CHUYÊN ĐỀ GIÁO DỤC GIỚI TÍNH

CHUYÊN ĐỀ GIÁO DỤC GIỚI TÍNH Chuyên đề ngoại khóa GD SKSS vị thành niên Năm học 2020 2021 CHUYÊN ĐỀ NGOẠI KHÓA GIÁO DỤC GIỚI TÍNH SỨC KHỎE SINH SẢN VỊ THÀNH NIÊN A MỤC TIÊU HS nêu được các khái niệm t[.]

CHUYÊN ĐỀ NGOẠI KHÓA GIÁO DỤC GIỚI TÍNH - SỨC KHỎE SINH SẢN VỊ THÀNH NIÊN

A MỤC TIÊU:

- HS nêu được các khái niệm: tuổi dậy thì, hiện tượng xuất tinh, hiện tượng kinh nguyệt, thụ tinh và thụ thai

- Biết cách giữ vệ sinh ở tuổi dậy thì

- Biết cách giữ mối quan hệ bạn bè trong sáng

- Biết một số tri thức về quan hệ tình dục an toàn và hậu quả của có thai ở tuổi vị thành niên

B NỘI DUNG:

Phần I Thực trạng

Một thực tế báo động là Việt Nam đang xếp đầu khu vực Đông Nam Á và thứ 5 thế giới về tỉ lệ nạo phá thai (theo số liệu thống kê của Tổ chức Y tế thế giới WHO), với từ 250- 300.000 ca mỗi năm, trong đó, có khoảng 75% rơi vào độ tuổi từ 15- 19….Ngoài ra, Việt Nam cũng là 1 trong 5 quốc gia có tỷ lệ nạo phá thai cao nhất thế giới Tại Bệnh viện

Phụ sản Trung ương, ước tính số ca nạo phá thai trung bình 1 ngày khoảng 40 - 50 ca, 1 năm khoảng 5.000 ca, trong đó có khoảng 18-20% ở tuổi vị thành niên

Đáng lưu tâm là các biến chứng khi mang thai và khi sinh tiếp tục là những nguyên nhân hàng đầu gây ra tử vong mẹ cho các em gái tuổi từ 15-19 ở các nước có thu nhập thấp

và thu nhập trung bình Theo thống kê của Tổ chức Y tế thế giới tỷ lệ thương tật và tử vong

do nạo thai không an toàn ở trẻ em gái vị thành niên và nữ thanh niên trẻ cao; ước tính năm

2008 số ca phá thai không an toàn ở vị thành niên trong độ tuổi từ 15-19 tại các nước đang phát triển là khoảng 3 triệu ca; thai chết lưu và tử vong sơ sinh chiếm hơn 50% các ca sinh của các bà mẹ dưới 20 tuổi so với những bà mẹ từ 20-29 tuổi…

Các kết quả nghiên cứu cũng cho thấy, độ tuổi quan hệ tình dục lần đầu ở vị thành niên Việt Nam ngày càng sớm Tuy nhiên, kiến thức của vị thành niên về phòng tránh thai, HIV

và các bệnh lây truyền qua đường tình dục khác vẫn còn rất hạn chế - chỉ có khoảng 20,7%

sử dụng biện pháp tránh thai trong lần quan hệ tình dục đầu tiên

Theo các chuyên gia y tế - dân số, với con số mang thai vị thành niên và phá thai nêu trên đây không chỉ là một gánh nặng, thách thức lớn cho công tác dân số và phát triển nước ta,

mà đáng lưu tâm hơn là nó để lại những hậu quả nghiêm trọng cho thế hệ trẻ - những chủ nhân tương lai của đất nước

Không những thế, sự thiếu hiểu biết về an toàn tình dục còn dẫn đến nguy cơ cao trong việc nhiễm các bệnh lây lan qua trường tình dục Từ tháng 1 đến tháng 5 năm 2019, Bệnh viện Da liễu Trung Ương đã ghi nhận được đến 1.013 trường hợp viêm niệu đạo, 429 trường hợp viêm âm đạo bán cấp Đáng chú ý là độ tuổi bệnh nhân ngày càng trẻ hoá…

Để giảm thiểu thực trạng trên, một vấn đề rất quan trọng và cấp thiết chính là giúp cho vị thành niên có những hiểu biết cơ bản, chính xác về sức khỏe sinh sản Từ đó biết cách đề phòng những hậu quả và để đảm bảo có một sức khỏe tốt, học tập đầy đủ tạo dựng cho bản thân một tương lai tốt đẹp

Phần II Nội dung

Tuổi dậy thì (vị thành niên) là giai đoạn chuyển tiếp giữa tuổi thiếu nhi và tuổi trưởng thành Chăm sóc, giáo dục sức khỏe sinh sản tuổi dậy thì đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo tương lai sự nghiệp của mỗi người cũng như chất lượng dân số của toàn xã hội

I Những vấn đề của tuổi vị thành niên

1 Tuổi vị thành niên là gì?

Tuổi dậy thì – vị thành niên là giai đoạn chuyển tiếp từ trẻ em sang người lớn Độ tuổi vị thành niên là 10 – 18 tuổi

Ở tuổi vị thành niên, dưới tác dụng sinh lý của hormone, cơ thể trẻ em sẽ diễn ra hàng loạt những thay đổi về hình dáng, cơ quan sinh dục, tâm sinh lý, phân biệt rõ giới tính nam/nữ

và bắt đầu có khả năng tình dục, khả năng sinh sản

Sức khỏe sinh sản vị thành niên là tình trạng khỏe mạnh về thể chất, tinh thần và xã hội của tất cả những yếu tố liên quan tới cấu tạo và hoạt động của bộ máy sinh sản ở tuổi vị thành niên

2 Những thay đổi về sinh lý, tâm lý ở tuổi vị thành niên

2.1 Với trẻ gái

 Về thời gian: Bắt đầu từ khi 8 – 13 tuổi, trung bình 15 tuổi và hoàn tất dậy thì vào thời điểm trẻ được 13 – 18 tuổi;

 Về phát triển cơ thể: thay đổi ở vú (núm vú nhô lên rõ hơn, hình thành quầng vú và bầu vú, phát triển đầy đủ sau 18 tháng); phát triển xương chậu (khung chậu của nữ tròn hơn và rộng hơn khung chậu của nam); xương đùi, các mô mỡ hình thành đường cong; phát triển chiều cao, cân nặng; bộ phận sinh dục phát triển (âm hộ, âm đạo to ra, tử cung

và buồng trứng phát triển); buồng trứng bắt đầu hoạt động bằng việc xuất hiện kinh nguyệt;

 Về thay đổi sinh lý: bắt đầu xuất hiện kinh nguyệt Trong khoảng 1 năm đầu khi có kinh, kinh nguyệt không đều và thời gian hành kinh cũng thay đổi

 Tâm sinh lý tuổi dậy thì ở nữ có đặc điểm:“muốn làm người lớn”; tự lập trong công việc và các mối quan hệ; hay mơ mộng, thích làm dáng, thích giao lưu với bạn bè nhất là bạn khác giới; bắt đầu có suy nghĩ về tình yêu, về hạnh phúc lứa đôi; có sự sáo trộn tâm

lý, thay đổi tính khí, hay bực tức, lo lắng; ảnh hưởng của bạn bè cùng trang lứa đóng vai trò quan trọng; trí tuệ liên tục phát triển

2.2 Với trẻ trai

 Về thời gian: Bắt đầu dậy thì khi trẻ được 10 – 15 tuổi;

 Về thay đổi cơ thể: vỡ tiếng; có ria mép xuất hiện và râu ở cằm; phát triển chiều cao

và cân nặng; tuyến bã và tuyến mồ hôi phát triển, xương ngực và vai phát triển; các cơ rắn chắc hơn; hình thành trái cổ do sụn giáp phát triển; dương vật và tinh hoàn to lên;

 Về thay đổi sinh lý: tinh hoàn hoạt động sinh ra nội tiết sinh dục nam và tinh trùng; biểu hiện xuất tinh, những lần đầu là mộng tinh

 Tâm sinh lý tuổi dậy thì ở nam có đặc điểm: "muốn làm người lớn"; có sự xáo trộn trong các trạng thái tâm lý; nhu cầu tình bạn, tình bạn khác giới, tình yêu; có xu hướng muốn tự khẳng định mình; thích tôn sùng thần tượng; trí tuệ phát triển mạnh, thích tò

mò, khám phá, thử nghiệm

3 Những thay đổi về tâm lý ở tuổi vị thành niên

Với những đặc điểm sinh lý riêng biệt, trẻ vị thành niên dễ thay đổi tính cách, hành vi ứng

xử như sau:

 Tính độc lập: trẻ có xu hướng tách ra, ít phụ thuộc vào cha mẹ, chuyển từ sinh hoạt gia đình sang sinh hoạt bạn bè để đạt được sự độc lập Đôi khi, trẻ có biểu hiện chống đối lại các quan điểm của cha mẹ

 Nhân cách: cố gắng khẳng định mình như một người lớn, có hành vi bắt chước người lớn

 Tình cảm: chuẩn bị cho mối quan hệ yêu đương, học cách biểu lộ tình cảm và điều khiển cảm xúc, phát triển khả năng yêu và được yêu, tỏ thái độ thân mật trong mối quan

hệ với người khác

 Tính tích hợp: thu thập thông tin từ cha mẹ, nhà trường, bạn bè, xã hội, để tạo ra giá trị của bản thân, tạo sự tự tin và cách ứng xử

 Trí tuệ: trẻ vị thành niên thường thích lập luận, nhìn sự vật theo quan điểm lý tưởng hóa

4 Nguy cơ hay gặp ở tuổi vị thành niên

Do những thay đổi trên, trẻ vị thành niên dễ bị dụ dỗ, lừa gạt, mua chuộc, xâm hại và dễ bắt chước những thói hư tật xấu

Những nguy cơ hay gặp ở trẻ là:

4.1 Quan hệ tình dục không an toàn

 Mang thai sớm ngoài ý muốn, dễ sảy thai, đẻ non, nhiễm độc thai, làm tăng nguy cơ

tử vong của người mẹ; làm mẹ quá trẻ; trẻ sinh ra thiếu cân, suy dinh dưỡng, mắc bệnh hoặc thậm chí là tử vong; bỏ học giữa chừng, ảnh hưởng tới tương lai; dễ nảy sinh tâm lý chán nản; phải gánh chịu định kiến xã hội; gánh nặng về kinh tế khi nuôi con; phá thai có thể dẫn đến các tai biến như nhiễm trùng, thủng tử cung, vô sinh,

 Mắc các bệnh lây truyền qua đường tình dục và thậm chí là HIV/AIDS

4.2 Dễ bị lôi kéo sử dụng chất kích thích, chất gây nghiện

5 Chăm sóc, giáo dục sức khỏe sinh sản vị thành niên như thế nào?

Thời kỳ vị thành niên, trẻ gặp nhiều vấn đề khủng hoảng, hoang mang về tâm lý Tuy trưởng thành về mặt cơ thể nhưng trẻ vị thành niên vẫn cần được giúp đỡ, giáo dục từ gia đình và nhà trường để phát triển đúng hướng

Theo đó, gia đình, nhà trường và chính trẻ vị thành niên cần:

5.1 Rèn luyện về kỹ năng sống

 Chủ động tìm hiểu kiến thức về giới tính, sức khỏe sinh sản tuổi thành niên từ cha

mẹ, thầy cô, người thân và bạn bè;

 Tâm sự những lo lắng, băn khoăn với người thân hoặc thầy cô;

 Duy trì thời gian biểu học tập, nghỉ ngơi, tập luyện và giải trí phù hợp;

 Phân biệt rõ ràng giữa tình yêu và tình bạn trong sáng

5.2 Chăm sóc sức khỏe thể chất và tâm lý

Chăm sóc sức khỏe thể chất và tâm lý cho trẻ

 Trẻ cần được cung cấp đầy đủ các chất dinh dưỡng cần thiết trong chế độ ăn gồm protein, vitamin, khoáng chất, tinh bột, Cần có sự quan tâm, chăm sóc, giáo dục của cha

mẹ, người thân và thầy cô giáo;

 Tránh xa các chất kích thích như rượu bia, thuốc lá, ma túy,

 Cha mẹ cần đặt mình vào vị trí của con, giúp con giải quyết các vấn đề trong cuộc sống Cha mẹ cần tôn trọng quyết định của con nếu phù hợp Phụ huynh cũng cần căn cứ vào nhu cầu, sở thích và năng lực của trẻ vị thành niên để hướng nghiệp phù hợp

5.3 Chăm sóc sức khỏe sinh sản vị thành niên

 Trẻ nữ cần biết cách vệ sinh thời kỳ kinh nguyệt, đi khám nếu đến 15 – 16 tuổi vẫn

chưa có kinh nguyệt và bổ sung viên sắt theo chỉ định của bác sĩ để phòng tránh thiếu máu do thiếu sắt

 Trẻ nam phải biết phát hiện những bất thường về cơ quan sinh dục của mình (hẹp

bao quy đầu, tinh hoàn ẩn, lỗ tiểu có vị trí bất thường) để đi khám kịp thời; không mặc quần lót bó sát, quá chật

 Tránh xa hình ảnh, phim ảnh, trang web đồi trụy, khiêu dâm

 Không nên quan hệ tình dục trước tuổi trưởng thành

 Nếu quan hệ tình dục cần thực hiện tình dục an toàn: chung thủy, sử dụng bao cao su đúng cách mỗi khi quan hệ tình dục để tránh mang thai ngoài ý muốn, bệnh lây qua đường tình dục và nhất là HIV/AIDS

Giai đoạn dậy thì - vị thành niên là giai đoạn trung gian chuyển mình từ trẻ con sang người lớn ở trẻ Cha mẹ cần hết sức lưu ý chăm sóc sức khỏe tâm sinh lý của trẻ ở giai đoạn này

để con có bước đệm vững chắc cho giai đoạn trưởng thành

Các vấn đề liên quan:

1/ Tuổi dậy thì:

Tuổi dậy thì là giai đoạn chuyển tiếp từ trẻ con lên người lớn với nhiều thay đổi rõ rệt

về tâm sinh lý Đây là lứa tuổi diễn ra bao điều kỳ diệu, cái tuổi cơ thể có những biến đổi bất ngờ Lứa tuổi đó tính tình người ta như thay đổi, đôi điều rắc rối, những nỗi băn khoăn tưởng như không ai giải đáp được Rắc rối vậy mà biết mấy tự hào, bởi mình đang lớn lên, đang trưởng thành

2/ Xuất tinh:

Xuất tinh là hiện tượng tinh dịch (tinh trùng và dịch nhờn) từ trong hệ sinh dục nam giới phóng ra ngoài Bạn trai lớn lên đến một lúc nào đó có khả năng này Có nhiều bạn trai xuất tinh không có kích thích lúc ngủ gọi là mộng tinh Là hiện tượng bình thường ở nam giới, đánh dấu tuổi dậy thì chính thức ở nam

3/ Hiện tượng kinh nguyệt:

Ở người và một số động vật có hiện tượng kinh nguyệt Vậy hiện tượng kinh nguyệt

ở người xảy ra như thế nào?

Trứng rụng là do sự tác động của kích thích tố của tuyến yên tiết ra Khi trứng rụng bao noãn biến thành thể vàng, tiết ra một loại kích thích tố kiềm hãm sự hoạt động của tuyến yên đối với sự chín trứng Cùng với sự giảm kích thích tố của thể vàng, lớp niêm mạc xốp rộp lên và cuối cùng bong ra gây hiện tượng đứt các mạch máu nhỏ làm chảy máu (hành kinh) trong 3 – 4 ngày Hiện tượng này xảy ra theo chu kỳ (hàng tháng) 28 – 32 ngày Đây là dấu hiệu chứng tỏ trứng không được thụ tinh và cũng là hiện tượng sinh lý

bình thường, đánh dấu tuổi dậy thì chính thức ở người con gái, tuổi đã có khả năng sinh con

4/ Thụ tinh –Thụ thai:

Nếu trứng gặp được tinh trùng trong ống dẫn trứng ( ở 1/3 phía ngoài), sẽ xảy ra sự thụ tinh để tạo thành hợp tử Hợp tử phân chia và bám vào lớp niêm mạc tử cung đã được chuẩn bị sẵn để làm tổ và phát triển thành thai gọi là sự thụ thai

Đến tuổi này ý thức của chúng ta về giới tính trở nên rõ rệt hơn trước Bạn không còn

là một cô bé, cậu bé mà đã là thiếu niên rồi Có thể bạn chú ý hơn đến cách ăn mặc, kiểu đầu tóc sao cho đẹp trai, xinh gái Trong các cuộc chuyện trò, bạn thích bàn luận về giới kia, những từ “bọn con trai”, “bọn con gái” thường xuất hiện Ý thức về giới len lỏi vào trong quan hệ bạn bè Gán ghép bạn này với bạn khác là một trò đùa khá được ưa chuộng, nhiều khi làm cho người bị gán ghép phải bối rối Một số bạn ở tuổi này bắt đầu để ý đến những bạn khác giới Giữa đám đông bạn bè, có thể có một bạn nào đó trở thành “đối tượng”, mà bạn hay nghĩ tới, thích lại gần Đó là những rung động trong sáng buổi ban đầu, có thể khiến bạn muốn hoàn thiện mình để đẹp hơn trong mắt “người ta” Sự hấp dẫn

có thể khá mạnh mẽ, làm bạn xúc động, băn khoăn, nhưng bạn hãy tin rằng tình cảm lúc này phần nhiều là cảm tính, rồi nó sẽ qua đi tự nhiên như nó đến vậy thôi Tình cảm tuổi học trò rất đáng quý, ta hãy nâng niu nó, nhưng hãy chờ đợi những tình cảm thật sự sâu sắc sau này

3/ Một hiện tượng đáng chê trách:

Đa số các bạn gái thường phẫn nộ đối với việc một số bạn nam quấy nhiễu bạn gái bằng những lời lẽ, hành vi xấu Họ túm tụm đứng chắn ngoài cổng trường, chọc ghẹo trên đường đến trường hoặc quấy nhiễm ngay trong lớp khiến các bạn gái luôn nơm nớp lo sợ Làm một số bạn gái không dám đến trường hoặc về nhà Các bạn trai cũng phẫn nộ vì những phần tử xấu này tuy là số ít nhưng làm hổ danh cánh nam nhi nhiều lắm Bạn hãy xét lại mình đi Mỗi bạn trai chúng ta đều có một người mẹ mà ta vô cùng yêu quý và kính trọng, nhiều bạn còn có chị gái hoặc em gái Vậy thì mỗi khi bạn bắt nạt một bạn gái, chị hay em bạn rất có thể cũng bị một tên mày râu nào đó bắt nạt hay thậm chí mẹ bạn cũng phải chịu đựng điều đó Nghe thế bạn tức lắm phải không? Biết tức thì hãy tôn trọng và quý các bạn gái như chị em gái của mình Muốn có “nam tính” trước tiên phải có lòng nhân hậu, làm người nhân hậu sẽ được các bạn gái quý mến và cảm phục đấy Còn những người không bao giờ biết ân hận vì những hành động xấu của mình khi lớn lên sẽ mãi mãi không biết cách sống với người khác giới Không những mọi người không có cảm tình với

họ, mà trong cuộc sống lứa đôi họ sẽ mất đi nhiều hạnh phúc Hãy học tính tốt bụng và thương yêu người thân, bạn bè và mọi người xung quanh Điều đó mang lại cho bạn vẻ đẹp tâm hồn không dễ gì có được

4/ Một số tri thức bạn trẻ cần biết:

4.1/ Tình dục an toàn:

Lời khuyên hàng đầu đối với tuổi mới lớn là đừng vội yêu và nhất thiết không nên quan hệ tình dục Tuy vậy không thể phủ nhận sự thật là có những bạn vội vàng trong việc

ấy, kết quả là những sự cố phá thai hoặc sinh con rất đau lòng Lại cũng có những bạn mắc bệnh mà giấu diếm rất tội nghiệp, không chữa trị nên có thể bị hậu quả về sau Đang ở tuổi

học tập, bạn trẻ chúng ta cần xây dựng cho mình một nhân cách tốt và không ngừng trau dồi tri thức Bổ sung cho mình những hiểu biết về tình dục an toàn, đây là những kiến thức cần thiết cho cả cuộc đời của bạn Những hiểu biết này không hề làm mất đi sự trong trắng hồn nhiên của bạn Hiểu biết là chuẩn bị tốt cho tương lai

4.2/ Hậu quả của việc có thai ngoài ý muốn:

4.2.1/Về sức khỏe:

Vị thành niên nữ chưa phát triển toàn diện về thể chất Xương chậu nhỏ dễ gây

đẻ khó và con dễ bị ngạt; dễ bị mất máu, nhiễm trùng hoặc gây tử vong cho mẹ hoặc con đôi khi cả hai Nữ vị thành niên mang thai dễ có nguy cơ sẩy thai, đẻ non, ngôi thai bất thường, thai chết lưu hơn so với phụ nữ tuổi 20 trở lên Nữ vị thành niên sinh con lần đầu

có rủi ro cao hơn những lần sinh sau, nguy cơ bị nhiễm độc thai nghén (phù, huyết áp cao

và nguy cơ sản giật) ảnh hưởng đến tính mạng Con của các bà mẹ vị thành niên thường thiếu cân và nguy cơ tử vong cao hơn rất nhiều so với con của các bà mẹ đã trưởng thành

4.2.2/ Về kinh tế và xã hội:

- Bị hạn chế cơ hội học tập

- Ít cơ hội phát triển nghề nghiệp, khó tìm việc làm

- Là gánh nặng về kinh tế cho bản thân và gia đình

- Cha mẹ trẻ dễ bị ức chế, tự ti và tuyệt vọng, nhất là người mẹ

- Con cái của cha mẹ vị thành niên dễ phải gánh chịu khó khăn về kinh tế, tâm

lí, xã hội

II Phòng tránh xâm hại tình dục trẻ em

Liên tiếp những vụ xâm hại tình dục trẻ em diễn ra gần đây khiến dư luận đặc biệt quan tâm Nhất là các bậc phụ huynh có con nhỏ

Trước thông tin đó, Vụ Bà mẹ và Trẻ em (Bộ Y tế) đã đưa ra những kỹ năng phòng tránh xâm hại ngay từ nhỏ cho trẻ Nhằm có thể hạn chế tối đa nguy cơ bị xâm hại, lạm dụng tình dục

Theo Vụ Bà mẹ và Trẻ em (Bộ Y tế), cách tốt nhất để giúp trẻ tự bảo vệ mình là dạy cho trẻ những kỹ năng giúp phòng tránh nguy cơ bị xâm hại Tùy theo độ tuổi và sự hiểu biết của các bé mà cha mẹ có thể dạy cho bé những kỹ năng dù đơn giản nhất nhưng vẫn

có thể tạo được hiệu quả bất ngờ giúp các bé tự bảo vệ mình

Những kỹ năng này có thể đơn giản nhưng cũng hiệu quả trong việc giúp trẻ tránh

xa nguy hiểm khi cần thiết

1 Dạy trẻ về giới tính và các vùng nhạy cảm

Kỹ năng đầu tiên mà bạn nên dạy cho trẻ là kiến thức về giới tính và các vùng nhạy cảm trên cơ thể Nhiều trường hợp các bé bị xâm hại mà không thể tự nhận biết được sự nghiêm trọng của vấn đề do còn quá non nớt và thiếu hiểu biết

Cha mẹ cần dạy cho trẻ nhận biết rằng các vùng nhạy cảm trên cơ thể chỉ là của riêng các bé và dạy cho trẻ biết cách bảo vệ cơ thể trước sự động chạm của người khác nếu trẻ không thích

2 Không cho người khác chạm vào vùng nhạy cảm

Các bậc phụ huynh nên dạy cho trẻ cách bảo vệ cơ thể, không cho bất kỳ ai chạm vào vùng nhạy cảm hay có những hành động ôm ấp, vuốt ve nếu trẻ không thích

Vùng nhạy cảm là của riêng bé, kể cả bố mẹ cũng không được chạm vào nếu không

có sự đồng ý của trẻ Hãy dạy cho bé cách từ chối và phản ứng lại nếu có người cố tình động chạm vào cơ thể khiến trẻ thấy khó chịu

3 Không chạm vào vùng nhạy cảm của người khác

Giống như việc dạy trẻ tự bảo vệ cơ thể của mình thì các bậc phụ huynh cũng nên dạy trẻ chú ý không nên chạm vào vùng nhạy cảm của người khác, nhất là người khác giới Đặc biệt không nên tò mò về cơ thể người khác để tránh bị lợi dụng dụ dỗ hay vô tình kích thích thú tính của những kẻ xấu

4 Tránh xa người lạ mặt

Dạy cho trẻ cách tránh xa người lạ mặt, không bắt chuyện hay làm quen với bất kỳ

ai mà bé gặp trên đường nếu không có sự đồng ý của cha mẹ Đồng thời, cha mẹ nên cảnh báo cho trẻ những nguy hiểm có thể gặp phải khi bé đi chơi một mình với người lạ mặt hoặc đi đến những nơi vắng vẻ, những nơi tối tăm, kín đáo

5 Không cho người lạ mặt vào nhà

Khi trẻ ở nhà một mình, cần dạy trẻ lưu ý an toàn và tuyệt đối không được cho bất

kỳ người lạ mặt nào vào nhà Cũng nên chú ý không cho trẻ đi chơi một mình dù chỉ là sang nhà hàng xóm hay đến nhà người quen mà không có sự theo dõi của bố mẹ

6 Dạy trẻ cách chạy thật nhanh hoặc nhờ sự giúp đỡ của người khác

Để đề phòng trường hợp không may trẻ bị tấn công, bạn nên đưa ra các giả thiết và hướng dẫn trẻ cách chạy trốn Bạn có thể dạy trẻ tìm cơ hội lúc kẻ xấu sơ hở để chạy thật nhanh hoặc la hét thật lớn cầu cứu người xung quanh

Nên chú ý rằng do sự chênh lệch về sức khỏe nên mọi sự phản kháng của trẻ gần như không đem lại kết quả, thậm chí còn khiến kẻ xấu sử dụng những biện pháp bạo lực hơn

Vì vậy chỉ có thể dùng sự thông minh và những kỹ năng mới có thể giúp trẻ thoát thân an toàn

Ngoài ra, bạn cũng nên dạy cho trẻ ghi nhớ số điện thoại của cha mẹ, số điện thoại khẩn cấp để trẻ có thể sử dụng trong trường hợp khẩn cấp

7 Báo ngay cho cha mẹ khi trẻ bị đe dọa hoặc không thích bất kỳ người nào

Cần dạy cho trẻ rằng các bé không cần sợ hãi hay lo lắng khi có bất kỳ kẻ nào đe dọa hoặc làm tổn thương đến trẻ Trong trường hợp có kẻ xấu đe dọa trẻ phải giữ bí mật thì trẻ nên thông báo cho cha mẹ và người thân biết

Ngoài ra, khi các bé không thích tiếp xúc với bất kỳ người nào, bé cũng nên chia sẻ cho cha mẹ biết và tránh xa những người mà bé không thích hay có những hành vi đụng chạm

Phần 3: GIAO LƯU

I Một số câu hỏi giao lưu, củng cố

Câu 1: Em hãy cho biết đâu là dấu hiệu chính thức đánh dấu sự trưởng thành về mặt sinh

sản ở nam (nam có khả năng khiến bạn khác giới mang thai nếu quan hệ tình dục không an toàn với bạn khác giới)?

A Mọc ria mép B Mọc lông lách

C Vỡ giọng D Xuất tinh lần đầu

Câu 2: Em hãy cho biết đâu là dấu hiệu chính thức đánh dấu sự trưởng thành về mặt sinh

sản ở nữ (nữ có khả năng mang thai nếu quan hệ tình dục không an toàn với bạn khác giới)?

A Ngực phát triển B Mọc lông lách

C Giọng nói thanh hơn, da dẻ mỡ màng hơn D Kinh nguyệt lần đầu

Câu 3: Vị thành niên có độ tuổi bao nhiêu?

Câu 4: Theo em thế nào là tình dục an toàn, trách nhiệm?

Câu 5: Tại sao vị thành niên không nên quan hệ tình dục?

Câu 6: Hãy kể các cách phòng tránh bị xâm hại mà em biết?

II Các câu hỏi thường gặp

Câu 1: Tâm sinh lý tuổi dậy thì ở nam có đặc điểm gì?

Trả lời:

• Tâm sinh lý tuổi dậy thì ở nam có đặc điểm: "muốn làm người lớn"; có sự xáo trộn trong các trạng thái tâm lý; nhu cầu tình bạn, tình bạn khác giới, tình yêu; có xu hướng muốn tự khẳng định mình; thích tôn sùng thần tượng; trí tuệ phát triển mạnh, thích tò mò, khám phá, thử nghiệm

• Cơ quan sinh dục phát triển mạnh: tinh hoàn bắt đầu có khả năng sản xuất tinh trùng và tiếp tục sản sinh ra hoóc-môn sinh dục nam Có khả năng sinh con nếu gặp trứng và thụ tinh

Câu 2: Tâm sinh lý tuổi dậy thì ở nữ có đặc điểm gì?

Trả lời:

• Tâm sinh lý tuổi dậy thì ở nữ có đặc điểm:“muốn làm người lớn”; tự lập trong công việc và các mối quan hệ; hay mơ mộng, thích làm dáng, thích giao lưu với bạn bè nhất là bạn khác giới; bắt đầu có suy nghĩ về tình yêu, về hạnh phúc lứa đôi; có sự sáo trộn tâm lý, thay đổi tính khí, hay bực tức, lo lắng; ảnh hưởng của bạn bè cùng trang lứa đóng vai trò quan trọng; trí tuệ liên tục phát triển

• Cơ quan sinh dục phát triển mạnh, xuất hiện kinh nguyệt lần đầu; hoóc môn sinh dục

nữ tăng trưởng; có cảm xúc tình dục/nhu cầu hoạt động tình dục và nếu có sinh hoạt tình dục thì các em gái có thể mang thai

Câu 3: Chu kỳ kinh nguyệt của VTN có khác của người lớn không?

Trả lời:

• Ở các em gái mới dậy thì, hệ thống nội tiết - sinh dục hoạt động chưa nhịp nhàng vì vậy kinh nguyệt của các em thường chưa đều đặn Thời gian đầu mới có kinh có thể gặp những thất thường như chu kỳ có khi kéo dài, có khi không có, có khi ra máu nhiều Nguyên nhân thường là do trứng chưa rụng, biến đổi lượng các nội tiết tố chưa điều hoà Thông thường sau một thời gian kinh nguyệt sẽ trở nên ổn định.Nếu tình trạng này kéo dài các em cần nói với cha mẹ đưa đi khám để được tư vấn và chữa trị

• Ở một số em thấy kinh kéo dài và ra máu nhiều gây thiếu máu Các em cần nói với

chữa trị kịp thời

Câu 4: Các em nữ ở tuổi dậy thì có nên dùng thuốc tránh thai nội tiết không?

Trả lời:

• Thông thường ở tuổi dậy thì hoạt động của buồng trứng và nội tiết chưa hoàn chỉnh, do

đó không nên ức chế hoạt động của nó Vì vậy, không nên dùng thuốc tránh thai nội tiết ở lứa tuổi dậy thì

Câu 5: Tình yêu, tình yêu đôi lứa là gì?

Trả lời

• Tình yêu là khái niệm thuộc phạm trù tình cảm, là hệ thống thái độ của con người đối với người khác và đối với các sự vật hiện tượng tồn tại trong cuộc sống Tình yêu được hiểu theo nghĩa rộng là yêu tổ quốc, yêu nhân dân, yêu bạn bè, cha mẹ , anh em tất cả những tình yêu đó đều cao đẹp và thiêng liêng

•Tình yêu đôi lứa là tình cảm gắn bó có tính chất riêng tư, thầm kín giữa 2 người khác giới Tình yêu đôi lứa thể hiện những rung cảm mãnh liệt nhất của 2 con người muốn hoà nhập

và chung sống với nhau trong cuộc đời Tình yêu đôi lứa mang tính độc tôn cao (không muốn chia sẻ với người khác); tình yêu đôi lứa có xu hướng tiến tới hôn nhân và tình dục

Câu 6: Tuổi VTN có nên yêu không? Khi nào nên yêu và không nên yêu ?

Trả lời

•Tuổi VTN có thể yêu, vì đây là một quy luật tất yếu trong đời sống tình cảm con người; VTN có quyền yêu và được yêu

•Tuy nhiên, khi nào nên yêu: là khi các bạn đã học xong, tự lập trong cuộc sống; Khi có sự rung cảm của 2 tâm hồn đồng điệu, hiểu sâu sắc tâm tư , nguyện vọng, sở thích, nhu cầu, hứng thú của nhau; Xác định cần giúp đỡ, chia sẻ, động viên nhau vượt qua mọi khó khăn của cuộc sống để chuẩn bị cho tương lai; Hai người cùng biết tôn trọng và giữ gìn cho nhau

•VTN chưa nên yêu khi còn đang học phổ thông, chưa đủ chín chắn để chọn người yêu phù hợp; khi chưa có sự rung cảm, chưa hiểu hết về nhau; chưa có nghề nghiệp, kinh tế còn phụ thuộc; chưa sẵn sàng cho cuộc sống gia đình riêng

Câu 7: Tại sao VTN đang đi học không nên quan hệ tình dục? Vì sao một số VTN lại

có quan hệ tình dục trước hôn nhân?

Trả lời

•VTN đang ở giai đoạn phát triển, cơ thể chưa hoàn chỉnh và chưa trưởng thành về mặt tâm lý Nếu các bạn có quan hệ tình dục sớm có thể dẫn đến có thai ngoài ý muốn; ảnh hưởng đến sức khoẻ đối với bạn gái hoặc gây phản ứng cơ năng sinh dục đối với bạn trai, làm tăng nguy cơ ung thư bộ phận sinh dục; mặt khác việc học tập để ngày mai lập nghiệp của các bạn sẽ bị dang dở

•Lý do một số VTN có quan hệ tình dục trước hôn nhân: chủ yếu do tò mò, các bạn nam muốn khám phá điều mới lạ, cảm nghĩ phiêu lưu; còn đối với các bạn nữ chủ yếu do bồng bột, ngộ nhận; số khác do thiếu hiểu biết, hiểu biết sai về giới tính, cho rằng khi các em đã trưởng thành nếu ức chế bản năng sinh dục sẽ có hại

Câu 8: Thế nào là tình dục an toàn có trách nhiệm?