TIỂU LUẬN TÂM LÝ HỌC GIA ĐÌNH

Đề tài Nghiên Cứu Bức Tranh Tâm Lý Gia Đình Và Định Hướng Can Thiệp, Hỗ Trợ TIỂU LUẬN TÂM LÝ HỌC GIA ĐÌNH MỤC LỤC 1 Mở đầu 1 2 Khái quát về bối cảnh gia đình 2 3 Đánh giá, chẩn đoán về gia đình 5 4 Nh.

Đề tài: Nghiên Cứu Bức Tranh Tâm Lý Gia Đình Và Định

Hướng Can Thiệp, Hỗ Trợ

TIỂU LUẬN TÂM LÝ HỌC GIA ĐÌNH

MỤC LỤC

2 Khái quát về bối cảnh gia đình 2

3 Đánh giá, chẩn đoán về gia đình 5

4 Nhận định chung về chân dung tâm lý gia đình 7

1 Mở đầu

Không chỉ thành công trên con đường sự nghiệp, gia đình anh Lê Quang Tiến và chị Ngô Thị Đức Hạnh tại 419, Tôn Đức Thắng, thành phố Đà Nẵng còn là gia đình tiêu biểu, mẫu mực, nuôi dạy các con ngoan ngoãn, học giỏi, góp phần tích cực trong việc xây dựng nếp sống văn hóa tại địa phương

Sau 5 năm tìm hiểu, gắn bó, năm 2002, anh Lê Quang Tiến và chị Ngô Thị Đức Hạnh đã quyết định xây dựng gia đình, thế nhưng do điều kiện công tác, anh chị đã phải sống xa nhau gần 10 năm; hồi đó chị Hạnh dạy học ở trường tiểu học Lê Quý Đôn, còn anh Tiến dạy tại trường Tiểu học Tôn Đức Thắng

Vừa là vợ chồng và cũng vừa là đồng nghiệp, không thua kém chồng mình, một giáo viên xuất sắc của trường Tiểu học Lê Quý Đôn với bề dày thành tích trong công tác giáo dục, đào tạo, 4 năm về công tác tại trường Tiểu học Võ Thị Sáu là 4 năm cô giáo Ngô Thị Đức Hạnh góp phần viết thêm thành tích cho nhà trường: từ năm 2013 đến nay, năm nào chị cũng được công nhận là chiến sỹ thi đua cấp cơ sở; năm học 2013 – 2014, chị là 1 trong 2 giáo viên của thành phố tham gia giáo viên dạy giỏi cấp tỉnh; năm học 2015 – 2016, chị tham gia bồi dưỡng cho 19 em học sinh của trường thi học sinh giỏi quốc gia môn tiếng anh, kết quả 19 em đều có giải…

Thông thường các giai đoạn của gia đình dựa trên những biến cố chính của gia đình như kết hôn, sinh đẻ, trưởng thành, và sự thoát ly khỏi gia đình của đứa con Vì số lượng các thành viên trong gia đình thay đổi và mỗi thành viên đều trải qua một quá trình phát triển về

tuổi tác, về kinh nghiệm sống nên các ý kiến và quan điểm của họ cũng thay đổi thể hiện qua các sản phẩm và dịch vụ mua và tiêu thụ Với khái niệm chu kỳ sống của gia đình, nhà tiếp thị có thể đánh giá tốt hơn những nhu cầu gia đình, quan điểm, những mẫu mua sản phẩm

và những nguồn tài chính khác nhau theo thời gian

Sự phát triển gia đình liên quan đến sự trưởng thành của các thành viên trong gia đình, thay đổi cấu trúc, nhiệm vụ và quá trình tác động qua lại của đơn vị gia đình với bên ngoài, hỗ trợ việc liên kết những tiểu hệ thống Theo tâm lý học, chu trình đời sống gia đình trải qua nhiều giai đoạn, mỗi giai đoạn mang một tính chất khác nhau

1.2 Thuận lợi của giai đoạn gia đình

Trong mấy chục năm trở lại đây, dưới sự tác động của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, bộ mặt đời sống kinh tế xã hội đất nước thay đổi theo cả chiều hướng tích cực và kèm theo cả những thách thức Quá trình này diễn ra với tốc độ chưa từng thấy và tác động nhiều nhất, làm biến đổi nhiều nhất cả về quy mô, cấu trúc và lối sống của gia đình Việt Nam

Về mặt tích cực những giá trị và những chuẩn mực đạo đức gia đình truyền thống vẫn được kế thừa và phát triển trong điều kiện mới Đời sống gia đình no ấm, đầy đủ hơn về vật chất và văn minh về đời sống tinh thần Quan hệ giữa các thành viên trong gia đình đã có nhiều chuyển đổi tích cực, lợi ích cá nhân được tôn trọng, tính độc lập, tự chủ, sáng tạo của mỗi thành viên được khuyến khích phát triển Mối quan hệ bình đẳng, dân chủ giữa vợ và chồng là nét tiêu biểu của gia đình mới và có ảnh hưởng đến quan hệ giữa cha mẹ và con cái

1.3 Khó khăn của giai đoạn gia đình

Tuy nhiên, bên cạnh những tác động tích cực nói trên, thì cùng với sự đổi mới, kinh tế thị trường cũng đã có những ảnh hưởng tiêu cực không nhỏ tới mọi lĩnh vực của đời sống xã hội nói chung và đạo đức gia đình nói riêng Các giá trị văn hóa gia đình truyền thống tốt đẹp của người Việt Nam có biểu hiện xuống cấp, mai một Mâu thuẫn xung đột giữa các thế hệ về phép ứng xử, lối sống đang đặt ra những thách thức Cuộc sống của xã hội hiện đại với sự phát triển mạnh mẽ của các thành phần kinh tế, ở một góc độ nào đó đã phá vỡ nền nếp gia phong của gia đình truyền thống Việt Nam

Giáo dục gia đình gắn với quá trình nuôi dưỡng và là toàn bộ những tác động của gia đình đối với sự hình thành và phát triển nhân cách con người, trong đó giáo dục đạo đức, nếp sống là nội dung quan trọng nhất Tuy nhiên hiện nay, giáo dục gia đình ở Việt Nam đang gặp không ít thách thức

Sự lệch chuẩn trong giáo dục gia đình còn là sự tâng bốc, chiều chuộng và cung phụng con quá mức

Không ít các bậc cha mẹ “cho rằng con mình cái gì cũng nhất: thông minh, xinh đẹp, tài năng, trí tuệ… Họ tâng bốc và làm cho con cũng tưởng nó hơn người”

2 Khái quát về bối cảnh gia đình

Không chỉ thành công trong sự nghiệp, gia đình anh Tiến, chị Hạnh còn là gia đình gương mẫu, nhiệt tình với các hoạt động xã hội tại địa phương, là gia đình văn hóa nhiều năm liền phường Hòa Khánh Nam, Liên Chiểu thành phố Đà Nẵng… Gia đình anh Lê Quang Tiến

và chị Ngô Thị Đức Hạnh hiện có 2 cháu, cháu trai lớn năm nay lên lớp 9 của trường THCS Tôn Đức Thắng, cháu gái thứ 2 học lớp 4 tuổi của trường mầm non Cô Tiên Xanh Mặc dù các cháu còn nhỏ nhưng luôn được bố mẹ theo sát trong con đường học hành, được sớm rèn rũa về nề nếp, cách ứng xử với mọi người xung quanh

Ngoài nơi công tác, tại nơi cư trú, anh chị luôn chấp hành tốt mọi chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước, các quy ước, hương ước, cũng như có nhiều đóng góp cho khu dân cư.Gia đình là thiết chế

xã hội, trong đó những người có quan hệ ruột thịt (hoặc đặc biệt cùng chung sống) Gia đình là phạm trù biến đổi mang tính lịch sử và phản ánh văn hóa của dân tọc và thời đại Gia đình là trường học đầu tiên có mối quan hệ biện chứng với tổng thể xã hội

Đây là một gia đình tiêu biểu, gương mẫu của địa phương trong phong trào xây dựng nếp sống văn hóa Ngoài việc thực hiện đầy đủ

và chấp hành các quy định của Nhà nước, đi đầu trong các phong trào

do thôn, xã phát động, gia đình ông còn là gia đình 3 thế hệ chung sống hòa thuận

Gia đình luôn tích cực tham gia các hoạt động tập thể, luôn hòa đồng, thân thiện và giúp đỡ người dân trong thôn gặp hoàn cảnh khó khăn nên được bà con rất quý mến

2.4 Cây gia đình

3 Đánh giá, chẩn đoán về gia đình

3.1 Bức tranh gia đình (dành cho trẻ em)

Bức tranh gia đình hiện nay có nhiều điểm sáng song vẫn còn nhiều mảng tối cần quan tâm

Tình trạng ly hôn, bạo lực trong gia đình hạt nhân có xu hướng gia tăng, tiềm ẩn nhiều hệ lụy khó lường Theo khảo sát của iSEE, gia đình Việt Nam đang phải đối mặt với một số vấn đề như xung đột, bất hòa giữa các thành viên trong gia đình (27,5%), ngoại tình (16%), nợ quá khả năng chi trả (9,9%) và các vấn đề khác gây lo ngại

Những lo ngại này không phải không có lý bởi các mô hình gia đình phi truyền thống ít nhiều cũng phải đối mặt với những hệ lụy xấu Đó là sự đề cao tự do cá nhân, coi trọng kinh tế, tâm lý chuộng

Chị

út

hình thức, tính thực dụng… dẫn đến nhiều thay đổi đáng kể trong văn hóa ứng xử gia đình; quan hệ xã hội và gia đình bị đảo lộn Hay như ở

mô hình gia đình đơn thân ẩn chứa nhiều hệ lụy xấu với con cái của ông bố, bà mẹ đơn thân

Bởi trẻ không nhận được sự giáo dục hoàn chỉnh dù bố hay mẹ đơn thân có tốt đến mấy Người mẹ là người dạy cho con lòng nhân ái, tính nhân văn, yêu thương con người Người bố là người định hướng, dạy con tính mạnh mẽ, độc lập trong cuộc sống Thiếu một trong hai người đứa bé không thể nào phát triển hoàn chỉnh Các gia đình hình thành từ cặp đồng tính nam hoặc đồng tính nữ cũng gặp tình trạng tương tự

3.2 Vòng tròn gia đình

3.3 Quan sát gia đình

Là gia đình điển hình gương mẫu, không chỉ tỏa sáng về tri thức, gia đình anh Tiến, chị Hạnh còn được người dân trong khu biết đến vì tình yêu thương, gắn kết giữa các thành viên trong gia đình Chia sẻ về

gia đình, anh Lê Quang Tiến cho biết: Hai vợ chồng cùng là giáo viên, ngoài việc thường xuyên trao đổi về chuyên môn, xác định việc chăm sóc gia đình là niềm vui, trách nhiệm chung nên vợ chồng mình cũng luôn có sự san sẻ trong công việc gia đình Ví dụ như nếu ai về trước, thì có thể nấu cơm, đón con

“Thuận vợ thuận chồng, tát biển Đông cũng cạn”, có thể với gia đình anh Tiến, chị Hạnh, sự đồng cảm trong công việc, sự chia sẻ trong việc chăm sóc gia đình đã tạo nên hạnh phúc như hiện nay, là tấm gương gia đình hạnh phúc đáng được học tập

4 Nhận định chung về chân dung tâm lý gia đình

Từ trước đến nay, gia đình anh Lê Quang Tiến và chị Ngô Thị Đức Hạnh tại 419, phường Hòa Khánh Nam, thành phố Đà Nẵng luôn

là một trong những tấm gương gia đình hạnh phúc tiêu biểu của địa phương

Để gia đình hạnh phúc thì việc cùng nhau nuôi dạy con cái là điều vô cùng quan trọng Với anh, chị: “Ai cũng phải thấy đó là trách nhiệm của mình và cùng nhau tìm phương pháp giáo dục con một cách tốt nhất” Ngay từ khi các con còn nhỏ, vợ chồng chú đã dạy cho con ý thức tự giác học tập, kiên trì kèm cặp, uốn nắn để việc học hành của các con đi vào nề nếp Nghiêm khắc một cách đúng mực chứ không cứng nhắc, không để sự kỳ vọng trở thành áp lực, chú giúp các con rèn luyện ý chí phấn đấu vươn lên, khẳng định mình

Gia đình không chỉ đơn giản như một nơi hội tụ, gắn bó những con người thân thương, cùng huyết thống, và cùng chia sẻ cùng một nơi cư trú… Cuộc sống của những con người ấy lại luôn chịu ảnh

hưởng bởi những những luật lệ, những trật tự sắp xếp, cùng những vai trò của từng cá nhân thành viên bên trong gia đình – những điều mà tự lúc nào đã hình thành bên trong “gia đình gốc” của chúng ta, những quy định “bất thành văn”, từ đó khiến gia đình trở thành một thực thể

có tổ chức riêng, có đặc tính phát triển đặc thù riêng của từng gia đình,

dù vẫn tuân theo các quy luật vận hành chung của cả xã hội

Có thể nói một cách khái quát, gia đình là tập hợp các thành viên

có mối dây liên hệ gắn bó hoặc do cùng một huyết thống (cha mẹ – con, anh chị em ruột…) hoặc do luật định (vợ-chồng, con nuôi…), và những thành viên ấy cùng chia sẻ chung một (nhiều) nơi cư trú, và cùng chịu ảnh hưởng chung từ những quy luật vận hành nêu trên

Lâu nay, khi một người gặp vấn đề khó khăn trong cuộc sống, thường chỉ được xem xét dưới góc độ cá nhân Căn nguyên được xét đến có thể là do nội tâm người đó có xung đột, cảm xúc thiếu ổn định hoặc do người đó thiếu những kỹ năng trong suy nghĩ và trong hành động khiến phát sinh vấn đề kém thích nghi trong cuộc sống Ví dụ: một thiếu niên học tập sa sút và kỷ luật kém ở nhà trường thường được quy là do học lực kém, phương pháp dạy và học chưa phù hợp, hoặc là do em ở lứa tuổi “ham chơi”, thích phản ứng “bùng nổ”

Thế nhưng, khi quan sát cũng vấn đề ấy của thiếu niên ấy qua cái nhìn toàn cảnh gia đình thì sự việc em học kém, vi phạm kỷ luật lại

có thể là chỉ báo của một “bệnh lý gia đình” – nói theo cách của những nhà tâm lý trị liệu theo quan điểm hệ thống Sự kiện này khi xảy ra tự nó có ý nghĩa là nhằm “sửa chữa lại một cái gì đó không hay trong cơ cấu và sự vận hành của hệ thống gia đình đó” Cụ thể là thiếu

niên kia thể hiện triệu chứng như thể em đang “e ngại” việc mình sắp sửa trưởng thành; hoặc có thể em muốn cha mẹ quan tâm đến mình nhiều hơn; hoặc vì sâu xa em đang biến mình thành một “vấn đề chung” để hai cha mẹ đang mâu thuẫn phải cùng nhau giải quyết và nhích lại gần nhau hơn…

Cái nhìn toàn cảnh gia đình còn có thể được mở rộng hơn khi liên kết sự kiện này với các yếu tố “xuyên thế hệ” Chẳng hạn, thiếu niên này có thể không học tập tiếp được vì để “thể hiện sự trung thành một cách vô thức với việc người cha cũng từng bị gãy đổ việc học trong quá khứ”? (sự việc này không xảy ra trong những gia đình lành mạnh, khi mỗi cá nhân “được phép” phát triển phù hợp với khả năng của bản thân và yêu cầu của xã hội; việc “con hơn cha” là điều được chấp nhận)

Nói tóm lại, vấn đề trở ngại trong cuộc sống của một cá nhân có thể là triệu chứng biểu hiện của một cơ cấu gia đình lệch lạc hoặc một

sự vận hành đời sống gia đình kém hiệu quả Thiếu niên có vấn đề kể trên được xem là “con bệnh được nêu danh” (cách nói chuyên môn là

“bệnh nhân chỉ định”: identified patient) hoặc gọi theo một cách thức

ẩn dụ là “kẻ chịu tội thay” (scapegoat) cho cả gia đình!

Bệnh lý gia đình có thể được trình bày khái quát như sau: là tình trạng qua đó cơ cấu gia đình hoặc sự vận hành đời sống gia đình đã hạn chế, ngăn trở sự phát triển của một (hoặc các) cá nhân thành viên, dẫn đến kết quả là xáo trộn những mối quan hệ liên cá nhân bên trong gia đình

5 Định hướng hỗ trợ can thiệp

Thứ nhất: Tăng cường sự lãnh đạo của các cấp uỷ Đảng và sự chỉ đạo của chính quyền các cấp đối với công tác gia đình

Cấp uỷ Đảng và chính quyền các cấp cần xác định công tác gia đình là một trong những nội dung quan trọng trong các kế hoạch và chương trình phát triển kinh tế – xã hội của địa phương; xem đây là nhiệm vụ thường xuyên; xây dựng chương trình, kế hoạch cụ thể giải quyết những thách thức khó khăn về gia đình và công tác gia đình; xoá bỏ các hủ tục, tập quán lạc hậu trong hôn nhân và gia đình; phòng chống các tệ nạn xã hội, bạo lực trong gia đình; đấu tranh chống lối sống thực dụng, vị kỷ, đồi truỵ; tăng cường công tác bảo vệ, chăm sóc

và giáo dục trẻ em nói chung, nhất là trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt Nhà nước và xã hội có trách nhiệm bảo vệ sự ổn định và phát triển của gia đình Quan tâm một cách thiết thực và toàn diện hơn nữa đối với phụ nữ, nâng cao trình độ mọi mặt và đời sống vật chất, tinh thần, thực hiện bình đẳng giới, tạo điều kiện để phụ nữ thực hiện tốt vai trò người công dân, người lao động, người mẹ, người thầy đầu tiên của con người để xây dựng gia đình “No ấm, bình đẳng, tiến bộ và hạnh phúc bền vững”

Thứ hai: Đẩy mạnh công tác truyền thông, giáo dục, vận động nhằm nâng cao nhận thức của các cấp, các ngành, cộng đồng và các thành viên gia đình về vị trí, vai trò của gia đình trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước; thực hiện chủ trương của Đảng và pháp luật của Nhà nước về hôn nhân và gia đình; giúp các gia đình có kiến thức và kỹ năng sống, chủ động phòng chống sự xâm nhập của các tệ nạn xã hội vào gia đình, kế thừa và phát huy những giá trị văn

hoá truyền thống tốt đẹp của dân tộc và tiếp thu có chọn lọc những giá trị tiên tiến của gia đình trong xã hội phát triển

Thứ ba: Quan tâm đến phát triển kinh tế gia đình, xây dựng và hoàn thiện hệ thống dịch vụ có liên quan để góp phần củng cố, ổn định

và phát triển kinh tế gia đình; có chính sách ưu tiên hỗ trợ phát triển kinh tế gia đình cho các gia đình chính sách, gia đình các dân tộc thiểu

số, gia đình nghèo, gia đình đang sinh sống ở vùng sâu, vùng xa, vùng khó khăn

Thứ tư: Xây dựng, củng cố và nâng cao chất lượng hệ thống dịch

vụ gia đình và cộng đồng; tạo điều kiện cho mọi gia đình tiếp cận được kiến thức pháp luật, văn hoá, y tế, giáo dục, khoa học kỹ thuật và phúc lợi xã hội…

Tâm lý trị liệu gia đình, hay còn gọi là tâm lý trị liệu hệ thống, là một phương pháp nhằm tiếp cận, khảo sát, chẩn đoán và trị liệu các bệnh lý của gia đình (hoặc nói chung là của các “hệ thống”) Tuy sử dụng rất nhiều những danh từ của y học như “triệu chứng”, “bệnh lý”,

“chẩn đoán”, “trị liệu”… nhưng ở đây không nhằm đề cập đến những bệnh lý y khoa, mà đề cập đến những vấn đề khó khăn thường gặp trong đời sống của những cá nhân và các gia đình

Công việc của nhà trị liệu là giúp các thành viên trong gia đình

có thể phát triển tốt thông qua việc tái cấu trúc tổ chức gia đình và khơi nguồn cho các cơ chế vận hành hiệu quả trong đời sống gia đình, chứ không đơn thuần chỉ giải quyết “cá nhân có vấn đề” Một khi cấu trúc gia đình trở nên lành mạnh, cơ chế vận hành đời sống gia đình trở