Bài báo cáo - Tế bào gốc potx

Tr ườ ng cao đ ng kinh t công ngh TP.HCM ẳ ế ệ

khoa : công ngh sinh h c ệ ọ

M t s khái ni m ộ ố ệ

Bi t hóa (differentiation) ệ

• Là quá trình các t ếbào mang m t đ c ộ ặtính riêng bi t và ệ

tr thành “ở được

đ nh hìnhị ” dưới góc

đ phôi thai h c.ộ ọ

Chuy n bi t hóa (transdifferentiation): ể ệ

• Là kh năng m t t bào g c, ph n nào đã ả ộ ế ố ầ

“được đ nh hình”, có th bi t hóa thành các ị ể ệ

lo i t bào khác v i lo i mà nó “đạ ế ớ ạ ược đ nh ịhình”

Ví d :t bào g c t o máu có th bi t hóa ụ ế ố ạ ể ệ

thành các t bào th n kinh ho c các t bào ế ầ ặ ế

c ơ

• Trong trường h p này các t bào g c t o ợ ế ố ạ

máu đã quay tr l i m t giai đo n “tr h n” ở ạ ộ ạ ẻ ơ

đ có th không bi t hóa thành các t bào ể ể ệ ế

máu n a mà bi t hóa thành các t bào khác ữ ệ ế

(th n kinh, c …) ầ ơ

T bào g c là gì? ế ố

T bào g c ế ố ch a bi t hóa ư ệ

có th t tái t o ể ự ạ

phân chia nhi u l n ề ầ

Trong nh ng đi u ki n sinh lý/th c nghi m nh t ữ ề ệ ự ệ ấ

đ nh, t bào g c có th c m ng bi t hóa thành các ị ế ố ể ả ứ ệ

t bào có ch c năng chuyên bi t nh t bào c tim, ế ứ ệ ư ế ơ

t bào tuy n t y, t bào bào da, t bào máu, t bào ế ế ụ ế ế ế

th n kinh… ầ

Phân lo i ạ

X p lo i theo đ c ế ạ ặ tính hay m c đ bi t ứ ộ ệ

T bào g c toàn năng hay t bào ế ố ế

g c th y t (totipotent stem cells) ố ủ ổ

bào)

có kh ả năng bi t ệ hóa thành

t t c các ấ ả

lo i t ạ ế bào c ơ

th t ể ừ

m t t ộ ế bào ban

đ u ầ

T bào g c v n năng (pluripotent ế ố ạ stem cells)

T bào g c đa năng (multipotent ế ố

T bào g c đ n năng (mono/unipotential ế ố ơ

progenitor cells)

• T bào g c đ n năng, còn g i là t bào đ nh ế ố ơ ọ ế ị

hướng đ n dòng hay t bào đ u dòng ơ ế ầ

(progenitor cells), là nh ng t bào g c ch có ữ ế ố ỉ

kh năng bi t hóa theo m t dòng ả ệ ộ

• th bi t hóa thành ch m t dòng t bàoể ệ ỉ ộ ế

• Kh năng bi t hóa theo dòng này cho phép ả ệ

duy trì tr ng thái s n sàng t tái t o mô, thay ạ ẵ ự ạ

th các t bào mô ch t vì già c i b ng các t ế ế ế ỗ ằ ếbào mô m i ớ

T bào g c phôi (Embryonic stem cells-ESCs) và t ế ố ế bào m m phôi (Embryonic germ cells) ầ

T bào g c phôi: ế ố

 là các t bào g c v n năng đ ế ố ạ ượ ấ ừ c l y t phôi giai đo n ạ

s m (4-7 ngày tu i) ớ ổ

T bào m m phôi : ế ầ

là các t bào m m nguyên th y có tính v n năng ế ầ ủ ạ

Đó là các t bào s hình thành nên giao t (tr ng và tinh ế ẽ ử ứ trùng) ng ở ườ ưở i tr ng thành

Các t bào m m nguyên th y này đ ế ầ ủ ượ c phân l p t phôi 5- ậ ừ

9 tu n tu i ho c t thai nhi So v i t bào g c phôi, các t ầ ổ ặ ừ ớ ế ố ế bào m m phôi khó duy trì dài h n h n trong nuôi c y nhân ầ ạ ơ ấ

t o do chúng giai đo n bi t hóa cao h n ạ ở ạ ệ ơ

T bào g c thai (Foetal stem ế ố

sau khi sinh Nhi u ngề ười

cho r ng, t bào g c thai ằ ế ố

thu c lo i t bào g c ộ ạ ế ố

trưởng thành giai đo n ở ạ

bi t hóa th p.ệ ấ

bào g c tr ố ưở ng thành (Adult stem

cells/Somatic stem cells)

• t bào g c thânế ố

• Là các t bào ch a bi t hóa đế ư ệ ược tìm th y ấ

v i m t s lớ ộ ố ượng ít trong các mô c a ngủ ười

trưởng thành

• Bình thường, các t bào g c trế ố ưởng thành

được cho là có tính đa năng,

• Tuy nhiên, các b ng ch ng g n đây cho th y ằ ứ ầ ấ

m t s lo i t bào g c trộ ố ạ ế ố ưởng thành còn có

th có tính v n năngể ạ

Ngu n l y t bào g c phôi ồ ấ ế ố

• T bào g c phôi đế ố ượ ấ ừc l y t kh i t bào bên ố ếtrong (inner cell mass) c a phôi túi ủ

ho c b ng phân chia blastocyst ặ ằ

Các phôi nhân b n vô tính t o nên b ng k thu t ả ạ ằ ỹ ậ chuy n nhân t bào thân ể ế

Ngu n l y t bào m m phôi và t ồ ấ ế ầ ế

Ngu n l y t bào g c tr ồ ấ ế ố ưở ng

T bào g c phôi ế ố T bào g c tr ế ố ưở ng thành

Có phôi túi (blastocyst) v i s l ở ớ ố ượ ng l n ớ Có các mô tr ở ưở ng thành, s l ố ượ ng ít.

D nuôi c y nhân t o ễ ấ ạ Khó nuôi c y nhân t o h n ấ ạ ơ

Có tính v n năng cao h n, d tăng sinh trên ạ ơ ễ

nuôi c y in vi tro, cho phép t o ra l ấ ạ ượ ng l n ớ

V c b n có tính đa năng, có th có tính ề ơ ả ể

v n năng ạ Nguy c t o các kh i u teratoma cao ơ ạ ố Ít nguy c t o các kh i u teratoma ơ ạ ố

G n nh b t t ầ ư ấ ử Không b t t , s l n phân chia b gi i h n ấ ử ố ầ ị ớ ạ

Do l y t m t c th khác nên t bào g c ấ ừ ộ ơ ể ế ố

phôi “l ” v i c th nh n vì th có nguy c ạ ớ ơ ể ậ ế ơ

gây nên ph n ng th i ghép ả ứ ả

- Không b t đ ng mi n d ch, không ấ ồ ễ ị gây th i ghép n u là ghép t thân ả ế ự

- N u ghép cho m t ng ế ộ ườ i khác thì

v n b t đ ng gây ph n ng th i ẫ ấ ồ ả ứ ả ghép.

Không dùng đ ượ c cho ghép t thân, tr ự ừ

tr ườ ng h p t bào g c t o ra b ng k ợ ế ố ạ ằ ỹ

thu t nhân b n t o phôi vô tính ậ ả ạ

Các t bào g c c a b n thân là ngu n ế ố ủ ả ồ

t bào t t nh t cho ghép ế ố ấ

Bangla ­ Aamee tuma ke bhalo aashi  Belarusian ­ Ya tabe kahayu 

Bisaya ­ Nahigugma ako kanimo 

Bulgarian ­ Obicham te 

Cambodian ­ Soro lahn nhee ah 

Cantonese Chinese ­ Ngo oiy ney a