Microsoft Word - H858

Microsoft Word H858 1/29 SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO YÊN BÁI TRƯỜNG THPT SƠN THỊNH BÁO CÁO SÁNG KIẾN CẤP CƠ SỞ (LĨNH VỰC GIẢNG DẠY MÔN ĐỊA LÍ) “ ĐỔI MỚI MỘT SỐ HÌNH THỨC TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG TRONG D[.]

1/29

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO YÊN BÁI TRƯỜNG THPT SƠN THỊNH

BÁO CÁO SÁNG KIẾN CẤP CƠ SỞ

(LĨNH VỰC: GIẢNG DẠY MÔN ĐỊA LÍ)

“ ĐỔI MỚI MỘT SỐ HÌNH THỨC TỔ CHỨC

HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÍ

TẠI TRƯỜNG THPT SƠN THỊNH”

Yên Bái, tháng 02 năm 2022

2/29

I THÔNG TIN CHUNG VỀ SÁNG KIẾN

1 Tên sáng kiến:

“ Đổi mới một số hình thức tổ chức hoạt động khởi động trong dạy học Địa lí

tại trường THPT Sơn Thịnh”

2 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Phương pháp giảng dạy

3 Phạm vi áp dụng sáng kiến: Sáng kiến đã áp dụng cho đối tượng học sinh tại Trường THPT Sơn Thịnh– Thị trấn Sơn Thịnh – Huyện Văn Chấn – Tỉnh Yên Bái Qua quá trình nghiên cứu, vận dụng tôi nhận thấy những giải pháp

đã nêu có thể vận dụng hiệu quả trong dạy học địa lí ở trường trung học phổ thông

4 Thời gian áp dụng sáng kiến

Năm học 2019 – 2020, 2020 – 2021, 2021 – 2022 hướng nghiên cứu sáng kiến vẫn tiếp tục được ứng dụng trong công tác giảng dạy môn Địa lí tại Trường THPT Sơn Thịnh

5 Tác giả:

6 Đồng tác giả: ( Không)

II MÔ TẢ SÁNG KIẾN:

1.Tình trạng sáng kiến đã biết:

* Lịch sử vấn đề đã nghiên cứu

Đất nước ta đang trong quá trình hội nhập và phát triển, để thực hiện thành công sự nghiệp công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nước thì nguồn lực con người đóng vai trò quan trọng hàng đầu Do đó, Đảng và Nhà nước ta luôn quan tâm, ưu tiên đặc biệt cho vấn đề đổi mới trong giáo dục và đào tạo Một trong những định hướng cơ bản của việc đổi mới giáo dục là chuyển từ nền giáo dục mang tính hàn lâm, xa rời thực tiễn sang một nền giáo dục chú trọng việc hình thành năng lực hành động, phát huy tính chủ động, sáng tạo của người học

Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo nêu rõ: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để

3/29

người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực Chuyển

từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập đa dạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy và học”

Giáo dục nước ta đang thực hiện bước chuyển từ chương trình giáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực của người học, nghĩa là từ quan tâm đến việc học sinh học được cái gì đến chỗ quan tâm học sinh vận dụng được cái gì qua việc học Để làm được điều đó chúng ta phải đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo, rèn luyện phương pháp tự học của học sinh

Đáp ứng yêu cầu của công cuộc đổi mới toàn diện trong Giáo dục – Đào tạo, Bộ Giáo dục – Đào tạo có công văn số 5555/BDGĐT-GDTrH ngày 8 tháng

10 năm 2014 hướng dẫn và cụ thể hóa những yêu cầu trong đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh: “hình thức giao nhiệm vụ sinh động, hấp dẫn, kích thích được hứng thú nhận thức của học sinh”

Để nâng cao hiệu quả dạy và học ở trường phổ thông, người giáo viên ngoài việc định hướng cho học sinh trong mỗi bài giảng còn phải biết khơi dậy niềm hăng say và hứng thú học tập cho học sinh ngay từ đầu tiết học Ấn tượng đầu tiên rất là quan trọng Mỗi bài học nếu có phần mở đầu thuyết phục thì chỉ cần một vài phút mở đầu sẽ dẫn dắt cả tiết học Một sự khởi đầu thú vị, hấp dẫn sẽ phá vỡ những lo lắng, e ngại tạo nên sự thân thiện giữa giáo viên và học sinh Các em học sinh sẽ phát huy được tính tích cực, sáng tạo và hứng khởi khi bắt đầu vào học bài mới Vậy làm thế nào để tác động đến tư duy tích cực của học sinh, giúp các em học được cách vận dụng những tri thức đã tiếp thu vào cuộc sống? Tùy theo mục tiêu, nội dung bài học, năng lực của học sinh và năng lực của người giáo viên để

có thể lựa chọn cách mở đầu thích hợp

Đánh giá các giải pháp đã thực hiện tại cơ sở

Trước những định hướng đổi mới của Đảng, Nhà nước và của ngành về dạy học phát huy tính tích cực, sáng tạo của học sinh; cơ bản giáo viên trường THPT Sơn Thịnh nói chung và giáo viên Địa lí nói riêng đã có tinh thần đổi mới phương pháp dạy học theo hướng lấy học sinh làm trung tâm, phát huy tính tích cực, chủ động của các em Tuy nhiên, phần lớn các thầy cô giáo đều hướng đến việc đổi

4/29

mới trong hoạt động hình thành kiến thức là chủ yếu, chưa quan tâm đúng mức tới hoạt động khởi động cũng như vai trò của khởi động trong việc định hướng tiết dạy, tạo tâm lý tích cực cho học sinh để các em chủ động và tích cực khai thác, khám phá kiến thức mới nhằm đạt được mục tiêu giáo dục đề ra về kiến thức, kỹ năng và những năng lực cần hình thành cho học sinh sau mỗi tiết học.Việc thực hiện tiết dạy của một số giáo viên vẫn còn theo hình thức cũ: nặng về lý thuyết, thiếu đi tính hấp dẫn, lôi cuốn học sinh ngay từ hoạt động vào bài; giáo viên còn xem nhẹ việc dẫn dắt vào bài mà chủ yếu dành thời gian cho việc tìm hiểu kiến thức mới dẫn đến tiết học khô khan, học sinh thụ động trong việc tiếp thu kiến thức

Qua thực tế giảng dạy cho thấy: Giáo viên trong quá trình dạy học thường không tổ chức hoạt động khởi động vì nhiều lí do: lo lắng vì thời gian không đủ cho kiến thức bài dạy; không biết tổ chức như thế nào; sợ hoạt động gây ồn ảnh hưởng lớp học khác

Nếu có lựa chọn tổ chức hoạt động khởi động thì chưa thường xuyên, chưa lựa chọn các nội dung phù hợp với khả năng học sinh

Vì vậy, trong quá trình dạy, dù rất cố gắng, nhiều giáo viên cũng không thể lôi kéo sự tập trung của học sinh, hiệu quả giờ học bị giảm sút Học sinh chưa tích cực hăng hái trong học tập, mức tiếp thu bài không đồng bộ không tạo được tâm thế tiếp nhận bài học khiến giờ học căng thẳng, áp lực

* Vai trò của Đổi mới một số hình thức tổ chức hoạt động khởi động nhằm nâng cao chất lượng trong dạy học Địa lí

Theo từ điển tiếng Việt, khởi động được hiểu là “thực hiện những động tác nhẹ trước khi bắt đầu” Hoạt động khởi động bài học thường chỉ chiếm một vài phút đầu giờ nhưng có ý nghĩa rất quan trọng trong việc kích hoạt sự tích cực của người học

Hoạt động khởi động thường được tổ chức thông qua hoạt động cá nhân hoặc hoạt động nhóm sẽ kích thích sự sáng tạo, giúp học sinh hình thành năng lực hợp tác, tinh thần học hỏi, giúp đỡ nhau khi thưc hiện nhiệm vụ Chuẩn bị phần khởi động như thế nào cho hiệu quả phải dựa vào nội dung bài học, đối tượng học sinh và cả điều kiện của giáo viên

5/29

Như vậy có thể hiểu, hoạt động này chưa đòi hỏi sự tư duy cao, không quá coi trọng về vấn đề kiến thức mà chủ yếu là tạo tâm thế tốt nhất cho các em nhập cuộc, lôi kéo các em có hứng thú và xác định được vấn đề cần giải quyết trong hoạt động phía sau

- Vai trò của khởi động

Trước hết, hoạt động khởi động có vai trò tạo hứng thú học tập cho học sinh Một khởi động bài học hiệu quả trước hết phải tạo được hứng thú cho học sinh “Hứng thú là một thái độ đặc biệt của cá nhân đối với một hiện tượng nào

đó vừa có ý nghĩa đối với cuộc sống, vừa mang lại khoái cảm cho cá nhân trong quá trình học tập” Không phải bất cứ học sinh nào đều có sẵn niềm say mê, yêu thích đối với môn học Vì vậy, nhiệm vụ của hoạt động khởi động là khơi gợi hứng thú đối với bài học và hơn thế nữa còn khơi dậy niềm đam mê, gây dựng, bồi đắp tình yêu lâu bền đối với môn học

Vai trò thứ hai của hoạt động khởi động là huy động vốn tri thức, kĩ năng nền tảng của học sinh Bởi dạy học là một quá trình kiến tạo Nếu ví tri thức, kĩ năng học sinh tiếp nhận được ví như ngôi nhà, thì nền móng sẽ xuất phát từ những tri thức, kĩ năng vốn có, nền tảng của người học Quan điểm dạy học kiến tạo đặc biệt chú ý đến việc huy động kiến thức, kĩ năng, hệ giá trị nền tảng của cá nhân người học tạo tiền đề cho việc tiếp nhận kiến thức mới Vì vậy, một khởi động bài học hiệu quả nên tạo ra cơ hội cho các em nhớ lại những kiến thức nền đã có, cần thiết cho việc học bài mới

Vai trò thứ ba của hoạt động khởi động là tạo ra mâu thuẫn nhận thức cho người học Học tập là một quá trình khám phá Quá trình ấy bắt đầu bằng sự tò

mò, nhu cầu cần được hiểu biết và giải quyết mâu thuẫn giữa điều đã biết và điều muốn biết Một khởi động bài học thành công cần khơi gợi trong học trò mong muốn được tìm hiểu, khám phá bằng những hoạt động tiếp theo trong giờ học, thậm chí là sau giờ học Muốn như vậy, hoạt động khởi động cần tạo ra mâu thuẫn trong nhận thức cho học trò Đây là tiền đề để thực hiện một loạt các hoạt động tìm tòi, giải quyết vấn đề Để làm được điều đó, giáo viên phải là người có ý tưởng, biết gieo vấn đề để kích thích trí tò mò của người học

*Khảo sát thực trạng

11/29

muốn là khởi động để tạo hứng thú, tạo đà cho việc học tích cực ở các hoạt động tiếp theo trong bài học

2 Nội dung các giải pháp đề nghị công nhận là sáng kiến:

- Mục đích của các giải pháp:

Thực tế trong giảng dạy và học tập môn Địa lí trong nhà trường phổ thông còn nhiều vấn đề cần tháo gỡ: lượng kiến thức lớn, học sinh chưa chủ động, một

số bài học còn nhàm chán, chưa thu hút được học sinh

Lựa chọn sáng kiến này, giáo viên muốn góp thêm tiếng nói nhỏ bé của mình trong việc đổi mới một số hình thức tổ chức hoạt động khởi động nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy trong dạy học Địa lí tại trường THPT Sơn Thịnh nói riêng và đổi mới phương pháp giảng dạy Địa lí nói chung Trên cơ sở đó hình thành và rèn luyện cho học sinh phát triển đúng hướng đạt hiệu quả tích cực, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện Mục đích của giải pháp đổi mới là tạo khởi đầu giờ dạy, giờ học một cách hứng thứ, sôi động và hiểu quả từ đó thay đổi cách dạy truyền thụ một chiều sang dạy học theo phương pháp tích cực nhằm phát huy năng lực người học, tăng tính tương tác trong dạy học, rèn luyện thói quen tự học – vận dụng kiến thức vào trong các trường hợp cụ thể

- Nội dung giải pháp bao gồm ba phần chính:

Phần I – Mở đầu, phần II – Nội dung, phần III – Kết luận và khuyến nghị, trong đó nội dung chính tập trung vào đề xuất giải pháp đổi mới một số hình thức

tổ chức hoạt động khởi động trong dạy học Địa lí

Việc thay đổi hình thức khởi động từ việc chỉ dùng một vài câu để dẫn dắt vào bài bằng việc tổ chức khởi động thành một hoạt động phải xác định rõ mục tiêu cần đạt, phương pháp và kỹ thuật tổ chức, phương tiện cần dùng; chuyển giao nhiệm vụ cho học sinh một cách rõ ràng Nhiệm vụ chuyển giao cho học sinh trong hoạt động khởi động cần kiểm kê lại kiến thức của học sinh (xem học sinh đã có được kiến thức gì liên quan đến bài học), tạo hứng thú cho học sinh, tạo ra tình huống có vấn đề để dẫn dắt HS vào phần hình thành kiến thức mới

Với phương pháp dạy học truyền thống, khởi động chỉ bằng một vài câu dẫn nhập nên không mất nhiều thời gian Với hình thức đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh, do đó khởi động cần tổ chức

12/29

thành hoạt động để học sinh trực tiếp tham gia nên sẽ cần lượng thời gian nhiều hơn Vì vậy, khi xây dựng kịch bản cho hoạt động khởi động, giáo viên cần lưu ý không lấy những nội dung không thiết thực với bài học, tránh lấy những nội dung mang tính chất minh họa mà cần cụ thể: sử dụng nội dung bài học để khởi động, sao cho trong khởi động sẽ bao quát được nội dung bài học, qua đó giúp giáo viên biết được học sinh đã có kiến thức gì trong bài mới và chưa biết gì để khai thác sâu vào những nội dung học sinh chưa biết (điều này có thể sẽ khác nhau ở từng lớp nên giáo viên cần có sự điều chỉnh kịp thời để phù hợp với đối tượng học sinh

ở các lớp)

Hoạt động khởi động là bước “thực hiện các động tác nhẹ trước khi thực hiện công việc” nên việc khởi động cũng cần nhẹ và sinh động để tạo sự hấp dẫn cho học sinh Việc đặt câu hỏi hay tình huống khởi động cần chú ý tạo được hứng thú cho học sinh: để học sinh được thực hiện nhiệm vụ, được tham gia trả lời câu hỏi hoặc tham gia vào các tình huống khởi động Câu hỏi/tình huống đưa ra ở phần này cũng cần có nhiều mức độ trong đó nhất thiết phải có câu dễ học sinh nào cũng có thể trả lời được khi các em trả lời được sẽ phần nào sẽ cảm thấy vui vẻ, thích thú để tạo tâm lý tốt khi vào bài học Ở mỗi hoạt động khởi động đều xuất phát từ nội dung bài học, nhưng nếu tình huống nào đưa ra học sinh cũng giải quyết được thì các em sẽ không có hứng thú tìm hiểu kiến thức mới, không kích thích được trí tò mò và nhu cầu học tập một cách chủ động và tích cực của các

em

Khi áp dụng tổ chức hoạt động khởi động cho tất cả các tiết học ở các lớp thì giáo viên bộ môn nên lưu ý: Kế hoạch hoạt động đã xây dựng cần có sự điều chỉnh cho phù hợp với đặc điểm học sinh của từng lớp; tránh việc xây dựng một tình huống cố định dùng chung cho tất cả các lớp trong cùng một khối Phương án xây dựng tình huống khởi động giữa các tiết, các bài học nên có sự đổi mới về hình thức, phương pháp; tránh sự nhàm chán cho học sinh khi tiết học nào cũng

tổ chức hoạt động khởi động theo kiểu “đến hẹn lại lên” với các bước tuần tự như nhau

Khi áp dụng các hình thức tổ chức hoạt động khởi động cần đảm bảo những nguyên tắc thiết kế hoạt động khởi động bài giảng bao gồm:

13/29

(1) Giới thiệu được mục đích và mục tiêu của bài học

Công việc đầu tiên khi bắt tay vào thiết kế hoạt động khởi động là đọc toàn

bộ nội dung kiến thức và xác định mục tiêu mà học sinh cần đạt được ở bài đó Tùy đối tượng học sinh mà giáo viên đề ra mức độ cần đạt ở mỗi mục tiêu

(2) Gây chú ý, kích thích sự tò mò ham hiểu biết, khơi dậy niềm hứng thú học tập bằng các yếu tố như vui nhộn, bất ngờ, lạ lẫm, có tính sáng tạo cao để tạo động cơ học tập cho học sinh

(3) Thời gian phải vừa phải

Thời gian cho hoạt động khởi động chỉ chiếm khoảng 5 phút, không nên tham lam, xa đà quá sâu, dẫn đến “cháy” giáo án, ảnh hưởng đến các hoạt động còn lại

(4) Lựa chọn hình thức khởi động bài giảng phù hợp với từng nội dung của bài

(5) Tạo điều kiện cho học sinh học tập tích cực, chủ động

Khi thiết kế hoạt động khởi động, giáo viên cần chú ý đến các hình thức phát huy tốt tính tích cực, chủ động của học sinh

(6) Phù hợp với đặc điểm tâm lí và khả năng nhận thức của học sinh

Khi giáo viên đã lựa chọn được hình thức hoạt động khởi động, giáo viên cần đề ra các yêu cầu phù hợp với từng đối tượng học sinh, từng lớp

Với việc phân tích ở trên ta có thể thấy việc tìm ra những biện pháp để đổi mới hình thức tổ chức hoạt động khởi động trong dạy học Địa lí nhằm phát huy tính tích cực chủ động của học sinh thật sự là một việc làm cần thiết, tuy nhiên không phải dễ dàng Trong phạm vi sáng kiến “Đổi mới một số hình thức tổ chức hoạt động khởi động trong dạy học Địa lí tại trường THPT Sơn Thịnh” này tôi xin đưa ra 3 giải pháp phổ biến được giáo viên áp dụng bao gồm:

Giải pháp 1: Khởi động bằng tổ chức trò chơi

Trò chơi là hoạt động được các học sinh thích thú tham gia Vì vậy nó có khả năng lôi kéo sự chú ý và khơi dậy được hứng thú học tập của học sinh Ngoài

ra, các trò chơi còn có thể ôn tập kiến thức cũ, dẫn dắt các em vào hoạt động tìm

14/29

kiếm tri thức mới một cách tự nhiên, nhẹ nhàng, giúp các em vận động tay chân khiến cho cơ thể tỉnh táo, giảm bớt những áp lực tâm lý do tiết học trước gây ra

* Tính mới của giải pháp:

Thứ nhất, hoạt động khởi động chỉ diễn ra trong khoảng thời gian ngắn đầu tiết học, để đảm bảo thời lượng giáo viên quy định rõ thời gian tổ chức trò chơi ( 5-7 phút)

Thứ hai, học sinh trực tiếp tham gia dẫn dắt trò chơi – người dẫn chương trình dưới sự định hướng của giáo viên, có sự thống nhất giữa giáo viên và học sinh, quy định luân phiên người dẫn chương trình ( theo tổ hoặc theo bàn) Sau mỗi trò chơi người học tự rút ra được nội dung kiến thức liên quan đến bài học

mà giáo viên muốn hướng tới

Trong các giải pháp tổ chức hoạt động khởi động, tôi ưu tiên hình thức tổ chức trò chơi bởi hình thức này tạo tâm lí thoải mái, hứng thú cho học sinh, mặt khác giúp học sinh rèn luyện các kĩ năng hợp tác, mạnh dạn, tự tin trước tập thể, góp phần nâng cao tinh thần, trách nhiệm của mỗi thành viên, tránh trường hợp chỉ tập trung vào một số học sinh tích cực, còn các học sinh khác lại ngồi chơi, không thực hiện nhiệm vụ học tập

Dưới đây là một số trò chơi có thể áp dụng trong hoạt động khởi động:

(1)Trò chơi ô chữ may mắn

Trò chơi ô chữ may mắn là trò chơi phổ biến, được sử dụng rộng rãi trong giảng dạy cũng như trong các cuộc thi trên truyền hình Bởi nó không chỉ có tính giải trí cao mà còn rất phù hợp khi tiến hành khởi động đầu giờ hoặc kết thúc buổi học, tạo ra sự hứng khởi khi vào tiết học hoặc là cách ôn tập nhanh ở cuối bài phù hợp với nhiều môn học, bậc học khác nhau Trò chơi này có những ưu thế nhất định như: dễ thực hiện, giúp học sinh ghi nhớ kiến thức dễ dàng, có khả năng lôi kéo số đông học sinh tham gia, phát huy khả năng tư duy, tổng hợp kiến thức,…

Cách thức thực hiện: Giáo viên chuẩn bị các ô chữ hàng ngang có liên quan đến nội dung bài học Đáp án của các ô chữ hàng ngang cũng chính là gợi ý cho

từ hàng dọc mà học sinh phải đi tìm Các tổ chỉ định ngẫu nhiên ( luân phiên) người dẫn chương trình

15/29

Luật chơi: Giáo viên có thể tổ chức cho học sinh chơi cá nhân, mỗi một ô

trả lời đúng sẽ có 1 phần quà, ai trả lời được ô chữ hàng dọc sẽ dành được phần

quà đặc biệt Hoặc giáo viên có thể chia lớp thành 4 đội chơi, mỗi đội chơi sẽ lựa

chọn ô chữ, trả lời đúng mỗi ô hàng ngang được 10đ, trả lời ô hàng dọc được 40đ

Cuối phần chơi giáo viên tổng hợp kết quả, đội nào có điểm cao nhất sẽ là đội

chiến thắng