Chính vì vậy khi giải bài tập trắc nghiệm khách quan môn Vật lý học sinh cần phải có năng lực nhận thức về hiện tượng tự nhiên tốt, kỹ năng tư duy nhanh và khả năng suy luận toán học nhấ
Trang 1Mẫu SKM CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập - Tự do - Hạnh phúc
BÁO CÁO TÓM TẮT SÁNG KIẾN
1 Tên sáng kiến: “Rèn kĩ năng giải bài tập trắc nghiệm Vật lý”
2 Mục tiêu của sáng kiến:
Môn Vật lý là môn khoa học tự nhiên tập trung nghiên cứu các quy luật tự nhiên, các hiện tượng trong đời sống và có nhiều ứng dụng trong thực tế Chính vì vậy khi giải bài tập trắc nghiệm khách quan môn Vật lý học sinh cần phải có năng lực nhận thức về hiện tượng tự nhiên tốt, kỹ năng tư duy nhanh và khả năng suy luận toán học nhất định để tìm ra đáp án chính xác trong câu trắc nghiệm
Trong thực tế giảng dạy ở cấp trung học cơ sở tôi nhận thấy rất nhiều học sinh còn lúng túng, còn thiếu phương pháp học phù hợp khi tiếp cận với một bài tập Vật lý với nhiều câu trắc nghiệm vừa định tính, vừa định lượng, điều này ít nhiều ảnh hưởng đến kết quả khi làm kiểm tra
của các em Từ những lí do như trên nên tôi chọn đề tài sáng kiến:“Rèn kĩ năng giải bài tập trắc nghiệm Vật lý” nhằm giúp cho học sinh có được tư duy linh hoạt, khả năng giải nhanh, chính
xác các bài tập trắc nghiệp Vật lý nhằm đạt kết quả cao trong các bài thi và kiểm tra
3 Mô tả nội dung sáng kiến:
Câu hỏi trắc nghiệm thường được sử dụng trong bài tập Vật lý gồm 2 phần: phần dẫn (cung
cấp thông tin cho giải quyết vấn đề trong câu hỏi) và phần các phương án lựa chọn (có 04 phương án lựa chọn, trong đó chỉ có một phương án duy nhất đúng)
Trong sáng kiến này, tôi xin đề xuất 3 kĩ năng cần rèn luyện cho học sinh để các em có thể giảm bớt áp lực cũng như tự tin hơn khi giải bài tập trắc nghiệm Vật lí
* Kĩ năng sử dụng máy tính cầm tay để giải bài tập định lượng
Đối với các bài tập định lượng Vật lý, sau khi chọn được công thức áp dụng, nhiều dạng bài tập đòi hỏi các em phải qua các bước biến đổi toán học mới tìm ra được đại lượng cần xác định Chính vì vậy, việc sử dụng máy tính cầm tay có thể hỗ trợ các em tìm ngay giá trị của đại lượng cần tính toán từ công thức cơ bản mà không cần phải biến đổi toán học
độ nếu bỏ vào nhiệt lượng kế một quả cầu bằng đồng thau khối lượng 500g được đun nóng tới
lượng truyền cho nhiệt lượng kế và môi trường bên ngoài
Gợi ý cách giải :
- Nhiệt lượng nước thu vào: Q1 = m1.c1.(t – t1) = 2.4186.(t – 15)
- Nhiệt lượng quả cầu đồng tỏa ra: Q2 = m2.c2.(t2 – t) = 0,5.368.(100 – t)
- Vì Qthu = Qtỏa ⇒ Q2 = Q1 ⇒ 0,5.368.(100 – t) = 2.4186.(t – 15) (*)
Từ (*) suy ra: 18400 -184t = 8372t - 125580.15 ⇒ 8556t = 143980
⇒ t =143980/8556 = 16,830C
Ta thấy từ biểu thức (*), học sinh phải qua các bước chuyển vế sau đó mới có thể tính toán tìm giá trị của t Với cách tìm này, học sinh có thể không tính đúng kết quả do chuyển vế sai
Để giải nhanh, dễ nhưng vẫn đảm bảo tìm ra chính xác đáp án, ngay biểu thức (*), học sinh có
Trang 2thể tìm ẩn số t bằng chức năng solve trên máy tính cầm tay mà không cần biến đổi biểu thức: 0,5.368.(100 – X) = 2.4186.(X – 15) (trên máy tính gọi t = X)
* Kĩ năng phân tích phương án lựa chọn để định hướng cách giải
Trong câu trắc nghiệm khách quan có 04 phương án lựa chọn, nếu thiếu kĩ năng phân tích các
em có thể sẽ mất nhiều thời gian để chọn ra đáp đúng, mặc dù đó chỉ là câu trắc nghiệm dạng vận dụng (mức độ cơ bản)
1,7.10 -8m Điện trở của dây dẫn là:
A 8,5.10 -2 B 8,5.10-3 C 8,5.10-2 D 8,5.10-4
Trong câu hỏi này ta thấy cả 04 phương án giá trị điện trở đều có dạng 8,5.10n Vì vậy ngoài việc chọn công thức tính điện trở để áp dụng, học sinh cần tập trung đổi đơn vị cho đúng
những các em sẽ mất nhiều thời gian vì phải tính đi tính lại nhiều lần, mà kết quả sẽ dễ rơi dễ
vào đáp án sai
* Kĩ năng phân tích hiện tượng vật lí để loại trừ phương án nhiễu
Ví dụ 3: Vật sáng AB đặt vuông góc với trục chính của một thấu kính, cách thấu kính 10 cm
Qua thấu kính cho ảnh ảo cao gấp 3 lần vật Thấu kính này là
A thấu kính hội tụ, có tiêu cự 7,5cm B thấu kính hội tụ, có tiêu cự 15cm
C thấu kính phân kì, có tiêu cự 75cm D thấu kính phân kì, có tiêu cự 15cm
Trong câu hỏi này ta thấy ảnh qua thấu kính là ảnh ảo, lớn gấp 3 lần nên không thể là thấu kính phân kì (vật thật qua thấu kính phân kì luôn cho ảnh ảo nhỏ hơn vật) Vì vậy dựa vào tính chất ảnh của một vật qua thấu kính, ta có thể loại trừ được phướng án C và D
Vậy thấu kính được chọn là thấu kính hội tụ, ta chỉ còn phương án A và B Đối với thấu kính hội tụ, vật nằm trong khoảng tiêu cự mới cho ảnh ảo ⇒ f > d ⇒ f > 10cm, ta loại trừ luôn phương án A Vậy đáp án đúng là B
4 Phạm vi áp dụng: Áp dụng trong việc giải bài tập trắc nghiệm Vật lý cho học sinh cấp
trung học cơ sở
5 Thời gian triển khai áp dụng tại đơn vị: Áp dụng trong các tiết bài tập môn Vật lý cấp
trung học cơ sở từ học kì II năm học 2020 – 2021 và năm học 2021 – 2022
6 Hiệu quả của sáng kiến:
Sáng kiến này giúp các em nâng cao khả năng tư duy, kĩ năng tính toán, phán đoán… trong giải bài tập trắc nghiệm Vật lý Qua đó, giúp các em nâng cao kết quả học tập, nhiều học sinh đã
tự tin đăng ký tham gia các cuộc thi giải vật lý trên mạng internet Năm học 2020 – 2021 có 2 học sinh đạt giải kì thi cấp quốc gia Violympic Vật lý là em Phạm Thị Khánh Ngọc (giải Đồng),
em Trần Thanh Hiếu (giải Khuyến khích)
Chất lượng giảng dạy bộ môn trong học kì II năm học 2020 – 2021 và học kì I năm học 2021 – 2022:
Chưa áp dụng HKI (2020 – 2021)
Khi áp dụng HKII (2020 – 2021)
Khi áp dụng HKI (2021 – 2022)
So sánh hiệu quả