Đất nước (Nguyễn Đình Thi) Tác giả tác phẩm Ngữ văn lớp 12 I Tác giả văn bản Đất nước (Nguyễn Đình Thi) Bài giảng Ngữ văn 12 Đất nước (Nguyễn Đình Thi) II Nội dung văn bản Đất nước (Nguyễn Đình Thi) I[.]
Trang 1Đất nước (Nguyễn Đình Thi) - Tác giả tác phẩm Ngữ văn lớp 12
I Tác giả văn bản Đất nước (Nguyễn Đình Thi)
Bài giảng Ngữ văn 12 Đất nước (Nguyễn Đình Thi)
II Nội dung văn bản Đất nước (Nguyễn Đình Thi)
Trang 5III Tìm hiểu chung về tác phẩm Đất nước (Nguyễn Đình Thi)
1 Bố cục tác phẩm Đất nước (Nguyễn Đình Thi)
- Phần 1: Từ đầu đến câu "Những buổi ngày xưa vọng nói về": Hình ảnh đất nước
vươn dậy từ trong máu lửa, đau thương.
- Phần 2: Đoạn còn lại: Hình ảnh đất nước vươn dậy từ trong máu lửa, đau thương
2 Nội dung chính tác phẩm Đất nước (Nguyễn Đình Thi)
Bài thơ thể hiện cảm hứng về đất nước Đó là những suy cảm về một đất nước giàu đẹp, hiền hòa; về lịch sử cách mạng của một đất nước đau thương; lầm thân
đã đứng lên anh dũng chiến đấu và chiến thắng anh hùng.
3 Tóm tắt tác phẩm Đất nước (Nguyễn Đình Thi)
Tóm tắt tác phẩm Đất nước (Nguyễn Đình Thi) (mẫu 1)
Mở đầu bài thơ là cảm xúc về đất nước được khơi nguồn từ một buổi sáng mùa thu với những hình ảnh mùa thu đặc trưng của Hà Nội Trong khung cảnh mùa thu tươi đẹp thấy hiện lên con người với ý chí quyết tâm ra đi phụng sự Tổ quốc Mùa thu mới nơi Việt Bắc Mùa thu nay khác rồi khẳng định sự thay đổi của hoàn cảnh xã hội, trong
nhận thức của con người Những câu thơ còn lại là hình ảnh đất nước trong đau
Trang 6thương: Cánh đồng quê – chảy máu, dây thép gai – đâm nát trời chiều, bát cơm chan
đầy nước mắt, đứa đè cổ – đứa lột da Cuối cùng là vẻ đẹp hào hùng, tráng lệ về con người Việt Nam, dân tộc Việt Nam Đoạn thơ đã khái quát được sức vươn dậy thần kỳ của dân tộc Việt Nam chúng ta.
Tóm tắt tác phẩm Đất nước (Nguyễn Đình Thi) (mẫu 2)
Mở đầu bài thơ là cảm xúc về đất nước được khơi nguồn từ một buổi sáng mùa thu, sáng mát trong, hương cốm, xao xác hơi may, thềm nắng, lá rơi đầy Đây là những hình ảnh mùa thu đặc trưng của Hà Nội Trong khung cảnh mùa thu tươi đẹp thấy hiện lên con người với ý chí quyết tâm ra đi phụng sự Tổ quốc 14 câu tiếp theo là Mùa thu mới nơi Việt Bắc Lòng kiêu hãnh, tự hào vẻ đẹp của đất nước, truyền thống bất khuất của dân tộc Việt Nam Mùa thu nay khác rồi khẳng định sự thay đổi của hoàn cảnh xã hội, trong nhận thức của con người Đứng – vui – nghe: niềm vui, sự hân hoan phơi phới Bức tranh thu đẹp, lóng lánh niềm vui sướng, tự hào Những câu thơ còn lại là hình
ảnh đất nước trong đau thương: Cánh đồng quê – chảy máu, dây thép gai – đâm nát
trời chiều, bát cơm chan đầy nước mắt, đứa đè cổ – đứa lột da Cuối cùng là vẻ đẹp hào hùng, tráng lệ về con người Việt Nam, dân tộc Việt Nam Đoạn thơ đã khái quát được sức vươn dậy thần kỳ của dân tộc Việt Nam chúng ta.
Tóm tắt tác phẩm Đất nước (Nguyễn Đình Thi) (mẫu 3)
Nguyễn Đình Thi (1924- 2003) sinh ra tại Thành phố Luông Pha Băng ở nước Lào Ông đã tham gia vào kháng chiến và ông đã giữ được nhiều chức vụ quan trọng của Đảng Nguyễn Đình Thi được xem là một người nghệ sĩ đa tài, ông sáng tác được nhạc, làm thơ, viết tiểu thuyết, kịch, tiểu luận phê bình Ở lĩnh vực nào ông cũng
có thể có những đóng góp đáng để trân trọng Thơ ông rất tự do và phóng khoáng mà vẫn hàm súc, sâu lắng, suy tư và có rất nhiều tìm tòi theo hướng hiện đại Những tác phẩm văn xuôi của Nguyễn Đình Thi là một sự phản ánh kịp thời cuộc chiến đấu anh dũng của nhân dân ta trong các cuộc kháng chiến Các tác phẩm của ông đều được mang tính thời sự về các cuộc kháng chiến của dân tộc Việt Nam.
Trang 74 Phương thức biểu đạt:
- Tự sự, biểu cảm
5 Thể thơ tác phẩm Đất nước (Nguyễn Đình Thi):
- Tác phẩm Đất nước (Nguyễn Đình Thi) được viết theo thể thơ: Tự do
6 Giá trị nội dung tác phẩm Đất nước (Nguyễn Đình Thi)
- Đất nước được cảm nhận trong chiều dài của những năm tháng kháng chiến, chiến đấu và chiến thắng, trong không gian rộng lớn.
- Cảm xúc, suy tư: đất nước gần gũi, thiêng liêng, trang trọng, vĩ đại và anh hùng.
7 Giá trị nghệ thuật tác phẩm Đất nước (Nguyễn Đình Thi)
- Các câu thơ dài, ngắn xen kẽ nhau, nhịp điệu biến đổi linh hoạt.
- Hình ảnh sinh động, biểu cảm, có những đoạn hình ảnh tương phản, có sức khái quát cao.
- Nhà thơ chú ý diễn tả sâu sắc, tinh tế tiếng nói nội tâm của nhân vật trữ tình Trong
đó có sự kết hợp giữa cảm xúc và suy tưởng.
IV Dàn ý tác phẩm Đất nước (Nguyễn Đình Thi)
V Một số đề văn bài Đất nước (Nguyễn Đình Thi)
Đề bài: Phân tích bài thơ "Đất nước" của Nguyễn Đình Thi và nói lên cảm nghĩ của
"Đất nước" in trong tập thơ "Người chiến sĩ" của tác giả
Bài thơ "Đất nước" của Nguyễn Đình Thi thể hiện những cảm nhận về đất nước Việt Nam và dân tộc Việt Nam hiền hòa, đẹp tươi, trong đau thương đã quật khởi đứng lên anh dũng chiến đấu và chiến thắng với sức mạnh phi thường
Trang 8Vẻ đẹp đất nước khi mùa thu về
Hai câu thơ đầu nói về vẻ đẹp của đất nước khi mùa thu về:
Sáng mát trong như sáng năm xưa
Gió thổi mùa thu hương cốm mới
Nguyễn Đình Thi chỉ gợi sắc thu, khí thu (mát trong), về gió thu về hương thu (hương cốm mới) Một cách viết hàm súc mở ra bao liên tưởng về bầu trời thu trong xanh, bao la và khí thu mát mẻ mơn man hồn người, về gió thu nhè nhẹ thổi từ những cảnh đồng lúa mang theo hương cốm mới phả vào lòng người lâng lâng Đó là vẻ hiền hòa, tươi đẹp của đất nước đã bao đời nay
Đoạn thơ tiếp theo là hoài niệm của "người ra đi" về "những ngày thu đã xa" – thu
Hà Nội:
Tôi nhớ những ngày thu đã xa
Sáng chớm lạnh trong lòng Hà Nội
Những phố dài xao xác hơi may
ra đi đầu không ngoảnh lại
Sau lưng thềm nắng lá rơi đầy
"Chớm lạnh" là cái lành lạnh đầu thu; chỉ có sáng và chiều thu trong buổi thu sơ mới
"chớm lạnh" như thế Hà nội như mở rộng lòng đón nhận cái "chớm lạnh" đầu thu Hơi may tỏa khắp mọi nơi Lá thu, lá vàng rụng bay bay, xoay xoay theo chiều gió, để lại tiếng thu xao xác trên những phố dài
Cảnh giã biệt phố cũ của "người ra đi" buồn lẳng lặng Khách chinh phu của thời đại "ôm chí nhớn" ra đi, cố nén lại bao tâm tư trĩu lòng "Đầu không ngoảnh lại" là một tâm thế của li khách "Người ra đi" xa dần, xa dần năm cửa ô, chốn cũ yêu thương, tuy
"đầu không ngoảnh lại" nhưng vẫn cảm thấy có bao nhiêu nắng thu, lá thu "rơi đầy" trên hè phố, thềm đường ở phía sau lưng mình Nhà thơ tả ít mà gợi nhiều Tâm trạng của người ra đi buổi sáng sớm đầu thu ngày xưa ấy như vương vấn mang theo một mảnh trời thu Hà Nội với nắng vàng và lá thu rơi Có nhiều người đã đưa ra các cách
Trang 9ngắt nhịp cảm thụ vẻ đẹp câu thơ cuối đoạn: ngắt nhịp 3/4 hoặc 4/3; lại có người cho rằng nên ngắt nhịp 2/5 để làm rõ chủ thể trữ tình với không gian nghệ thuật:
Sau lưng thềm nắng lá rơi đầy
Qua đoạn thơ, ta thấy ngòi bút nghệ thuật của Nguyễn Đình Thi thật là tài hoa Lời thơ trong sáng, dịu buồn Vẻ đẹp và hồn thu đất nước, hồn thu Hà Nội như được tinh lọc trong tâm hồn tác giả, trở thành hành trang của "người ra đi"
Cuộc đời đã đổi thay, đất nước đã đổi thay nên vẻ đẹp mùa thu đất nước cũng đổi thay kì lạ Câu thơ bảy tiếng bỗng co ngắn lại, giọng thơ như một tiếng reo cất lên náo nức:
Mùa thu nay khác rồi
Tôi đứng vui nghe giữa núi đồi
Gió thổi rừng tre phấp phới
Trời thu thay áo mới
Trong biếc nói cười thiết tha
Không gian nghệ thuật được nói đến là núi đồi chiến khu, là "rừng tre phấp phới" trong gió thu Cả một trời thu bao la, xao động, tươi sáng lên, ánh lên tươi thắm như
"thay áo mới" Đất nước buổi thu vẻ đẹp tươi lạ thường và dào dạt sức sống Có sắc thu "trong biếc", có tiếng thu là âm thanh "nói cười thiết tha" xôn xao Hình ảnh "tôi đứng vui nghe" biểu lộ một tâm thế một tư thế, một cảm xúc nhiều thơ mộng, nhiều tự hào trước vẻ đẹp và niềm vui khi đất nước vào thu Đó là mùa thu chiến khu Việt Bắc, mùa thu kháng chiến thời chống Pháp
Những câu thơ bảy tiếng, năm tiếng đan xen vào nhau hòa quyện vào nhau tạo nên giọng thơ mạnh mẽ, hào hùng Hình ảnh đất nước hiện lên tráng lệ hùng vĩ với "trời xanh", với "núi rừng", với những cánh đồng, những ngả đường, những dòng sông… Các tính từ: "xanh, thơm mát, bát ngát, đỏ nặng" là những nét vẽ, những gam màu tô đậm cái hồn đất nước, không chỉ là một giang sơn gấm vóc mà còn biểu lộ biết bao yêu mến tự hào về sự bền vững của đất nước bốn nghìn năm Các điệp ngữ "đây là của chúng ta", "những" (cánh đồng, ngả đường, dòng sông) như những nốt nhấn, lúc bổng, lúc trầm của bài ca Tổ quốc, thể hiện ý chí tự lập tự cường và tinh thần làm chủ đất
Trang 10nước của quân và dân ta Ngọn gió thời đại, ngọn gió của cách mạng và kháng chiến
đã làm cho những vần thơ viết về mùa thu, về đất nước của Nguyễn Đình Thi cất cánh bay lên Đây là đoạn thơ đẹp nhất trong bài thơ "Đất nước", trở thành câu thơ trong trí nhớ của hàng triệu con người Việt Nam hơn nửa thế kỉ qua:
Trời xanh đây là của chúng ta
Núi rừng đây là của chúng ta
Nước chúng ta
Nước những người chưa bao giờ khuất
Đêm đêm rì rầm trong tiếng đất
Những buổi ngày xưa vọng tiếng về
Câu thơ thất ngôn bỗng rút ngắn lại còn ba tiếng; vần trắc (khuất – đất) như dồn nén lại, thắt lại, làm cho âm điệu thơ trầm hùng thể hiện niềm tự hào, kiêu hãnh về truyền thống anh hùng bất khuất của dân tộc Tiếng nói của tổ tiên ông bà, tiếng gươm khua trên sông Bạch Đằng, "Hịch tướng sĩ" của Trần Quốc Tuấn, "Bình ngô đại cáo" của Nguyễn Trãi, … vẫn "đêm đêm rì rầm trong tiếng đất", vẫn "vọng nói về", nhắn nhủ con cháu ngẩng cao đầu đi tới để bảo vệ và xây dựng đất nước hùng cường bền vững đến muôn đời
Đất nước trong máu lửa
Phần thứ hai bài thơ nói về đất nước trong máu lửa Một chữ "ôi" cảm thán cất lên đau đớn nghẹn ngào:
Trang 11Ôi những cánh đồng quê chảy máu
Dây thép gai đâm nát trời chiều
Những đêm dài hành quân nung nấu
Trong chiến đấu gian lao và đau thương càng thấy vẽ đẹp quê hương " ngời lên" Lòng căm thù giặc càng thêm "sục sôi" Các từ " bay, thẳng, đứa" thế hiện lòng căm thù, sự khinh bỉ của nhân dân ta đối với quân xâm lược
Thằng giặc tây, thằng chúa đất
Đứa đè cổ đứa lột da
Độc lập tự do là lí tưởng chiến đấu, là niềm tin "đi tới và làm nên thắng trận" Tác giả phủ định: quân thù "không khóa được", "không bắn được", để từ đó khẳng định sực sống bền vững của đất nước ta, tinh thần yêu nước của nhân dân ta Câu thơ như một chân lí lịch sử được cô đúc mà thành:
Trời đầy chim và đất đầy hoa
Lòng dân ta yêu nước thương người
Cuộc kháng chiến chống pháp( 1946 - 1954) là một cuộc chiến tranh nhân dân thần thánh do đảng và bác hồ lãnh đạo, mang tính chất toàn dân, toàn diện, trường kì, nhất định thắng lợi Cả đất nước, cả dân tộc quất khởi đứng lên Cảnh tượng thật hào hùng đang diễn ra khắp mọi miền đất nước, từ rừng núi chiến khu đến khắp các cánh đồng làng quê:
Khói nhà máy cuộn trong sương núi
Trang 12Kèn gọi quanh văng vẳng cánh đồng
Anh bồ đội Cụ Hồ là người nông dân mặc áo lính Người anh hùng thời đại là "những người áo vải", là la văn Cầu, Củ Chính Lan, Nguyễn Quốc Trí, Nguyễn Thị Chiến, Bế Văn Đàn, Tô Vĩnh Diệu là hàng ngàn hàng vạn thanh niên yêu tú của đân tộc
Ôm đất nước những người áo vãi
Đã đứng lên thành những anh hùng
Con đường ra trận kéo dài hơn ba ngàn ngày khói lữa Có biết bao máu đổ sương rơi Trong "nắng đốt" và " mưa giội", trong chiến đấu và hi sinh, niềm tin vào một ngày mai chiến thắng, về đất nước độc lập, hòa bình tỏa sáng tâm hồn quân và dân ta như ngọn lữa " cháy rực" như ánh bình minh "bát ngát":
Ngày nắng đốt theo đêm mưa dội
Mỗi bước đường mỗi bước hi sinh
Trán cháy rực nghĩ trời đất mới
Lòng ta bát ngát ánh bình minh
Đất nước chiến thắng
Được viết theo thể thơ lục ngôn:
Người lên như nước vỡ bờ
Nước việt nam từ máu lữa
Rũ buồn đứng dậy sánh lòa
Tác giả đã vận dụng thành ngữ, tục ngữ "tức nước vỡ bờ" để ca ngời tư thế và sức mạnh chiến đấu và chến thắng của dân tộc ta tác giả cho biết "Rũ buồn đứng dậy sáng lóa" là hình ảnh của người chiến sĩ Điện Biên từ các chiến hào dũng mãnh xông lên trong những ngày tổng công kích đấu tháng 5-1954
"Đất nước" là hồn thơ chiến sĩ, tiêu biểu cho bốn hồn thơ Nguyễn Đình Thi Viết về chủ đề quê hương , đất nước trong chiên tranh, thơ Nguyễn Đình Thi mang tính khái quát , chất trưc tình đằm thắm kết hợp hài hòa với chất chính luận sâu sắc để lại một
Trang 13số câu thơ, đoạn thơ đẹp, đầy ấn tượng Ngôn ngữ thơ tinh luyện, sắc nét, chan chứa nồng độ súc cảm Câu thơ biến hóa : thất ngôn, lục ngôn, có lúc đán sen vào câu thơ
ba tiếng , năm tiếng đã làm cho giọng thơ biến hóa: lúc man mác, bồn chồn, luc dồn dập mạng mẽ
Hình tượng đất nước vừa mang vẽ đẹp hiền hòa trong sắc thu, hương thu, mang cái bát ngát của quân và dân ta trong những năm dài kháng chiến
"Đất nước" là bài thơ kiệt tác, mà người đọc lúc nào cũng cảm thấy mới mẽ, niềm
tự hào dân tộc cứ lâng lâng mãi tâm hồn mỗi chúng ta
Phân tích bài thơ "Đất nước" của Nguyễn Đình Thi và nói lên cảm nghĩ của em
- mẫu 2
Nguyễn Đình Thi sáng tác bài thơ Đất nước bắt đầu từ năm 1948 và hoàn thành vào năm 1955, sau chiến thắng Điện Biên Phủ Bài thơ gồm hai phần Phần đầu được hình thành trên cơ sở những đoạn trích từ hai bài Sáng mát trong như sáng năm xưa (1948)
và Đêm mít tinh (1949) Phần sau được viết năm 1955 Đất nước được nhìn qua một không gian – thời gian độc đáo: mùa thu với mốc son lịch sử là sự ra đời của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ngày 2 tháng 9 năm 1945 Tuy được viết trong những thời gian khác nhau nhưng cảm hứng thơ vẫn liền mạch và bài thơ là một tác phẩm nghệ thuật hoàn chỉnh
Nguyễn Đình Thi đã đúc kết những cảm xúc và suy ngẫm của mình về đất nước trong suốt chín năm kháng chiến chống Pháp Cảm hứng thơ của tác giả kéo dài theo suốt hành trình kháng chiến, được nối kết với lịch sử oai hùng bốn ngàn năm dựng nước, giữ nước và liên tưởng mở rộng tới tương tai tươi sáng của cách mạng Đó chính là cảm hứng về một đất nước vất vả đau thương, tươi thắm vô ngần được triển khai theo hướng từ cụ thể đến khái quát
Trong bài thơ này, Nguyễn Đình Thi đã thể hiện cảm xúc và suy nghĩ của mình về đất nước bằng hình ảnh mùa thu xưa, mùa thu nay và hình ảnh đất nước đau thương, bất khuất, anh hùng trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp Thông qua đó, nhà thơ bày tỏ tình yêu đất nước, lòng căm thù giặc, niềm tự hào, niềm tin son sắt vào tương lai tươi sáng của dân tộc và đất nước
Bài thơ chia làm hai đoạn: đoạn thứ nhất từ đầu đến …vọng nói về, đoạn thứ hai là phần còn lại Mạch cảm xúc và suy tưởng cũng là kết cấu cơ bản của bài thơ Khởi đầu
Trang 14là cảm xúc về một sớm mùa thu ở chiến khu Việt Bắc gợi nhớ về mùa thu đã xa của
Hà Nội Nỗi nhớ về mùa thu xưa dẫn dắt cảm xúc về mùa thu nay, mùa thu cách mạng với niềm tự hào của người công dân được làm chủ đất nước Cảm xúc nâng cao, mở rộng về đất nước trong đau thương, căm hờn đã vùng lên chiến đấu bất khuất và chiến thắng vẻ vang : Rũ bùn đứng dậy sáng lòa
Mở đầu bài thơ là cảm giác lâng lâng của tác giả trước vẻ đẹp của thiên nhiên, đất trời mùa thu Việt Bắc, gợi nhớ về những ngày thu đã xa của Hà Nội mến yêu:
“Sáng mát trong như sáng năm xưa,
Gió thổi mùa thu hương cốm mới.”
Chỉ bằng vài nét gợi tả mà tác giả đã thể hiện được không gian, thời gian, màu sắc, hương vị của mùa thu : không khí mát trong, gió thổi phảng phất mùi hương cốm mới, kết tinh của hương vị đất trời, cây cỏ mùa thu Hình ảnh mùa thu trong quá khứ và thực tại đan xen trong tâm tưởng của nhà thơ
Mùa thu Hà Nội với những nét đặc trưng của khung cảnh thiên nhiên và con người hiện ra thật cụ thể, sinh động:
“ Tôi nhớ những ngày thu đã xa
Sáng chớm lạnh trong lòng Hà Nội
Những phố dài xao xác hơi may
Người ra đi đầu không ngoảnh lại
Sau lưng thềm nắng lá rơi đầy.”
Làn gió heo may se lạnh thổi dọc lòng những con phố nhỏ, làm xao xác hàng cây, với những thềm nắng lá rơi đầy Ẩn sau những câu thơ tả cảnh là Hà Nội thanh lịch có bề dày bốn nghìn năm lịch sử với Hồ Tây, Hồ Gươm, đền vua Lê, Tháp Bút, đền Ngọc Sơn, cầu Thê Húc… Những di tích, danh lam thắng cảnh ấy là niềm tự hào to lớn của bao thế hệ người Hà Nội Mùa thu Hà Nội giống như một bức tranh với đường nét mềm mại, màu sắc và ánh sáng hòa hợp gây ấn tượng sâu đậm, chất chứa tâm trạng Trên cái nền phong cảnh ấy nổi bật lên hình ảnh những chiến sĩ hào hoa, dũng cảm, tạm xa Thủ đô thân yêu để lên đường kháng chiến Người ra đi đầu không ngoảnh lại