Quản lý báo chí trong bối cảnh mới những vấn đề đặt ra

Quản lý báo chí trong bối cảnh mớỉ: Những vấn đề đặt ra Thời gian qua, báo chí dã tích cực góp phần tuyên truyền, phổ biến chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà n

Quản lý báo chí trong bối cảnh mớỉ: Những vấn đề đặt ra

Thời gian qua, báo chí dã tích cực góp phần tuyên truyền, phổ biến chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; đâu tranh, phản bác quan điểm, luận điệu sai trái của các thế lực thù địch, cơ hội chính trị; thực hiện ngày càng hiệu quả chức năng giám sát và phản biện xã hội, tích cực tham gia đâu tranh phòng, chếng tham nhũng, lãng phí, tiêu cực Tuy nhiên, trong bốì cảnh mới, quản lý báo chí gặp không ít vấn đề phức tạp được đặt ra, yêu cầu các nhà quản lý phải hiểu thấu đáo đề có cách giải quyết phù hỢp và hiệu quả.

BỐI CẢNH MỚI TÁC ĐỘNG ĐẾN quảnlý

BÁO CHÍ

Saugần 35 năm Đổi mới, sức mạnhtổng hợp,vị thế

quốc tế của ViệtNam ở khuvựcvà thế giới đãđược

nâng lên, tạođiềukiệnthuận lợi cho việcđẩymạnh

hội nhậpquốc tếtrong giai đoạn tới.Tình hình anninh

chínhtrị,ưật tự an toàn xã hộiữong nưđc cơ bản được

giữ vững và ổn định;hệ thông chínhtrịtiếp tục được

cúngcố; nhà nước pháp quyềntiếp tụcđược xây dựng

và hoàn thiện

Báo chí làmột hoạt độngđặcbiệt mang tính chính

trị-xã hội, điđầu trên mặtữậntuyêntruyền đường lôi,

chủ trương của Đảngvàchính sách, pháp luật cỏaNhà

nước.Vớĩmụctiêu giữ vững ổnđịnh chính trị, cùng cố sự

thốngnhất ý chí trong Đảng,báo chí là diễnđàn dân chủ

của nhândân, có trách nhiệm nâng caonhận thức, định

hướng tư tưỏng,tăng cường sựđồng thuận của xãhội

Trong giai đoạn phát triển mới của đất nước, báo chí

nước tadã và đang đứng trước nhiều thờicơ, thuận lợi và

cả nhữngkhó khăn, thách thức không nhỏ Vì vậy việc

nhậnthức đúng về nhũngthuận lợi, cũng như những khó

khăn, thách thức trong công tácquản lý báo chí hiệnnay

sẽ góp phầngiúp báo chípháttriển đúng quy luật, hoàn

thành trách nhiệm, sứ mệnhđối với đấtnước,nhân dân

1 Báo chí chưa phái huy được vai trò trong ngăn

chận, đẩy lùi suy thoái về tư tường chính trị

Báo chí cách mạng 95 năm qua đã gópj>hầntuyên

truyền,phổbiến chủ trương, đường lối của Đâng,chính

sách, phápluật củaNhà nước; díu ưanh, phân bác

quan điểm,luận điệu sai tráicủa các thế lựcthù dịch,

cơhội chính trị; thực hiện ngàycàng hiệu quả chức

năng giám sát và phảnbiện xã hội, tíchcựctham gia

đấu tranhphòng,chốngthamnhũng, lãng phí, tiêucực

Tuynhiên, những năm gần đây, việcpháthuy vai

trò báochítrongngăn chặn, đẩy lùi suy thoáivề tư

tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, tự diên biến”, tự

chuyên hóa" trong nội bộ chưa đáp ứng yêu cầu,nhiệm

vụ trong tìnhhìnhmới và còn nhiềubất cập, hạn chế Công tác chỉđạo, định hướng và cung cấp thôngtinchobáochí chưa chủ động vàkịpthời, hiệu lực, hiệu quả chưa cao Những biểu hiện suy thoái

về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống,

“tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”có dấu hiệu gia tăng trongđội ngũnhững người làm báo

Vai trò của HộiNhàbáo Việt Nam, Hội Xuấtbản ViệtNam trong việc bồi dương đạo đức, chuyên môn,nghiệpvụ cho hội viên chưaphát huy đúngmức Côngtác đào tạo bởi dưỡngcánbộquẵn

lý,phóng viên,biên tập viên các cơ quan báochí chưa đáp ứngđược yêu cầu của tình hìnhmới

2 Công tác quàn lý nhà nước về báo chí còn nhiều hạn chế

Trướcsự phát triển nhanhchóng cùa công nghệthôngtin, xu hướng hộirụ về công nghệgiữa viễn thông,truyền thông

và internet diễnra mạnhmẽ, dođó nhiều quy định cửa Luật Báo chí hiện hành dã không còn phù hợp,tạo nên nhừng vưông mắctrong côngtác quảnlý nhà nướcve báo chí

Mối quan hệ giữacơquan chù quản

vàcơ quanbáo chí chưa được quy định mộtcách rõ ràng; nhiềutrường hợp cơ quan chủquân buông lỏng vai trò trách nhiệm của mình làmcho tờ báoxa rời tôn chỉ,mục dích, không hoàn thành nhiệm vụ củamình, việc chấn chỉnh, xử

lý những saiphạmcủacơ quan báochí đôikhi cònthiếu kiên quyết, nểnang Việc bổ nhiệmngười dứng đầucơ quan báo chí, trong một số trường hợp,còn thiếu

*PGS, TS., Học viên Báo chi và Tuyên truyền

4

cơ sở chưa được mộtsố cơ quanchủquản

coi trọng, nêndẫnđến việc một số cá nhân

ở cơquan báochíphản ứng, thậmchícó

khiếunại,tốcáo đôi với cơ quan chủ quàn

Đặc biệt, có trường hợp người đứng đầu

cơ quan báo chímất uy tín lãnh đạo trầm

trọng,nhưng cơ quanchủquảnvẫn không

cóphương án thay thế, nên để nội bộ cơ

quan báo chí mất đoàn kết kéo dài

Mộtsố cơ quan chủ quản chưaquan

tâmđúngmứctớicông tác đào tạo, bồi

dương, nângcao nhận thức chính trị cho

phóng viên, biên tập viêncủa cơ quan

báo chí thuộc quyền.Côngtácchỉđạo,

quản lýthông tin đôilúc còn chưa chủ

động,chạytheo sự vụ

Trong năm 2019, cáccơ quan quẫn lý

nhà nước đã tiến hành thanh, kiêm tra,

xử phạt vi phạm hành chính 29 cơquan

báochí với tổng số tiềnlà 675,1triệu

đồng, ưongđó có 6 trường hợp lĩnhvực

phát thanh, truyền hlnh văthông tin điện

tử,23trường hợp báo, tạpchí in, điện tử

Các hànhvi bị xửphạt chủyếulà hànhvi

thông tin sai sự thật gây hậu quả nghiêm

họng Cơquan quânlý nhà nướccững

đã ban hành các quyếtđịnh thu hồiThẻ

nhà báo đối với trường hợpdo có sai

phạm và bịxử lýkỷ luật (Cục Báo chí

- BộThông tin vàTruyềnthông,2019)

3 Cách mạng Công nghiệp lần thứ

Tư và kỷ nguyên truyền thông số

Cuộc Cách mạng này đã mở ra nhiều

cơ hộivà cũngđặtra nhiều tháchthức

đối với mổiquốc gia, tổ chức và cấnhân;

đồng thời, đã và đangtác động ngày càng

mạnh mẽ đếntâ't cảcác lĩnhvực của đời

sốngkinhtế - xã hội củađất nước Mức

độ chù động thamgia cuộc Cáchmạng

Cong nghiệp lần thứ Tư cuanước ta còn

thấp?Thể chế,chính sách còn nhiều hạn

chê và bất cập Cơ cấuvà chấtlượng

nẹuồn nhân lực chưa đápứngđược yêu

cau Khoa học,công nghệ và đổi mới

sáng tạo chưa thực sự là động lực phát

triển kinh tế- xã hội; hệthống dổi mới

sáng tạoquốcgiamớiđượchìnhthành,

chưa đồngbộ và hiệu quả

Quá trìnhchuyểnđoisố quốc giacòn

chậm, thiếu chỏ động do hạ tang phục vụ

quá trình chuyển đổi sốcòn nhiều hạn chế;

nhiềudoanh nghiệp cồnbị dộng, năng lực

tháp.Kinhtế số có quymô còn nhố.Việcđâu tranh với tội phạm, bảo đảm an ninh mạng còn nhiều tháchthức1 Trong Cáchmạng Côngnghiệp lần thứTư và kỷ nguyêntruyềnthông số, phương thứcđọccủa con người

có nhiềuthay đổi, ngàycàng hướng tới phụcvụnhucầu cùa cá nhân, đọc để hưởngthụvàgiải trí, thưgiãn Độc giả đã không còn bị động tiếp nhận thông tin, tri thức như trưđc đâynữa; ngược lại, họ đã trồ thành nhân tố đóngvai trò trung tâm, hoàn toàn chủ độngnongviệc lựa chọn phương thức tiếp nhận thông tin,trithức.Do

đó, tác giả vàtòa soạn đã mất đi vai trò trung tâm như trong thờiđại của in ấn,phát hành báo chítruyền thống Trongbôì cảnh đó, tòa soạn phảilấy việcđáp ứngnhu cầu của độc giả làm mục tiêu cho sự tồn lạivà pháttriển, cũngnhư tiêu chíđánhgiá sựthànhcôngcủa minh

4 Sự tác dộng tiêu cực cùa cơ chế thị trường

Đây được coilà một nguyênnhân chínhdẫnđến sự suy giảm đạo đức nghềnghiệp của đội ngũ nhàbáo Nen kinhtế thịtrường cóhai mặt: tíchcựcvàtiêu cực,

vì vậy sự tácđộng củanóđến đạo đức của ngườilàm báo cũng theo haihướng,tác động tíchcực và tácđộng tiêu cực.Phát triểnkinhtếthị trường dồng nghĩa với việc chtỉng taphải tôntrọng các quy luật của thị trương, không chỉ trong hoạtđộng kinh doanh, màcả trongcác hoạt động về văn hóa,xã hội Đi cùngvới sựthayđổi

về kinhtế, vật chất là sự thayđổi các giá trị tinh thần, các chuẩn mực đạo đức; chủ nghĩacá nhân, thực dụng

có điềukiện để phát triển và dược đề cao Một sốcơ

sởkinh tế, vìmuốn che đậy những việc làm bất chính,

đã tập hợp xungquanh mình các “chiến hữu” là nhà báo, lợidụng họ bảovệ mình trước côngluận Không

ítdoanh nghiệp đã luồn lách,hoạt động sai ưái Một số nhà báođã lợi dụng tình trạng nàyđểđe dọa,tống tiền cácdoanh nghiệp đó Có lúc,có nơitừng nhóm nhà báo đến“thăm ”đến gợi ý các cơ sở, doanh nghiệp sai phạm Họ tự mìnhragiá, đòi tiền bằng việcliênketlạiđể gây áplực đe dọahoặc “đánh hội đồng”cơ sở.Những bài viết cùa bộ phậnnhà báo này

đã tung hỏa mùvào cuộc sông, làm chongười đọc dễ nhầm lẫn đúngsai

Một sốnhà báo khác lại biến cơ quanbáo chí thành

tổ chức kinhdoanhđơnthuần ưonglĩnh vực vănhoá,

họ cho "ra lò" những bài viết có nội dung thấp kém, thậm chí là độc hại, như: khai thác nhữngchuyên giật gân, moi mócđời tư, đưanhững hìnhânh thiếuthẩm

mỹ, lànhmạnh,đi vào những chitiết, dề tài bạo lực, tình dục nhămcâu khách,kích thích trí tòmò của công chúng có thịhiếu tầm thường.Phươngchâm cùa

họ “bán chạy sản phẩm bằng bất kỳ cách nào" Một số khác tự nguyên bánđứng”măngsétcho

tư nhân, thậm chí chõ người nước ngoài để họ mặc sức thao túngtờbáo2

'Bộ Chính trị (2019) Nghị quyết số 52-NQ/TW, ngày 27/9/2019 về môt số chủ nương, chính sách chù dông tham gia cuộc Cách mạng Công nghiệp lán thứ Tư

* Phỏng vấn sâu nhà báo Hữu Thọ, nguyên Trưởng ban Tư tưởng - Vfin hóa Trung ương (nay )à Ban Tuyên giáo Trung ương)

5

Báo chi đã tich cực góp phàn tuyên trưyên phó biên chu (ruưng đirong lốI CU.1 Đang,

chinh sách, pháp luật cùa Nhà nước

5 Yêu cầu của Quy hoạch phái triển và quản lỷ báo

chí toàn quốc đến năm 2025

Ngày 03/4/2019, Thù tướng Chính phủNguyễn

Xuân Phúc đã ký ban hànhQuyết định số 362/QĐ-TTg

phê duyệt Quy hoạch phát triểnvàquảnlý báochítoàn

quốc đến năm2025 Đây Jàchủ trương của Ban Chấp

hànhTrung ương ĐảngCộng sản Việt Nam,làvănbản

pháp lý có tínhnền tảngchoviệc đổimới môhình và tổ

chức, quản lý nềnbáo chí nhằmphát triểnxãhộithông

tin,cũng là yêucầucấp bách của thựctiễnbáochí trước

sự thayđổi và phát trien mạnh mẽ của Cáchmạng Công

nghiệp lần thứ Tư ỏViệt Namhiện nay

MụctiêuQuy hoạchphát triển và quản lý báo chí

toàn quốcđếnnăm 2025 là sấpxếphêthống báochí

gắn vớiđổimới mô hình tổchức, nâng cao hiệu quả

lãnhđạo,quảnlý báo chí để phát triển hệ thống báo

in, báo hình,báo nói,báo điện tử Xây dựng một số cơ

quanbáo chí chủ lực, đa phương tiện làm nòng cốt,có

vai trò dinhhướng dưluận xã hội, thôngtinđôì ngoại

Sắpxếp hệ thống báo chí, khắc phục tình trạng chồng

chéo, đầu tư dàn trải, buông lỏngquản lý hoạt động

xa rời tôn chỉ, mục đích; gắn vớiviệc xác định rõưách

nhiệm lãnh đạo, quẫn lýbáo chí củacác câp ủy Đảng,

chínhquyền, nhát là của người đứng đầu cỡquan chủ

quầnvàcơ quanbáo chí Xây dựng đội ngũ cánbộ

quản lý,phóng viên, biên tậpviêncóđủphâra chất,

nănglực đáp ứng yêu cầu phát triểnbáo chí trong lình

hình mới

Quy hoạch phân khúc theo 4 nhóm cơ quanchủ

quẳn then chốt được xácdịnh cụthể, baogồm: Báo chí

Trung ương; Báo chí của các bộ,ngành; Báo chíđịa

phương;Báochí cùa các tổ chức xãhội - nghề nghiệp,

lổchức tôngiáo, doanh nghiệpnhà nưđc

Quyhoạchphát triển và quản lýbáo chí toàn quốc

xácđịnh rõchiếnlượcphát triển sản phẩm báo chí tích

hợp (báo in-báo mạng điện tử;tạp chí in -tạpchíđiện

tử; phátthanh - truyền hlnh) ỏcác cơ quan báo chí trung ương và địaphương, tạocơ chế và đầutưnẹuồn lực choviệc phát triển báo chí truyềnthôngđa phương tiên, tạo cơ sở cho pháttriển báo chí -truyền thông đa nền tảngở ViệtNam Những yêu cầu này dã tác dộng không nhỏdến quản lý báo chí ồ nước

ta hiện nay

NHỮNG GIẢI PHÁP TRONG THỜI GIAN TỚI

Trước sự tác động cùa bối cảnh mởi, quẩn ỉý báo chỉ can xác định dúng phương hướng và chú trọng thực hiện đồng bộ,quyết liệt những nhiệm vụvà giải pháp sau dây:

Thứ nhất, quản tỷ nhà nước về báo chí

- Tiếp tục tăng cườngsự lãnh dạo của Đâng, sự quản lý của Nhà nước,sự phôi hợp đồng bộ, chặt chẽ của cảhệ thống chính trị,sự đồng thuận trong nhân dân

đểphát huy vaitrò của báo chí trong đấu tranh phòng, chống suy thoáivề tưrường chính trị,dạo đức, lốì sống, “tựdiễn biến”,“tự chuyển hóa” ttong nội bộ Ban Tuyên giáo Trungương là cơ quan trực tiếp chỉđạo,định hưóng thôngtin, tuyên truyền; BộThông tin và Truyền thôngchịu trách nhiệm quản lý nhà nước

về báochí Hội Nhà báo Việt Nam,Hội Xuất bản Việt Nam phát huy vai trò trong việc nâng cao ưách nhiệmxã hội, nghĩa vụ công dân,đạo đức nghề nghiệp củanhữngngườilàm báo

- Tiếptụcthực hiện Quyhoạchphát ưiển và quản lý báo chí toànquốcđến năm 2025, sắp xếphệ thống báo chí hợp

lý, ưánh trùng lặp,lãngphí và phù hợp vói thực tếphát triểncủa đất nướchiện nay Rà soát,chấn chình tình ưạngcơ

quan báochíxa rời tônchỉ, mục đích, không chấp hành nghiêm các quy định của pháp luật về báochí

- Tiep tục hoàn thiệnhệ thống pháp luật về báo chídể có hành lang pháp

lý sát thực tế, tạo điều kiện cho báochí phát triển vàtăng cường hơn nữacông tác quảnlýnhànữớc về báochí

- Nhànước cần dầutư có trọng diểm nhằmphát triểncơsở hạ tầng cho các

cơquan báo chí thuộc hệ thống chínhtrị, quy địnhrõyêu cầu vềnộidung cho các dòng sản phẩm báo chí Nhànước đầu

tư cho các cơ quan báo chíchủ lực gắn với yêu cầu hiện đại hóa, ứng dụng công nghẹ truyềnthôngtiên liến vàcó cơ chế

cận công nghệ truyền thôngtiên tiến;

Đầutư nghiên cứu, phát triền các công

cụ, giải pháp kỹ thuật đểquản lýtốtbáo

chíđiên tử, thông tin mạng Tăng cường

phối hợp giữa cáccơquan,các chương

trình, để án, dự án bảođảm an toàn, an

ninh thông tin mạng, tăng diện bao phủ

thông tin chính thống,đúng định hướng;

đồng thời, ngăn chặn, hạn chế tácđộng

của thông tin độchại, tiêu cực

- Tăng cường lãnh đạo côngtác cán

bộ, chỉ đạo, quảnlý nộidung, định hướng

chính trịcủa báo, kinh tế của cơ quan báo

chí Tăng cườngvàthực hiện nghiêmtúc

việc quy hoạch, kế hoạch đào tạo, bồi

dưỡng;rà soát,kiện toàn, bố trí cán bộ

lãnh đạo và đội ngũ phóngviên báo chí,

bảo đẩm tiêu chuẩnchính trị, nghiệp vụ

Chíđạo, kiểm tra các hoạt động kinh

doanhdịch vụ, tài trợ củacơ quan báo

chí theo đúng quy định của phápluật

- Tậptrung xử lýcăn bản các tồn tại

kéo dài, như: “báo hóa” tạp chí, trang

thông tin diện tửtổnghợp,mạng xã hội,

những nhiễucá nhân, tôchức,doanh

nghiệp, không tuân thủ tôn chỉ, mục

đích, vi phạm đạo dức người làmbáo

Thứ hai, về phủi cơ quan chủ quản

báo chí

- Cơ quan chủquản báo chí chỉ đạo

thựchiện nghiêm túc, hiệu quả định

hướng thông ùn của BanTuyên giáo

Trungương; tônchỉ, mụcđích được quy

định nong giấy phép hoạt động báo chí;

giữ vững kỷ luật thông tin; xử lý nghiêm,

kịp thời các sai phạm của cơ quanbáo

chí và cóc cá nhân liên quan

- Thực hiện trao đổi thôngÚn thường

xuyên giữa cơquan chủ quản báo chí với

BanTuyên giáo Trung ương nhằmnâng

phốihợp chặt chẽ với BộThông tin và Truyền thông nhằm nâng cao hiệu quẳ quảnlý nhà nước về báo chí

- Xâydựng, hoàn thiện quy chế làm việc giữacơ quan chỏ quẳn vàcơ quan báo chí

Thứ ba, về phía các cơ quan báo chí

-Cần nângcao bảnlĩnh chínhtrị, ýLhức trách nhiệm, nănglực, trình độ quản lý của đội ngũ cánbộ lãnhđạo, quảnlý; nâng caochấtlượngđộingũ phóng viên, biên tậpviên cả vềchínhtrị, tư tưởng,trình độ chuyênmồn, nghiệpvụ, đạo đứcnghềnghiệp

-Tăngcườngcôngtácxây dựngvà nâng cao chất lượnghoạtđộng của các tổ chức đảng, đoàn thể ưong các cơ quan báo chí

- Rà soát, bổ sung, hoàn thiện cơchế quảnlý,quy chế hoạt động,quytrìnhnghiệp vụchuyên môn, tăng cường tínhcông khai, minh bạch, pháthuy dân chủ, xác định rõthẩm quyền và trách nhiệm củatừng vị trí côngtắc, nhất làữáchnhiệm của ngườiđứng đầu

-Tăng cườngchấtlượng thông tin, tuyên truyền; chú trọng tính địnhhướngchínhtrị -tư tưởng,tínhvăn hóa, khoa học; cổ vũ thànhtựu của công cuộc Đổimói; coi trọng việcphát hiện, biểu dương các nhântố mói, điển hình tiên tiến; tích cực đấu tranh, góp phầnngăn chặn và từngbước đẩy lùi thamnhũng, lãng phí, tiêu cực vàtê nạn xã hội, nâng cao thức tráchnhiệm, dũngkhívàquyếttâm đâu tranhvới sai trái, tiêu cực

-Cách mạngCông nghiệp lần thứ Tư và kỷ nguyên truyền thông số đòihỏi phải có một kếtcấu hạ tầng côngnghệthông tinmở Do đó,cần phải chuẩn bị đầy

dủđiều kiện vànăng lực để chuyểndần sangin ân, phát hànhbáo chísố; nâng cao chất lượng bản thảo quasựchủ động,tích cực tìm kiếm nhũng đề tàiđúng với “hơi thở” củathời đại, đáp ứng kịp thời nhucầu cua độc giả; tãng cường năng lựcứngdụng các thành tựu khoahọc,côngnghệ;lựa chọn những mảngin ấn, phát hành báo chí đặc thùđể xây dựng thương hiệu riêng, độc đáo cho mình

- Pháttriển thịưường báo điện tử và dịch vụ in ấn, phát hànhbáochí mơi ưêncơ sở“kết hợphàihòa” với thị trường báo in truyềnthống.Q

TÀI LIỆU THAM KHẢO _ _

1 Ban Chấp hành Trungương (2017).Kết luận sô 23-KL/TW, ngày 22/11/2017 của Ban Bỉ thư về

tăng cường chỉ đạo, quản lý, phát huy vai trò của báo chỉ trong việc ngân chặn, đẩy lùi sự suy thoái

về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, "tựdiễn hiên", “tự chuyền hóa" trong nội bộ

2 Bộ Chínhtrị (2019) Nghị quyết sô' 52-NQ/TW, ngày 27/9/2019 về một số chủ trương, chỉnh sách chủ động tham gia cuộc Cách mạng Công nghiệp lần thứ Tư

.3 Thỏ tướng Chính phủ (2019) Quyết định số362/QD-TTg, ngày 03/4/2019 phê duyệt Quy hoạch

pAditriển và quản lỷ báo chí toàn quốc đến nữm 2025

4 Cục Báó chí -BộThôngtin vàTruyềnthông (2019) Báocáo hoạt dộng năm 2019 và kế hoạch

năm 2020 ‘ a

5 ĐỗThị ThuHằng (2020).Quy hoạch phát ưiển và quảnlý báo chí toàn quốc đến năm 2025

-Từgócnhìn xã hội thông tin, Tọp chí Thông tin và Truyền thông, số 1, tháng 4/2020

6 Nguyễn Kiểm(2017) Tăng cường quản lý, tạo điểu kiện phát triền xuất bản điện tử, truy cập

từhttp://www.nhandan.com.vn/chinhưi

7