Khảo sát tại địa bàn nội thành Hà Nội)

XÃ HỘI HỌC VĂN HÓA

Đề tài nghiên cứu: “Hành vi lễ chùa của người dân nội thành Hà Nội hiện nay”

(khảo sát tại địa bàn nội thành Hà Nội)

1 Lý do chọn đề tài:

Trong bối cảnh chung của sự nghiệp đổi mới, bên cạnh những biến đổi đáng khích lệ về mặt kinh tế, đời sống tinh thần của nhân dân ta có nhiều khởi sắc và nảy sinh nhu cầu phục hồi nền văn hóa truyền thống Trong số 6 tôn giáo lớn được Nhà nước công nhận gồm: Phật giáo, Thiên chúa giáo, Tin lành, Cao Đài, Hòa hảo, Hồi giáo thì Phật giáo là tôn giáo lớn nhất và có số lượng tín đò đông nhất ở Việt Nam Phật giáo có một vị trí quan trọng trong cơ cấu tín ngưỡng tôn giáo, văn hóa Việt Nam và hiện nay nó đang được phục hồi và phát triển Nhiều ngôi chùa được xây dựng lại, tu bổ thêm cùng những lê nghi ngày càng phong phú, đa dạng Điều

đó đã ảnh hưởng không nhỏ đến đời sống tín ngưỡng, tôn giáo của các cộng đồng dân cư,

Khi Việt Nam chuyển sang thời kinh tế thị trường, yếu tố may rủi trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội có xu hướng gia tăng Tôn giáo là một lĩnh vực của đời sống tinh thần phản ánh khát vọng của con người muốn tạo dựng cuộc sống theo ý tưởng của mình Những khát vọng không đạt được trong đời sống hiện thực thì con người nỗ lực tìm kiếm trong đời sống tôn giáo Đây là một trong những lý do tôn giáo bùng lên và phát triển trong thời kinh tế thị trường Sự đa dạng và phong phú của các hình thức khác nhau của đời sống kinh tế - xã hội tạo nên sự phong phú và

đa dạng của đời sống tôn giáo Nhu cầu của tín đồ cũng nhiều thay đổi và dưới nhiều hình thức khác nhau Ngày nay, tín đồ không chỉ nhìn nhận người tu sĩ trên phương diện đắc đạo mà còn nhiều nội dung khác

Hà Nội là Thủ đô, trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa của nước ta từ ngày xưa cho tới ngày nay Đồng thời Hà Nội cũng là trung tâm Phật giáo lớn mang tính đặc thù Việt Nam từ truyền thống tới hiện đại, hiện có tới gần 600 ngôi chùa Các ngôi chùa đều thu hút một lượng dân cư rất lớn tới lễ vào những ngày rằm, mồng một, các ngày lễ quan trọng trong năm hoặc dịp đầu năm, cuối năm

Theo quan niệm từ xưa, đi chùa là để thành tâm hướng về cõi Phật, cầu mong mưa thuận gió hòa, gửi gắm mong ước khỏe mạnh, hạnh phúc, mọi sự đều tốt đẹp Trong sự hòa quyện văn hóa dân gian và giáo lý nhà Phật, vào những ngày mùng

1, ngày rằm trong năm, nhiều người dân Việt Nam thường có thói quen đi chùa,

thắp nhang cầu an, cầu siêu… Tuy nhiên, bên cạnh những người đến chùa lễ Phật, hành thiện tích đức, gìn giữ nét văn hóa thanh lịch khi đến cửa chùa thì cũng còn không ít người làm mai một bản sắc văn hóa, gây mất mỹ quan hay nói cách khác làm giảm giá trị văn hóa đích thực khi đi chùa lễ Phật

Trong xã hội hiện đại ngày nay, bên cạnh nét đẹp của phong tục văn hóa phương Đông vẫn tồn tại những mặt trái cần loại bỏ, thay đổi Vẫn còn nhiều hiện tượng thiếu ý thức trong khi hành lễ, nhiều hành vi không phù hợp thuần phong mỹ tục, trái với bản sắc văn hóa truyền thống, gây mất mỹ quan Đâu đó trong cộng đồng còn có những quan niệm, ý thức lệch lạc, ứng xử trái ngược với thuần phong mỹ tục trong sinh hoạt tín ngưỡng

Đến cửa chùa là đến nơi thờ tự trang nghiêm, tuy nhiên không ít người lại xúng xính trong những bộ váy không hợp ngữ cảnh, thậm chí là váy “ngắn cũn cỡn”, nhất là một số bạn trẻ Và thường, đi lễ chùa đầu năm mọi người thường cầm theo tiền lẻ để dâng lên các ban thờ phật gọi là “giọt dầu”, là chút thành tâm để góp phần xây dựng, tu bổ đền, chùa nhưng họ lại giắt tiền vào tay tượng hoặc để lung tung trên ban thờ Thậm chí, ở nhiều nơi, cổng chùa là nơi diễn ra hoạt động thương mại hóa khi việc đổi tiền lẻ khi đi lễ chùa đã mang lại lợi nhuận vô cùng lớn Đặc biệt, nhiều người đang coi việc đi lễ, rải tiền lẻ như “một giao ước” với thần, phật cho những điều mình mong cầu, tạo hình ảnh phản cảm, làm mất đi nét đẹp vốn có của phát tâm công đức

Tục đốt vàng mã và thắp hương dường như vẫn không thể thiếu trong tâm niệm của một bộ phận người dân khi đi lễ chùa Không ít năm, khi bước vào sân chùa đã thấy nghi ngút khói tỏa ra từ lư hương đá ở giữa sân giống như một màn sương dày đặc, cộng với việc có quá nhiều người đến lễ chùa, chen chúc nhau khiến nhiều người khó thở, bị ngất khi đang hành lễ Rồi tro của vàng mã khi bị hóa bay tứ tung trong không gian…

Hiểu và thực hành các giá trị văn hóa của việc đi lễ chùa sẽ góp phần nâng cao các giá trị đời sống tâm linh của người dân Việt Nam nói chung, người dân đô thị nói riêng, trong bối cảnh xây dựng văn hóa, nếp sống văn minh đô thị Mục đích của việc đi chùa là trải nghiệm đời sống văn hóa và tâm linh để thăng hoa nhận thức, sám hối những việc làm chưa đúng, tu tâm tích đức và thông qua đó cải thiện đời sống xã hội Nếu không hiểu và làm không đúng thì ranh giới giữa văn hóa và phản văn hóa liên quan đến câu chuyện đi lễ chùa rất mong manh

Xuất phát từ những lý do đề cập trên, nhóm lựa chọn đề tài: “Hành vi đi lễ của người dân đô thị hiện nay” (Khảo sát tại địa bàn Hà Nội) làm đề tài nghiên cứu cho môn Xã hội học văn hóa

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

2.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn chỉ ra những động cơ, mục đích của người dân khi đi lễ chùa; hành vi của người dân khi đi lễ chùa và những yếu tố ảnh hưởng đến hành vi đi lễ chùa của người dân Từ đó đưa ra các kết luận, khuyến nghị và đề xuất một số giải pháp thiết thực nhằm định hướng hành vi khi đi lễ chùa của người dân

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để thực hiện các mục đích trên cần làm rõ các nhiệm vụ sau:

- Tìm hiểu và phân tích động cơ, mục đích đi lễ chùa của người dân

- Phân tích cơ sở lý luận và thực tiễn của hành vi đi lễ chùa của người dân hiện nay

- Phân tích các yếu tố ảnh hưởng tới hành vi đi lễ chùa của người dân hiện nay

- Kiến nghị giải pháp định hướng hành vi đi lễ chùa cho người dân

3 Đối tượng, khách thể nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Biểu hiện, mức độ và các yếu tố ảnh hưởng đến hành

vi đi lễ chùa của người dân

- Khách thể nghiên cứu: Người dân đi lễ tại các ngôi chùa trên địa bàn nội thành Hà Nội Từ 20 -65 tuổi

- Phạm vi nghiên cứu:

+ Phạm vi không gian: Khảo sát tại một số chùa, nhà thờ ở Hà Nội và khảo sát trên mạng xã hội zalo và facebook trong các hội nhóm khu dân cư

+ Phạm vi thời gian: Thời gian thu thập thông tin định lượng từ 14/3 đến 24/3/2022 Thông tin định tính được thực hiện song song thời gian đi khảo sát thực địa

4 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

4.1 Nguyên tắc phương pháp luận

Nghiên cứu được thực hiện trên cơ sở một số nguyên tắc phương pháp luận cơ bản của Tâm lý học sau:

- Nguyên tắc tiếp cận hoạt động: hoạt động là cơ sở hình thành và phát triển tâm lý của con người, mặt khác là nơi thể hiện sinh động đời sống tâm lý của con người Hành vi đi lễ chùa được hình thành, phát triển và biểu hiện thông qua hoạt động thực tiễn của người dân Vì vậy, nghiên cứu hành vi đi lễ chùa của người dân cần phải dựa trên hoạt động đi lễ chùa của họ

- Nguyên tắc tiếp cận hệ thống: các hiện tượng tâm lý của con người luôn có

sự tác động qua lại và ảnh hưởng lẫn nhau Nghiên cứu hành vi đi lễ chùa của người dân trong mối quan hệ tác động qua lại giữa các yếu tố khách quan và chủ quan, giữa hoạt động đi lễ chùa với các hoạt động khác trong cuộc sống của người dân

- Nguyên tắc tiếp cận liên ngành: để có cái nhìn khái quát, toàn diện biểu hiện của các khía cạnh trong hành vi đi lễ chùa của người dân Sử dụng kết hợp nhiều kiến thức lý luận của các ngành: Tâm lý học, Sinh lý học, Xã hội học, Triết học, Tôn giáo học, Phật học Trong đó, lấy hệ thống phương pháp nghiên cứu thuộc ngành Tâm lý học tôn giáo làm trọng tâm

- Nguyên tắc tiếp cận của Tâm lý học tôn giáo Hành vi đi lễ chùa là một khía cạnh của Tâm lý học tôn giáo Chính vì vậy cần phải nghiên cứu các biểu hiện trong hành vi đi lễ chùa của người dân dựa trên những lý luận cơ bản của Tâm lý học tôn giáo

4.2 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp quan sát

Từ những người thân hoặc người quen là người dân đang sinh sống tại địa bàn Thành phố Hà Nội, thông qua đó quan sát hành vi khi đi lễ chùa cũng như các yếu

tố tác động, ảnh hưởng đến hành vi đó của họ

Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi

Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi là một phương pháp phỏng vấn viết, được thực hiện cùng một lúc với nhiều người theo một bảng hỏi được in sẵn Người được hỏi trả lời ý kiến của mình bằng cách đánh dấu vào các ô tương ứng theo một quy ước được định ra Từ kết quả thu thập được sau khi điều tra bằng bảng hỏi, nhóm nghiên cứu tiến hành phân tích dữ liệu

Phương pháp phân tích – thống kê

Để kết quả nghiên cứu đảm bảo tính khách quan, khoa học, chính xác, có độ tin cậy cao, sử dụng phương pháp phân tích – thống kê để xử lý và kiểm tra các số liệu thu thập Từ đó có những đánh giá khách quan nhẩt về vấn đề nghiên cứu

Phương pháp phỏng vấn

Tiến hành phỏng vấn sâu người dân đi lễ chùa thông qua hệ thống câu hỏi được xây dựng sẵn Hệ thống câu hỏi xoay quanh hành vi đi lễ chùa Bên cạnh đó, lấy thêm ý kiến của người dân về các đề xuất để từ đó đánh giá và hoàn thiện các giải pháp, khuyến nghị

5 Câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu

a) Câu hỏi nghiên cứu

- Động cơ, mục đích của người dân nội thành Hà Nội đi lễ là gì?

- Tác động của dịch COVID-19 tới hành vi đi lễ như thế nào?

b) Giả thuyết nghiên cứu

- Người dân đi lễ chùa có nhiều mục đích như đi lễ cầu bình an, tài lộc có nhiều người coi đi chùa để bình an trong tâm hồn

- Hành vi đi lễ đã thay đổi đáng kể sau khi chịu tác động của dịch COVID-19

- Hành vi đi lễ của người dân không chỉ gắn với tôn giáo mà còn mang tính đa dạng

6 Thao tác hoá khái niệm

a) Đại dịch COVID-19

Virus Corona là chủng virus mới chưa từng xuất hiện ở người, có tên gọi từ nguồn gốc tiếng Latin Vi rút Corona là chủng virus được bao bọc bằng những chiếc gai bao bọc bên ngoài, tương tác với thụ thể trên tế bào, theo cơ chế tương tự chìa khóa và ổ khóa, từ đó cho phép virus xâm nhập vào bên trong

Đại dịch Covid - 19 bùng phát vào cuối tháng 12/2019, bắt nguồn từ một chợ hải sản ở Hồ Nam, Vũ Hán, miền Trung Trung Quốc, virus Corona ban đầu được xác nhận là một loại bệnh “viêm phổi lạ” hoặc “viêm phổi không rõ nguyên nhân” Chỉ sau 100 ngày xuất hiện, đại dịch viêm đường hô hấp cấp do virus Corona đã nhanh chóng tác động tới các lĩnh vực kinh tế, xã hội, thị trường tài chính chao đảo, nền kinh tế toàn cầu rơi vào suy thoái với tỷ lệ thất nghiệp và nghèo đói chưa từng có trong lịch sử

Tên gọi vi rút Corona có nguồn gốc từ tiếng Latin, trong đó “corona” có nghĩa

là “vương miện” hoặc “hào quang” Virus này có những chiếc gai bao bọc bên ngoài, chúng tương tác với thụ thể trên tế bào, theo cơ chế tương tự chìa khóa và ổ khóa, từ đó cho phép virus xâm nhập vào bên trong

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cho biết tên gọi chính thức của bệnh viêm đường hô hấp cấp do chủng mới của vi-rút corona (nCoV) là Covid 19 Tên gọi mới này gọi tắt của coronavirus disease 2019, theo các từ khóa “corona”, “virus”, “disease” (dịch bệnh) và 2019 là năm mà loại virus gây đại dịch này xuất hiện

Tháng 2/2020, Ủy ban quốc tế về phân loại Virus – International Committee on Taxonomy of Viruses (ICTV) chính thức đặt tên cho chủng mới của vi-rút corona

là Sars-CoV-2 Đây là tên gọi khác với tên Covid 19 mà WHO đã chỉ định trước

đó

Các nhà khoa học đã tiến hành nghiên cứu và phân lập được một chủng corona virus mới, được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tạm thời gọi là 2019-nCoV có trình

tự gen giống với Sars-CoV trước đây, với mức tương đồng lên tới 79,5%

Ngày 11 tháng 03 năm 2020, Tổ chức Y tế thế giới đã đưa ra công bố Covid-19 là đại dịch toàn cầu và đòi hỏi các nước cần có những biện pháp phòng chống dịch quyết liệt Theo thông tin của Bộ Y tế Việt Nam, trên thế giới đã có gần 2 triệu ca nhiễm (tính đến cuối tháng 3 năm 2020), điều này cho thấy mức độ nghiêm trọng của Covid-19 Nhằm thực hiện phòng chống đại dịch, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Chỉ thị 16/CT-TTg với các biện pháp thực hiện cách ly toàn xã hội, hạn chế

di chuyển, tạm dừng tổ chức các hoạt động tụ tập đông người trong đó có hoạt động đào tạo tập trung tại các cơ sở giáo dục

b) Niềm tin tôn giáo

Niềm tin tôn giáo là trạng thái tâm lí đặc biệt của chủ thể nhận thức, thể hiện sự

tin tưởng, ngưỡng mộ, sùng bái của con người vào một thực thể siêu việt nào đó như Thượng đế, Thần, Phật, Sự xuất hiện và tồn tại của niềm tin tôn giáo được quy định bởi trình độ, khả năng nhận thức của tín đồ Nó được hình thành do con người không làm chủ được mình hoặc “đánh mất mình”, có nhu cầu được đền bù, xoa dịu bằng niềm tin vào lực lượng siêu nhiên Được hình thành và tồn tại trên cơ

sở tình cảm tôn giáo nên niềm tin tôn giáo bao giờ cũng giữ vai trò là hạt nhân của

ý thức tôn giáo

Niềm tin tôn giáo thường đối lập với niềm tin khoa học Khi nó được nâng lên ở

cấp độ cao trong hoạt động nhận thức thì trở thành đức tin tôn giáo Đức tin tôn

giáo là niềm tin tôn giáo được hình thành, củng cố, đề cao trên cơ sở có sự lí giải mang tính hệ thống, lôgíc của thế giới quan tôn giáo Những tín đồ khi có đức tin tôn giáo sẵn sàng “tử vì đạo” Khi bị kẻ xấu kích động, đức tin tôn giáo là yếu tố dễ đưa tín đồ tới những hành động cuồng tín (Giáo trình tôn giáo học_Trần Đăng Sinh & Đào Đức Doãn)

c) Chức năng của tôn giáo

- Chức năng “đền bù hư ảo”

Tôn giáo giống như liều thuốc an thần thường làm dịu, làm nhẹ nỗi đau của con người Niềm tin vào đấng tối cao mong được sự che chở, cứu vớt thường làm cho con người có cảm giác được đền bù, xoa dịu, hạnh phúc cho dù đó chỉ là “hạnh phúc hư ảo”

- Chức năng thế giới quan

Ý thức tôn giáo là ý thức về một “thế giới lộn ngược”, là một cách lí giải mơ hồ về thế giới Thế giới quan tôn giáo dựa trên cơ sở của chủ nghĩa duy tâm, đề cao thực thể tinh thần, coi đó là cái sáng tạo, chi phối thế giới hiện thực Thế giới quan tôn giáo thường xa lạ với thế giới quan khoa học Những chức sắc trong các tổ chức tôn giáo đóng vai trò quan trọng trong việc tuyên truyền thế giới quan tôn giáo mong hình thành trong tín đồ hệ thống những quan niệm về thế giới, từ đó hướng

họ vào việc thực hiện những quy chuẩn, giá trị tôn giáo

- Chức năng điều chỉnh hành vi

Tôn giáo nào cũng có hệ thống những chuẩn mực, giá trị nhằm điều chỉnh hành

vi của tín đồ trong các quan hệ xã hội của họ Chức năng điều chỉnh hành vi được thực hiện vừa tự giác, vừa bắt buộc tuỳ thuộc vào sự nhận thức của tín đồ, vào việc duy trì các quy phạm giáo luật, các điều kiêng kị của tổ chức tôn giáo Ví dụ, tín đồ đạo Cơ đốc có lễ xưng tội, tín đồ đạo Phật cầu niệm Phật để tự nhận thức, điều chỉnh những hành vi của mình

- Chức năng liên kết

Trong lịch sử xã hội có giai cấp, tôn giáo là một bộ phận quan trọng của kiến trúc thượng tầng, do đó cũng là nhân tố liên kết xã hội, góp phần duy trì, bảo vệ những trật tự xã hội hiện hành dựa vào những hệ thống giá trị và chuẩn mực chung của xã hội

Tuy nhiên, không phải lúc nào tôn giáo cũng là một nhân tố liên kết xã hội mà nhiều khi trong những điều kiện lịch sử nhất định tôn giáo lại là nhân tố gây mất ổn định xã hội

- Chức năng giao tiếp

Các tín đồ của một tôn giáo giao tiếp với nhau thông qua các sinh hoạt tôn giáo

Sự giao tiếp (liên hệ) với nhau đó tạo nên sự gắn kết trong cộng đồng, trong tín hữu

Chức năng giao tiếp của tôn giáo còn được biểu hiện ở chỗ, các tín đồ không những chỉ liên hệ với nhau với tư cách là những người đồng tín ngưỡng mà còn liên hệ với những người khác không cùng tín ngưỡng Đó chính là sự giao tiếp xã hội rộng lớn, ngoài phạm vi tôn giáo, mang tính kinh tế, chính trị, văn hoá

Đặc biệt, các tín đồ tôn giáo còn có mối liên hệ, mối giao tiếp với một thực thể siêu nhiên đó là thần thánh Tín đồ giao tiếp với thần thánh thông qua việc thực hiện các nghi thức cầu cúng trong các không gian tôn giáo

Ngoài các chức năng trên, tôn giáo còn có nhiều chức năng khác như chức năng nhận thức, chức năng văn hoá, chức năng đạo đức Các chức năng trên của tôn giáo tồn tại với tư cách là một hệ thống Chúng không biệt lập mà bao chứa lẫn nhau, tuỳ trong các hoàn cảnh khác nhau mà có những biểu hiện khác nhau Nội dung xã hội của các chức năng của tôn giáo có thể biến đổi và thường được các giai cấp khác nhau lợi dụng

Nhờ có hệ thống chức năng riêng của mình, tôn giáo đã có tác động không nhỏ tới con người và xã hội Sự tác động ấy được biểu hiện rõ nét trong vai trò của nó (Giáo trình tôn giáo học_Trần Đăng Sinh & Đào Đức Doãn)

d) Tín ngưỡng

Tín ngưỡng là một thuật ngữ chưa có khái niệm hay định nghĩa một cách thống nhất, rõ ràng Dưới mỗi góc độ nghiên cứu khác nhau, người ta có thể đưa ra những quan niệm, khái niệm khác nhau Chẳng hạn như: tín ngưỡng là hệ thống các niềm tin mà con người dùng để giải thích thế giới tự nhiên và xã hội, với mục đích đem lại sự bình an, hạnh phúc cho cá nhân và cộng đồng Tín ngưỡng được

hình thành trong một dân tộc hay một số dân tộc có những quan niệm chung về thần linh GS.Đặng Nghiêm Vạn cho rằng “Cần phân biệt niềm tin tôn giáo (tin ngưỡng) với niềm tin trần tục Trước hết trong tin ngưỡng phải có yếu tố thiêng liên quan đến một thế giới vô hình, đến những siêu linh, mà chính con người tưởng tượng và sáng tạo ra chúng, rồi để chúng chi phối và tác động ngược trở lại đến đời sống trần tục" [Đặng Nghiêm Vạn (1998), Về tín ngưỡng, tôn giáo Việt Nam hiện nay, Nxb Khoa học

xã hội, Hà Nội]

Theo Nguyễn Đăng Duy thì “Tín ngưỡng là một cách tử thực tế cuộc sống cộng đồng con người ý thức về một dạng thần linh nào đó, rồi cộng đồng con người đó tin theo tôn thờ lễ bái, cầu mong cho hiện thực cuộc sống gây thành một nếp sống

xã hội theo niềm tin thiêng liêng ấy” [Nguyễn Đăng Duy (2001), Các hình thái tín ngưỡng, tôn

giáo ở Việt Nam, Nxb Văn hoá thông tin, Hà Nội]

PGS,TS.Nguyễn Đức Lữ cho rằng "Lòng tin, sự ngưỡng vọng của con người vào một lực lượng siêu nhiên nào đó - một lực lượng siêu thực, hư ảo, vô hình là nội hàm cơ bản của tín ngưỡng” [Nguyễn Đức Lữ (2000), Góp phần tìm hiểu tín ngưỡng dân

gian ở Việt Nam, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh – Trung tâm khoa học về tín ngưỡng và tôn

giáo, Hà Nội]

Trong Pháp lệnh tín ngưỡng, tôn giáo được Ủy ban Thường vụ Quốc hội thông qua tại kỳ họp thứ 19 ngày 18/6/2004, mặc dù không có khái niệm cụ thể về tín ngưỡng nhưng cũng đã chỉ ra “Hoạt động tín ngưỡng là hoạt động thể hiện sự tôn thờ tổ tiên, tưởng niệm và tôn vinh những người có công với nước, với cộng đồng, thờ cúng thần, thánh, biểu tượng có tính truyền thống và các hoạt động tin ngưỡng dân gian khác tiêu biểu cho những giả trị tốt đẹp về lịch sử, văn hóa, đạo đức xã hội” [Ban Tôn giáo Chính phủ (2004), Tài liệu phổ biến Pháp lệnh Tín ngưỡng, tôn giáo, Nxb Tôn

giáo, Hà Nội]

 Tín ngưỡng là niềm tin của con người vào lực lượng nhiên thần hoặc nhân thần, mà lực lượng đó có khả năng chi phối cuộc sống của con người, thể hiện qua các hoạt động tôn thờ, cầu cúng, tôn vinh thông qua hệ thống đình, đền, miếu, nhà thờ tộc họ Tin ngưỡng mang tinh dân gian, được hình thành trong một cộng đồng, một dân tộc có chung quan niệm về thần linh

e) Lễ

- Những nghi thức được tiến hành nhằm đánh dấu hoặc kỉ niệm một sự kiện có ý nghĩa nào đó: lễ thành hôn lễ bái lễ ca lễ đài lễ đường lễ lạt lễ nhạc lễ phục lễ tang

lễ tế lễ trường lễ tục đại lễ hành lễ hiếu lễ hôn lễ nghi lễ quốc lễ tang lễ tế lễ tuần

lễ

- Những phép tắc phải theo khi tiếp xúc với người khác, biểu thị sự tôn kính: giữ lễ với thầy lễ độ lễ giáo lễ nghi lễ nghĩa lễ phép lễ tiết lễ vật cống lễ sính lễ thất lễ thư

lễ vô lễ

- Lần vái lạy: lạy ba lễ Tham dự các nghi thức tôn giáo: đi lễ chùa

- Tặng, biếu (người có quyền thế): lễ quan tham lễ

1 (triết), khái niệm đạo đức và chính trị của Nho giáo "Lễ" lúc đầu chỉ cách thức cúng tế Sau dùng rộng ra, chỉ những quy tắc được tập thể thừa nhận trong đời sống cộng đồng như cưới xin, tang chế, giao tiếp Lễ có giá trị đặc biệt với đạo Nho, vì được coi như bắt nguồn từ trật tự của trời đất, từ "thiên lí", mà con người nhất định phải tuân theo "Trời cao đất thấp, muôn vật khác nhau, nhân đó phải đặt ra lễ để chế định hành động con người" (Lễ kí) Khổng Tử nói: "Lễ nhằm sửa cho đúng theo đạo trung" (Lễ kí) Đạo trung là đạo sống đúng mức về mọi mặt, không thái quá, không bất cập, và cũng là đạo sống trung thực, đối với mình, đối với người

Lễ gắn liền với nghĩa, hợp với điều nghĩa để hoà nhập với chung quanh Lễ cũng gắn liền với nhạc Trong xã hội, Lễ phân biệt trên dưới, ngăn cản những thứ quá đáng, thiên về lí trí, nên cần có nhạc kèm theo để điều hoà tình cảm tạo nên sự hoà hợp tương thân Đối với cả lễ và nhạc, điều cơ bản là phải xuất phát từ đức nhân bên trong Khổng Tử thường nói: "Người mà không có nhân, thì dùng lễ sao được? Người mà không có nhân thì dùng nhạc sao được?"

2 (tôn giáo, dân tộc), hoạt động chủ chốt trong đời sống tín ngưỡng của người theo Công giáo, gắn bó Chúa với tín đồ, giáo sĩ với giáo dân Vì được coi là thiêng liêng, nên còn được gọi là thánh lễ (sainte messe) Người làm lễ, thay mặt Chúa - phải là giáo sĩ, từ phẩm trật linh mục trở lên; có thể nhiều người cùng tham gia làm

lễ, gọi là đồng tế [từ điển tiếng việt điện tử]

f) Hành vi

Khái niệm hành vi theo từ điển Tiếng Việt “Hành vi con người là toàn bộ những phản ứng, cách cư xử, biểu hiện ra bên ngoài của một con người trong một hoàn cảnh thời gian nhất định”