ÁNH TRĂNG (2)

Bài thơ như một lời tâm sự chân thành: “Vầng trăng không chỉ là vẻ đẹp của thiên nhiên đất nước mà nó còn gắn bó với tuổi thơ, với những ngày kháng chiến gian khổ”.. hai câu thơ đầu nhà

Đề bài: Phân tích bài thơ “Ánh trăng” của Nguyễn Duy

Bài làm

Có nhiều tác phẩm vừa mới được ra đời đã bị chết yểu Có nhiều tác phẩm gây dư luận xôn xao một thời rồi bị độc giả lãng quên cùng thời gian Nhưng cũng

có những bài thơ, truyện ngắn để lại trong lòng người đọc nhiều cảm xúc sâu sắc

Và bài thơ “Ánh trăng” của Nguyễn Duy chính là tiêu biểu cho điều đó - bài thơ

vượt dòng thời gian đi cùng năm tháng Trăng là đề tài muôn thuở của thi ca Với ánh sáng huyền diệu, với chu kì tròn khuyết lạ lùng, trăng đã gợi cho các thi nhân

cổ kim nhiều ý tưởng sâu xa Nguyễn Duy là nhà thơ lớn lên từ đồng quê, trăng như một ám ảnh Rồi xê dịch với thời gian và không gian, trăng vẫn theo đuổi nhà thơ và thế là thành thơ, thành triết lí

Tác phẩm ra đời năm 1978 tại thành phố Hồ Chí Minh, ba năm sau ngày

miền Nam hoàn toàn giải phóng Bài thơ như một lời tâm sự chân thành: “Vầng trăng không chỉ là vẻ đẹp của thiên nhiên đất nước mà nó còn gắn bó với tuổi thơ, với những ngày kháng chiến gian khổ” Bài thơ “Ánh trăng” được viết theo thể thơ

năm chữ, nhip điệu linh hoạt thể hiện sự vận động của không gian, của thời gian

Nếu như trong bài thơ “Tre Việt Nam” câu thơ lục bát có khi được tách ra thành hai

hoặc ba dòng thơ để tạo nên hiệu quả nghệ thuật biểu đạt gây ấn tượng, thì bài thơ

“Ánh trăng” này lại có một nét mới Chữ đầu của dòng thơ, câu thơ không viết hoa.

Phải chăng nhà thơ muốn cho cảm xúc được dào dạt trôi theo dòng chảy của thời gian kỉ niệm?

Vầng trăng đối với mỗi chúng ta không bao giờ có thể quên bởi nó là một vật

kỉ niệm thiêng liêng, nó đem lại ánh sáng xua tan đêm tối Nó là tri kỉ hai câu thơ đầu nhà thơ nói về vầng trăng của tuổi thơ và vầng trăng của thời chiến tranh:

“Hồi nhỏ sống với đồng với sông rồi với bể”

Vầng trăng tuổi thơ trải rộng trên một không gian bao la Hai câu thơ mười

tiếng, gieo vần lưng (đồng - sông), từ “với” được điệp lại ba lần nhằm điễn tả một

tuổi thơ đi nhiều, được hạnh phúc cảm nhận những vẻ đẹp kì thú của thiên nhiên, từng được ngắm trăng trên đồng quê, ngắm trăng trên dòng sông và ngắm trăng trên bãi bể Ta nhìn thấy hồi ức được kể lại bằng hình ảnh Hình ảnh chuyển rất nhanh, cái hay là bằng hình ảnh không gian đã diễn tả được sự vận động của thời gian

Hai câu tiếp theo nói về thời chiến tranh, vầng trăng của người lính, trăng đã thành tri kỉ:

“hồi chiến tranh ở rừng

vầng trăng thành tri kỉ”

Tri kỉ là biết người biết mình, bạn tri kỉ là người bạn rất thân, hiểu biết mình Trăng với người lính, với nhà thơ trong những năm ở rừng thời chiến tranh đã trở thành đôi bạn tri kỉ Người chiến sĩ nằm ngủ dưới trăng, giữa rừng khuya sương muối, người chiến sĩ đứng chờ giặc tới dưới ánh trăng Con đường hành quân của người lính nhiều đêm đã trở thành con đường dát vàng Trăng đã chia ngọt sẻ bùi hân hoan trong niềm vui thắng trận với người lính tiền phương Đất nước đã trải qua những năm dài máu lửa, vầng trăng với anh bộ đội đã vượt lên mọi tàn phá hủy diệt của bom đạn quân thù Thật thú vị khi đọc những vần thơ của Nguyễn Duy vì

nó đã mở ra trong lòng nhiều người một trường liên tưởng

Khổ thơ thứ hai như một lời nhắc nhở của tác giả về những năm tháng gian lao đã qua của cuộc đời người lính gắn bó với thiên nhiên, với đất nước bình dị, hiền hậu Bằng nghệ thuật ẩn dụ, so sánh nhà thơ đã làm nổi bật chất trần trụi, chất hồn nhiên của người lính những năm tháng ở rừng Đó là cốt cách của các anh:

“Trần trụi với thiên nhiên hồn nhiên như cây cỏ ngỡ không bao giờ quên cái vầng trăng tình nghĩa”

Vầng trăng là biểu tượng của của những năm tháng ấy, đã trở thành vầng trăng tri kỉ, vầng trăng tình nghĩa, ngỡ như không bao giờ có thể quên Một ý thơ làm động đến tâm hồn như một thức tỉnh lương tâm đối với những kẻ vô tình

Sự thay đổi của lòng người thật đáng sợ phải không ? Hoàn cảnh sống thay

đổi con người dễ thay đổi, có lúc trở nên vô tình, có kẻ dễ trở thành “ăn ở bạc” Từ

ở rừng, sau chiến tranh trở về thành phố được sống sung sướng ở buyn-đinh cao ốc, quen ánh điện cửa gương, vầng trăng tri kỉ - vầng trăng tình nghĩa đã bị con người lãng quên, dửng dưng Cách so sánh của tác giả làm chột dạ nhiều người:

“Từ hồi về thành phố quen ánh điện cửa gương vầng trăng đi qua ngõ như người dưng qua đường”

Trăng còn được nhân hóa lặng lẽ đi qua đường, trăng bây giờ như người dưng đi qua chẳng còn ai nhớ, chẳng còn ai hay Những câu thơ rất bình dị, giọng thơ thầm thì như trò chuyện, giãi bày tâm sự cho nên chất trữ tình của thơ trở nên sâu lắng chân thành

Cũng như dòng sông có thác ghềnh, quanh co uốn khúc Cuộc đời con người

cũng có những biến động li kì Ghi lại một tình huống “cuộc sống thành thị” của

những con nguồi mới ở rừng về thành phố, nhà thơ chỉ sử dụng bốn câu thơ, hai

mươi từ Các từ “thình lình, vội, đột ngột” gợi tả tình thái đầy biểu cảm:

“Thình lình đèn điện tắt phòng buyn-đinh tối om vội bật tung cửa sổ đột ngột vầng trăng tròn”

Trăng xưa đã đến với người, vẫn tròn, vẫn đẹp, vẫn thủy chung với mọi người, mọi nhà, với thiên nhiên, với người lính Người ngắm trăng rồi suy ngẫm bâng khuâng:

“Ngửa mặt lên nhìn mặt

có cái gì rưng rưng như là đồng là bể như là sông là rừng”

Hai chữ “mặt” trong một câu thơ Mặt trăng, mặt người cùng “đối diện đàm tân” với nhau Trăng chẳng nói, trăng chẳng trách gì cả, thế mà người lính cảm thấy “có cái gì rưng rưng” “Rưng rưng” nghĩa là vì xúc động, nước mắt đang ứa

ra sắp khóc Giọt nước mắt làm cho lòng người thanh thản lại, cái tốt lành hé lộ, bao kỉ niệm đẹp của một đời người ùa về, tâm hồn gắn bó, chan hòa với thiên nhiên, với vầng trăng, với đòng, với bể, với sông, với rừng, với quê hương đất

nước Cấu trúc câu thơ song hành, với biện pháp tu từ so sánh, với điệp ngữ “là”

cho thấy ngòi bút của Nguyễn Duy thật tài hoa Ta thấy đoạn thơ hay ở chất thơ bộc bạch chân thành, ở tính biểu cảm, ở hình tượng và cảm xúc Từ ngôn ngữ hình ảnh đi vào lòng người, khắc sâu điều nhà thơ muốn tâm sự với chúng ta một cách nhẹ nhàng, thấm thía

Một khoảnh khắc im lặng trong hiện thực nhưng trong nội tâm con người nỗi xúc động trào dâng đến đỉnh điểm Mọi kí ức của một thời xa xăm, một thời gian khó, gắn bó thuở nào bỗng dội về trước mặt: Trăng! Đó là những kỉ niệm của tuổi thơ êm đềm hạnh phúc Trăng! Đó là đồng, là bể, là quê hương làng xóm và những người thân yêu ruột thịt Trăng! Đó còn là sông là rừng, là những người đồng chí anh em Trăng! Đó là những vui buồn – hạnh phúc, những cay đắng ngọt bùi một thuở Thế mà lòng người đã sớm quên mau để bay giờ chợt giật mình, chợt sực tỉnh, xót xa ân hận, để phải rưng rưng không nói thành lời

Có cái gì đó trào dâng lên trong long người, rưng rưng, cay xè và giọt lệ như

sắp tuôn trào bên hàng mi Nhà văn Nam Cao đã từng nói rất đúng rằng: “Nước mắt

là tấm kính biến hình của vũ trụ” Nước mắt có thể thanh lọc tâm hồn con người,

khi nào người ta còn biết khóc là khi họ còn có một trái tim, một tấm lòng để rung

động và yêu thương Cái tốt lành trong sáng đã hé nở trong hai chữ “rưng rưng”

nao lòng người ấy Nguyễn Duy gặp lại ánh trăng như gặp lại một không gian tình

nghĩa: “đồng, bể, sông, rừng” Ánh trăng soi rọi tâm hồn, khiến nhà thơ bừng tỉnh:

“Trăng cứ tròn vành vạnh

kể chi người vô tình ánh trăng im phăng phắc

đủ cho ta giật mình”.

Khổ thơ kết bài của bài thơ là hai vế đối lập mà song song Đối lập giữa cái tròn đầy vành vạnh của vầng trăng là hao khuyết thiếu hụt của kẻ đã vô tâm quên đi quá khứ Cái quá khứ ân tình, thủy chung mà họ ngữ không bao giừo quên Đối lập giữa cái im lặng độ lượng của trăng là sự thức tỉnh trong lương tri con người Đối lập giữa hiện tại và quá khứ Suy nghĩ của tác giả ở khổ thơ này đã được nâng lên tầm cao triết lí Nếu ai đó có lúc quên đi những điều thiêng liêng tốt đẹp của quá khứ thì phải có những lúc giật mình tỉnh thức trong hiện tại mới mong đạt được những ân nghĩa tốt lành ở tương lai Bởi đó là chân lí đã trở thành đạo lí của người

Việt Nam ta: “Uống nước nhớ nguồn”.

Tròn vành vạnh là trăng rằm, một vẻ đẹp viên mãn “Im phăng phắc” là im như tờ, không một ttiếng động nhỏ Vầng trăng cứ tròn đầy và lặng lẽ “kể chi người

vô tình” Là biểu tượng của sự bao dung độ lượng, của nghĩa tình thủy chung trọn

vẹn, trong sáng mà không hề đòi hỏi đền đáp Đó cũng là phẩm chất cao cả của nhân dân mà Nguyễn Duy cũng như nhiều nhà thơ cùng thời đã phát hiện và cảm nhận một cách sâu sắc trong thời chiến tranh chống Mĩ

“Ánh trăng” là bài thơ hay của Nguyễn Duy Qua bài thơ tác gỉa tâm sự với

người đọc những sâu kín nhất nơi lòng mình Chất triết lí thâm trầm được diễn tả

qua hình tượng “ánh trăng” đã tạo nên giá trị tư tưởng và nghệ thuật của bài thơ.

Không nên sống vô tình, phải thủy chung trọn vẹn, phải nghĩa tình sắt son với bạn

bè, đồng chí, nhân dân Đó là điều mà Nguyễn Duy nói thật hay, thật cảm động qua bài thơ này Từ một câu chuyện riêng, tiếng thơ của Nguyễn Duy như một lời cảnh

tỉnh, nhắc nhở thấm thía về thái độ sống “uống nước nhớ nguồn, ân nghĩa thủy chung” cùng quá khứ Có lẽ vì vậy mà đến với “Ánh trăng”, người đọc nào cũng

thấy lòng mình dường như lắng lại