ÁNH TRĂNG

Nếu như năm xưa, nhà thơ Lý Bạch nhìn vầng trăng – một vì tinh tú với ánh trăng kì diệu, với chu kì tròn khuyết lạ lùng đã giật mình nhớ về cố Hương thì nay ta bắt gặp một Nguyễn Duy cũn

Đề bài: Cảm nhận về bài thơ Ánh Trăng của Nguyễn Duy

Bài làm:

Từ xưa đến nay, thiên nhiên luôn là nguồn cảm hứng sáng tác vô tận cho các nhà văn, nhà thơ Đặc biệt là ánh trăng Nếu như năm xưa, nhà thơ Lý Bạch nhìn vầng trăng – một vì tinh tú với ánh trăng kì diệu, với chu kì tròn khuyết lạ lùng đã giật mình nhớ về cố Hương thì nay ta bắt gặp một Nguyễn Duy cũng nhìn trăng

mà nhớ về người bạn tri kỉ của mình Nguyễn Duy vốn là nhà thơ, chiến sĩ thuộc thế hệ những nhà thơ trưởng thành trong cuộc kháng chiến chống Mĩ Đây là thế

hệ từng trải qua bao thử thách gian khổ, từng chứng kiến bao hi sinh lớn lao của dân tộc và đồng đội trong chiến tranh, từng gắn bó với nhiên nhiên với đất nước Bài thơ được viết vào năm 1978, sau ba năm đất nước hoàn toàn giải phóng, khi người lính Nguyễn Duy trở về sống ở thành phố Trước những tiện nghi hiện đại, trước những cám dỗ tầm thường dễ khiến người ta quên đi những gian khổ Đúng

như một nhà thơ đã viết:“Có những lúc trên đường đời tấp nập/ Ta vô tình đã đi

lướt qua nhau” Mượn hình ảnh vầng trăng, bài thơ đã gợi nhắc thái độ sống “uống

nước nhớ nguồn”, ân nghĩa thủy chung cùng quá khứ của con người

Trăng là đề tài quen thuộc của thơ ca Với Nguyễn Duy, ánh trăng không chỉ

là một niềm thơ mà còn biểu đạt một hàm nghĩa mới mang dấu ấn của thời đại Trước hết, vầng trăng biểu tượng cho quá khứ nghĩa tình trong mỗi đời người

Hồi nhỏ sống với đồng với sông rồi với bể

Đây là những dòng cảm xúc chân thành của tác giả gợi tả hình ảnh vầng trăng trong quá khứ với biết bao kí ức tươi đẹp gắn bó với tuổi thơ Các hình ảnh

“đồng”, “sông”, “bể” kết hợp với các điệp từ “với” gợi lên một không gian bát

ngát, quen thuộc của tuổi ấu thơ nơi quê nhà Ngày bé, cuộc sống vô vàn khó khăn nhưng với trẻ thơ, đêm trăng lại là những đêm đẹp nhất, là những đêm bọn trẻ mong chờ nhất, bởi khi đó bọn trẻ có thể chơi biết bao trò chơi tụm năm tụm bẩy trên những cánh đồng sau mùa gặt, được tắm mát trên dòng sông quê hương quen thuộc hay trên những trên đê cùng lũ bạn hẹn hò chơi trò đuổi bắt…Và nơi ấy

trăng luôn là người bạn đồng hành, thân thiết gắn bó với những niềm vui trẻ thơ.

Để rồi khi đất nước có chiến tranh, những cô bé, cậu bé ngày nào đã lên đường ra chiến trường, đã trở thành những người lính quả cảm, kiên cường:

hồi chiến tranh ở rừng vầng trăng thành tri kỉ

Trăng trở thành người bạn tri kỉ, đồng cam cộng khổ, chia ngọt sẻ bùi với người lính, chia sẻ nỗi nhớ quê hương gia đình người thân, chia sẻ niềm vui chiến thắng, những mất mát hi sinh của đồng đội, luôn bên người lính trong những đêm đứng gác hay những nẻo đường hành quân:

Anh vẫn hành quân trên đường ra chiến dịch

Mé đồi quê anh bước trăng non ló đỉnh rừng”

Trăng khi đó là ánh trăng trong đêm tối chiến tranh, là niềm vui bầu bạn của người lính trong gian lao của cuộc kháng chiến – vầng trăng tri kỉ Nhân vật trữ tình gắn bó với vầng trăng trong những năm dài kháng chiến, bởi vậy mà trăng trở thành người bạn, người tình mà người lính tự nhủ với lòng mình là không thể quên được:

Trần trụi với thiên nhiên hồn hiên như cây cỏ

ngỡ không bao giờ quên cái vầng trăng tình nghĩa

Con người khi ấy sống giản dị thanh tao, chân thật trong sự hòa hợp với thiên nhiên trong lành, cuộc sống thật trong sáng và đẹp đẽ lạ lùng Chính điều đó

đã giúp người lính vượt qua mọi thử thách trên luyến lửa đấu tranh cam go ấy Trăng chính là biểu tượng cho thiên nhiên hồn nhiên tươi mát, cho vẻ đẹp vĩnh hằng của cuộc sống và cho cả quá khứ nghĩa tình

Khi chiến tranh kết thúc, hòa bình lặp lại thống nhất đất nước con người đã trở về chốn phồn hoa, được hưởng thụ cuộc sống hạnh phúc, khi đó mọi chuyện bắt đầu đổi khác:

Từ hồi về thành phố quen ánh điện cửa gương

vầng trăng đi qua ngõ như người dưng qua đường

Nếu như những dòng thơ đầu cho ta thấy tình bạn mãi mãi bền vững thì đến những dòng thơ này khiến ta thật ngỡ ngàng Nguyễn Duy thật tinh tế khi viết hai

câu thơ đối lập “ngỡ không bao giờ quên”; “như người dưng qua đường” Ngày

nào vầng trăng cũng đến bên người lính, đi qua ngõ nhưng anh đã lãng quên trăng Anh coi trăng như người dưng, người xa lạ không quen biết Tại sao lại có sự thay đổi ấy, phải chăng, từ ngày người lính đi ra khỏi cuộc chiến tranh, cuộc sống người lính đã thay đổi Từ hồi về thành phố, người lính xưa quen sống với những tiện

nghi hiện đại như “ánh điện, cửa gương” Cuộc sống công nghiệp hóa, hiện đại

hóa đã làm át đi sức sống của ánh trăng trong tâm hồn mỗi con người Ngày nào vầng trăng cũng đến bên người lính nhưng anh coi như không hề quen biết Anh đã trở thành một kẻ vô tình ăn ở bạc với vầng trăng Anh đã lãng quên đi quá khứ, lãng quên đi những năm tháng gian lao tình nghĩa Hình tượng tâm lý này cũng thường thấy khi cuộc sống nay đã khác xưa khi hoàn cảnh sống của con người thay đổi Câu thơ dửng dưng lạnh lùng, nhức nhối, xót xa nhiêu tả một điều gì bội bạc nhẫn tâm vẫn xảy ra trong cuộc sống, lẽ nào sự thay đổi về kinh tế, hoàn cảnh sống lại kéo theo sự biến đổi về lòng dạ con người? Khổ thơ đã lan tỏa ra một cảm giác buồn tiếc, nhẹ nhàng mà thấm thía Không biết đã có biết bao người đọc đã từ những dòng thơ này mà chạnh nghĩ đến sự sống hôm nay của chính mình? Phải chăng là, khi con người tự đóng khung vào những hộp bê tông vuông vức của những tòa nhà cao ốc, những thiết bị uy nghi hiện đại, chúng đã đã để cho những

vẻ đẹp mà trời đất hào phóng ban tặng cho con người trượt trên mặt con tim đã phần nào thô cứng? Chẳng phải là những buồn vui sướng khổ của cuộc sống hôm nay đã làm héo đi ít mơ mộng vốn đầy ắp ở hồn ta trong thời thơ trẻ, thời ta vẫn sống, vẫn cống hiến, tựa như vầng trăng kia, trong đẹp vô tư?

Thế nhưng người vô tình với trăng nhưng trăng vẫn đến bên người với một tình cảm tràn đầy không mảy may sứt mẻ Anh đã nhận ra trong một đêm mất điện:

Thình lình đèn điện tắt phòng buyn đinh tối om

vội bật tung cửa sổ

đột ngột vầng trăng tròn

Cuộc sống hiện đại tiềm ẩn những bất trắc Tình cờ điện mất, người lính không chịu nổi cảnh tối om trong một căn phòng hiện đại Sự xuất hiện trở lại của vầng trăng thật đột ngột, vào một thời điểm không ngờ Tình huống mất hiện đột ngột trong đêm khiến con người vốn đã quen với ánh sáng, không thể chịu nổi

cảnh tối om nơi căn phòng buyn đinh hiện đại Ba động từ “vội, bật, tung” đặt liền

nhau diễn tả sự khó chịu và hành động khẩn trương, hối hả của tác giả để đi tìm

nguồn sáng bất ngờ gặp lại vầng trăng tròn năm xưa Từ “đột ngột” gợi cảm xúc

ngỡ ngàng, ngạc nhiên, bối rối khi bắt gặp lại người bạn tình nghĩa năm nào Cuộc gặp gỡ này tạo ra bước chuyển biến trong nhận thức của người lính, tạo ra bước ngoặt trong suy nghĩ của người lính Sống ở chốn phồn hoa mấy ai còn nghĩ đến một vầng trăng hoài cổ:

Mình về thành thị xa xôi Nhà cao còn thấy núi đồi nữa chăng?

Phố đông còn nhớ bản làng Sáng đêm còn nhớ mảnh trăng giữa rừng?

(Việt Bắc – Tố Hữu)

Trong những khoảnh khắc đối diện với vầng trăng ấy, ân tình xưa lại bừng

tỏ, rưng rưng sống dậy trong lòng:

Ngửa mặt lên nhìn mặt

có cái gì rưng rưng

Trăng lãng du và con người lãng quên đã gặp nhau trong phút tình cờ Hai

từ “mặt” bằng phép nhân hóa và ẩn dụ đã diễn tả mặt người và mặt trăng ở tư thế

đối diện đàm tâm nhìn thẳng vào nhau và hỏi nhau rằng: “còn nhớ nhau chăng?” Câu thơ “ngửa mặt lên nhìn mặt” được gợi lên phản ánh một sự thật: người và trăng rõ ràng có sự phân biệt cao thấp về phương vị không gian, vầng trăng tít tắt trên trời đăm đăm nhìn xuống con người nơi mặt đất, còn để gợi nhớ Đúng hơn,

trăng gợi còn người nhớ Trăng khiến người ngửa mặt lên cao, để người sực nhận

ra, trong tiếc nuối, những gì cao cả mà mình đã bỏ quên, đã từng đánh rơi, làm mất – những gì đã tạo nên phần thanh khiết nhất của một tâm hồn, từng đem lại một

quãng đời rộng mở và đẹp đẽ với sự hòa hợp cùng “đồng”, “biển”, “sông”,

“rừng” Song rưng rưng “ngửa mặt lên nhìn mặt” còn là tư thế của một người

đang cảm thấy mình có lỗi, đang hối lỗi và cầu mong một sự khoan dung Đồng

thời từ láy “rưng rưng” còn gợi lên nỗi xúc động nghẹn ngào không nói lên lời.

Cuộc gặp gỡ tuy không tay bắt mặt mừng nhưng mà nó lắng ở cảm xúc, ở nước mắt, dưới hàng mi Một tình cảm tưởng chừng như bị nén lại nhưng lại cứ trào lên thổn thức xót xa

Trước cái nhìn như xám hối của nhà thơ trăng hiện lên bao cái còn mà con người tưởng chừng như đã mất, vẫn nguyên sơ như thuở ban đầu là đồng là sông là bể:

như là đồng là bể như là sông là rừng

Biện pháp tu từ so sánh kết hợp với giọng thơ trầm lắng như dồn về những lớp sóng của hoài niệm Trăng gợi lên bao liên tưởng sâu sắc Trăng nhắc về quá khứ, quá khứ xa và gần, đất nước và quê hương, thiên nhiên và cuộc sống, lao

động và chiến đấu Sự trở lại và liệt kê liên tiếp những hình ảnh “đồng, bể, sông,

rừng” không gợi sự khô khan mà gợi bao tình cảm suy ngẫm trải nghiệm Những

câu thơ như thước phim quay chậm của quá khứ qua con mắt người ngắm trăng, chính những thước phim quay chậm ấy làm người lính trào dâng những nỗi niềm

và những giọt nước mắt tuôn ra tự nhiên, không chút gượng ép nào, những giọt nước mắt ấy đã phần nào làm cho người lính trở nên thanh thản hơn, làm tâm hồn anh trong sáng lại Một lần nữa những hình tượng trong tuổi thơ và chiến tranh được láy lại làm sáng tỏ những điều mà con người cảm nhận được Vẻ đẹp mộc mạc ấy không bao giờ mất đi nó luôn lặng lẽ sống trong tâm hồn mỗi con người và

nó sẽ lên tiếng khi con người bị tổn thương Câu thơ liền mạch, nhịp thơ ngân nga thiết tha như lời tâm sự chân thành và sâu lắng

Trăng tràn đầy tình nghĩa nhưng đáng tiếc thay cái đáng quý ấy con người lại

bỏ rơi, nhưng điều làm ta xúc động là trăng không chỉ nhân hậu mà còn vị tha:

Trăng cứ tròn vành vạnh

kể chi người vô tình

Trong cuộc gặp gỡ này, trăng với người có sự đối lập Đối lập giữa sự tràn đầy của trăng và sự hụt hẫng chơi vơi của kẻ vô tình Trăng - hình ảnh thiên nhiên

theo qui luật “tròn vành vạnh” mặc con người thờ ơ vô tình Suốt bài thơ, vầng trăng được miêu tả với định ngữ “tròn”, tròn đầy tình nghĩa, thủy chung Đó chính

là giá trị tốt đẹp của quá khứ vẹn nguyên Trăng lúc nào cũng bao dung độ lượng với con người, ánh sáng của trăng không phải là sự bất động mà nó thức tỉnh con người, khiến con người phải suy nghĩ về mình

ánh trăng im phăng phắc

đủ cho ta giật mình

Con người như có một sự ân hận, xót xa vì đã vô tình với cuộc sống và con người, và cả những gì thân thuộc với quá khứ hiện tại.Trăng không trách móc, cũng chẳng dỗi hờn mà nghiêm khắc vị tha độ lượng nhưng đôi khi chính sự im lặng mới là sự trừng phạt nặng nề nhất Bài thơ có nhan đề ánh trăng nhưng đến đây ánh trăng mới xuất hiện Ánh trăng biểu hiện cho ánh sáng chiếu rọi lương tâm người lính, làm sáng lên góc tối, góc khuất nơi con người, đánh thức sự ngủ quên của con người trong đời sống đã hoàn toàn khác trước Ánh sáng ấy đã khiến người lính giật mình đó chính là sự bừng tỉnh của nhân cách trở về với lương tâm trong sạch tốt đẹp Đó là nỗi ăn năn nhân bản thức tỉnh tâm linh làm đẹp con người Cái

“giật mình” là cái cảm giác và phản xạ tâm lý có thật của một người biết suy nghĩ, chợt nhận ra sự vô tình bạc bẽo, sự nông nổi trong cách sống của mình.Cái giật mình chứa đựng cả tình yêu hi vọng Sự xao động trong lặng yên này như một mạch nước ngầm trào lên xua đi bao nỗi lầm để bắt đầu một cuộc sống lặng lẽ Ánh trăng mang sức sống nỗi niềm quá khứ với hiện tại để soi lòng

Với giọng điệu tha thiết trầm lắng, suy tư lặng lẽ, với hình ảnh thơ đẹp giàu biểu tượng, kết hợp với thể thơ năm chữ sáng tạo bài thơ cho ta hiểu con người có thể vô tình lãng quên nhưng thiên nhiên nghĩa tình thì luôn tròn đầy bất diệt Vì thế trăng không chỉ là chuyện của một người, một thế hệ mà nó có ý nghĩa với nhiều

thời Nó cảnh tỉnh và gợi con người về một lối sống đẹp ân nghĩa thủy chung Bài thơ nói đến trăng nhưng lại là chuyện đời khơi đúng cội nguồn đạo lý của dân tộc Bởi thế nó thấm thía và xúc động vô cùng Bài thơ cũng gợi cho ta nhiều suy ngẫm xem mình đã sống ra sao, sống như thế nào cho xứng đáng

Page 8