CHUYÊN đề ôn THƠ HIỆN đại 9(sưa)

CHUYÊN ĐỀ 2: THƠ HIỆN ĐẠI VIỆT NAMĐỒNG CHÍ Chính Hữu - Ông gia nhập Trung đoàn Thủ đô và hoạt động trong quân đội suốt hai cuộc kháng - Ông làm thơ từ năm 1947 và chỉ viết về người lính

CHUYÊN ĐỀ 2: THƠ HIỆN ĐẠI VIỆT NAM

ĐỒNG CHÍ (Chính Hữu)

- Ông gia nhập Trung đoàn Thủ đô và hoạt động trong quân đội suốt hai cuộc kháng

- Ông làm thơ từ năm 1947 và chỉ viết về người lính và chiến tranh

- Có nhiều bài đặc sắc, cảm xúc dồn nén, ngôn ngữ và hình ảnh chọn lọc, hàm súc

- Năm 2000, ông được Nhà nước tặng Giải thưởng HCM về văn học nghệ thuật

- "Đòng chí" được sáng tác vào đầu năm 1948, sau khi tác giả cùng đồng đội tham giachiến đấu trong chiến dịch Việt Bắc (thu đông 1957) đánh bại cuộc tổng tiến công quy

mô lớn của giặc Pháp lên chiến khu Việt Bắc

- Bài thơ là một trong những tác phẩm tiêu biểu nhất viết về người lính chống Pháp(1946-1954)

Phần 1: 7 câu thơ đầu (cơ sở hình thành tình đồng chí, đồng đội)Phần 2: 10 câu tiếp (Biểu hiện sức mạnh của tình đồng chí, đồng đội)Phần 3: 3 câu cuối (Biểu tượng của tình đồng chí)

II/ Các câu hỏi ôn tập văn bản "Đồng chí"

Đề 1: Theo em, vì sao tác giả Chính Hữu lại đặt tên cho bài thơ viết về tình đồng đội

của những người lính là "Đồng chí"?

Trả lời:

- Tác giả đặt tên là "Đồng chí" bởi vì toàn bài thơ có 20 câu chia làm 3 đoạn, cả ba đềuhướng tới chủ đề: "Ca ngợi tình đồng chí cảu những người lính chống Pháp "

- Sâu sắc hơn là "Đồng chí" không chỉ viết về những người bạn, những người đồng đội

mà thể hiện các anh có chung lý tưởng, chung lòng yêu nước, chung nhiệm vụ giảiphóng dân tộc

- Tình đồng chí là chỗ dựa tinh thần duy nhất để người lính vượt qua mọi khó khănchiến thắng kẻ thù

Câu 5: Từ "đồng chí" có ý nghĩa như thế nào?

Đồng chí: + Là cùng chung lí tưởng, chung chí hướng

+ Người cùng ở trong 1 đoàn thể chính trị hay một tổ chức cách mạng thường gọi nhau

là "đồng chí" => Đó là tên một tình cảm mới, đặc biệt xuất hiện và phổ biến trongnhững năm cách mạng và kháng chiến Đó là cách xưng hô phổ biến của những ngườilính, công nhân hay cán bộ từ sau CM Đó là biểu tượng của tình cảm cách mạng, củacon người cách mạng trong thời đại mới

Đề 2:

Trong bài thơ “Đồng chí” nhà thơ Chính Hữu viết:

Quê hương anh nước mặn đồng chua Làng tôi nghèo đất cày lên sỏi đá Anh với tôi đôi người xa lạ

Tự phương trời chẳng hẹn quen nhau Súng bên súng đầu sát bên đầu

Đêm rét chung chăn thành đôi tri kỉ Đồng chí!

Trích ngữ văn 9, tập 1, NXB GD1.Bài thơ trên được sáng tác trong hoàn cảnh nào?

2 H/a thơ "Súng bên súng, đầu sát bên đầu" có ý nghĩa gì?

3 Từ "chung" trong câu "Đêm rét chung chăn thành đôi tri kỉ" có hàm ý gì?

4.Giải thích từ Hán Việt “tri kỉ” và tìm một từ thuần Việt đồng nghĩa với nó Theo em,

có thể thay từ thuần Việt đó cho từ “tri kỉ” được không? Vì sao?

5 Câu thơ thứ 6 của đoạn thơ trên có từ “tri kỉ” một bài thơ đã học ở lớp 9 cũng có câu thơ dùng từ “tri kỉ”, em hãy chép lại câu thơ đó và cho biết tên bài thơ Cách sử dụng từ “tri kỉ” ở hai bài thơ đó có gì khác nhau?

6.Phân loại theo cấu tạo ngữ pháp, dòng thơ cuối là kiểu câu gì? Nêu ngắn gọn tác dụngcủa việc sử dụng kiểu câu đó trong văn bản trên

7.Viết đoạn văn tổng-phân-hợp khoảng 12 câu trình bày cảm nhận của em về đoạn thơtrên Trong đó có sử dụng một câu cảm thán và một lời dẫn trực tiếp (gạch chân, chỉrõ)

8.Hãy kể tên một tác phẩm khác trong chương trình Ngữ văn 9 được sáng tác trong giaiđoạn kháng chiến chống Pháp và ghĩ rõ tên tác giả

9 Từ cảm nhận về đoạn thơ trên, hãy phát biểu suy nghĩ của em về một tình bạn đep

*Gợi ý:

1 Hoàn cảnh sáng tác: - "Đồng chí" được sáng tác vào đầu năm 1948, sau khi tác giảcùng đồng đội tham gia chiến đấu trong chiến dịch Việt Bắc (thu đông 1957) đánh bạicuộc tổng tiến công quy mô lớn của giặc Pháp lên chiến khu Việt Bắc

2.H/a thơ sóng đôi kết hợp NT ẩn dụ vừa mang nghĩa tả thực khi hai người lính cùngcanh gác bên nhau, vừa mang ý nghĩa tượng trưng ("Súng bên súng" là cùng chunghành động, chung nhiệm vụ; "đầu sát đầu" là cùng chung lí tưởng, mục đích cao cả,chiến đấu giành độc lập, tự do cho tổ quốc

3.Cả 7 câu thơ có duy nhất một từ "chung" nhưng chứa đựng nhiều hàm ý:

+ Thực: chung hơi ấm trong đêm giá lạnh

+ Biểu tượng: chung cảnh ngộ, chung giai cấp, chung chí hướng, chung một khátvọng

 Tình đồng chí gắn bó keo sơn

4." tri kỉ": bạn thân thiết (hiểu bạn như hiểu mình) từ hai người xa lạ họ đã gắn bó thânthiết với nhau, tâm sự cùng nhau, chia sẻ mọi niềm vui, nỗi buồn của cuộc đời ngườilính

* Từ thuần Việt đồng nghĩa với từ tri kỷ là : bạn thân

- Không thể thay từ " bạn thân" cho từ " tri kỉ" vì nếu thay sẽ làm mất đi sự trang trọng,thiêng liêng

5 Trong bài "Ánh trăng" Nguyễn Duy cũng sử dụng từ " tri kỉ":

"hồi chiến tranh ở rừng

vầng trăng thành tri kỷ"

- Cách dùng từ: Từ " tri kỉ" trong hai câu thơ có cùng nghĩa chỉ đôi bạn thân thiết, thấuhiểu tâm tư tình cảm của nhau Nhưng trong mỗi trường hợp cụ thể có nét nghĩa khácnhau

+Trong "Đồng chí": " tri kỉ" là chỉ tình cảm giữa những người lính: cùng xuất thân từnông dân, họ gặp nhau vì cùng chung chí hướng, cùng chung cảnh ngộ, cùng nhau vượtqua mọi khó khăn, thiếu thốn, họ hiểu nhau và trở thành tri kỷ

+Trong "Ánh trăng": " tri kỉ" là chỉ tình cảm giữa vầng trăng và người lính: cùng gắn

bó với nhau từ lúc tuổi ấu thơ, lúc gian lao khi ở trong chiến tranh và họ trở thànhnhững người bạn thân thiết

6 "Đồng chí": câu đặc biệt

Tác dụng: Tiếng gọi bật ra một cách tự nhiên sau bao trải nghiệm

Hai tiếng "Đồng chí" được tách thành mộ câu riêng như một bản lề khép lại

cơ sở hình thành tình đ/chí và mở ra những biểu hiện ở phần sau của bài thơ Đồng thờicũng là lời khẳng định tình cảm đẹp đẽ này

7 Dàn ý trong vở

8 Tác phẩm "Làng" của Kim Lân – Sáng tác năm 1948

Đề 3: Chép chính xác 10 câu thơ tiếp theo bài "Đồng chí"

1.Từ "Đồng chí" nghĩa là gì? Theo em, vì sao tác giả lại đặt tên bài thơ của mình là

"Đồng chí" ?

2.Phân tích các câu thơ sóng đôi?

3 Hình ảnh "gian nhà không" có ý nghĩa gì?

4 Từ "mặc kệ" có ý nghĩa gì? Nó gợi cho em cảm xúc gì về tình cảm của anh bộ độivốn xuất thân từ nông dân trong kháng chiến chống Pháp?

5 Trong câu thơ "Giếng nước gốc đa nhớ người ra lính", nhà thơ đã sử dụng phép tu từgì? Nêu rõ hiệu quả nghệ thuật của biện pháp tu từ ấy?

6: Người lính cách mạng trong kháng chiến chống Pháp đã trải qua những gian khổ,khó khăn gì? Thể hiện ở những câu thơ nào?

7.H/a "bàn tay" trong câu "Thương nhau tay nắm lấy bàn tay" khiến bạn liên tưởng đếncâu thơ nào? tên bài thơ và t/g?

8 Viết đoạn văn TPH 12 câu sử dụng thành phần tình thái và câu phủ định để làm rõ

sự đồng cảm, sẻ chia giữa những người đồng đội (gach chân dưới tình thái và câu phủđịnh)

Gợi ý

1.Giải nghĩa từ "Đồng chí": người có cùng chí hướng, lí tưởng Người cùng ở trong mộtđoàn thể chính trị hay một tổ chức CM thường gọi nhau là "Đồng chí" Từ sauCMT8/1945, "đồng chí" trở thành từ xưng hô quen thuộc trong các cơ quan, đoàn thể,đơn vị bộ đôị

- Ý nghĩa nhan đề: Bài thơ được đặt tên "Đồng chí" nhằm nhấn mạnh sức mạnh và vẻ đẹp tinh thần của người lính cách mạng- những người có cùng chung cảnh ngộ, lí tưởngchiến đấu, gắn bó keo sơn trong gian khổ thời chống Pháp Tình đồng chí vừa là tình chiến đấu, vừa là tình thân của người lính

Chân không giày"

=> Thể hiện sự đồng cảm trong mọi cảnh ngộ của người lính Sự cảm thông, sẻ chia vớinhau những khó khăn gian khổ Tình đồng chí gắn kết bền chặt thiêng liêng tạo nên sứcmạnh vượt qua cái buốt giá để lạc quan, yêu đời3

=> Sự trống vắng của người mẹ, người vợ khi có chồng con ra trận

4 Giải thích nghĩa từ "mặc kệ": coi như không biết gì, không quan tâm (Từ điển TV)

Nhưng trong bài thơ này, từ "mặc kệ" được dùng theo cách nói của người lính không phải là bỏ mặc, bỏ lại tất cả mà là: Hãy chờ đó, cách mạng thành công mọi việc sẽ làm lại sau.

- Từ "mặc kệ" đã thể hiện sâu sắc vẻ đẹp và chiều sâu đời sống tâm hồn của người lính:

Vì nghĩa lớn, họ sẵn sàng để lại gia đình, tài sản để ra đi theo tiếng gọi của tổ quốc Từ

"mặc kệ" thể hiện thái độ dứt khoát, sự quyết tâm mạnh mẽ hi sinh tình cảm riêng củabản thân cho tình cảm chung của đất nước Sự hi sinh này thật cảm động

5 Trong câu thơ "Giếng nước gốc đa nhớ người ra lính", nhà thơ đã sử dụng phép tu từnhân hóa, hoán dụ thể hiện nỗi nhớ hai chiều: người lính luôn nhớ về quê hương haychính quê hương, những người ở hậu phương luôn dõi theo bóng hình người lính

- Câu thơ diễn tả tình cảm của con người một cách gián tiếp, kín đáo qua các sự vậttrong những mô típ rất quen thuộc về làng quê của ca dao: "giếng nước gốc đa"

6 - Những câu thơ: " Sốt run người vầng trán ướt mồ hôi

Áo anh rách vai,

Quần tôi có vài mảnh vá

Miệng cười buốt giá

Chân không giày"

+Trải qua những cơn sốt rét; trang phục mong manh giữa mùa đông giá lạnh

=>Những chi tiết rất thực của bộ đội ta trong những năm đầu của cuộc k/c chống Pháp

=>Diễn tả sâu sắc sự gắn bó, đồng cam cộng khổ của các anh, giúp các anh vượt qua những thiếu thốn của cuộc đời người lính

7."Bắt tay qua cửa kính vỡ rồi" ( BTVTĐXKK- PTD )

- Điểm giống nhau về ý nghĩa của 2 câu thơ:

+ Sự đồng cảm sâu sắc trong tâm hồn của những người lính

+ Lời động viên thầm lặng mà nồng ấm tình người

+ Sự chia sẻ những gian lao vất vả, truyền cho nhau hơi ấm, truyền cho nhau niềm tin

và sức mạnh để vượt qua và chiến thắng tất cả

Đề 4: Đọc đoạn thơ sau và trả lời câu hỏi:

"Áo anh rách vai

Đầu súng trăng treo"

(Đồng chí-Chính Hữu, Ngữ văn 9 tập 1, NXB GD)

1 Các từ vai, miệng, chân, tay, đầu trong đoạn thơ thuộc trường nghĩa nào? Chúng có

ý nghĩa gì trong việc biểu đạt chủ đề văn bản?

b Trong các từ trên, từ nào được dùng theo nghĩa gốc, từ nào được dùng theo nghĩachuyển? Nghĩa chuyển nào được hình thành theo phương thức ẩn dụ? Nghĩa chuyểnnào được hình thành theo phương thức hoán dụ?

2.Từ "chờ" trong câu "Đứng cạnh bên nhau chờ giặc tới' có ý nghĩa gì?

3 khi nêu xuất xứ và hoàn cảnh sáng tác bài thơ Đồng chí có bạn học sinh viết:

Bài thơ “Đồng chí” của Chính Hữu trích từ tập thơ “Vầng trăng quầng lửa” và đượcsáng tác trong thời kì kháng chiến chống Mỹ

Em hãy sửa lỗi kiến thức của câu văn trên

4 Hãy ghi lại tên tác phẩm đã học (nêu rõ tác giả) sáng tác cùng năm với bài thơ “Đồngchí”

5 Về câu cuối của bài thơ, nhà thơ Chính Hữu kể rằng lúc đầu ông viết là “Đầu súngmảnh trăng treo”, sau đó bớt đi một chữ Chữ nào trong câu thơ đã được bớt đi? Theo

em, vì sao tác giả lại bớt đi như vậy

6 Phân tích câu thơ "Đầu súng trăng treo"

7 Hãy viết một đoạn văn khoảng 12 câu theo cách lập luận tổng-phân-hợp với chủ đề:

“Ba câu kết bài thơ là bức tranh đẹp về tình đồng chí, là biểu tượng đẹp về cuộc đờingười chiến sĩ” Trong đoạn văn có sử dụng câu cảm thán và phép nối để liên kết (gạchchân dưới câu cảm thán và từ ngữ dùng làm phép nối và chú thích xuống cuối đoạnvăn)

Gợi ý

1 a Các từ vai, miệng, chân, tay, đầu thuộc trường nghĩa chỉ bộ phận cơ thể con người.

- Chúng có ý nghĩa tái hiện hình ảnh những người lính trong buổi đầu kháng chiếnchống pháp rất chân thực: Họ là những người nông dân ra đi trong nghèo khó, vàochiến trận họ phải đối mặt với muôn vàn khó khăn, thiếu thốn gian khổ của những nămđầu kháng chiến nhưng vì có chung lí tưởng và đồng cảm cảnh ngộ nên họ rất gầnnhau, luôn sát cánh bên nhau Đó là biểu hiện cảm động nhất của tình đồng chí

b.- Những từ miệng, chân, tay được dùng theo nghĩa gốc.

- Từ vai, đầu được dùng theo nghĩa chuyển.

- Nghĩa chuyển từ đầu (súng) được hình thành theo phương thức ẩn dụ, theo quan hệ

tương đồng về vị trí, giữa đầu người với đầu súng

- Nghĩa chuyển từ vai (áo) được hình thành theo phương thức hoán dụ, theo quan hệ

gần kề giữa vật chứa đựng (áo) với vật bị chứa đựng (vai)

2 Từ "chờ" đã khắc họa rõ tư thế, tinh thần chủ động đánh giặc của người lính, rõ ràngkhi những người lính đứng cạnh bên nhau thật vững chãi, hơi ấm của tình đồng chí đãgiúp họ có sức mạnh vượt qua gian khổ, khắc nghiệt nơi chiến trường => Tầm vóc củanhững người lính bỗng trở nên lớn lao, anh hùng

3 Sửa: Bài "Đồng chí" được s/tác 1948- trong thời kì đầu cuộc k/chiến chống Pháp

4 TP sáng tác cùng năm với "đồng chí": Làng – 1948- Kim Lân

5 Chữ được bớt đi là chữ: "mảnh" vì :

+T/g bớt chữ "mảnh" bởi câu thơ "Đầu súng trăng treo" vẫn gợi được h/a vầng trăngtreo trên đầu mũi súng Hơn nữa, khi bớt đi một chữ, câu thơ trở nên gọn, chắc, giàunhịp điệu Bốn chữ này có nhịp điệu như nhịp lắc của một cái gì lơ lửng, chông chênh,góp phần diễn tả sinh động h/a vầng trăng treo lơ lửng trên đầu mũi súng

+ Trăng treo là trăng đã tròn rồi cho nên chữ "mảnh" không hợp nữa

6 "Đầu súng trăng treo"

- Đây là câu thơ quan trọng bậc nhất -> tác giả lấy câu này đặt tên cho cả tập thơ củamình

- Hình ảnh bắt nguồn từ hiện thực - Tác giả từng tâm sự: "Trong chiến dịch nhiều đêm

có trăng, đi phục kính giặc trong đêm, trước mắt tôi chỉ có 3 nhân vật: khẩu súng, vầng

trăng và người bạn chiến đấu Ba nhân vật quện vào nhau tạo ra hình ảnh "Đầu súngtrăng treo"

- Súng và trăng, hiện thực và lãng mạn Hai hình ảnh tưởng như tương phản với nhau

mà nhà thơ đặt bên nhau gợi nhiều ý nghĩa

- Súng và trăng, hình ảnh thơ thực tượng trưng gợi liện tưởng phong phú Súng là hìnhảnh của chiến tranh, khói lửa Trăng là vẻ đẹp của thiên nhiên trong mát, cuộc sốngthanh bình Sự hòa hợp giữa súng và trăng tạo nên vẻ đẹp tâm hồn của người lính vàtình đồng đội cùng ý nghĩa cao đẹp của cuộc chiến đấu Người chiến sĩ cầm súng đểbảo vệ độc lập tự do, hòa bình của dân tộc Lúc đầu nhà thơ viết: "Đầu súng mảnh trăngtrăng treo", sau bỏ đi từ "mảnh" nhịp 2/2 gợi sự lơ lửng, chông chênh, không cột chặt

Các bài tập nghị luận xã hội gợi dẫn từ văn bản "Đồng chí"

1 Suy nghĩ về hình ảnh người lính đang canh giữ ở những vùng biên giới, hải đảo của

Tổ quốc ?

2 Lòng biết ơn của em đối với những người đã hy sinh để bảo vệ Tổ quốc ?

3 Từ những chia sẻ của người lính trong gian khổ, em liên tưởng gì đến sự chia sẻ tìnhyêu của mọi người trong xã hội ngày nay ?

4 Người lính trong bài thơ sẵn sàng để lại mọi thứ, quyết tâm đánh giặc bảo vệ Tổquốc Còn bản thân em, em nghĩ mình sẽ phải làm gì để góp phần xây dựng, bảo vệ đấtnước ?

5 Lý tưởng sống của người lính trong cuộc kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ làchiến đấu để bảo vệ đất nước Còn lý tưởng sống của thanh niên hiện nay là gì ?

BÀI THƠ VỀ TIỂU ĐỘI XE KHÔNG KÍNH ( Phạm Tiến Duật )

Đề 1:

1 Nêu ý nghĩa nhan đề và chủ đề?

a Nhan đề: Dài, tưởng như có chỗ thừa (Các từ "bài thơ về" tạo sự mới lạ và độc đáo, thu hút người đọc)

- Chữ "Bài thơ": gợi chất thơ của cuộc sống nơi chiến trường

- Hình ảnh "Tiểu đọi xe không kính":

+ Gợi một hiện tượng phổ biến nơi chiến trường

+ Nó cũng gợi hiện thực ác liệt của cuộc chiến

+ Gợi vẻ đẹp của người lính lái xe Trường Sơn: hiên ngang, dũng cảm, vượt lên trênmưa bom, bão đạn của kẻ thù

 Hai chữ “bài thơ” nói lên cách khai thác hiện thực: không phải chỉ viết về những chiếc xe không kính, chỉ viết về hiện thực khốc liệt của chiến tranh, mà chủ yếu

là khai thác chất thơ vút lên từ hiện thực ấy, chất thơ của tuổi trẻ Việt Nam vượt lên những khắc nghiệt của chiến tranh

b Chủ đề: Bài thơ là cảm xúc và suy nghĩ của tác giả về những chiếc xe không kính và những người chiến sĩ lái xe trên tuyến đường Trường Sơn thời đánh Mỹ

=> Ca ngợi vẻ đẹp, phẩm chất, tâm hồn của những người c/sĩ lái xe Trường Sơn thời kỳk/c chống Mỹ

2 trong bài thơ có một h/a rất độc đáo? Đó là h/ả nào? Việc sáng tạo h/ả đó có mục đích gì?

* H/ả độc đáo: Những chiếc xe không kính

* Mục đích: + Gợi về hiện thực khốc liệt của chiến tranh

+ Làm nổi bật vẻ đẹp của những người chiến sĩ lái xe Trường Sơn: dũng cảm, hiên ngang, vượt qua bom đạn để hoàn thành nhiệm vụ

Đề 2: 1 Chép hai câu thơ liên tiếp sử dụng từ phủ định trong tác phẩm?

2 Cho biết hoàn cảnh ra đời của bài thơ?

3.Chỉ ra các từ phủ định trong các câu thơ trên Việc dùng liên tiếp từ phủ định ấy nhằmkhẳng định điều gì và góp phần tạo nên giọng điệu nào cho bài thơ?

Gợi ý

"Không có kính không phải vì xe không có kính

Bom giật, bom rung kính vỡ đi rồi"

2 H/cảnh s/tác: Bài thơ được sáng tác năm 1969, giữa lúc cuộc kháng chiến chống đếquốc Mỹ đang diễn ra vô cùng ác liệt, tác giả là bộ đội lái xe trên tuyến đường TrườngSơn Bài thơ được rút ra từ tập thơ: "Vầng trăng – Quầng lửa"- tác phẩm được giải nhấttrong cuộc thi thơ do báo văn nghệ tổ chức năm 1969-1970

3 Các từ phủ định: "không có", "không phải" hoặc "không"

- Việc dùng liên tiếp từ phủ định trên nhằm khẳng định:

+ Giải thích rõ nguyên nhân vì sao chiếc xe không có kính Đó là do "Bom giật, bomrung kính vỡ đi rồi"

+ Phản ánh rõ hiện thực khốc liệt của cuộc chiến tranh chống Mỹ cứu nước diễn ra trêntuyến đường Trường Sơn

+ Làm nổi bật vẻ đẹp hiên ngang, dũng cảm, vượt qua mưa bom, bão đạn để hoàn thànhnhiệm vụ

- Cách sử dụng liên tiếp từ phủ định cũng góp phần tạo nên giọng điệu ngang tàng, thảnnhiên, câu thơ rất gần với câu văn xuôi

Đề 3: Cho đoạn thơ sau:

"Ung dung buồng lái ta ngồiNhìn đất, nhìn trời, nhìn thẳngNhìn thấy gió vào xoa mắt đắngThấy con đường chạy thẳng vào tim

Thấy sao trời và đột ngột cánh chimNhư sa như ùa vào buồng lái"

1,Các câu thơ trên nằm trong bài thơ nào? T/g? Giới thiệu vài nét về tác giả?

2 Chỉ ra các BPTT được sử dụng trong bài thơ và cho biết tác dụng?

3.Nêu ND của đoạn thơ trên bằng một câu văn?

4 Dùng câu văn vừa tìm được ở câu 3 làm câu chủ đề, em hãy viết đoạn văn 12 câutheo cách diễn dịch, trong đoạn có sử dụng câu phủ định và thành phần khởi ngữ?

Gợi ý

1.Bài thơ: "BTVTĐXKK" của Phạm Tiến Duật

- Vài nét về t/g: + PTD (1941-2007), quê Phú Thọ Sau khi tốt nghiệp trường Đại học

sư phạm Hà Nội, năm 1964, nhà thơ gia nhập quân đội và hoạt động trên tuyến đườngTrường Sơn

+ Ông là nhà thơ tiêu biểu cho thế hệ nhà thơ trong cuộc k/c chống Mỹ cứu nước

+ Đề tài chủ yếu: Viết về hình tượng người lính và những người thanh niên xung phongtrên tuyến đường Trường Sơn

+ Giọng điệu thơ sôi nổi, trẻ trung, hồn nhiên, tinh nghịch mà sâu sắc

2 Các BPTT: + Đảo ngữ "ung dung" gợi sự bình thản, điềm tĩnh đến kì lạ của ngườilính

+ Điệp ngữ "nhìn thấy" kết hợp với các h/a liệt kê: gió, con đường, sao trời, cánh chim

đã tả thực nơi chiến trường (bom đạn của kẻ thù, xe bị tàn phá, thiên nhiên khắc nghiệt)

và cũng làm rõ những khó khăn mà người lính đang phải đối mặt khi làm nhiệm vụ

+ NT nhân hóa: xoa, chạy thẳng, sa, ùa đã khắc họa cảm giác rất cụ thể của người lính

khi lái những chiếc xe không kính

+ Điệp ngữ: "thấy", "như" diễn tả một cách chính xác và gợi cảm tốc độ của nhữngchiếc xe đang lao nhanh ra chiến trường

Qua các BPTT, người đọc cảm nhận được đoạn đường của chiếc xe chạy: Khi thì là conđường chạy thẳng: "con đường chạy thẳng vào tim", khi thì xe đang chạy ở lưng chừngnúi, ở độ cao tiếp xúc với "sao trời", với "cánh chim" Người đọc cảm nhận được cungđường gập ghềnh, khúc khuỷu đầy khó khăn mà người lính lái xe phải vượt qua

=>Qua cảm giác mạnh, đột ngột của người lính lái xe khi ngồi trong buồng lái, ngườiđọc thấy được thái độ bất chấp khó khăn, nguy hiểm và tâm hồn lạc quan, trẻ trung, yêuđời của người lính lái xe trên tuyến đường Trường Sơn

3 Nêu ND đoạn thơ: Đoạn thơ đã khắc họa phong thái ung dung, hiên ngang và cảmgiác cụ thể của người lính khi lái những chiếc xe không kính

4 Viết đoạn văn dựa vào dàn ý câu 3

Đề 4: Cho câu thơ sau: "Không có kính, ừ thì có bụi"

1.Chép chính xác 7 câu thơ tiếp theo?

2 Nét đặc sắc trong đoạn thơ em vừa chép là giọng điệu, ngôn ngữ và cấu trúc ngữpháp Hãy chỉ ra những câu thơ làm nên nét đặc sắc đó và cho biết tác dụng trong việcthể hiện nội dung của đoạn thơ?

3 Cụm từ "ừ thì" được lặp lại hai lần trong đoạn thơ có ý nghĩa gì?

4 Phân tích đoạn thơ trên, một bạn đã viết câu văn sau:

"Vậy là, với những câu thơ ngang tàng, khỏe khoắn, nhà thơ đã cho ta thấy thái độ ungdung, hiên ngang, tâm hồn lạc quan trẻ trung của những người lính lái xe Trường Sơnnói riêng và thế hệ trẻ Việt Nam nói chung trong cuộc kháng chiến chống Mĩ oai hùngcủa dân tộc."

Coi câu văn trên là câu cuối trong đoạn văn quy nạp, em hãy viết khoảng 12 câu đểhoàn chỉnh đoạn văn Trong đoạn có sử dụng 1 câu bị động, tình thái từ, phép thế

Gợi ý

2.Các câu thơ đặc sắc về giọng điệu, ngôn ngữ:

- Không có kính, ừ thì có bụi

Chưa cần rửa, phì phèo châm điếu thuốc

- Không có kính, ừ thì ướt áo

Chưa cần thay, lái trăm cây số nữa

- Tác dụng: cho ta thấy thái độ ngang tàng, ngạo nghễ, chấp nhận và vượt qua mọi khó khăn, gian khổ của người chiến sĩ lái xe

3 Tác dụng lặp cụm từ "ừ thì":

- Lặp cấu trúc

- Giọng điệu ngang tàng, thản nhiên, ngôn ngữ giàu tính khẩu ngữ

- Sự trẻ trung, sôi nổi, lạc quan yêu đời và coi thường khó khăn của người lính

4 Dàn ý trong sách

Đề 5: Đọc đoạn thơ sau:

Những chiếc xe từ trong bom rơi

Đã về đây họp thành tiểu đội Gặp bạn bè suốt dọc đường đi tới Bắt tay qua cửa kính vỡ rồi

Bếp Hoàng Cầm ta dựng giữa trời Chung bát đũa nghĩa là gia đình đấy Võng mắc chông chênh đường xe chạy

Lại đi, lại đi trời xanh thêm

1.Hãy giải thích rõ từ "Bếp Hoàng Cầm", "gia đình"

2 Câu thơ "Chung bát đũa nghĩa là gia đình đấy" gợi cho em nhớ đến bài thơ nào đãhọc trong chương trình THCS cũng có câu thơ tương tự? Điểm giống nhau của hai bàithơ đó là gì?

3 Từ "chông chênh" trong câu Võng mắc chông chênh đường xe chạy thuộc loại từ gì?Việc sử dụng từ đó gợi cho em hiểu gì về hoàn cảnh sống và chiến đấu của người línhlái xe trên tuyến đường Trường Sơn?

4 Tìm một hình ảnh ẩn dụ có trong đoạn thơ trên và nêu tác dụng của hình ảnh ẩn dụđó?

5 Viết đoạn văn quy nạp 12 câu có sử dụng 1 câu phủ định, thành phần khởi ngữ đểlàm rõ tình đồng chí, đồng đội của những người lính lái xe trên tuyến đường TrườngSơn huyền thoại?

6 Kể tên văn bản cũng viết về tình đồng chí, đồng đội đã được học trong chương trình

NV 9? Ghi rõ tên tác giả và năm sáng tác?

Gợi ý:

1.Giải nghĩa từ:

+ Bếp Hoàng Cầm: Kiểu bếp dã chiến của bộ đội ta đặt dưới lòng đất, khi đun khói tản

ra đề đich không phát hiện được Bếp mang tên người anh hùng sáng tạo ra nó: anhhùng Hoàng Cầm

+ Gia đình: Tập hợp người sống chung thành một đơn vị nhỏ nhất trong xã hội, gắn bóvới nhau bằng quan hệ hôn nhân và dòng máu

2.Bài thơ được nhớ đến: Đồng chí (Chính Hữu): Đêm rét chung chăn

- Điểm giống nhau giữa hai bài thơ: Cùng viết về người lính cách mạng với vẻ đẹptrong tính cách và tâm hồn của họ

- Điểm giống nhau của 2 "chung" trong 2 bài thơ: Chung tình yêu thương của nhữngngười đồng đội, chung chí hướng, chung lòng dũng cảm, chung một chiến hào chiếnđấu vì độc lập tự do của dân tộc

3.Từ láy "chông chênh" gợi tư thế không thăng bằng, không vững chắc, gợi ra conđường gập ghềnh, gian khổ khó đi và cũng gợi khung cảnh chiến trường mưa bom bãođạn ác liệt Từ "chông chênh" phần nào thể hiện sự gian khổ, những khó khăn nguyhiểm trên con đường ra trận của những người lính lái xe, và phong thái hiên ngang củahọ

4.Hình ảnh ẩn dụ: Trời xanh

- Tác dụng: Làm tăng sức gợi hình, gợi cảm cho điều tác giả muốn thể hiện Trời xanh

ẩn dụ cho bầu trời hòa bình và cuộc sống tươi đẹp

5.Viết đoạn văn:

- Từ trong bom đạn nguy hiểm "tiểu đội xe không kính" được hình thành và tụ họp.Những người lính lái xe dũng cảm, hiên ngang trở thành bạn bè, đồng đội

- Chỉ một cái bắt tay qua cửa kính vỡ cũng đủ làm những người lính ấm lòng, cảmthông với nhau Cái bắt tay thay lời chào hỏi, cái bắt tay truyền cho nhau sức mạnh vàniềm tin giúp người lính càng xiết lại gần nhau

- Một bữa cơm chung giản dị nhưng chứa đựng t/cảm của một gia đình lớn Từ "chung"không chỉ diễn tả tình cảm keo sơn, gắn bó của những người lính mà còn cho thấy ở họ

có cùng chung chí hướng, chung một chiến hào chiến đấu vì độc lập, tự do của tổ quốccho dù phía trước họ là con đường gập gềnh, hiểm nguy của mưa bom, bão đạn

- Điệp từ "lại đi" kết hợp với nhịp thơ 2/2/3 mạnh mẽ dứt khoát, dồn dập như lời thúcgiục cả đoàn xe lại nối đuôi nhau ra trận H/ảnh ẩn dụ "trời xanh" không chỉ gợi mộtbầu trời bình yên, một cuộc sống hòa bình phía trước mà còn thể hiện niềm vui, niềmlạc quan, tin tưởng vào tương lai tươi sáng của người lính trên đường ra trận Chínhtình đồng chí, đồng đội đã tiếp thêm cho họ sức mạnh để hoàn thành nhiệm vụ

6 Các VB viết về tình đồng chí, đồng đội:

+ Đồng chí – Chính Hữu: Sáng tác năm 1948

+ Những ngôi sao xa xôi – Lê Minh Khuê: Sáng tác năm 1971

Đề 6: Cho đoạn thơ sau:

"Không có kính, rồi xe không có đènKhông có mui xe, thùng xe có xước,

Xe vẫn chạy vì miền Nam phía trước

Chỉ cần trong xe có một trái tim"

1.Từ "Trái tim" trong câu thơ được dùng với nghĩa như thế nào?

2.Viết đoạn văn nêu cảm nhận về khổ thơ trên để thấy được ý chí chiến đấu, quyết tâmgiải phóng miền Nam, thống nhất đất nước

3 Từ việc cảm nhận phẩm chất của những người lính trong bài thơ trên và những hiểubiết xã hội của bản thân, em hãy trình bày suy nghĩ (1/2 trang giấy thi) về lòng dũngcảm

Gợi ý:

1 Từ "Trái tim" là hình ảnh hoán dụ

- Tác dụng: Trái tim chỉ người lính lái xe, chỉ tình yêu Tổ quốc lớn lao, chỉ khát khaogiải phóng miền Nam thống nhất đất nước của người lính

2 Dàn ý đoạn văn:

-Bài thơ khép lại bằng bốn câu thơ “ Không…trái tim” thể hiện ý chí chiến đấu giảiphóng vì miền Nam, vì tổ quốc thân yêu

- Trải qua mưa bom bão đạn,những chiếc xe ban đầu đã không có kính nay càng trở nên

hư hại, vật chất càng trở lên thiếu thốn:

“Không có kính… xước”

- Điệp ngữ “không có” được nhắc lại ba lần nhấn mạnh kết hợp liệt kê tăng tiến đã diễn

tả sự thiếu thốn đến trần trụi của những chiếc xe, và còn cho ta thấy mức độ ác liệt củachiến trường

- Nhưng không có gì ngăn cản nổi sự chuyển động kì lạ của những chiếc xe không kínhấy

- Bom đạn quân thù có thể làm biến dạng chiếc xe nhưng không đè bẹp được ý chíchiến đáu và tinh thần thép của những người lính lái xe Xe vẫn chạy không phải bằngđộng cơ máy móc mà còn bằng một tinh thần “vì miền Nam phía trước”

- Đối lập tất cả với cái “không có” ở trên là một cái “có” Đó là trái tim, sức mạnh củangười lính Sức mạnh con người đã chiến thắng bom đạn của kẻ thù

- Trái tim ấy thay thế cho tất cả những thiếu thốn “không kính, không đèn…” hợp nhấtngười lính lái xe thành một cơ thể sống để tiếp tục tiến lên phía trước vì miền Namthân yêu

- Trái tim yêu thương, trái tim can trường của người chiến sĩ lái xe đã trở thành nhãn tựcủa bài thơ, cô đúc ý toàn bài và để lại sự lắng đọng trong lòng người đọc

- Trái tim người lính tỏa sáng rực rỡ đến muôn thế hệ sau, khiến ta không thể quênmột thế hệ thanh niên thời chống Mĩ anh hùng của dân tộc

- Huy Cận là cây bút nổi tiếng với phong trào thơ mới với tập “Lửa thiêng”

- Ông tam gia cách mạng từ trước năm 1945 Sau cách mạng tháng Tám, ông giữ nhiềutrọng trách trong chính quyền cách mạng, đồng thời là một nhà thơ tiêu biểu của nềnthơ hiện đại Việt Nam từ sau năm 1945

- Thơ ông trước cách mạng thường có tâm sự buồn nhưng sau khi cách mạng giànhthắng lợi thì thơ ông tràn đầy niềm vui và niềm tin yêu cuộc sống mới Thiên nhiên vũtrụ là nguồn cảm hứng dồi dào trong thơ Huy Cận và nó mang những nét đẹp riêng

- Đoạn 3: khổ cuối là cảnh đoàn thuyền trở về trong lúc bình minh lên

c Cảm hứng bao trùm cả bài thơ:

- Trong bài thơ có hai nguồn cảm hứng bao trùm và hài hà với nhau: cảm hứng lãng mạn tràn đầy niềm vui hào hứng về cuộc sống mới trong thời kì miền bắc bước vào xây dựng xã hội chủ nghĩa và cảm hứng về thiên nhiên và vũ trụ, vốn là một nét nổi bật của hồn thơ Huy Cận Sự thống nhất giữa hai nguồn cảm hứng ấy đã tạo ra những

hình ảnh rộng lớn, tráng lệ và lung linh như những bức tranh sơn mài trong bài thơ này

d

Nội dung:

Bài thơ ca ngợi vẻ đẹp hùng vĩ và tráng lệ của thiên nhiên và vẻ đẹp của cuộc sống làm

ăn tập thể của những ngư dân trong thời kì xây dựng xã hội chủ nghĩa

e Nghệ thuật:

- Nhiều hình ảnh thơ đẹp và tráng lệ

- Sáng tạo hình ảnh thơ bằng lien tưởng, tương tượng phong phú, độc đáo

- Âm hưởng của bài thơ khỏe khoắn, hào hùng và lạc quan

II Bài tâp.

1.Vấn đè 1: Hình ảnh đoàn thuyền đánh cá ra khơi khi màn đêm buông xuống (2 khổ thơ đầu)

a Khổ 1:

"Mặt trời xuống biển như hòn lửaSóng đã cài then đêm sập cửaĐoàn thuyền đánh cá lại ra khơiCâu hát căng buồm cùng gió khơi"

1.Có ý kiến cho rằng: bài thơ Đoàn thuyền đánh cá là một khúc ca Em hiểu nội dung

khúc ca ấy như thế nào?

2 Từ "lại" trong câu "Đoàn thuyền ra khơi" có ý nghĩa gì?

3 Chỉ ra biện pháp nghệ thuật được sử dụng trong đoạn thơ trên?

4 Viết đoạn văn diễn dịch khoảng 12 câu trình bày cảm nhận của em về đoạn thơ trên, trong đoạn có 1 câu phủ định, 1 thành phần biệt lập

Gợi ý:

1.Bài thơ là một khúc ca:

- Bài thơ là khúc ca về lao động và thiên nhiên đất nước giàu, đẹp

- Khúc ca ấy vừa phơi phới, hào hứng vừa khỏe khoắn, mạnh mẽ

2 Ý nghĩa của từ "lại":

Từ "lại" nói về hoạt động của đoàn thuyền vừa biểu thị sự lặp lại tuần tự, thường nhật, liên tục mỗi ngày của công việc lao động, vữa biểu thị ý so sánh ngược chiều với câu trên: đất trời vào đêm nghỉ ngơi mà con người bắt đầu lao động, một công việc lao động không ít vất vả

3 Biện pháp nghệ thuật trong đoạn thơ:

- So sánh: Mặt trời xuống biển đc so sánh với hòn lửa -> gợi lên hình ảnh mặt trời đỏ rực, tràn đầy sức sống

- NT nhân hóa: cài, sập -> gợi cảm giác vũ trụ như một ngôi nhà lớn, với màn đêm

buông xuống là một tấm cửa khổng lồ và những gợn sóng là then cài cửa -> Con người

đi trong biển đêm mà như đi trong ngôi nhà thân thuộc của mình

- Ẩn dụ: "Câu hát căng buồm" – cánh buồm căng gió ra khơi là ẩn dụ cho tiếng hát của con người có sức mạnh làm căng cánh buồm -> niềm vui phơi phới, tinh thần lạc quan của người dân chài.

4 Đoạn văn:

Câu chủ đề: Bốn câu thơ đầu bài "Đoàn thuyền đánh cá" của Huy Cận đã cho người

đọc thấy vẻ đẹp của bức tranh hoàng hôn trên biển và khí thế hào hứng của đoàn thuyềnđánh cá khi ra khơi

*Cảnh biển:

- Cảnh hoàng hôn trên biển được miểu tả bằng một hình tượng độc đáo:

“Mặt trời xuống biển như hòn lửa

Sóng đã cài then đêm sập cửa”

+ Với sự liên tưởng thú vị, mặt trời xuống biển được so sánh với hòn lửa gợi lên hình

ảnh mặt trời đỏ rực, tràn đầy sức sống

+ Vị trí quan sát của nhà thơ: từ con thuyền ra biển hoặc từ một hòn đảo nhìn về phíatây

+ Và nghệ thuật nhân hóa: cài, sập Huy Cận đã miêu tả thành công sự chuyển đổi thời

khắc giữa ngày và đêm, khiến cảnh biển trở nên kì vĩ, tráng lệ, lung linh như thần thoại,đồng thời giúp người độc liên tưởng thiên nhiên vũ trụ như một ngôi nhà lớn với mànđêm buông xuống là một tấm cửa khổng lồ với những lượn sóng hiền hòa nối đuôi nhauchạy ngang trên bãi biển là những then cài cửa Để phác họa một bức tranh phong cảnhdiệu kì như thế hẳn nhà thơ phải có con mắt thần và trái tim nhậy cảm lắm

+ Thanh trắc khép lại cuối mỗi câu đã góp phần diễn tả mặt trờ xuống rất nhanh, vũ trụđang đi vào trạng thái nghỉ ngơi.

*Con người:

- Màn đêm mở ra đã khép lại không gian của một ngày Giữa lúc vũ trụ, đất trời đi vàotrạng thái nghỉ ngơi thì ngược lại con người bắt đầu hoạt động:

“Đoàn thuyền đánh cá lại ra khơi

Câu hát căng buồm cùng gió khơi”

- Sự đối lập giữa thiên nhiên và con người đã làm nổi bật tư thế lao động của con ngườitrước biển cả

+ Hình ảnh “đoàn thuyền” gợi không khí đông vui và không khí làm ăn tập thể

+ Phó từ “lại” chỉ sự tiếp diễn đồng thời biểu thị sự lặp lại tuần tự, thường nhật, liên

tục mỗi ngày của công việc lao động vừa biểu thị ý so sánh ngược chiều với câu trên:đất trời vào đêm nghỉ ngơi mà con người bắt đầu lao động, một công việc nặng nhọc ,vất vả

+ Hình ảnh “Câu hát căng buồm” – cánh buồm căng gió ra khơi là ẩn dụ cho tiếng hát

của con người có sức mạnh làm căng cánh buồm Hai câu thơ với nhịp thơ nhanh,mạnh, dứt khoát đã gợi không khí đã gợi không khí khẩn trương, hào hứng của đoànngư dân Họ ào xuống đẩy thuyền ra khơi và cất cao tiếng hát khởi hành Câu hát làniềm vui, niềm say sưa hứng khởi của những người lao động lạc quan, yêu đời, yêubiển và say mê với công việc chinh phục biển khơi làm giàu cho tổ quốc

b.Khổ 2:

"Hát rằng: cá bạc biển Đông lặng,

Cá thu biển Đông như đoàn thoiĐêm ngày dệt biển muôn luồng sáng

Đến dệt lưới ta, đoàn cá ơi!"

1.Taị sao t/g lại nói: "Cá thu biển Đông như đoàn thoi"?

2 Câu hát của người dân có ý nghĩa gì?

3 Viết đoạn văn quy nạp khoảng 12 câu để làm rõ khí thế ra khơi của những ngư dân,trong đoạn có 1 câu bị động, phép thế

2 Ý nghĩa câu hát của ngư dân:

- Lời hát ca ngợi sự giàu có của biển cả với đa dạng các loài cá khác nhau Đây chính làniềm vui tươi, phấn chấn để có một chuyến đi đánh cá bội thu

- Tiếng hát ấy như gọi cá đến cho đầy ắp khoang thuyền Tinh thần vui tươi, phấn khởitrong lao động ấy đã tạo nên sự hăng say và tin tưởng hơn

3 Đoạn văn: Khổ thơ thứ 2 trong bài "Đoàn thuyền đánh cá" của Huy Cận đã thể hiện

rõ khí thế ra khơi của những người ngư dân

- Khổ thơ mở đầu với lời hát của người ngư dân ca ngợi sự giàu có của biển cả với biếtbao loài cá khác nhau NT so sánh: cá thu như đoàn thoi vừa gợi nên bức tranh biển cảnhư một tấm lưới dệt được dệt nên từ hàng nghìn chiếc thoi đưa, vừa cho thấy nhữngđàn cá đông đúc, nối đuôi nhau trên biển như thoi đưa

- Trong không gian mênh mông của biển, câu hát của những người ngư dân vang lênthật tha thiết Họ hát bài ca gọi cá vào lưới Câu hát của họ không chỉ thể hiện niềmmong muốn một chuyến ra khơi bội thu mà còn biến công việc đánh cá vốn nặng nhọctrở nên nhẹ nhàng, cá theo tiếng hát vào lưới của ngư dân: "Đến dệt lưới ta, đoàn cáơi!"

Giọng thơ ngọt ngào, ngân dài và vang xa mãi Đọc khổ thơ, người đọc còn cảm nhậnđược tâm hồn lạc quan, khí thế khẩn trương và niềm mong ước của con người Đó làmong trời yên, biển lặng, gặp được luồng cá để đánh bắt được nhiều Niềm mong ước

đó thật đáng trân trọng Nó đã phản ánh tấm lòng hồn hậu của những người ngư dânsuốt đời gắn bó với biển cả quê hương

2 Vấn đề 2: Hình ảnh đoàn thuyền đánh cá giữa biển đêm.

2.1: Khổ 3:

"Thuyền ta lái gió với buồm trăngLướt giữa mây cao với biển bằng

Ra đậu dặm xa dò bụng biểnDàn đan thế trận lưới vây giăng"

2.1: Khổ 5:

"Ta hát bài ca gọi cá vào,

Gõ thuyền đã có nhịp trăng cao,Biển cho ta cá như lòng mẹ,Nuôi lớn đời ta tự buổi nào"

3 Vấn đề 4: Cảnh đoàn thuyền trở về trong lúc bình minh lên.

"Câu hát căng buồm với gió khơi,Đoàn thuyền chạy đua cùng mặt trờiMặt trời đội biển nhô màu mớiMắt cá huy hoàng muôn dặm khơi"

1 Đoàn thuyền đánh cá ra đi lúc hoàng hôn trong tiếng hát và trở về lúc bình minhcũng trong tiếng hát việc lặp lại có ý nghĩa gì?

-> Những câu thơ lặp lại như một điệp khúc của một bài ca lao động Nếu như tiếng háttrước thể hiện niềm vui trong lao động thì tiếng hát sau lại thể hiện sự phấn khởi vì kếtquả lao động sau một đêm làm việc hăng say

BẾP LỬA – BẰNG VIỆT

I.Kiến thức cần nhớ.

1 Tác giả:

– Bằng Việt, tên khai sinh Nguyễn Việt Bằng, sinh năm 1941.

– Quê: Thạch Thất, Hà Tây ( Hà Nội)

– Làm thơ từ đầu những năm 60 của TK XX và thuộc lớp nhà thơ trẻ trưởng thành trong thời kì kháng chiến chống Mĩ.

– Thơ Bằng Việt trong trẻo, mượt mà, tràn đầy cảm xúc, đề tài thơ thường đi vào khai thác những kỉ niệm, những kí ức thời thơ ấu và gợi những ước mơ tuổi trẻ.

– Tác phẩm tiêu biểu: Hương cây bếp lửa (thơ in chung với Lưu Quang Vũ), Những gương mặt,những

khoảng trời(1973),Cát sáng(1983)…

2 Tác phẩm:

a Hoàn cảnh sáng tác.

– Sáng tác năm 1963, khi nhà thơ đang là sinh viên theo học ngành Luật tại nước Nga

– In trong tập “Hương cây – bếp lửa” – tập thơ đầu tay của Bằng Việt in chung với Lưu Quang Vũ.

– Nhà thơ kể lại: “Những năm đầu theo học luật tại đây tôi nhớ nhà kinh khủng Tháng 9 ở bên đó trời se

se lạnh, buổi sáng sương khói thường bay mờ mờ mặt đất, ngoài cửa sổ, trên các vòm cây, gợi nhớ cảnh mùa đông ở quê nhà Mỗi buổi dạy sớm đi học, tôi hay nhớ đến khung cảnh một bếp lửa thân quen, nhớ lại hình ảnh bà nội lụi cụi dạy sớm nấu nồi xôi, luộc củ khoai, củ sắn cho cả nhà”.

-"Bếp lửa" thành tên gọi của bài thơ cảm động về tình bà cháu giản dị, thiêng liêng, qua

đó thể hiện tình cảm gia đình, quê hương, đất nước sâu sắc => góp phần thể hiện sâu sắc chủ đề bài thơ

3 Một số chi tiết, hình ảnh cần ghi nhớ.

a.Ý nghĩa của h/ả bếp lửa và ngọn lửa.

*Bếp lửa: được nhắc đến 10 lần trong bài thơ mang ý nghĩa:

-Bếp lửa luôn gắn liền với h/ả của người bà Nhớ đến bếp lửa là cháu nhớ đến người bà thân yêu (bà là người nhóm lửa) và cuộc sống gian khổ

-Bếp lửa bàn tay bà nhóm lên mỗi sớm mai là nhóm lên niềm yêu thương, niềm vuisưởi ấm, san sẻ Bếp lửa gợi sự tần tảo, sự chăm sóc và tình yêu thương mà bà dành chocháu.

-Bếp lửa là tình bà ấm nóng, tình cảm bình dị mà thân thuộc, kì diệu, thiêng liêng

*Ngọn lửa: Là những kỉ niệm ấm lòng, niềm tin thiêng liêng, kì diệu nâng bước cháu

trên suốt chặng đường dài

-Ngọn lửa là sức sống, lòng yêu thương, niềm tin mà bà truyền cho cháu

b Ý nghĩa tiếng chim tu hú: tiếng tu hú vang lên 4 lần ở những cung bậc khác nhau

Tiếng chim tu hú là tiếng chim quen thuộc của đồng quê mỗi độ hè về Tiếng chim như giục giã, khắc khoải một điều gì đó da diết khiến lòng người trỗi dậy những hoài niệm, nhớ mong Đồng thời, tiếng chim gợi ra tình cảnh vắng vẻ, nhớ mong của bà và cháu.

- Khiến h/ả người bà thêm đậm nét và tình bà cháu thêm sâu lắng trong lòng đứa cháu khi hồi tưởng về bà

c Vẻ đẹp phẩm chất của người bà.

 Tình yêu thương bà dành cho cháu thật lớn lao, sâu sắc, vô cùng xúc động:

- Suốt những năm tháng tuổi thơ, cháu đã được sống bên bà Tuổi thơ ấy có bóng đen ghê rợn của nạn đói, có nỗi kinh hoàng của những ngày giặc tàn phá Cháu phải sống xa cha mẹ nhưng vẫn luôn ấm áp và đầy ắp tình yêu thương.

- Cháu ở cùng bà, bà bảo cháu nghe/ bà dạy cháu làm, bà chăm cháu học

- Bằng tình yêu thương, bàng sự chở che, bao bọc, bà đã bảo ban, dạy dỗ, bà đã chăm chút cho cháu Những kiến thức đầu tiên về cuộc sống, những bài học làm người đầu tiên, những con chữ đầu tiên mà cháu bết đều

là từ sự dạy dỗ, chăm lo của bà.

- Hình ảnh bà tần tảo, chắt chiu, nhen nhóm lên ngọn lửa mỗi sớm mai :

- Rồi sớm rồi chiều lại bếp lửa bà nhen/ một ngọn lửa lòng bà luôn ủ sẵn/ một ngọn lửa chứa niềm tin dai dẳng.

- Ngọn lửa ấy chính là ngọn lửa ấm áp của lòng bà Đó là ngọn lửa lòng bà luôn ủ sẵn, bất diệt Ngọn lửa ấy đã nhóm lên trong cháu tình yêu thương với bà và rộng lớn hơn là tình yêu và niềm tin với con người, cuọc đời

 Bà còn là một người đầy nghị lực, Bà đã vững vàng vượt qua những biến cố lớn lao trong cuộc đời.

- Năm giặc……bình yên

- Bà đã trở thành chỗ dựa vững vàng cho cháu Đồng thời, bà còn trở thành hậu phương vững chắc Nhờ có

bà, bố mẹ cháu ở chiến khu mới được an tâm, vững lòng Trong cuộc chiến tranh khốc liệt của dân tộc, nhờ có những người phụ nữ như bà, nhờ một hậu phương lớn vững chắc được làm nên bởi những tấm lòng như bà, chúng ta mới có thể chiến thắng kẻ thù xâm lược

- Bà không chỉ có tình yêu thương với cháu mà còn có tình cảm rộng lớn hơn : tình cảm với đất nước.

c Kết bài:

Bà là hình ảnh người bà, người phụ nữ Việt Nam với vẻ đẹp tần tảo, nhẫn nại đầy yêu thương, với tấm lòng nhân hậu, giàu đức hy sinh, với một nghị lực sống phi thường Đó là hinh ảnh đẹp đẽ giống bà tiên trong câu chuyện cổ bình dị, gần gũi nhưng cao đẹp biết bao nhiêu.

d Những kỉ niệm tuổi thơ được gợi nhắc:

-Kỉ niệm về nạn đói năm 1945 (năm ấy)

-Nhóm niềm yêu thương: không chỉ đem đến cho đứa cháu cái ngọt bùi của khoai sắn

mà còn đem đến tình yêu thương vô hạn của bà

-Nhóm nồi xôi gạo: lòng bà còn mở rộng hơn cùng với nồi xôi gạo mới mùa gặt, là t/cảm xóm làng đoàn kết, gắn bó, chia ngọt, sẻ bùi