trò chơi vận động

Moân troø chôi vaän ñoäng I Söï hình thaønh vaø phaùt trieån cuûa troø chôi Qua caùc taøi lieäu coå ngöôøi ta bieát ñöôïc raèng, ôû thôøi kyø tieàn söû con ngöôøi muoán toàn taïi phaûi bieát saên baét[.]

I Sự hình thành và phát triển của trò chơi:

Qua các tài liệu cổ người ta biết được rằng, ở thời kỳ tiền sử con người muốn tồn tại phải biết săn bắt và hái lượm mới chống lại được thú dữ, có thực phẩm để ăn và vượt qua được điều kiện khắc nghiệt của thiên nhiên

Gặp khi thuận lợi, săn bắt được nhiều muông thú, người ta nuôi (nhốt) để dành cho những ngày thời tiết xấu (không đi săn được) hoặc lễ hội Khi trao đổi kinh nghiệm sau mỗi buổi săn hay khi bắt lại các vật nuôi chính là dịp tập luyện và vui chơi (thi tài) Hoạt động này là “mô phỏng” các lao động của đời sống thực tiễn, là

“mầm mống” hình thành trò chơi của xã hội loài người

Vì thế có thể nói trò chơi xuất hiện từ rất lâu, nó gắn liền với các hoạt động lao động, văn hoá và tín ngưỡng của con người thời tiền sử Xuất phát từ những hành động, hành vi mô phỏng các hoạt động lao động như: đi, chạy nhẩy, leo trèo, nắm bắt, ném phóng …vv những thao tác bắt chước đó được hình tượng hoá mang tính chất tượng trưng tập luyện cho thuần thục và đôi khi mang tính thần bí

Với sự phát triển của xã hội, các nghi thức tôn giáo mất dần ý nghĩa, chỉ còn giữ lại mục đích vui chơi, giải trí, rèn luyện giáo dục của cộng đồng Nhờ khả năng tư duy, ngôn ngữ phát triển người ta nhận thấy tầm quan trọng của sự chuẩn bị trước về các công cụ

lao động, sức khỏe và sự tập luyện những thao tác cơ bản, để hiệu quả lao động đạt được cao hơn

Vì vậy “ đối tượng” bị rượt đuổi được thay thế bằng

“vai diễn” cũng là người, hoạt động tư duy và khái quát của những người tham gia đã bổ sung thêm làm cho luật và các quy ước trong trò chơi phong phú và mang tính chất tượng trưng cao hơn

Trò chơi hoàn toàn và luôn luôn biến đổi theo từng sự phát triển của thể chế xã hội, vì nó là phương tiện của giáo dục, nên mỗi chế độ xã hội đều dùng trò chơi để phục vụ cho sự tồn tại và phát triển cùa xã hội đó

Do tính chất hấp dẫn, lôi cuốn nên trò chơi không chỉ là phương tiện mà nó còn là phương pháp được sử dụng trong giáo dục thể chất và huấn luyện thể thao đối với mọi đối tượng đặc biệt cho các em ở nhà trẻ mẫu giáo và tiểu học

Phân loại trò chơi: có 3 loại

1 Trò chơi sáng tạo (Games of creation): Là những trò chơi theo chủ đề, chủ yếu là phát triển trí lực

2 Trò chơi hoạt động (Games of skill): Tác động toàn diện cơ thể

3 Trò chơi thể thao (Olympic Games): Là các môn thi đấu trong chương trình thế vận hội

Ở đây chúng ta tập trung tìm hiểu và đi sâu vào loại 2 là trò chơi hoạt động (TCVĐ)

II Khái niệm TCVĐ và những quan niệm

1 Khái niệm: TCVĐ là phương tiện của giáo dục

thể chất (GDTC) là hoạt động có ý thức, nhằm đạt được những kết quả, những mục đích có điều kiện đã được đặt ra Trong khi thực hiện các nhiệm vụ của trò chơi, mỗi người trong từng “vai trò” của mình phải sử dụng các hoạt động như: nói, hát, trả lời, đi, chạy, nhẩy, ném, vỗ, đập, leo, mang, vác, bò, trườn, vượt qua chướng ngại vật, tự bảo vệ mình hoặc bảo vệ đồng đội vv

2 Quan niệm TCVĐ:

Quan niệm về TCVĐ rất nhiều, xoay quanh nguồn gốc và ý nghĩa của trò chơi, tuy nhiên có thể chia thành hai trường phái chính

+ Các nhà nghiên cứu theo chủ nghĩa duy tâm (điển hình là: Gaillois, Siller, Gross, Khol vv) cho rằng trò chơi mang tính vững bền, không đổi, trong trò chơi chỉ thể hiện

“Bản năng sinh tồn”, là các hoạt động sinh học thuần

tuý Họ không nhận thấy sự khác biệt khi hoạt động của con người trong trò chơi và lúc động vật đùa giỡn Ngoài ra, theo họ trò chơi có trước lao động và hai hoạt động này đối kháng nhau

+ Các nhà nghiên cứu theo chủ nghĩa duy vật (điển hình là: G.Plekhanov, A.Mkarenko…) đã chứng minh rằng lao động đã sản sinh ra trò chơi và làm nền tảng cho sự phát triển tiếp theo của các trò chơi Với nhận thức đó các nhà giáo dục theo chủ nghĩa Mark luôn đề cao sự giáo dục toàn diện, trong hướng dẫn trò chơi phải đạt được sự phát triển cả trí tuệ đạo đức, thể chất và các mặt giáo dục khác

III Phân loại TCVĐ: có 2 cách phân loại

A Dựa vào các phương tiện: Với nội dung phong

phú,TCVĐ sử dụng rất nhiều phương tiện khác nhau, người ta có thể chia thành các dạng hoạt động chính trong khi sử dụng các phương tiện để chơi như sau:

1 Chơi theo dạng mô phỏng (bắt chước) gồm có:

a Diễn xuất cho giống người hay con vật

b Làm theo quy ước giả định, có đối kháng

(Các trò chơi này có thể kèm theo bài hát, câu đồng dao, bài thơ, hò vè, hoặc âm thanh dẫn nhịp)

2 Các trò chơi tiếp sức: nhiều người cùng luân phiên thực hiện một công việc, có thể là chạy, nhảy, nói, hát, vẽ vv

3 Vượt qua chướng ngại vật (có độ cao, độ khó khác nhau)

4 Chơi với các đạo cụ cầm tay (khăn, bóng, gậy )

5 Có hoạt động đối kháng (một chọi một, một đối kháng tập thể, tập thể đối kháng tập thể)

6 Hoạt động phán đoán, tìm kiếm để đạt một kết quả nào đó từ những thông tin được thu nhận (các suy luận mang tính logic, âm thanh, hình ảnh, cảm giác… thông qua các giác quan)

7 Các trò chơi có sự hỗ trợ của phương tiện kỹ thuật hiện đại

B Dựa vào mối tương quan của người chơi: có 3

loại

1 Trò chơi cá nhân (không phân chia thành đội):

là những trò chơi hoạt động tập thể, có những đặc điểm chính, là trong khi tham gia vào cuộc chơi thì mỗi người đều độc lập, chịu trách nhiệm với riêng mình về vai trò và hành động, không bị ràng buộc liên đới với các thành viên khác Trong nhóm trò chơi này có thể

mọi người tham gia cùng lúc hoặc tham gia lần lượt, trong quá trình chơi có thể có sự “đối chọi” (đấu trí, đấu lực… vv) hoặc không có sự “đối chọi” trong trò chơi

2 Trò chơi cá nhân chuyển thành đồng đội: Là

các trò chơi lúc đầu mọi người hoạt động riêng lẽ, xuất hiện tình huống “bất ngờ” bắt phải kết hợp thành nhóm (tổ) để phối hợp hành động, sự kết hợp đó không ổn định suốt trong một trò chơi

3 Trò chơi đồng đội: Các trò chơi thuộc nhóm này

mang tính chất thi đua của cả đơn vị tập thể (nhóm, tổ, đội ) có đặc điểm là mỗi hành động, dẫn tới kết quả thành công hay thất bại đều ảnh hưởng đến cá nhân người làm và ảnh hưởng đến cả tập thể đó Mỗi đơn vị phải biết tổ chức, hợp đồng trách nhiệm để mang lại phần thắng

IV Tác dụng của TCVĐ trong GDTC và

1 Giáo dục đạo đức ý chí:

TCVĐ cùng với các môn TDTT, cắm trại được coi là phương tiện chính dùng trong lĩnh vực GDTC Nói đến GDTC thì nhiệm vụ của mặt giáo dục này không chỉ làm phát triển cơ thể, tăng cường các tố chất vận động, hình thành kỹ xảo vận động mà còn góp phần giáo dục đạo đức ý chí cho người tập Trong các phương tiện đã nêu thì trò chơi là phương tiện góp phần giáo dục

đạo đức ý chí cho người tập rất có hiệu quả, sở dĩ có thể nói như vậy vì:

Các trò chơi gây được hứng thú và rất hấp dẫn người chơi, trong lúc chơi “người tham gia” như được thoát ly khỏi hoàn cảnh thực tại, nên dễ bộc lộ cá tính và thể hiện con ỵgười thật, khó kiềm chế và che dấu những mặt yếu kém về đạo đức ý chí Nhờ đó những người hướng dẫn (các nhà giáo dục, HLV, thầy cô giáo) có thể nắm vững về từng học sinh để kết hợp giáo dục các mặt ý chí như: cương quyết, dũng cảm, tích cực, kiên trì và hi sinh…

Đồng thời trong quá trình chơi, người chơi tiếp xúc với nhau, cá nhân phải hoàn thành nhiệm vụ của mình trước tập thể ở mức độ cao, tập thể có trách nhiệm động viên giúp đỡ cá nhân hoàn thành nhiệm vụ đó

Vì vậy ta có thể giáo dục các em về đạo đức như: tình bạn, lòng nhân ái, tinh thần tập thể, tôn trọng đối thủ, ngay thẳng trong khi thi đua, chấp hành nghiêm chỉnh nội quy, mong muốn hoàn thiện…

Điều này được thể hiện rõ nét ở trẻ em trong trò chơi, các em biểu lộ tình cảm rất rõ ràng vui khi thắng lợi, buồn khi thất bại, vui mừng khi thấy đồng đội hoàn thành nhiệm vụ, bản thân thấy có lỗi khi không làm tốt vai trò của mình…Vì tập thể các em phải khắc phục khó khăn, phấn đấu hết khả năng để mang lại thắng lợi cho đội, đây chính là đặc tính thi đua rất cao của TCVĐ Nên việc giáo dục cho thanh thiếu niên thông qua TCVĐ là rất cần thiết để giúp trẻ phát triển toàn diện

về đạo đức cũng như về thể lực, tạo tiền đề vững chắc cho các quá trình phát triển sau này

2- Tác dụng tăng cường sức khỏe khi sử dụng

làm phương tiện tập luyện:

Qua quá trình nghiên cứu các nhà khoa học đã kết luận: “Vận động là một hiện tượng sinh học, là nhu cầu của cơ thể ở mọi lứa tuổi Khi vận động mối quan hệ giữa cơ quan cảm thụ đến bộ máy vận động thông qua sự chỉ huy của thần kinh trung ương được thiết lập rất chặt chẽ Phản xạ từ cơ quan nội tạng ảnh hưởng tới chức phận của hệ vận động, vì vậy ít vận động là nguyên nhân gây ra sự suy yếu của cơ thể và chức năng của từng cơ quan, làm phát triển một số bệnh lý mãn tính, gây rối loạn các chất chuyển hóa trong cơ thể TCVĐ nếu được thực hiện đúng phương pháp khoa học thì nhất định có tác dụng nâng cao sức khỏe Đây là mục đích cơ bản, quan trọng nhất trong GDTC

Các loại TCVĐ với luật lệ đơn giản được sử dụng với nhiều dạng hoạt động khác nhau mà phần lớn là các động tác tự nhiên (thực dụng) và tiến hành ngoài trời… nên có ảnh hưởng rất tốt đối với cơ thể con người về sức chịu đựng môi trường hoàn cảnh

Tham gia trong các TCVĐ sẽ được phát triển các tố chất vận động, đặc biệt là tố chất nhanh và khéo léo Cách chạy đuổi bắt trong các trò chơi không chỉ phát triển sức nhanh đơn thuần về tần số bước chạy mà giúp người chơi “kỹ năng chạy đổi hướng”, cách làm

động tác giả, cách tăng giảm tốc độ và xuất phát hoặc ngừng đúng lúc Nhìn chung sự phát triển thể lực trong các trò chơi không đơn điệu mà làm cho người chơi trở nên tháo vát linh hoạt, phát triển năng lực quan sát định hướng Các cơ quan vận động được hoàn chỉnh, tăng cường khả năng phối hợp các hoạt động của chi và thân

Nhờ rèn luyện trong thiên nhiên nên tăng cường khả năng kháng bệnh, chịu đựng được với những thay đổi của thời tiết khí hậu Với các em nhỏ kích thích sự phát triển, mau lớn không bị còi Với người lớn giúp duy trì khả năng hoạt động, tăng tuổi thọ Tuy vậy trò chơi do tính hấp dẫn của nó, dễ tạo cho người tập ham vui nên khó điều chỉnh đúng lượng vận động đối với từng người trong lúc tập, vì vậy các nhà sư phạm làm công tác hướng dẫn phải nắm vững phương pháp và theo dõi để điều chỉnh tốt về số lần và thời gian cho hợp lý

3 Tác dụng của TCVĐ về mặt xây dựng kỹ

năng - kỹ xảo vận động trong tập luyện các môn thể thao:

TCVĐ vừa là phương tiện vừa là phương pháp và có một chương trình phong phú hấp dẫn, nhưng đơn giản, sân bãi dụng cụ ít tốn kém, đặc biệt là có thể lựa chọn những trò chơi cho phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý từng đối tượng, dễ vận dụng vào mọi hoàn cảnh

Tận dụng các ưu điểm trên, khi tập luyện kỹ thuật của các động tác môn thể thao, có thể đưa vào thành các thao tác cần thực hiện trong trò chơi Các thao tác đó do đã đơn giản hoá về cử động hoặc hoàn cảnh thực hiện (kích thước sân bãi, yêu cầu luật chơi…) làm cho người tập dễ tiếp thu, nhờ đó tập vào động tác chính, sẽ hình thành các kỹ năng - kỹ xảo nhanh hơn

Vì vậy TCVĐ là phương tiện hỗ trợ rất tốt cho việc chuẩn bị thể lực, kỹ năng, đáp ứng nhu cầu hoạt động, cũng cố hoàn thiện kỹ xảo vận động giúp người tập làm quen và nâng cao thành tích trong thi đấu

4 Tác dụng của TCVĐ trong các giờ học thể dục

của học sinh phổ thông:

Ngoài hoạt động học tập và lao động, thì trò chơi thể hiện không chỉ như sự giải trí và tiêu khiển, vẫn chiếm

vị trí lớn Các em đặc biệt yêu thích các trò chơi linh hoạt với luật lệ cụ thể và các môn bóng, quá trình chơi gây hứng thú nhanh chóng và đặc biệt đối với các em

Đối với tuổi học sinh, cơ thể đang độ phát triển của các em rất cần thiết phải chơi đùa, đó là nhu cầu sinh học, cũng quan trọng như ăn, ngủ, học tập… của các em trong cuộc sống hằng ngày Vì lẽ đó chúng ta thường thấy, nếu việc vui chơi của các em không được người lớn hướng dẫn tổ chức, thì các em cũng tự tụ họp rủ nhau chơi những trò chơi đã biết

Trong giờ học thể dục ở trường phổ thông việc đưa TCVĐ vào các giáo án vừa mang tác dụng phát triển thể chất (các tố chất vận động và năng lực hoạt động chung của cơ thể) lại vừa có mục đích trang bị kiến thức, kỹ năng hoạt động, tổ chức trò chơi, để các em có thể tự chơi đạt kết quả tốt, cũng như tạo bầu khí buổi học được sinh động hơn

Ngoài ra thông qua việc dạy trò chơi còn có tác dụng giáo dục về mặt đạo đức, uốn nắn các mặt yếu kém về cá tính, kích thích sáng tạo, nhận thức đúng các hành vi đẹp… để góp phần giáo dục toàn diện cho các em

Khi dạy TCVĐ cho học sinh phải chú ý sao cho phù hợp tính chất, lứa tuổi, giới tính Chọn trò chơi phải theo mục đích rõ ràng, phù hợp với thời điểm giờ học, môi trường hoàn cảnh để trò chơi diễn ra Tránh các trò chơi đơn thuần về mặt bạo lực, tạo nên các mâu thuẫn gây

ra mất đoàn kết hoặc tạo nên các thương tích cho cơ thể các em

5 Tác dụng của TCVĐ trong sinh hoạt tập thể của các đoàn thể xã hội:

Các đoàn thể xã hội đưa TCVĐ vào trong sinh hoạt tập thể do trò chơi có các tác dụng sau:

Là nội dung lành mạnh, tích cực trong chương trình sinh hoạt tập thể của những buổi gặp gỡ, họp mặt và dịp lễ hội của các tổ chức quần chúng

Là phương tiện rất hiệu quả để lôi kéo, tập trung mọi thành viên (cho dù có sự khác biệt về ngôn ngữ, lứa tuổi, giới tính, đẳng cấp xã hội) vào cuộc chơi, tạo mối hòa đồng chung

Là lĩnh vực để thể hiện tài năng, tổ chức rèn luyện thể chất tinh thần cho những người tham gia

Là nơi có thể đưa vào để giáo dục về điều luật, truyền thống hoặc phong cách riêng của đoàn thể đó Là giao điểm hội tụ để tuyên truyền, quảng bá về sự tiến bộ của khoa học kỹ thuật, công nghệ và văn hóa tư tưởng của các đơn vị tiến hành trò chơi

V Các yêu cầu khi giảng dạy, tổ chức

1 Các yêu cầu đối với người hướng dẫn một

TCVĐ :

Người hướng dẫn phải có kiến thức và kỹ năng hướng dẫn trò chơi Khi có trình độ nhất định về GDTC thì khi tổ chức trò chơi sẽ không rơi vào việc chỉ nhằm mục đích thắng thua đơn thuần, mà thông qua trò chơi phải mang lại lợi ích toàn diện cho từng người tham gia trong cuộc chơi

Để phát triển toàn diện, không thể chỉ tham gia trong một lần chơi hay trong một giờ học, mà phải tập luyện liên tục cả quá trình theo hệ thống được biên soạn chặt chẽ, hợp lý Chỉ những người có kiến thức về

GDTC mới có thể đưa vào trò chơi và hướng dẫn người tham gia hoàn thành đủ các nhiệm vụ sau:

- Củng cố tăng cường sức khoẻ và phát triển thể chất đúng với mục đích chọn lựa

- Thúc đẩy việc hình thành kỹ năng và kỹ xảo vận động cần thiết như ý định

- Giáo dục ý chí đạo đức và các mặt khác

Với kiến thức và kỹ năng hướng dẫn đã được trang

bị, người hướng dẫn phải nghiên cứu kỹ trò chơi, xem xét đối tượng sẽ tham gia để dự kiến chia đội và giao trách nhiệm cá nhân cho phù hợp với sức và trình độ người tham gia

Khi chuyển qua chơi các trò khác phải đúng lúc, không nên để cho người tham gia ở một trò đến lúc nhàm chán và các trò chơi khi sắp xếp phải có tính kế thừa, cũng như có được sự “nghỉ ngơi tích cực” riêng cho từng bộ phận cơ thể, nhờ luân chuyển hoạt động

2 Yêu cầu khi gi ớ i thi ệ u và giải thích một TCVĐ:

Trong mỗi TCVĐ nếu giới thiệu và giải thích tốt sẽ lôi cuốn người tham gia ngay từ đầu và ảnh hưởng nhiều đến kết quả cuộc chơi Căn cứ để dựa vào trong lúc giới thiệu trò chơi là mức độ phức tạp của trò chơi và trình độ tiếp thu của người tham gia trong cuộc chơi Các trò chơi phức tạp (nhiều quy định về thao tác và điều luật ngăn cấm) mà người tham gia chưa được biết… phải tiến hành trình tự từng phần, thông thường lấy