Tôn Tử mưu lược nhân sinh pdf

Kỳ thực, viết về một nhân vật lịch sử, cần phải có nhiều thứ, cần phải có sự hiểu biết vượt qua thời gian và không gian, cần phải có một thứ "tiền lý giải" mà nó bắt nguồn từ sự từng tr

HUNG TRUNG VU

MUU LUO NHAN SINA

<p Sg

HUNG TRUNG VU

TON TU MUU LUOC

NHAN SINH

NGUYEN DINH NHU - PHAM VAN THUGNG dich

NHA XUAT BAN CONG AN NHAN DAN

Hà Nội - 1996

1 NHUNG DIEU CON MO MANG

N TRONG LICH SU VE TON TU

đòi kỳ đại cách mạng Pháp, một nhà sử học xuất

thân lai quí tộc đã đóng cửa chuyên viết sách lịch

sử Một hôm, bên ngoài cửa sổ nhà ong xảy ra một vu

cãi lộn Ông thò đâu ra ngoài xem xét, sau khi đã hiểu

rõ sự việc, Ông lại mái miết làm việc Hôm sau, một người

bạn đến thăm ông Người bạn nói vỏi ông là hôm qua,

bên ngoài nhà ông xảy ra một vụ cãi lộn Ông nói : ông

đã biết, rôi thuật lại nguyên nhân quá trình xày ra vụ việc còn bình luận ai có lý ai vô lý trong vụ cãi cọ ấy

Người bạn nghe xong nhận thấy ông nói không đúng, bèn

nói rõ nguyên nhân chính xảy ra vụ ấy là gi, tình hình

thực tế ra sao và cuộc tranh luận ấy ai đúng ai sai, hoàn toàn ngược vói cách nhận định của ông Nhà sử học nhấn mạnh : tôi là người mục kích sự kiện Ngưồi bạn trịnh

trọng nói : Tôi chính là người đứng trong đám cãi nhau

ay Thế là họ tranh luận, tranh cãi nhau không nhãn

nhượng Sau khi người bạn đi rôi, nhà sử học chìm vào

sự trầm tư đau khổ : Thời gian là hôm qua, địa điểm là

ngoài cửa sổ, sự việc điển ra ngay trước mũi mình mà

mình lại tận mắt nhìn thấy quá trình xảy ra sự việc, nhưng mình lại không rõ sự thật khách quan để thuyết phục

người khác, không phân tích được rõ ràng Huống hồ,

thoi gian dé qua rồi, sự việc đã trỏ thành một sự tích, mình không thể là một nhà sử học trực tiếp mục kích sự

việc Thế là ông vừa khóc vừa ném tất cả bản thảo những tác phẩm lịch sử vào lò lửa

Lịch sử là thế, nhân vật lịch sử cũng như vậy Con

người là khó nói rõ nhất Những điều bi ẩn của thể giới chính là con người Anh sẻ rất khó nói rõ ràng

về bản thân mình cùng vói nhân vật của thời đại

[à nhân vật thân thuộc nhất bên mình anh cũng

không thể nói rõ ràng Trên thế giói này không có hai chiếc lá cây nào hoàn toàn giống nhau Sự không tướng đồng ấy nói rằng, một con người không có thể hoàn toàn hiểu một con người khác Nếu một con người hoàn toàn hiểu một con người khác, thì người

đó không phải là mình mà là người khác rồi VỊ vậy,

sự lạ lẫm và mặc cảm giữa người với người mà triết

học và văn học phương Tây đã cố gắng biểu đạt kỳ thực có lý nhất định của nó Sự lạ lùng mặc cảm ấy

mdi lam cho con người cá thể độc lập tôn tại mà

không đến nỗi mất đi trong cộng đồng nhân loại

Nói tóm lại, anh nói về mình jam sao nói rõ ràng

được Anh nói không rõ ràng về mình, anh mdi cé

cơ hội vượt lên trên mình, sáng tạo ra mình Anh

nói không rõ ràng về mình mói có thực tiễn nhân

tính sáng tạo khả năng của cuộc sống Cuộc sống

mói có ý nghĩa về công việc mà anh theo đuổi không biết mệt mỏi Nếu anh nói hoàn toàn rõ ràng về mình anh sẽ đông cứng lại vĩnh hằng Thế là hết tất

cả Như vậy, đến bản thân mình anh cũng không nói

rõ ràng, anh làm sao nói rõ về người khác, nói rõ

ràng về Tôn Tủ?

Rõ ràng, Tôn Từ có một thế giới tỉnh thần phong phú, nhiều màu sắc, có tư tưởng, tình cảm phức tạp,

sâu kín Nhưng, bất cứ một nhân vật lịch sử nào

cũng không thoát khỏi số phận bất hạnh, cuối cùng

họ không thể không chìm vào sử liệu - kiểu vật hoá Tôn Từ đương nhiên là như vậy Nhiều thứ hình thanh hạ tâng cơ sỏ nhân cách Tôn Tử như cảm giác

sống động, tâm tình đế bị kích động Tâm tư loé lên

một hoài niệm lúc bùng lên rôi vụt tắt, một tiềm

thức md ao khong có thỏi gian, và không có tác dụng Dù có một số đọng lại trong sử liệu, nhưng nhiều thứ đã bị thöi gian vô tình lãng quên Từ đó, người ta rất khó cảm thụ được nó Chúng ta cũng không có bất kỳ khả năng nào để tìm lại những thứ

đã chìm trong đòng lịch sử mông lung xa xưa mà

không thấy dấu tích gì Chúng ta có một cảm giác sai lầm, cho rằng sử liệu là con người đang sống

Cho rằng đủ tư liệu lịch sử có thể viết ra nhân vật

lịch sử Kỳ thực, viết về một nhân vật lịch sử, cần

phải có nhiều thứ, cần phải có sự hiểu biết vượt qua

thời gian và không gian, cần phải có một thứ "tiền

lý giải" mà nó bắt nguồn từ sự từng trải phong phú

của cuộc đồi ; phải có sự gợi mỏ về những điều thần

bí mà nó được lưu truyền trong tỉnh thần dân tộc

Phải có sự đồng tình sâu sắc trên cö sö nhân tính cộng đồng Tôi e rằng bản thân không đủ những thứ

đó Là hậu thế mấy nghìn năm của Tôn Tủ, tôi e

rằng không hiểu hết vị thánh cổ đại của mình, cho

nên tôi nói, nói về Tôn Tủ không đề

Nói vê Tôn Tử cũng không phải khó

Hồ Thích đã tùng nói : Lịch sử là một cô gái thích trang điểm Câu nói ấy bị phê phán kịch liệt Ö trong nước Suy nghĩ kỹ, câu nói ấy không phải không có

lý Dã là lịch sử nó không thể tôn tại ở hình thức thực thể (Điều đó nói từ bản thân sinh mệnh chuyển

hoá mà có, vạn vật cổ đại giống như con người bằng xương bằng thịt mà ta nói ở đây không còn tồn tai, cũng không thể nói giống như xác chết và đống xưởng tàn không còn tồn tại) Nhưng nó đã từng tôn tại, cũng sẽ là không hoàn toàn bị mất đi Lịch sử chính

là những cái đã qua của hiện thực Giống như hiện

thực sẽ trỏ thành cái đã qua đi của mai sau

Lịch sử tồn tại trong xã hội hiện thực, tồn tại trong nên văn hoá của đân tộc, tồn tại trong lòng

của mỗi sinh mệnh thực thể Trong xã hội hiện thực, sự chuyển dịch của mối con người không giống nhau ; trạng thái sinh tồn không giống nhau Sự từng trải cuộc sống không giống nhau ; Địa vị xã hội không giống nhau Vì vậy họ lý giải về xã hội

không giống nhau Sự không giống nhau về định

mệnh ấy là thiên kinh dị: nghĩa, là bất di bất dịch

Mà sự lý giải của mỗi người đối với xã hội chẳng phải là sự trang điểm cho hiện thực đó sao? Nếu

hiện thực từng phút từng gid la “con ngudi trang

điểm” thì lịch sử tất nhiên càng trỏ thành một cô gái thích trang điểm Vấn đê cân phải nói rõ là người trang điểm : không phải là người ta có thể tuỳ ý trang điểm Nói một người muốn lý giải lịch

sử như thế nào thì cũng lý giải lịch sử như thế Muốn lý giài như thế nào thì lý giải như thể Điều

đó không “ thể được Không biết ai đã nói một câu triết lý : Tu tưởng con người không thể có tự

đo nhiều hón hành động của con ngườồi

tính cộng đồng này không phải đến từ "vật tụ tại"

mà là đến từ nhân tính chung, di truyền chung, sự từng trải chung và tư duy chung Tôi không cho rằng tôn tại một loại thoát ly con người, thoát ly

sự thể nghiệm của con người, không làm dude su vật khách quan thuân thuý của đối tượng tư duy con người Anh không nghiên cứu nó, anh làm sao

có thể nói nó tôn tại? Mặt khác, trước kia chúng

ta luôn cho rảng chỉ có loại trư cục điện của thối đại cách nhìn phiến diện cá nhân mói có thể đàm luận về nhân vật lịch sử

Nhưng chúng ta đều biết rằng, bất cứ thời đại nào bất cú sự nhận thức của một cá nhân nào đối

vói một nhân vật lịch sử cũng có sự hạn chế và cái nhìn thiên lệch Thậm chí nhận thúc của chúng ta

lấy cơ sở từ sự hạn chế và thiên lệch đó Gạt bỏ

có Sö này, cũng chính là gạt bỏ mọi nhận thức Anh

làm sao có thể tưởng tưng nổi một sự nhận thức

thuần tuý vượt qua thời gian vưới qua cảm tính cụ thể của quan niệm thöi đại và sự từng trải của con người? Có thể trỏ thành người có nhận thúc thuần tuý ấy, chỉ có Thượng đế Tôi biết rằng sự nhận

thức của tôi đối vỏi Tôn Tử nhất định có cái nhìn phiến diện cá nhân, sẽ có rất nhiều sai lầm Nhưng

điều đó không sao cả Những điều tôi nói là Tôn

Tử trong lòng tôi Chỉ cần tôi chân thành cảm thấy

một Tôn Tủ như thế li được rồi

Một tác phẩm nổi tiếng như "Tôn Ti bi: pháp"

tại sao được đởi này qua đời khác nghiên cứu và

có thể lưu truyền mãi mãi? Không ít người cho rằng : Đó là vì bản thân quyển sách chứa đựng những tư tưởng sâu sắc Người đời sau nghiên cứu

nó là muốn tìm ra những điều vốn có của nó, nhưng

nó lại tiêm ẩn bao ý nghĩa vô cùng sâu sắc Tôi cho răng đó lại là một sự giải thích sai lầm Thứ nhất : Đá là nội dung tư tưởng bản thân có sẵn như vậy, nhà nghiên cứu nào cũng phải lấy lý giải nội dung tư tưởng đó làm tiền đề nghiên cứu Nếu không thì không thể là nhà nghiên cứu chân chính

và cũng không thể nào nghiên cứu được Nhưng chúng ta đều biết, anh là người nghiên cứu đã từng nghiên cứu nó, chính là tìm ra nội dung tư tưởng vốn có của nó Như vậy người nghiên cứu đi vào vòng tròn kỳ quái: Mục đích thành tiền đề, tiền đề thành mục dích Thứ hai: Chỉ cần hàm ý tư tưởng bản thân đã vốn có Như vậy, qua sự phát biện từ đời này qua đồi khác; tất nhiên khi nó được toả sáng hết Nếu nó đã toả sáng hết tỉnh hoa, như vậy làm sao nó có thể lưu truyền được nữa, làm sao nó

có thể tồn tại? Sự lưu truyền và tồn tại của nó còn

có ý nghĩa gì nữa? Cho nên tôi cho răng một tác phẩm có thể lưu truyền mãi,mãi không chỉ là vì nó

đại biểu cho tư tưởng của một thồi đại, thể hiện một trí tuệ vĩ đại, mà là vì đồi này qua đòi khác

người ta giải thích không giống nhau về nó Chính

vì có những thöi đại không giống nhau, những nhà

nghiên cứu lịch sử cảm thụ không giống nhau, giải thích không giống nhau về nó, cho nên những tác phẩm ấy càng đọc càng mói, càng dùng càng sống

động Giải thích làm cho nó thu được tính rộng lón,

làm cho nó thu được sức sống động vĩnh cửu Mà việc làm của tôi ỏ đây cũng là một cách giải thích Nói về Tôn Từ có thé la su giao lưu của tâm lính, đối thoại vói thánh hiền cổ đại, có một chút nhẹ nhàng tự tại Tôn Tử không có sự uy nghiêm và cát oai của vị thánh hiền cổ xưa Điều hay điều đỏ đều nghe được Tôi không cần phải nói luôn miệng gọi tên Người cũng không cần biết họ biết tên Tôi có thể biết mà không nói nói mà không biết Thi ra tôi nói sai nhiều quá Linh hồn trên trồi cao của Ngudi dang mim nụ cười khoan dung vớói tôi Tôi là cháu chất mấy nghìn năm sau của Tôn Tử? Cho nên

tôi nói: "Nói về Tön Từ cũng không phải là khó"

2 CON NGƯỜI TÔN TỬ

ói vê một nhân vật lịch sử, đương nhiên phải căn

cứ vào sử liệu Tuy nhiên, chỉ có sử liệu thi hoàn

toàn không đủ, Đáng tiếc là những sử liệu nói vẻ Tôn

Từ không nhiều Điều đó làm cho chúng ta khi nói về

ông còn một chút hoài nghi

Tôn Tủ tên Vũ tự Trường Khanh Ngày tháng năm

sinh không có tài liệu nào ghì chép Ông là người

cuối thời Xuân Thu, có thể cùng thöi với Khổng Tủ Ong sinh ra & Lạc An nước Tê (nay thuộc huyện Hué Dan Son Đông) Căn cứ vào phí chép của "Tân Đường Thú" và tài liệu đăng tải trong cuốn "Tể dng

thế hệ biểu" và "Cổ kim tính thị biện chúng" của Đăng

[Danh Thế thì năm thy nam Chu Hué Vuong (Nam

637 trước C.N) nhân nước Trần có loạn, ông tổ là Trần Hoàn chạy sang nước Tê, đổi tên là Điền Thị Thời Tê Hoàn Công dưới sự phụ tá của Quản Trọng

đã trỏ thành bá chủ đầu tiên thời Xuân Thu Điền

đảm nhiệm chức quan "công chính” của nước Tê

(quản lý sản xuất thủ công nghiệp) truyền tiếp bốn đöi sau Điền Hoan Từ trỏ thành nhân vật đại biểu cho thế lực tân hưng của Tổ Quốc Lực lượng của Điền Thị ngày càng lón mạnh Điền Hoàn Tủ chính

là ông tổ của Tôn Vũ Thời Tê Cành Công ông làm

tói chức Đại phu Nhân cuộc chiến tranh đánh vào

nước Củ, ông lập công lón Cảnh Công khen thưởng, cấp cho ông đất An Lạc làm thái ấp và cho đổi họ

thành Tôn Thị Thời Xuân Thu “Tính” là tên gụ! chung của toàn tộc, mà “Thị” lại là tên gọi của một

chỉ phái nào đó trong một dòng tộc Cho nên Điền Thư là thuộc chị "Tôn trong họ Điền" Ngưới doi sau không nhân biệt "tính" "thị" Thế là lấy Tôn làm họ

của Tôn Vũ Mùa hè năm thứ 13 Chu Kính Vương

(Năm 532 trước CN) nổ ra một cuộc đấu tranh vũ

trang kịch liệt giữa hái thể lực mói và cũ của nước

Tê “uộc đấu tranh này gọi là "Loạn bốn họ” Trong cuộc đấu tranh này họ Điền liên họp với họ Bào đánh bại thế lục quý tộc cũ đại biểu là họ Lê và

họ Cao

Sau "loạn bốn ho" Ton Vũ rồi nưóc Tề đến nude

Ngô sống ẩn đật ở thành Cô Tô (nay thuộc Giang Tô) và ö đây ông kết giao với Ngũ Từ Tư - một

viên quan bị vua SỐ búc hại chạy đến đây Năm

thứ 4 Chu Kính Vương (năm S16 trước CN) nước

Ngô xảy ra một sự kiện chính trị to lón Ngô Công

tử sai Ngũ Tử Tư giết Ngô Vương Liêu, cướp ngôi vua, Ông chính là Hạp Lư

14

Nước Ngô bấy giỏ còn lạc hậu so với các nước Trung nguyên lại trường ky bi nude Sở lón mạnh làm nhục Hạp Lư là một ông vua có ý đồ chính trị muốn mở rộng lãnh thổ Ông sống giản di

không ham hưởng thụ một lòng muốn cho nước

Ngô hưng thịnh

Ngủ Tủ Tư hiểu sâu sắc hoài bão và khát vọng của vua Ngô Dồng thời cũng biết được Tôn Tủ là một thiên tài quân sự hiếm có Thế là ông tiến cử Tôn Tử lên vua Ngô Và, trong một ngày ông tiến

cử tói bảy lần Vua Ngô nghe xonự, quyết định triệu kiến Thế là Tôn Tủ đem theo "7ôn Tử bình pháp"

đến yết kiến vua Ngõ Lần hội kiến này có một chuyện vô cùng đặc sắc làm cho người ta vô cùng thú vi

Chuyện kể rằng, vua Ngô vừa nhìn thấy Tôn Từ

đã muốn phong Ton Vũ làm tướng quân nhưng vẫn còn một chút không an tâm, bèn nói với ông: "Mưöi

ba thiên bính pháp mà khanh viết, tram đã đọc kỹ, khanh có thể điển tập một bài ngay tại đây được không?" Tôn Vũ rrà lời: "Đướng nhiên là có thể”

Vua Ngô lại hỏi: "Có thể thực nghiệm ỏ phụ nữ được

không?" Tôn Từ trả lời: "Hoàn toàn có thể được” Thế là vua Ngô cho chọn 180 người ỏ đội quân hậu cung để cho Tôn Vũ diễn tập trận pháp Tôn Vũ

chia làm hai đội chọn hai cung nữ xinh đẹp được

vua Ngô yêu mến nhất làm đội trưởng Mối người

phụ trách một đội, Tôn Từ hỏi: "Các ngưới có biết

vị trí các bên phải trái, trước, sau không?" Quân

linh đều gật đầu trả lời: "Biết" Tôn Tủ nói: "Tốt

Khi diến tập ta đánh trống truyền lệnh Hô nhìn phía trước mọi ngưỡi phải nhìn trước trái tim mình

hô nhìn trái, mọi người phải nhìn về phía tay trai,

hô nhìn phải, thì nhìn về phía tay phải, hồ nhìn phía

sau thì mất phải nhìn về phía sau lung Nghe rõ

chưa?", Họ đều trả lồi: "Rõ!" Thế là Tôn Tử đánh trống ra lệnh nhìn phải Đội nữ binh xưa nay chưa

hề gặp chuyện này đều cảm thấy đây là một trò

chơi thích thú, không nghe theo hiệu lệnh của trống,

mà lại còn cười to, cười thành một chuỗi đài Tôn

Tử nghiêm nét mặt: thần sắc nghiêm túc nói: "Đối

với quân không ngh'ém mệnh lệnh không rõ, đó là trách nhiệm của chủ tướng” Ông nói rõ hiệu lệnh mọt lần nữa Sau đó đánh trống truyền lệnh nhìn

phía sau Trống lệnh vừa vang lên các nữ binh cười càng nhiều hón, cưởi đến nổi đau bụng, chảy nước mắt Khi hiệu lệnh trống vừa dút Tôn Tử nói: "Lệnh lân trước không dược chấp hành là trách nhiệm 6 chủ tưởng Lần này lại không có người chấp hành quân lệnh Đó chính là trách nhiệm của quân lính” Ông thét lón: "Lôi hai đội trưởng ra chém đâu!", Vua Ngô đang ngự trên đài cao xem diễn tập, vừa

nghe thấy Tôn Tử hạ lệnh giết hai mỹ cơ, sọ hãi vội

vàng truyền xuống: "Quả nhân đã biết tướng quân biết dùng quân rồi Nếu trẫm không còn hai mỹ cơ này thì ăn không ngon Hãy tha chết cho họ" Tôn

Tủ trả lồi: "Thần đã thụ mệnh làm tướng, tướng tại quân, thế mà lệnh của vua lại không được chấp

hành" Nói đoạn, liền hạ lệnh chém đầu hai nữ đội

trưởng xinh đẹp Sau đó lại chọn từ đội quân ấy ra hai nữ đội trưởng tiếp tục điễn tập Lúc ấy, mọi người trong đội cung nữ khiếp só, nghiêm túc chấp hành riệnh lệnh, nhất cử nhất động đều theo đúng qui định, hàng ngũ chỉnh tê Tôn Tử cử người lên đài cao bẩm báo vói vua Ngô: "Binh trận đã thao luyện tốt mời đại vương đi xem Đại vướng có thể dùng họ để xuất chỉnh đánh trân, đù có lao vào nước sôi lửa bỏng, họ cũng vẫn anh dũng tiến lên, quyết không lùi bưóc"” Nhân chuyện này, vua Ngô hiểu rõ Ton Tu co tai dùng quân, liền chính thức bổ nhiệm ông làm tướng quân Cuộc đời ba mưới năm quân

sự của Tôn Tử bắt đầu từ đó

Sau khi nưóc Ngô dân đần lón mạnh, vua Ngô

muốn phát động một cuộc chiến tranh đại quí mô

trừng phạt nước Sỏ Tôn Vũ và Ngũ Tủ Tư cho rằng: thực lực của nước Sỏ lúc bấy giò còn rất hùng hậu; thỏi cø trừng phạt Sở chưa chín muồi, kiến nghị tim chiến lược làm suy yếu nước Sở Nưóc Ngõ chia quân đội cả nước thành ba bộ, thay đổi nhau thường xuyên

quấy nhiễu biên gidi nudc Sỏ Qua sáu năm làm cho quân Số mệt mỏi, quân ngũ lỏng lẻo Đúng lúc đó quân Sỏ lại tiến công hai nước nhó là Thái và Đường Nước Thái và Đường phái người đến cầu cứu nước Ngô Nưóc Ngõ quyết định liên minh với họ với danh nghĩa là yểm hộ họ, mướn thế hiểm yếu của miền núi để tập kích vu hồi vào vùng đông bắc nơi phòng ngự mỏng yếu của nước Sỏ

Năm thú 14 Chu Kính Vương (Năm 506 truóc CN) vua Ngô Hạp Lư trực tiếp cầm quân xuất chinh, phong Tôn Vũ làm chủ tướng, Ngũ Tử Tư làm phó tướng, lãnh ba van tinh binh di theo đường sông Hoài

Đại quân mau chóng vượt qua ba cửa ải của Đại

Biệt Son và Đồng Bách Sơn men theo bò nước sông Hán, đánh nhau với quân Sở ỏ đó Hai bên nổ ra một trận quyết chiến ỏ Bách Cử (nay thuộc Hồ Bắc) Quân Sò tan tác Quân Ngô thừa thắng truy kích Năm trận đánh năm trận thắng lón, một mạch chiếm đóng Đô Thành Ảnh nước Sở (nay thuộc Hồ Bắc)

là chủ tưóng của Ngô đánh Sỏ, Tôn Vũ lập được

chiến công hiển hách Ngoài ra, năm thú 36 Chu Kính Vương (418 trước CN) sau hai năm quân Ngô đại phá quân Sở ở Ngải Lăng (Nay thuộc Lai Vụ đông bác tỉnh Sơn Đông) trong hội nghị các nước chư hầu

Ö Hoàng Trì (nay thuộc Hà Nam) vua Ngô được tôn

lam ba cht Su kién nay Ton Vũ cũng có công lao lón Tiếc rằng những điều phí lại trên sử điển không

rõ ràng

Trong "Ngô khởi liệt truyện” của Tu Mã Thiên ở cuốn Sử ký, đối vói công lao quân sự của đồi ông

được phi lại khái quát: Tây phạt cường Sd nhập

Anh, Bắc uy Tê Tấn, nổi danh trong các nước chư hầu Tôn Tủ và sức mạnh của ông là thế đó

Tư tưởng chính trị của Tôn Tử đến nay vẫn chưa thể nghiền cứu tỉ mi Tác phẩm “Ngô vấn" tản thiên

viết trên thanh tre tìm được ỏ phần mộ Tây Hán

thuộc núi Ngàn Tước sông Lâm Di tình Son Đông

năm 1972 có phi lại đoạn đối thoại của Tôn Vũ và

Ngô Vương về "Thục tiêu vong” “Thục cố thành" của Lục Khanh nước Tấn Tôn Vũ cho rằng việc cải cách chế độ ruộng đất được tiến hành của Lục Khanh trong đó thuế của một mẫu ruộng vì nhẹ nên có thể

"cố định” Có thể thấy được ông có ý đồ cải cách

Sau "Bác uy Tê Tấn” sự tích của Tôn Từ không thấy phi trong sử sách Theo ghi chép của "Việt Tuyệt thư” thì bên ngoài cửa đông huyện Ngô tỉnh Giang Tô có phần mộ của Tôn Vũ Thế là các nhà

sử học phải suy đoán Sau khi công thành danh toạit Tôn Tủ quay về sống ẩn đật ở nơi núi rừng

Họ nói rất có lý Nếu Tôn Tử không trỏ vê sống

dn dat thi vdi dita vị lúc bấy giờ của ông, sách lịch

sử không thể không ghí chép lại Ví dụ Ngũ Tử Tư- người bạn kết giao của ông vẫn còn trên địa vị

quyên lực, sự tích của ông đã được ghi chép lại rất

nhiều Quan trọng hơn là ngay năm 24 thỏi Chủ Kính Vương (425 trưóc CN) nước Ngô do Phù Sai chấp chính, vua Phù Sai là một hôn quân kiêu ngạo, dam dat That là "bạn vói quân như bạn vỏi ho" Nhỏ có sự thông minh mà Tôn Tủ mỏi không rới vào kết cục bi thảm như Ngũ Tủ Tư

Xem xét những sự tích thời bình sinh của Tôn

Tủ ghi lại được rất ít những điều chi tiết mà do

cá tính, tính cách của từng người, đo tưởng tướng

của các phái, sự tích đã bị mai một ấy, e rằng chỉ

có chuyện öng tổ chức diễn tập và chém đầu hai

mỹ cơ Chuyện này có kịch tính mạnh mẽ Nhà sử học cổ kiên trì thái độ thận trọng đối với việc chân thực đó Tôi cho rằng chuyện này là đáng tin cậy Thỏi đại mà Tôn Từ đã sống, các nước chư hầu tranh chấp lẫn nhau, khắp nơi loạn lạc, chiến tranh liên miên, đánh nhau là trên hết, Nay nhìn lại, nhiều chuyện bấy giò đều là cực đoan Ngô Khỏi giết vớ

đoạt tướng Yên Anh, Nhi Đào giết Tam Sĩ, chịu mất cánh tay để đâm Khánh Ky, Kính Kha mượn

đầu giết vua Tần cũng là như thế Tôn Tủ giết hai

mỹ có không thể so với những chuyện trên được Cho nên chuyện ấy có sự chân thục mang tỉnh bản chất Nhung điều làm tôi thú vị nhất là "Tôn Tủ

đã tùng có thể diễn tập bằng đội quân nữ, có thể

khiến họ lao vào nơi nước sôi lửa bỏng Điều đó nói rõ rằng ông là một thiên tài quân sự Ông đã

làm được một việc đáng tin cậy là: mệnh lệnh thép

và thủ đoạn mưu lước "sát nhất nhân vạn nhân cụ" Điều đó rất có nhiều lý luận và tư tưởng đã biểu

dat trong "T6n Tu binh pháp” không muu mẹo mà

lại thích hợp Chỗ tuyệt vời nhất của Tôn Tủ là khéo dùng hai mỹ nữ mà vua Ngô sủng ái nhất làm đội trưởng, Và, trong tình trạng vua Ngô hết lồi hạ

đao hoãn xử trảm, ông vẫn chặt đầu họ không hề

động lòng Tôi nghĩ đó là Tôn Tủ đò xét thành ý

của vua Ngô chọn tướng đến mức nào Ông cũng

chứng thực một nguyên tấc dùng quân "tướng tại

quân, quân lệnh hữu sở bất thụ" có thể tiến hành

được Dong thai ang cũng chứng minh một luận điểm là quân lệnh như sơn, đạo lý "luật bất vị thân”

và quân lệnh có tính quan trọng, nghiêm túc đối với quân đội Tôn Tủ có niềm tín vô bồ đối với binh pháp của ông Ông là một người sống bằng lý

tri, khong dé dang rung dong vì sự cảm tình Ông

là người lấy binh pháp làm cuộc sống Mãi mãi làm theo nghệ thuật quân sự Thậm chí đến say mê Trong chiến tranh, ông nhất định là tướng quân gang thép

3 TON TU BINH PHAP

Con Tủ là một người nổi tiếng trong lịch sử Tuy nhiên không phải vì chiến công của ông mà là bộ

"Tôn Tỉ bình pháp" mà ông để lại cho đời sau Trên sân khấu của lịch sử ông đã sắm một vai trò quan trọng của

một nhà tư tưởng, một nhà lý luận quân sự Ông là một

người như thế nào đến nay không phải là quan trọng Quan trọng hơn là tư tưởng quân sự của ông Tuy nhiên, trong tư tưởng quân sự ấy có thể đánh giá ông là người

như thế nào Một nhân vật lịch sử cuối cùng trỏ thành

một nhà tư tưởng Nhìn từ giác độ cá nhân tôi nghĩ rằng không còn điểm nào có thể buồn và than vãn nữa Tư tưởng của ông còn mãi vói hậu thế, thấm vào

tâm lý văn hoá dân tộc Giá trị nhân sinh của ông lón

như núi Thái Sơn

Lịch sử Trung Quốc cổ đại hầu như thành một

bộ lịch sử chiến tranh, những cuộc chiến tranh ấy

như cây rừng không đếm được Có ngày nào không

có chiến tranh? Nạn đại Ngô và hậu thế sau 70 năm

cuộc chiến nạn Hoàng đế và hậu tế sau 52 cuộc chiến, nạn tiểu Ngô và hậu tế sau 48 cuộc chiến

chiến tranh Tôn Ngô và hậu tế sau 50 cuộc chiến (La Mật viết: "Lộ sử riều kỷ") Những cuộc chiến tranh liên miên đã thành có số hiện thực cho bính thư Trung Quốc phát triển và sóm thành thục Truóc Tôn Tủ đã xuất hiện rất nhiều binh thư Trong Tôn Từ binh pháp cũng có dẫn dụng như

"Hoàng đế bình pháp", "Lục thao" của Thái Côngv.v

Nhưng phần lón đã bị thất lạc Một số ít còn lại 6

sự truyền miệng Dến thời kỳ Đông Chu, lúc Tôn

Tử sống, chiến tranh càng nhiều hon, kéo đài tói

200 năm Các nước chư hầu to nhỏ đù có tram phương ngàn kế cũng đều bị tiêu diệt trong chiến tranh Hiện thực chiến tranh kêu gọi xuất hiện một

bộ tác phẩm quân sự đồ sộ sáng giá: "Tôn Tử binh pháp" sinh ra trong sự vận dụng ấy Cuốn sách ấy vừa ra đời đã được tiếp nhận và ca ngợi Trong cuốn "Ngũ “ của Hàn Phi từ, cũng đã nói: "Trong nước đều bàn đến: việc binh" Nhà viết sách Tầu Tôn Ngô cũng nói như thế Từ đó "7ồn Tử bình pháp" trò thành một bộ kinh thánh điển về binh pháp mà các nhà quân sự nước ta công nhận "7ôn

Tủ bình pháp" chủ yếu thảo luận những vấn đề quân

sự có liên quan đến chiến tranh, cũng đề cập đến quan hệ giữa chính trị và quân sự Sách có 13 thiên, các thiên có từng chương độc lập, nhưng cũng có quan hệ lẫn nhau

Trong sách bao gồm thao lược, chiến lược, mức

độ phương pháp quân sự, tính thần tướng linh và quân lính, tâm lý quân sự văn hoá địa lý, hành quân dùng trại, thế nước, hoả công v.v Trong sử dụng gián điệp quân sự cũng có sự phân loại, trình bày

vô cùng tí mi Trước hệ thống quân sự lón lao như thế, chúng fa ngày nay không thể không kinh ngạc Điều đáng được chú ý là không phải Tồn Tủ chỉ nói

về chiến tranh, mà trước hết ông đã khảo sát quan

hệ giữa chính trị và quân sự “việc bính là đạo sự

quốc gia là đất sống và chết là con đường tồn vong cho nên không thể không xem xét” Đồng thời chỉ

ra "đạo" là nhân tố đầu tiên quyết định sự thắng bại

của chiến tranh Điều đó đã nói lên tầm nhìn tư duy

rộng lón và khí phách lý luận hùng biện của ông,

cũng là một cống hiến mới trong lịch sử về tư tưởng quân sự Liên hệ với nó ta thấy, trong "Tôn Từ binh pháp" biểu đạt một cách minh xác quan niệm "thuật chiến" nêu rõ “chiến tranh là có ích nhưng chiến tranh cũng nguy hiểm" Điều đó chứng tỏ tư tưởng của ông

có một tầm nhìn rộng lón vượt qua thời đại Trung

tâm tư tưởng của "Tôn Tử binh pháp" là bàn bạc phương pháp thu được thắng Idi trong chiến tranh Chiến tranh là chiến tranh, đánh trận thì phải giành thang loi Thang lợi tức là lấy thắng làm lợi Nhưng Tôn Tủ sùng bái một thứ "toàn thắng"

Quân sự học Tây phương truyền thống cho rằng: chỉ cần trong chiến tranh có một đội quân không

đánh mà kẻ khác khiếp sọ Cho nên có người cho rằng những quan điểm này của Tôn Tủ không khoa học, mang màu sắc duy tâm Kỳ thực thế giói phương Tây ngày nay đứng trên địa vị thống trị, lý luận, phát ngôn trên ý nghĩ thực chất, đó là "Lính không đánh mà khiếp sợ"

Những năm 60 trong nguy co "dao dan Cu Ba" xảy ra giữa hai nước Xô - Mỹ, sự thực cũng là quân lĩnh không đánh mà khiếp sọ Tôn Tử đã sóm đưa

ra quan điểm, đó là: điều khó có thể là quan điểm đắt giá Đương nhiên, Tôn Tử cũng biết rằng không thể bất cứ cuộc chiến tranh nào cũng có thể đi tói toàn thắng Thế là ông đã biểu đạt một cách đột xuất quan điểm "tất thắng" Các mặt trong sách đều

bàn xung quanh việc triển khai trận đánh thế nào

để giành thắng lợi, đùng "thuật chiến" để mua "toàn thắng” phục vụ “tất thắng" Phản ánh trên tư tưởng dùng quân đó là "thượng binh phạt mưu”, chưa đánh

mà đã tính được thắng lội

Điều đó hình thành một đặc điểm của "thượng trí Ton Tử” mà mọi ngưỏi từng nói: Trong sách, chố

nó! thao lược, tính toán mưu trí, đàm luận có mưu

đều cân nhắc rõ ràng Trên một ý nghĩa nào đó "Tôn

Tử bình pháp" đã là một bộ sách chuyên nói về thao

lược chiến tranh; Trước hết là đối trong hai thu quân,

SO sánh sức mạnh của trí tuệ và mưu lược Cho nên

Tôn Tử không hề do dụ định nghĩa về chiến tranh

là: "Việc binh thì phải biết cách lừa dối"; còn mỉnh

xác nêu lên "việc binh phải dựa vào sự giả tạo”,

"Phàm là chiến tranh thì phải dựa vào kỳ"

Trong thao lược học của ông, Tôn Tử đưa ra rất

nhiều luận điểm nổi tiếng Chiến tranh trước hết phải "thắng lợi" Trước trận đánh cần phải dự tính đến "tính khả thắng" để giành thắng lợi Trước hết cần phải: "trong trận đánh ỏ trong phải chuẩn bị tốt, vận dụng giỏi để chiến thắng" ở bên ngoài phải

"thắng trước cứu viện sau" Muốn làm nên thắng lợi

lón phải "biết mình, biết người" "Biết minh biết

người" bao gồm tìm hiểu rất nhiều nhân tố quân sự

của hai bên địch và ta Chỉ có "biết mình biết người”

mói có thể “trăm trận không biết mệt" "Biết mình biết người" thì phải nắm vững quyền chủ động trong chiến tranh Cho nên ông lại nêu ra "đốc hết sức mình mà không mất sức" "Dốc hết sức mình"'tức là khiến kẻ thù phải nghe ta điều khiển mà ta không

bị sự kìm chế của kẻ thù Phương pháp "trị người"

có rất nhiều như "nhậm thế" đã vận dụng đầy đủ

các điều kiện khách quan có lợi cho ta làm cho phương pháp của ta roi vào "thế hiểm" Phía ta có một năng lượng "thé" to lón nhất như "thị hình” tạo thành nhiều hình ảnh giả để làm mê hoặc kẻ thù,

làm cho chân tướng của kẻ thù bộc lộ rõ Đó chính

là "hình nhần mà ta vô hình”

Ngoài ra còn có "tránh thực đánh hư" "Lấy mạnh đánh yếu" v v

"Tri nhân" tuy là nguyên tắc cơ bản, nhưng kết

cục chiến tranh là sự biến hoá khôn lưỡng Cho nên,

Tôn Tủ lại nêu ra chiến lược, chiến thuật phải có

sự cø động linh hoạt Như "binh vô thường thế” "thực

tế phải tuỳ địch”, phải phương mà điều chỉnh binh

lực, sách lược của minh Va "tudng bi bao vay sé lộ

ra điểm yếu”, "giặc cùng đường không nên ép vào chân tưởng” Mưu lược của Tôn Tứ, nó đã trỏ thành

một đạo thú vị của nhũng nhà tư tưởng quân sự và

chỉ huy quân sự của các thỏi đại, da qua kiểm nghiệm

Ỏỏ các trận đánh nổi tiếng qua các thời kỳ lịch sử chiến tranh Ngoài tư tưởng mưu lược đối vói kẻ thù,

về mặt rèn quân mà nay ta gọi là quản lý quân sự,

Tôn Tử cũng có nhiều tâm đắc Cốt lõi của tương tưởng rèn quân ấy có thể khái quát "lệnh phải dựa

vào văn, đội ngũ phải dựa vào võ" Cũng chính là

cà thưởng và phạt, cả "ân" và "uy" Về mặt "ân", ông nêu ra phải “coi lính như con”, "coi lĩnh như ngưồi yêu” vì chỉ có "coi lính như con” thì mới có thể vượt qua núi cao rừng sâu, sống chết có nhau Về mặt

"uy" phải dùng lệnh để giáo dục "Quân lệnh như son", "Lệnh hành cấm chỉ", qua được tai mắt quân s1, làm cho họ bị đuổi mà đi và bị đuổi lại trỏ về không biết ý đồ của mình Chỉ có như thế mới tay nắm tay nhất tê tiến lên Hình thức cụ thể chung cho "ân" và "uy" là thưởng và phạt Tôn Tử không màu mè mà nói rằng: "Chiến tranh phải có lợi" Với địch như vậy, vói mình cũng như vậy Ông cho rằng

sự thưởng phạt là đòn xeo có sức mạnh thúc đẩy khả năng tác chiến của quân đội Cho nên thưởng

mà không có phương pháp như ra một lệnh mà

không có chính trị Thưởng có thể lấy của cải đất

đai chia cho số đông, nhưng cũng tránh tràn lan

Đặc biệt là bọn gián điệp đáng chết Khi thi hành việc xử phạt đối với những người lính thân cận thì không nên dùng Tôn Tủ đá trực tiếp sử dụng mưu

lược học vào trong việc trị quân; đồng thời nêu ra một luận đoán nối tiếng: "Vẫn còn sau khi rớói vào

cõi chết”, "Vẫn sống lại sau khi chết": cho rằng chỉ cần vi thắng lợi của chiến tranh có thể bộ đội vào nói chết, làm cho học "muốn trèo cao thì phải lên bằng thang" và "đến tướng của ta cũng không thể

sống được” Những lý luận mưu trí, phương pháp trị quân ấy của Tôn Tử cũng chính là những tiêu chuẩn mẫu mực của nhà tư tưởng quân sự lý luận quân

sự, thống trị quân đội qua các triều đại nghiên cứu

Đặt "Tôn Tủ bù pháp" vào Chư Tử Bách gia thoi Xuan Thu Chiến Quốc để xem xét đầy đủ đặc điểm lý luận rõ ràng Nó trực tiếp được sinh ra trong thực tiên chiến tranh, cũng để phục vụ cho thực tiến chiến tranh Chiến tranh tức là sống và

chết, máu và lửa Nó không cần phải có sự tranh luận trong sách vỏ, cũng không thể cho phép một

cá nhân nao ác ý, yêu và ghét Điều mà nó cần là

sự tính toán lợi và hại, thành và bại Nó đòi hỏi

cần phải đấu lý trí, quyết sách đối với thực tiễn đanh thép Điều đó tất nhiên khiến cho "Tôn Tủ binh pháp” có màu sắc, sắc thái lạnh lùng, duy lọi Đương nhiên có thể chọn tất cả những thủ đoạn

phí thưởng không dùng nó trong sinh hoạt hàng

ngày Cho nên "Việc binh phải có quỹ đạo” Ngoài

ra "Tôn Tử binh pháp” trực tiếp bắt nguồn từ trong kinh nghiệm chiến tranh cụ thể; là sự tổng kết toàn điện kính nghiệm chiến tranh Nó cần phải mau

chóng tìm ra những chỉ tiết mấu chốt, cốt lõi, đón

giản, dễ hiểu nhất trong hiện tượng chiến tranh Đó

là hiện tướng mây mưa đan xen, rối ren phức tạp

biến hoá khôn lường Những cái cốt lõi nhất của hành vị chiến tranh ấy cần phải có đặc điểm dễ truyền thụ và tính thao tác cao cho nên "Tôn Tử

binh pháp" đã nêu ra giá trị phê phán, giá trị tuyển

chọn: sống vói chết, lọi vói hại, địch vói ta, thắng

vói bại, tiến và thoái, mạnh và yếu, động và tĩnh,

công và thủ, hư và thực, dũng và nhát v.v Hai lần

phê phán, hai lần tuyển chọn ấy không chỉ là nội dung tư tưởng, đồng thời cũng thành một phương thức tư duy rõ ràng, chính xác lại có hiệu quả khi dùng nó

4 ANH HUGNG CUA TON TU

ác điểm của "7ôn Tử bình pháp" có ảnh hưởng sâu sắc phức tạp đến nền tư tưởng văn hoá của dân tộc Do Tôn Tủ nêu ra sự mâu thuẫn đối lập giữa các nhân tố của chiến tranh quân sự với phương thức tư đusy kiểu hai lần mà ông đã vận dụng, "Tôn Tử bình pháp" đã trỏ thành một đại biểu quan trọng của tư duy biện chứng tiên Tân Rất nhiều học giả cho rằng: Tư duy biện chứng tiên Tần của nước ta chủ yếu lì do "Kinh Dich" “Lao Tif" va "Ton Tit binh pháp" cấu thành "Tôn

Tử bình pháp" từ đó đã vượt qua lý luân quan su don thuần mã nó còn thâm nhập vào nền triết hoc Trung

Quốc Từ đó, nó co một sự ảnh hưỏng vô cùng rộng lón

Đúng như nhà học giả Nguy Nguyên đời nhà Thanh đã

từng nói: "Kinh Dịch là chồng, Lão Từ là con, Tôn Tử

là cháu, đạo ấy có hàng ngàn hàng vạn; Tâm của nó soi

sáng vũ trụ, thuật của nó hợp vói trỏi và ngưởi, luôn luôn

biến hoa"

Ngoài ra, tuy chiến tranh là một trạng thái xã

hội đặc thù, nhưng nó đã từng là một trạng thái xã

hội, mà "Tôn Từ binh pháp" lại trực tiếp sinh ra từ kinh nghiệm chiến tranh, cũng rất đế dàng kiểm nghiệm những kinh nghiệm khác trong cuộc sống hàng ngày Các bậc tiên hiền khác rất ít nói về "lợi" Nhưng Tôn Từ lại không ngần ngại nói vé "Idi", chu trương lấy "trí" làm "lợi" Cho nên, mưu lược trong

"Tôn Từ binh pháp” có ảnh hưởng rộng lón, sâu sắc, lâu dài, kỳ diệu đối vói cuộc sống hàng ngày của xã hội, đối với quan niệm tư tưởng dân tộc Trong cuộc sống chính trị của Trung Quốc có tư tưởng quyên mưu đặc sắc của dân tộc, rõ ràng được rút ra và nuôi đưỡng từ trong “Tôn Tủ binh pháp" Tính cách tư tưởng đáng nói của người Trung Quốc

là trọng "đấu trí" không trọng "đấu dũng", đã kết thành một dấu ấn của "Tôn Từ binh pháp" Tư tưởng nói thẳng "lợi" "hại" trong "Tôn Tử binh pháp" đường như đã làm cân bằng bổ sung vào những điều tất yếu đối vơi nền văn hoá dân tộc truyền thống Nho gia chỉ nói "nhân”, "nghĩa" (chí ít là trong

xã hội bình thường) Những câu nói nổi tiếng trong

"Tôn Tủ binh pháp” như "Biết mình biết người,

"Sống lại sau khi rơi vào chổ chết" Trước phải "trị nhân” (sau đối thành "chế nhân") "Tránh thực đánh hư" "Xuất kỳ bất ý" v.v Những câu ấy đã trở thành thành nơữ trong tiếng Hán

"Tôn Tủ binh pháp” có ảnh hưỏng lỏn đối vói lịch

sử tư tưởng Trung Quốc Tôn Vũ được gọi là "Vũ

hiền nhân” Những nhà tư tưởng, nhà quân sự đều

sùng bái ca ngợi Tôn Tủ Tào Tháo nói: "la xem chiến lược bính pháp đã nhiều nhưng tác phẩm của

Tôn Tử sâu xa lắm thay" Thích Kế Quang đời Minh cho rằng "Sách ấy cương lĩnh tỉnh ví, dạy bảo phong phi" Mao Nguyên Nghị lại nói: “Những người trước Tôn Tủ, Tôn Tử không bộ sót ai; những ngưởi sau

Tôn Tử, không ai bỏ qua được Tôn Tử”, Tôn Trung

Sơn đánh giá: "Nghiên cứu lịch sử Trung Quốc, trong binh thư hai nghìn năm nay có mười ba tập nổi tiếng, mười ba tập binh thư ấy đã trò thành triết học quân

sự Trung Quốc" Mao Chủ tịch cũng thường nhấc đến

Ton Tủ, đồng thời nêu rõ: "Quy luật của Tôn Tủ

"Biết mình biết người" "Irăảm trận không mệt" vẫn

là chân lý khoa học" Chẳng những như thế, "Tôn

Từ binh pháp” đã vuột qua Trung Quốc đến vói thé giỏi từ rất sóm "Tôn Từ bình pháp" có ảnh hưởng rộng lón đối với lịch sử quân sự thế giói Sự xuất hiện của nó có ö tác phẩm quân sự của những tác giả thời cổ Hy Lạp và thöi La Mã, làm cho nó càng

cụ thể, càng có giá trị học thuật Cho nên, ngay từ đời Đường "Tôn Tủ bình pháp” đã vào Nhật Bản và Triều Tiên Năm 1660 của thế kỷ XVIII nó được truyền vào châu Âu Năm 1772, nó được dịch sang tiếng Pháp Nhật Bản rất sùng bái nó, gọi nó là "ông

tổ của bỉnh học phương Đông”, "Binh thư số một

của thế giói cổ đại" Đầu những năm 60, một vị

nguyên soái danh tiếng nưóc Anh khi thăm Trung Quốc nói: "Tất cả các học viện quân sự trên thế giới nên đưa "Tôn Tử binh pháp" vào giảng dạy" Trong

sách "Đại chiến lược” của mình Giôn Køơ Lin My néu rõ: "Ilôn Tử là một nhân vật vĩ đại hình thành tư

tưởng chiến lược cổ đại Mười ba tác phẩm của thời

gian đã sánh kịp vói các trưóc tac qua cdc thoi dai"

Ngày nay, không có quan hệ nào của một người đối vói chiến tranh, đối với vấn đề cần phải suy nghĩ và một sự hạn chế thu được lại có nhận thức sâu sắc hơn ông

Phần lón quan điểm của ông có ý nghĩa to lỏn với đương thời và trong hoàn cảnh trước mắt chúng

ta

Một số đánh giá ấy của nưóc ngoài thì "Tôn Tù binh pháp" là tác phẩm không hố then với thöi đại bấy giỏ

Trên thực tế lục quân Mỹ có chín nguyên tắc quân sự Đó là: nguyên tắc mục tiêu, nguyên tắc tiến công nguyên tắc tập trung, nguyên tắc tiết kiệm

SỨC người, nguyên tấc có động, nguyên tắc chỉ huy

thống nhất nguyên tắc an toàn, nguyên tắc tính đột nhiên, nguyên tắc giản yếu Nước Anh cũng có chín nguyên tắc lón Những nguyên tắc chủ yếu về có sỏ

tư tưởng tác chiến và lý luận tác chiến của lục quân

Mỹ và lục quân Anh co thé tìm thấy một số lý luận trong "Tôn Tử binh pháp" (Đó chẳng phải là những nguyên tắc lấy từ "Tôn Từ bình pháp” mà có) Điều cần phải nêu ra nữa là ö Nhật Bản và ö một số nước "Tôn Tử binh pháp” lại đâng lên thành

một điểm nóng Điểm ấy tôi đã nói trong sách Đó không phải là lối nói thừa

Tôi thưởng nghĩ, một con người đã qua đồi, nhưng hình ảnh và nụ cười của họ vấn hiện trên gương mặt của con cháu, người thân, bạn bè và đồng sự Điều đó chúng tỏ họ vẫn còn sống mãi Nếu một người đã trỏ thành lịch sử, nhưng sự tích của ông van được người đời sau truyền tụng từ đời này qua đời khác Con người và tư tưởng tình cảm của họ

có ảnh hưởng to lón, có tình cảm ấm áp dén con cháu đòi sau Như vậy tỉnh thần của con người ấy

được trường tồn mãi mái Tôn Tử xác thực còn sống mãi với đồi sau.

5 BỘI LUẬN CHIẾN TRANH

hing bước di khap khiếng của nhân loại, sự khúc

khuỷu quanh co của lịch trình, triết học lịch sử gọi

nó là "đường lối xoáy trôn ốc” Xem lại đấu ấn "di lên theo đường xoáy trôn ốc" ấy, mối chúng ta đều kmh ngạc

mà nghi rằng từng vỏng từng vòng nối tiếp nhau liên miên bất tử

Theo phong tục phương Tầy, trong đêm tân hôn, đôi vỏ chồng trẻ ôm hôn nhau, sau đó cùng kêu

lên một tiếng: "Ôi, đau khổ!" Lê nào trong hạnh

phúc lại mang theo hình ảnh đau khổ? Theo thống

kê, đöi người ta có hai phần ba thời gian chìm trong giấc ngủ Người ta còn nói rằng: người ngủ như chết Chẳng lẽ sự sống lại dựa vào cái chết hay sao? Câu hỏi xem ai có thể lý giải được loại tự do tu tại ấy của sức khoẻ con người? Tôi nghĩ rằng đó

nhất định là một con bệnh nằm liệt Tại sao sức khoẻ lại phải đo bằng bệnh tật? Đối với tự thân

con người đủ để nêu ra “hàng vạn cái tại sao” đó

là "lên theo hình xoáy ốc” cũng đáng nghĩ lắm - Tại sao không lên bằng đường thẳng?

Con người ta thật là mâu thuần Trong đó mâu thuẫn lón nhất là chiến tranh (ngoài ra tỉnh ái) một mặt trong buổi bình mính của nhân loại đã có mưu câu sự sinh tồn, yêu cuộc sống theo bản năng Mặt khác, từ khi loài người có chữ viết đến nay, đã phi chép lại trong sử sách của mình những cuộc chiến tranh Loài người hâu như mượn khói lừa chiến tranh để soi sáng con đường đi phía trước Lịch sử

cổ đại Trung Quốc, nội chiến phức tạp, kịch liệt, liên miên, đài nhất là thời kỳ Xuân Thu Chiến Quốc nội chiến kéo đài hai trăm năm Những nước chư hầu lón nhỏ đã bị tiêu điệt kể có tói hàng trăm Thời Tam Quốc, quân phiệt, hỗn chiến, chết trận, _ chết đói hàng mấy trăm vạn người, dân số giảm tói chín lần Có thể khóp hai thời kỳ này với nhau thì đây là thời kỳ huy hoàng nhất trong lịch sử chiến tranh cổ đại Thời kỳ trước, mưu lược quân sự trong tay Tôn Tủ đã trỏ thành một môn khoa học Tôn Binh, Ngô Khỏi có thể gọi là những nhà nghệ thuật quân sự nổi tiếng Thời kỳ sau, xuất hiện rất nhiều nhà lý luận quân sự, nhà chỉ huy quân sự và hàng loạt tướng lĩnh kiệt xuất, nổi tiếng như Tào Tháo, Gia Cát Lương v.v

Những tác phẩm văn học phản ánh hai thời kỳ này có "Đông Chu Liệt quốc" "Tam quốc diễn nghĩa" đậm đà màu sắc quyền mưu được lưu truyền mãi ddi sau

Chiến tranh là bì kịch Nó chứng minh bản tính

bí kịch về sự sống của nhân loại Tại sao loài người cần phải có chiến tranh? Đó chỉ có thể là một "câu hỏi của trời" Chiến tranh tất nhiên có chính nghĩa

và phi nghĩa Có hành động bạo ngược thì phải có

sự phản kháng, eó xâm lược thì sẽ có chiến tranh

Đó là lương trị đầu tiên của con người Phản kháng chính quyền tàn bạo, trừng phạt kẻ vô lại, đó là truyền thống tốt đẹp của dân tộc Trung Hoa Trong

"Lê Ký đan cung hạ" cổ có nói: "Trong sát nhân lại có lễ" Mà dù có nói như thế nào thi thi hành

chính sách tàn bạo là hành động vô đạo đức, gây

nên cuộc chiến tranh là bất nghĩa Đó là loài bỏ đi; cuối cùng nó vẫn là con người, nhưng là một

phần của nhân loại Kẻ nao da để cho chung thi

hành một chính sách tàn bạo, gây nên cảnh can qua? Đó lại là một loài người khác Cho nên, nếu đứng trên góc độ toàn thể loài người quy về cho một cá nhân đã gây ra chiến tranh, tôi càm thấy khó mà giải thích nổi (ở đây tuyệt đối không phải

ý thoát khỏi kẻ buôn chiến tranh)

Chiến tranh cuối cùng chỉ là sự tàn sát lẫn nhau cùa con người, hàng loạt con người thưởng vong và bất hạnh Từ xưa đến nay, trong nước và ngoài nước, hầu hết những cuộc chiến tranh trong lịch sử

nhân loại, cuối cùng đã tiêu diệt biết bao sinh linh,

nuốt trôi đi biết bao tài nguyên, của cải mà loài người đã làm ra từ trong đau khổ Điều đó, dù là

nhà toán học hoặc các máy móc tính toán hiện đại

cũng không thể nào tỉnh nổi Chiến tranh đã khiến bao người mất vỏ mất con, mất nhà cửa ruộng vườn, nướng tâm linh loài người trên biết bao là đau khổ, chẳng có cách nào đập tất Diều đó, không có nhà lịch sử nào nói rõ ràng được, và cũng không có nhà

văn thiên tài nào biểu đạt được Như vậy, tại sao

lại cần phải có chiến tranh? Chi có thể nói, chiến tranh là bí kịch mà loài người gây ra, chiến tranh

là nhước điểm của tính cách con ngưồi

Chiến tranh lại là chính kịch Nó toả ra được sức mạnh bản chất của con người Nó sáng tạo ra nhân loại và văn mỉnh Cái nghĩa lón của chiến tranh là đấu tranh Trong thời kỳ đầu của nhân loại, hoàn

cảnh tự nhiên bất thưởng, ác liệt Nếu không đấu

tranh loài người sẽ bị huỷ điệt Dấy lên cuộc đấu

tranh đó là sự sống còn của nhân loại là động lực

duy nhất để phát triển Trong cuộc đấu tranh trong các bộ lạc G thoi ky dau cha nhan loại, thường thường là ngưỡi to lón, cường tráng thì sống, còn người yếu đuối thì bị tiêu diệt Pháp luật vô cùng xấu xa, tàn khốc ấy, trong vô thức (cũng có thể là trong ban nang) Jam cho loai nguoi dan dan cường

tráng Có lẽ là trên ý nghĩa đó nhà sử học hiện

đại so sánh sự khỏi nguyên phát triển của nền văn mình nhân loại như "gây chiến" và "nghênh chiến" Thì ra "Tôn Từ bình pháp” đã nêu lên một ý nghĩa

rõ ràng "Việc bính là quốc gia đại sụ, là đất sống

và chết, là con đường tồn vong, không thể không

xem xét

Nếu nhân loại không có chiến tranh, lịch sử hiển

nhiên sẽ lặng lẽ đi qua, sắc thái văn mình sẽ ảm đạm Chiến tranh lại sinh ra biết bao anh kiệt kỳ tài Nếu không có chiến tranh thì rất nhiều ngưồi cho mình là vĩ nhân anh hùng cứu nhân loại ra khỏi cảnh nước sôi lửa bỏng, chỉ là một lớp người tầm thường, vô tích sự Hầu hết các anh hùng dũng

sĩ chính nghĩa đã hiến thân mình cho nhân loại đã sống một cuộc sống bình thản Mà trong điển tích của chúng ta sẽ không có "tăng quân giảm bếp" của

Tôn Tủ, "Luận chiến nuôi dài" của Tao Quy, "mai

phục mười mặt" của Hàn Tín, "Lang trung bối” của Gia Cát Lượng và "ba chiến dịch lồn Liêu Thẩm” của Mao Trạch Đông

Bản chất của con người là gì? Là có trí tuệ, tình cảm, ý chí, sáng tạo và thực tiễn Đấu tranh là do phát sinh từ giữa những con người "lón lên trong tâm linh vạn vật" Họ tranh đấu bằng trí tuệ, cạnh tranh bằng súc lực, so sánh lục lưộng bằng ý chí Cho nên mọi ngưöi mói có ý chí và tính thần làm

nên sự tích anh hùng; hãng hái tiến lên khi nghe

tiếng trống trận, mỏi thấy rung động khi đọc truyện chiến tranh Đối thủ càng mạnh thì ý chí của ta càng phải mạnh Kẻ địch càng giáo hoạt thì sẽ làm cho chúng ta càng thông mính Sự kích động lấn nhau cũng sẽ đưa cuộc chiến lên cao trào, phát huy cao nhất trí tuệ và sức mạnh bản chất của con người (Ö đây tuyệt nhiên không phải cổ động cho chiến tranh) Từ sự việc này cũng suy ra sụ việc khác

Chúng ta có thé lý giải tại sao mọi người lại thích

xem những trận đấu bóng đá, đấu võ sôi nổi, đặc

sắc, thích xem phim võ hiệp đẹp mắt trong những truyện đối thoại vói người lón Cũng có thể hiểu được rằng tại sao anh hùng luôn luôn có nội buồn không có địch thủ Không có địch thủ, người anh hùng không có cách để chứng thực mình đang tồn

tại, không có cách nào đạt tỏi trình độ cao hơn,

khong thé lap nén ky tich mdi người đó chẳng còn

gi nữa Anh hùng chẳng vượt được vòng ludn quan:

Luôn sọ có địch thủ, luôn sọ không có địch thủ

Nhìn nhận chiến tranh trên chính thể, giống như người Mỹ châm biếm nhìn vào cốc nước Người lạc quan nói: nửa cốc là đầy cốc Người bí quan nói: nửa cốc là không có gì Ta không bỉ quan cũng không lạc quan, chỉ nói rằng: nửa cốc Chiến tranh

là tồn tại khách quan là sự thật lịch sử Chiến tranh

tất nhiên là bản tính của loài người Giống như sự phồn thịnh, sinh mệnh trẻ trung không ngừng kéo

dài cuộc sống, sinh mệnh già nua luôn bị tiêu vong

Nó như cơ thể con người Tế bào mới không ngừng phát triển, tế bào cũ không ngừng mất đi Mói cũ

thay thế lẫn nhau, kỳ thực là một cuộc chiến tranh

có ý nghĩa to lón vĩnh hằng trong vũ trụ, trong nhân loại, trong cø thể con người Đối với sự tồn tại siêu việt ấy anh chẳng có cách nào giải thích

rõ ràng được

Tôi cầu mong tiêu diệt chiến tranh, tôi cầu chúc

cho sự chuyển dịch của chiến tranh Hãy để cho chiến trưởng ngoài kia chuyển vê nội tâm con ngudi

Dâu có so lương tâm con người chịu thua sự trọng

tải ấy? Hãy để cho cuộc chiến tranh nghĩa hẹp chuyển sang sự cạnh tranh nghía rộng Sọ cho sự cạnh tranh ấy, giống như có một tính khốc liệt và

tàn bạo

Trong thời đại chiến tranh hạt nhân Loài ngưồi nhất định không thể có đại chiến hạt nhân, Trong

thời kỳ Trung Quốc đổi mói làm cho con cháu thịnh

vướng không thể mất di tỉnh thần của chiến tranh Người Trung Quốc làm sao có thể không gây chiến và ứng chiến?