Tài liệu Giáo dục dia phuong lop 7 Cao Bang

Tài liệu giáo dục địa phương tỉnh Cao Bằng lớp 7 được thiết kế theo lĩnh vực và chủ đề, phục vụ cho việc dạy và học, tổ chức các hoạt động giáo dục trong các trường trung học cơ sở của tỉnh Cao Bằng với tổng thời lượng là 35 tiết (trong đó 31 tiết dành cho giảng dạy các chủ đề và 4 tiết dành cho kiểm tra đánh giá). Việc biên soạn tài liệu được thực hiện theo quy định của Luật Giáo dục và pháp luật liên quan; nội dung, thông tin bảo đảm tính xác thực, khoa học, thể hiện tính sư phạm; bám sát mục tiêu đổi mới giáo dục, đào tạo và yêu cầu cần đạt về phẩm chất và năng lực của học sinh tương ứng với lớp, cấp học. Nhóm biên soạn Tài liệu giáo dục địa phương tỉnh Cao Bằng lớp 7 gồm các chuyên gia, các nhà khoa học; các thầy cô giáo là cán bộ quản lí, giáo viên cốt cán của tỉnh Cao Bằng. Tài liệu trước khi ban hành đã tiếp thu ý kiến của các cơ quan, các nhà khoa học, cán bộ quản lí giáo dục, giáo viên cấp Trung học cơ sở trong tỉnh thông qua các hội nghị, hội thảo; đồng thời đã được tổ chức dạy thực nghiệm tại một số trường trung học cơ sở trên địa bàn tỉnh, được các thầy cô giáo, các em học sinh đánh giá là có tính khả thi và thực tiễn cao. Tài liệu đã được Uỷ ban nhân dân tỉnh Cao Bằng thẩm định và Bộ Giáo dục và Đào tạo phê duyệt. Đây là tài liệu giáo dục địa phương lớp 7 chính thức được sử dụng trong các trường trung học cơ sở trên địa bàn tỉnh Cao Bằng từ năm học 2022 – 2023.

1

HƯỚNGDẪNSỬ DỤNGSÁCH

Mỗi hoạt động trong cuốnTài liệu giáo dục địa phương tỉnh Cao Bằng lớp

7đều được chỉ dẫn bằng một kí hiệu Thầy cô giáo sẽ hướng dẫn học sinh theonhữngchỉdẫnnày.Họcsinhcũngcóthểtheocácchỉdẫnnàyđểtựhọc.

Trong Chương trình giáo dục phổ thông năm 2018, nội dung giáo dục địaphươnglànhữngvấnđềcơbảnhoặcthờisựvềvănhoá,lịchsử,địalí,kinhtế,xãhội,môitrường,hướngnghiệp, của địa phương bổ sung cho nội dung giáo dục bắt buộc chungthốngnhấttrongcảnước.ỞcấpTrunghọccơsở,nộidunggiáodụccủađịaphươnglànộidunggiáodụcbắtbuộc,cóvịtrítươngđươngcácmônhọckhác.

TàiliệugiáodụcđịaphươngcấpTrunghọccơsởtỉnhCaoBằngđượcxâydựngnhằmtrangbịchohọcsinhnhữnghiểubiếtcơbảnvềtruyềnthốnglịchsử,vănhoá,đặcđiểmđịalí,kinhtế–

xãhội,môitrường,hướngnghiệptrênđịabàntỉnhCaoBằng,gópphầnhìnhthànhcácnănglực,phẩmchấtđượcquyđịnhtrongChươngtrìnhgiáodụcphổ thông năm 2018 Từ đó, học sinh được bồi dưỡng ý thức tự tìm hiểu và vậndụngnhữngkiếnthức,kĩnăngđãđượchọcđểgópphầnbảotồn,pháthuynhữnggiátrịvănhoá,truyề

n thống lịch sử của cộng đồng các dân tộc trong tỉnh, đóng góp tích cực chocôngcuộcxâydựng,pháttriểnquêhương,đấtnước

Tài liệu giáo dục địa phương tỉnh Cao Bằng lớp 7được thiết kế theo lĩnh vực và chủ

đề,phụcvụchoviệcdạyvàhọc,tổchứccáchoạtđộnggiáodụctrongcáctrườngtrunghọccơsởcủatỉnhCaoBằngvớitổngthờilượnglà35tiết(trongđó31tiếtdànhchogiảngdạycácchủđềvà4tiếtdànhchokiểmtrađánhgiá).Việcbiênsoạntàiliệuđượcthực hiện theo quy định của Luật Giáo dục và pháp luật liên quan; nội dung,thông

tinbảođảmtínhxácthực,khoahọc,thểhiệntínhsưphạm;bámsátmụctiêuđổimớigiáodục,đào tạo

và yêu cầu cần đạt về phẩm chất và năng lực của học sinh tương ứng với lớp,cấphọc

Nhóm biên soạnTài liệu giáo dục địa phương tỉnh Cao Bằng lớp 7gồm các chuyên

gia,cácnhàkhoahọc;cácthầycôgiáolàcánbộquảnlí,giáoviêncốtcáncủatỉnhCaoBằng.Tàiliệutrướckhibanhànhđãtiếpthuýkiếncủacáccơquan,cácnhàkhoahọc,cánbộquảnlígiáodục,giáoviêncấpTrunghọccơsởtrongtỉnhthôngquacáchộinghị,hộithảo;đồngthờiđãđượctổchứcdạythựcnghiệmtạimộtsốtrườngtrunghọccơsởtrên địa bàn tỉnh, được các thầy cô giáo, các em học sinh đánh giá là có tính khả thi vàthựctiễncao.TàiliệuđãđượcUỷbannhândântỉnhCaoBằngthẩmđịnhvàBộGiáodụcvàĐàotạophêduyệt.Đâylàtàiliệugiáodụcđịaphươnglớp7chínhthứcđượcsửdụngtrongcáctrườngtrunghọccơsởtrênđịabàntỉnhCaoBằngtừnămhọc2022–2023

SỞGIÁODỤCVÀĐÀOTẠOCAOBẰNG

Trang Hướngdẫnsửdụngsách

2 Lờinóiđầu 3

LĨNHVỰC:VĂNHOÁ,LỊCHSỬTRUYỀNTHỐNG 5

Chủđề1:CaoBằngtừthếkỉXIđếnthếkỉXIV(4tiết) 5

Chủđề2:TìmhiểubảotàngởCaoBằng(2tiết) 10

Chủđề3:DitíchlịchsửvănhoátiêubiểutỉnhCaoBằng(3tiết) 18

Chủđề4:Tụcngữ,cadaoCaoBằng(4tiết) 27

Chủđề5:HátThen(3tiết) 35

Chủđề6:NhàởtruyềnthốngcủamộtsốdântộctạitỉnhCaoBằng(2tiết) 41

Chủđề7:LễhộitruyềnthốngtỉnhCaoBằng(3tiết) 47

LĨNHVỰC:ĐỊALÍ,KINHTẾ,HƯỚNGNGHIỆP 59

Chủđề8:MộtsốnghềphổbiếnởCaoBằng(5tiết) 59

LĨNHVỰC:CHÍNHTRỊ–XÃHỘI,MÔITRƯỜNG 65

Chủđề9:BảovệđadạngsinhhọctỉnhCaoBằng(3tiết) 65

Chủđề10:Phòng,chốngnạnmuabánphụnữ,trẻemởCaoBằng(2tiết) 76

VĂN HOÁ, LỊCH SỬ TRUYỀN THỐNG

Sau chủ đề này, em sẽ:

Trình bày được sơ lược về sự thay đổi địa giới, tên gọi vùng đất Cao Bằng từ thế kỉ XI đến thế kỉ XIV

Trình bày được những nét chính về tình hình kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội Cao Bằng từ thế kỉ XI đến thế kỉ XIV

Nêu được khái quát các cuộc đấu tranh chống ngoại xâm bảo vệ vùng biên giới phía bắc của nhân dân Cao Bằng từ thế kỉ XI đến thế kỉ XIV

Tự hào về truyền thống lịch sử của quê hương

TrongdòngchảychungcủalịchsửdântộctừthếkỉXIđếnthếkỉXIV,vùngđấtCaoBằngcódiệnmạonhưthếnào?

NhândânCaoBằngđãlàmgìđểbảovệvùngđấtbiêncươngnàyvàgópphầngiữvữngnềnđộclậpnướcnhà?

1.Sơlượcvềđịagiới,têngọivùngđấtCaoBằngtừthếkỉXIđếnthếkỉXIV

Năm1009,LýCôngUẩnlênngôivua,sánglậpnêntriềuLý.Thờikìnày,đơnvịhànhchínhởmiềnnúiđượcgọilàchâuhoặcđạo.CaoBằngkhiđócótêngọilàphủBắcBình(thuộcđạoTháiNguyên)gồmbốnchâu:châuTháiNguyên,châuQuảngNguyên,châuThượng Lang và châu Hạ Lang(1) Sau cuộc kháng chiến

1077),châuQuảngNguyênbịnhàTốngchiếmvàđổitênthànhThuậnChâu.NhàLýnhiềulầncửsứthầnsangđấtTốngđểđòilại

(1) ChâuTháiNguyêngồmcáchuyệnHoàAn,ThạchAn,NguyênBình,HàQuảngngàynay;châuQuảngNguyên làhuyệnQuảngHoà;châu ThượngLang làhuyệnTrùng Khánh;châuHạ LanglàhuyệnHạLang.

Hãy trình bày sơ lược địa giới và tên gọi của vùng đất Cao Bằng từ thế kỉ XI đến thế kỉ XIV.

Em có biết?

Châu Quảng Nguyên thời Trần gồm các huyện Quảng Hoà và Thạch An ngày nay Châu Thượng Tư Lang tức là huyện Trùng Khánh ngày nay Châu Hạ Tư Lang là huyện Hạ Lang ngày nay.

Nhà Lý – Trần đã thực hiện chính sách gì đối với các vùng miền núi, trong đó có Cao Bằng?

Khai thác thông tin trong mục, em hãy nêu những đóng góp của nhân dân miền núi, trông đó có Cao Bằng đối với đất nước từ thế kỉ XI đến thế kỉ XIV

Năm 1226, nhà Trần được thành lập Tuynhiên,thờikìđầu,việcquảnlícủanhànướcđốivớivùngđất CaoBằng vẫn còn khá lỏng lẻo nên việc sắp đặtđơn vị hành chính và cắt cử các chức

coichưađượcrõràng.Chínhvìthế,việcbiênchépvềđấtđai,cươngvực,phạmviđịalíchưanhấtquán.Mộtsốc u ố n s á c

Nhànướccóchínhsáchkhuyếnkhích,huyđộngcáctùtrưởngmiềnnúithamgiacáccuộcđấutranhbảovệTổquốc

Triềuđìnhcửnhữngngườithântínđitrấntrịởcácchâu,trấnhoặcgảconchocáctùtrưởng,thủl ĩnhđểlôikéo,gắnkếthọvớitriềuđìnhtrongcôngcuộcbảovệvùngđấtbiêncươngtrướcsựxâml ấncủaphongkiếnphươngBắc.

Nhưng khi cần thiết, chính quyền trung ương cũng kiên quyết trấn áp đối vớihànhđộnglàmảnhhưởngđếnsựthốngnhấtvàtoànvẹnlãnhthổquốcgiaĐạiViệtcủamộtsốtùtrưởng

Tư liệu 1 Những người thợ mỏ ở động Vũ Kiến thuộc châu Quảng Nguyên (nay thuộc huyện Quảng Hoà) dâng một khối vàng sống nặng 112 lạng.

(Theo Đại Việt sử ký toàn thư, Tập 1, NXB Khoa học xã hội, Hà Nội, 1993, tr 260)

Tư liệu 2 Người Giao Chỉ đem các sản vật quý như hương, ngà, sừng tê, vàng, bạc, tiền đến đổi lấy các thứ vải vóc.

(Theo Lịch sử tỉnh Cao Bằng, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2009, tr 221)

Hãy trình bày những nét chính về kinh tế, xã hội và văn hoá của vùng đất Cao Bằng từ thế kỉ XI đến thế kỉ XIV

b)Tìnhhìnhkinhtế,xãhộivàvănhoáCaoBằngtừthếkỉXIđếnthếkỉXIV

DướithờiLýTrần,cưdânCaoBằngvẫnsốngrảirácthànhcácbộlạcvencácthunglũng,mỗibộlạcdomộttùtrưởngđứngđầu

KinhtếvùngđấtCaoBằngtrongcácthếkỉXI–

XIVđãcónhữngbướcpháttriển.Tuynhiên,nềnkinhtếvẫnchủyếudựavàotựnhiên,cưdânđãkhaithácmộtcáchkháhiệuquảnhữngnguồnlợitrongtựnhiên

Trồng lúa là nghề chính của cư dân Cao Bằng thời đó Nhờ điều kiện khí hậu vàđấtđaicóphầnưuđãinênsảnlượngthuhoạchtừviệctrồnglúanướcởnhữngvùngđấttrũngvàlúanươngởlưngđồitươngđốiổnđịnh,vừađảmbảođờisốngcủangườidân,vừacungcấplươngthựcchocácđộiquân

Cư dân Cao Bằng còn săn bắt thú rừng để làm nguồn thức ăn và cống nạpchotriềuđình

VùngđấtCaoBằnggiàukhoángsản,nổitiếngnhấtlàsắt,vàng,bạc, nênthủcôngnghiệp có nhiều điềukiện phát triển như nghề rèn, khai thác mỏ, đặc biệt là nghề khaithácvàng

Với vị trí nằm ở biên giới, thủ công nghiệp, nông nghiệp khá phát triển nênthươngnghiệpCaoBằngthờikìnàykhápháttriển,đặcbiệtlàthươngmạiởvùngbiên

ĐờisốngvănhoácủacưdânCaoBằngkháphongphúvớinhiềunétvănhoábảnđịađặcsắcvàcósựtiếpthucóchọnlọcvănhoáTrungHoa

3 Cáccuộcđấutranhchốngngoạixâm,bảovệvùngbiêngiớiphíaBắccủanhân dânCaoBằngtừthếkỉXIđếnthếkỉXIV

a)CaoBằngtrongcuộckhángchiếnchốngTống(thếkỉXI)

Khi biết âm mưu nhà Tống ráo riết chuẩn bị xâm lược nước ta, Lý Thường Kiệtthựchiệnchủtrươngđộcđáo,sángtạo“tiếncôngtrướcđểtựvệ”,tiếnđánhUngChâu,

Tư liệu 3 Mỗi khi yếu thế, Hoàng Thắng Hứa lại cho quân rút về châu Thượng Tư Lang hoặc các căn cứ khác ở Đại Việt Quân Nguyên không dám vượt sang truy kích Khi giặc rút đi, Hoàng Thắng Hứa lại cho quân sang đánh chiếm Quảng Tây Cứ như vậy, nghĩa quân Hoàng Thắng Hứa đã gây rất nhiều khó khăn cho quan quân nhà Nguyên.

(Theo Lịch sử tỉnh Cao Bằng, Sđd, tr 214)

KhâmChâuvàLiêmChâu.ChâuQuảngNguyênlàmộttrongbađườngtiếnquântrongkếhoạchcủaLýThườngKiệt

Tháng 10 – 1075, Lý Thường Kiệt cùng Nùng Tông Đản chỉ huy 10 vạn quân thuỷ –bộ,chialàmhaiđạotấncôngvàođấtTống.LýThườngKiệtchỉhuyquânthuỷ,đổbộvàoKhâmChâu,LiêmChâu(QuảngĐông–TrungQuốc);NùngTôngĐảnchỉhuyquânbộ, chủ yếu là dân binh miền núi,đánh vào Ung Châu (Quảng Tây – Trung Quốc) Đếntháng 11076, quân của Nùng Tông Đản đã bao vây đượcquân quân của Nùng Tông Đản đã bao vây đượccủa quân của Nùng Tông Đản đã bao vây đượcNùng quân của Nùng Tông Đản đã bao vây đượcTông quân của Nùng Tông Đản đã bao vây đượcĐản quân của Nùng Tông Đản đã bao vây đượcđã quân của Nùng Tông Đản đã bao vây đượcbao quân của Nùng Tông Đản đã bao vây đượcvây quân của Nùng Tông Đản đã bao vây đượcđượcUng quân của Nùng Tông Đản đã bao vây được Châu quân của Nùng Tông Đản đã bao vây được khiếntướngTôGiámphảitựvẫn,tạođiềukiệnđểLýThườngKiệttiếnvềbaovâyvàchiếmđượcthànhUngChâu–căncứcủaquânTống,đẩychúngvàothếbịđộng

Cuối năm 1076, khi chỉ huy đạo quân Tống tiến vào nước ta, Quách Quỳnói:“QuảngNguyênlàcổhọngcủaGiaoChỉ”.Dođó,nhàTốngquyếttâmphảitiêudiệtđượcđộiquânchủyếulànhândânđịaphươngởchâuQuảngNguyêndotướngLưuKỉchỉhuy.ĐộiquâncủaLưuKỉđãkiêncườngchốnglạinhưngdochênhlệchlựclượngnênquânTốngđãchiếmđượcQuảngNguyên,rồitiếnvềThăngLong

Không chỉ trực tiếp tham gia vào các trận đánh, nhân dân Cao Bằng còn cungcấpnhiều quân lương cho triều đình, góp phần vào thắng lợi của cuộc khángchiếnchốngTống

b)CaoBằngtrongcôngcuộckhángchiếnchốngquânNguyên(năm1285)

TrongcuộckhángchiếnchốngquânNguyênnăm1285,dướisựchỉhuycủathủlĩnhchâuThượngLanglàHoàngThắngHứa,nhândânCaoBằngđãphốihợpvớiquântriềuđìnhđánhgiặcngaytạibiêngiới,gópphầnngănbướctiếnquâncủachúng

Mưu đồ đánh chiếm và thu phục Đại Việt nói chung, đánh dẹp căn cứcủaHoàngThắngHứanóiriêngcủađếchếNguyênhoàntoànbịthấtbạivàonăm1294

NghĩaquâncủaHoàngThắngHứatiếptụctồntại,bảovệmiềnbiênviễnvàpháttriểnmạnhtrong30nămnữa(đếnnăm1323)mớichấmdứt

Trình bày khái quát các cuộc đấu tranh chống ngoại xâm bảo vệ vùng biên giới phía bắc của nhân dân Cao Bằng từ thế kỉ XI đến thế kỉ XIV.

Từ tư liệu 3, em có nhận xét gì về cách đánh giặc của nghĩa quân Hoàng Thắng Hứa?

TừthếkỉXIđếnthếkỉXIV,đồngbàocácdântộctỉnhCaoBằng,dướisựlãnhđạocủatriều đình và các thủ lĩnh địaphương như Nùng Tông Đản, Hoàng Thắng Hứa, đãcónhữngđónggóptolớntrongcáccuộckhángchiếnchốngTống,chốngNguyênxâmlược,bảovệvữngchắcbiêncươngcủaTổquốc

2 TÌM HIỂU BẢO TÀNG Ở CAO BẰNG

Sau chủ đề này, em sẽ:

Giới thiệu được sơ lược về Bảo tàng tỉnh Cao Bằng và kể được tên những hiện vật tiêu biểu được lưu giữ tại kho hiện vật của Bảo tàng tỉnh: hiện vật khảo cổ học, hiện vật cách mạng, hiện vật văn hoá dân tộc.Giới thiệu được những nét chính về các khu trưng bày tại các di tích quốc gia đặc biệt ở Cao Bằng

Thực hành hoạt động tham quan các khu trưng bày, bảo tàng

Tự hào về truyền thống lịch sử – văn hoá và cách mạng của mảnh đất Cao Bằng

MảnhđấtCaoBằnggiàutruyềnthốnglịchsửvănhoávàcáchmạng.TruyềnthốngấyđượcphảnánhquanhiềuditíchlịchsửcũngnhưhệthốnghiệnvậtphongphúđượclưutrữtạiBảotàngtỉnhvàcácnhàtrưngbàyởCaoBằng.Emđãtừngđếnthămmộtkhu di tích hoặc bảo tàng, nhà trưng bày nào ở Cao Bằngchưa? Hãy chia sẻ trảinghiệmcủaem

1.BảotàngtỉnhCaoBằng

a)GiớithiệunhữngnétchínhvềBảotàngtỉnhCaoBằng

BảotàngtỉnhCaoBằnglànơilưugiữhệthốnghiệnvậtphảnánhquátrìnhhìnhthành,pháttriểncủađịaphương,giớithiệutruyềnthốngvănhoá,truyềnthốngyêunướccủanhândâncácdântộcCaoBằngquatừnggiaiđoạnlịchsử

Bảotàngtỉnhbaogồmhailĩnhvựchoạtđộnglàbảotàngvàditích,cóvaitròquantrọngtrongviệcbảotồn,pháthuycácdisảnvănhoácủađịaphương,đồngthờitrựctiếpphụcvụnghiêncứuvàgiáodụcphổbiếnkiếnthứcvềnhiềulĩnhvựcởđịaphương.Cũng như các bảo tàng khác, Bảo tàng tỉnh Cao Bằng thực hiện

tuyêntruyền,bảovệ,bảoquảndisảnvănhoá,thôngtin;giảitrívàthưởngthức

Trình bày những nét chính về Bảo tàng tỉnh Cao Bằng và kể tên những nhóm hiện vật được sưu tầm và trưng bày ở đó.

Các chức năng hoạt động của bảo tàng có mối quan hệ chặt chẽ với nhau và

đượcthựchiệntrêncơsởsưutậpnhữnghiệnvậtgốctiêubiểu,hìnhảnhvềcácditíchlịchsử,danhlamthắngcả

nhnhằmnângcaohiệuquảcáchoạtđộngcủabảotàng

b)Hệthốnghiệnvậttrưngbày

Khohiệnvậtbảotàngtỉnhlànơilưugiữvàbảoquảnhơn16000tàiliệu,hiệnvậtvớinhững chất liệu khác nhau,

có giá trị về mặt lịch sử, văn hoá, khoa học Hiện vật đượcchiathành3nhómsau:

• Gópphầntìmhiểu,khámphá,nghiêncứumộtcáchkhoahọcvềnhữngnềnvănhoácổxưa,làmrõdiệnmạocủaCaoBằngquacácgiaiđoạnpháttriển

Làcácvậtchứngthểhiệnnhữngnămthánghàohùngtronglịchsửdântộc,phảnánhtinhthầnyêunướcnồngnànvàquyếttâmgiànhđộclậpcủacácdântộctrongtỉnh

• Đa dạng về chất liệu và loại hình từ trang phục, trang sức đến dụng cụ sinh hoạtvàlaođộngsảnxuất,sảnphẩmnghề,

Chủ đề 1 Truyền thống yêu nước, cách mạng của nhân dân các dân tộc tỉnh Cao Bằng

Chủ đề 5 Xây dựng quê hương Cao Bằng cách mạng ngày càng đổi mới Chủ đề 2 Những hoạt động chủ yếu của Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc tại Pác Bó, Cao Bằng từ năm 1941 đến năm 1945

Chủ đề 4 Chủ tịch Hồ Chí Minh với Cao Bằng trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội Chủ đề 3 Chủ tịch Hồ Chí Minh với Cao Bằng trong cuộc kháng chiến chống

thực dân Pháp (1946 – 1954)

Hình 1.Nhà trưng bày Di tích quốc gia đặc biệt Pác

Bó(Nguồn:BanQuảnlícácditíchquốcgiađặcbiệttỉnhCaoBằng)

Nộidungtrưngbàygồmnămchủđề:

Em hãy giới thiệu một số nét chính về Nhà trưng bày Di tích quốc gia đặc biệt Pác Bó.

Hình2.MộtsốhìnhảnhtrongNhàtrưngbàyDitíchquốcgiađặcbiệtPácBó(Nguồn:BanQuảnlícácditíc

hquốcgiađặcbiệttỉnhCaoBằng)

b)NhàtrưngbàyDitíchquốcgiađặcbiệtRừngTrầnHưngĐạo

NhàtrưngbàyDitíchquốcgiađặcbiệtRừngTrầnHưngĐạolàmộttrongbacụmthamquanchínhcủakhuditíchvớinhiềugiátrịlịchsử–cáchmạng

Theo em, khi tham quan Nhà trưng bày Di tích quốc gia đặc biệt Rừng Trần Hưng Đạo em sẽ biết được thông tin về những sự kiện, nhân vật lịch sử nào?

*NhàtrưngbàyChiếnthắngĐôngKhêđượcxâydựngtạiđịađiểmđồnĐôngKhê(dothựcdânPhápxâydựngtrướckia).Cáchìnhảnhđượctrưngbàytheobachủđề:

Chủ đề 3 Chiến thắng Chiến dịch Biên giới năm 1950 Chủ đề 4 Đóng góp của nhân dân các dân tộc

Cao Bằng trong Chiến dịch Biên giới năm 1950

*NhàtrưngbàyDitíchChủtịchHồChíMinhvớichiếnthắngChiếndịchBiêngiớinăm1950đượcđặttạiNàLạn,xãĐứcLong,huyệnThạchAn.Nộidungtrưngbàygồmnămchủđề:

Hình7.NhàtrưngbàyDitíchChủtịchHồChíMinhvới

chiến thắng Chiến dịch Biên giới năm 1950(Ảnh:NguyễnThu)

Giới thiệu những nét chính về các khu trưng bày của di tích Địa điểm Chiến thắng Biên giới năm 1950.

3 DI TÍCH LỊCH SỬ  quân của Nùng Tông Đản đã bao vây đượcVĂN HOÁ TIÊU BIỂU TỈNH CAO BẰNGSau chủ đề này, em sẽ:

Bước đầu biết phân loại di tích lịch sử  quân của Nùng Tông Đản đã bao vây đượcvăn hoá gồm: di tích lịch sử, di tích kiến trúc nghệ thuật, di tích khảo cổ học,…

Kể tên và giới thiệu được khái quát về các di tích lịch sử  quân của Nùng Tông Đản đã bao vây đượcvăn hoá tiêu biểu của tỉnh Cao Bằng

Nêu được trách nhiệm của học sinh trong việc góp phần giữ gìn, bảo vệ và phát huy giá trị của các di tích lịch sử  quân của Nùng Tông Đản đã bao vây đượcvăn hoá tiêu biểu tỉnh Cao Bằng thông qua những hành động cụ thể.Yêu quý, tự hào về những di tích lịch sử  quân của Nùng Tông Đản đã bao vây đượcvăn hoá của mảnh đất Cao Bằng

CaoBằnglàmảnhđấtcóbềdàylịchsử,giàutruyềnthốngvănhoá,lưugiữnhiềuditíchvănhoávậtthểvàphivậtthểcógiátrị.Hãykểtênmộtsốditíchlịchsử–

vănhoá,danhlamthắngcảnhcủatỉnhCaoBằngmàembiết

Theothốngkê,đếnnăm2021,tỉnhCaoBằngcó214ditích,trongđócó96ditíchđãđược xếp hạng (baogồm 3 di tích được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt (Khu ditíchPácBó,KhuRừngTrầnHưngĐạo,ĐịađiểmChiếnthắngBiêngiới1950);25ditíchcấpquốc gia; 68 di tíchcấp tỉnh) và hai bảo vật quốc gia (Bia Ma Nhai Ngự chế và đôichuôngchùatạiquầnthểditíchchùaĐàQuận)

CóthểphânloạiditíchlịchsửvănhoátrênđịabàntỉnhCaoBằngtheocácloạihìnhcơbảnnhưsau:

Tư liệu 1 Theo thống kê năm 2021 của Bảo tàng tỉnh Cao Bằng, tại địa phương hiện có gần 30 di chỉ khảo cổ học có nhiều giá trị Các cuộc đào thám sát, khai quật tại các di chỉ đã phát hiện nhiều di tích bếp, mộ táng cùng hàng nghìn hiện vật: công cụ lao động bằng đá, đồng, mảnh gốm,…

Trong cuộc khai quật di chỉ Ngườm Vài (xã Cần Yên, huyện Hà Quảng) năm 2012, các nhà khoa học đã thu được gần 10 nghìn đơn vị di vật của người nguyên thuỷ sinh sống ở đây từ 8 000 đến 9 000 năm trước, thuộc văn hoá Hoà Bình  quân của Nùng Tông Đản đã bao vây đượcBắc Sơn Trong đó, các công cụ rìu, chày nghiền có kĩ thuật gia công, chế tác đá khá thành thục.Kết quả đào thám sát năm 2010 tại Bó Mạ (xã Hưng Ðạo, thành phố Cao Bằng) đã phát hiện hàng chục di vật là những công cụ được người nguyên thuỷ sử dụng có niên đại cách ngày nay khoảng 20 nghìn năm như rìu đá, công cụ mũi nhọn bằng đá

(Nguồn: Bảo tàng tỉnh Cao Bằng)

1.Mộtsốditíchkhảocổhọc

CaoBằng,miềnđấtphêngiậucủaTổquốc,cótruyềnthốnglịchsử,vănhoálâuđời.TrênđịabàntỉnhCa

oBằnghiệnnayđãpháthiệnnhiềudichỉkhảocổhọc,hiệnvậtthuộc các thời kì từ đá cũ đến kim khí Điều đó chứng

tỏ Cao Bằng là một trong nhữngnơicưtrúcủangườinguyênthuỷ

Hình1.DichỉNgườmBốc,huyệnHoàAn(Ảnh:Ki

mCúc)

Quan sát các hình 1, 2 và đọc thông tin mục 1, em hãy kể tên một số di chỉ khảo cổ học ở Cao Bằng.

Việc tìm thấy những di chỉ khảo cổ học và các di vật thuộc các thời kì đồ đá (giai đoạn đá cũ, đá mới), thời kì kim khí (đặc biệt là trống đồng Đông Sơn) cho em thấy điều gì?

Những công cụ lao động tìm thấy ở di chỉ Lũng Ổ, Thượng Hà đã minh chứng về

sựcưtrúvàlaođộngcủangườinguyênthuỷtrênvùngđấtCaoBằng,đồngthờigópphầnlàmphongph

úthêmnhậnthứcvềthờiđạiđácũởkhuvựcvùngnúiphíabắcnướcta

TạiNgườmVài,đãtìmthấydấutíchbếplửa,xương,răngđộngvậtcùngcáccôngcụđá:côngcụmũinh

ọn,rìalưỡingang,rìalưỡidọc,rìumài,mảnhtước,chàynghiền.Kĩ thuật chế tác công cụ Ngườm Vài chủ yếu là ghè

nTriềuthìchưaxácđịnhđượcchínhxácniênđại.Haiquảchuôngđãđượccông nhận là Bảo vật quốc gia vào năm

2016 (Theo quyết định số 2496/ QĐ–TTg ngày22–12–2016vềviệccôngnhậnbảovậtquốcgia,Đợt5).

Hình5.Đôi chuôngchùa Đà Quận (Ảnh: Kim Cúc)

LễhộichùaĐàQuậnđượctổchứcvàongàymồng9thángGiêngâmlịch

Bằng, là một di tíchlịch sửvăn quân của Nùng Tông Đản đã bao vây được hoá quân của Nùng Tông Đản đã bao vây được được quân của Nùng Tông Đản đã bao vây được xây

Với những giá trị lịch sử, văn

hoávà giá trị tâm linh tiêu biểu, chùaĐống Lân

được công nhận và xếphạng di

tích lịch sử văn hoá cấp tỉnhnăm 1997

Đây cũng là di tích nổitiếng, thu hút đông

đảo quần chúngnhân dân, du khách gần xa

đến lễPhật và tham quan, đặc biệt

trongdịplễhộichùaĐốngLândiễnravàongà

y mồng 8 tháng Giêng âm lịchhằngnăm

Hình7.DukháchtrẩyhộichùaĐốngLân(Nguồn:BáoC

aoBằng) c)DitíchlịchsửvănhoáđềnKỳSầm

(Ảnh:KimCúc)

ĐềnKỳSầmđượcxâydựngtừthờinhàLýtạixãTượngCần,châuThạchLâm,nay là xã Vĩnh

phốCaoBằng.NgôiđềnthờKhâuSầmĐạivươngNùng Trí Cao, người dântộcTày,lànhânvậtlịchsửcócôngtrongsựnghiệp bảo vệ đất nước Ông làngười có tài

vuaphongchứcTháibảo(1)vàchotrấngiữchâ

u Quảng Nguyên Sau khi ôngmất, vua Lýthương tiếc, sắc phongông là Khâu SầmĐại vương và cholập đền thờ Ngoài ra, ngôi đềncònthờbangườivợcủaNùngTríCao

Trảiquanhiềubiếnthiênlịchsử,ngôiđềnkhôngcòngiữđượcnguyênvẹnkiếntrúcnhưkhimớikhởidựng.NgôiđềnhiệnnayđãđượctrùngtunhiềulầnvàmangdángdấpcủangôiđềnthờiNguyễn

DitíchđềnKỳSầmđượcBộVănhoá,ThểthaovàDulịchcôngnhậnlàDitíchcấpquốcgiavàonăm1993.Cứvàomồng10thángGiêngâmlịchhằngnăm,nhândânkhắpnơilạitrẩyhộiđềnKỳSầmrấtđông.ĐâylàmộttrongnhữnglễhộilớnnhấtđốivớingườidânCaoBằng

Hình9.LễhộiđềnKỳSầm(Nguồn:BáoCaoBằng)

(1)Tháibảo:chứcquanđứngthứbatronghàngtamcôngcủatriềuđìnhphongkiến(Tháisư,Tháiphó,Th

áibảo).

Quan sát các hình và đọc thông tin ở mục 2, hãy kể tên và nêu một số nét chính về các di tích kiến trúc nghệ thuật của Cao Bằng (tên di tích, địa điểm, niên đại, giá trị nổi bật).

Những di tích ở mục 2 cho em biết thông tin gì về đời sống văn hoá của người dân Cao Bằng thời phong kiến?

Hằng năm, đông đảo người dân địa phương và du khách thập phương về trẩy hội tại các di tích lịch sử  quân của Nùng Tông Đản đã bao vây đượcvăn hoá Điều đó gợi cho em suy nghĩ gì?

Tư liệu 2 Đồng chí Hoàng Đình Giong là một trong những đảng viên Đảng Cộng sản đầu tiên của tỉnh Cao Bằng và là người đầu tiên tiếp thu ánh sáng chủ nghĩa Mác – Lê-nin từ Chủ tịch Hồ Chí Minh và truyền bá vào Cao Bằng Đồng chí là một người cộng sản kiên trung, một con người tiêu biểu cho truyền thống cách mạng của đồng bào các dân tộc tỉnh Cao Bằng.

(Theo Tỉnh uỷ Cao Bằng, Hoàng Đình Giong, cuộc đời và sự nghiệp hoạt động cách mạng

(1904 – 1947), NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2014, tr 5)

3.Mộtsốditíchlịchsửcáchmạng

Ngoài 3 di tích đã được nhà nước công nhận là di tích quốc gia đặc biệt, trênmảnhđấtCaoBằnghiệnnaycònrấtnhiềuditíchlịchsửcáchmạng,nơilưugiữnhữngbằngchứngvềtruyềnthốngđấutranhanhhùng,bấtkhuấtcủaconngườinơiđây

a)DitíchlịchsửĐịađiểmlưuniệmđồngchíHoàngĐìnhGiong

Hình10.TượngđàiđồngchíHoàngĐìnhGiongtạikhuditích(Ảnh:KimCúc)

DitíchĐịađiểmlưuniệmđồngchíHoàngĐìnhGiongtạilàngNàToàn(naylàtổ8,phườngĐềThám,thànhphốCaoBằng)làđịađiểmgắnliềnvớithờiniênthiếucủađồngchí Hoàng Đình Giongngười quân của Nùng Tông Đản đã bao vây đượcchiến quân của Nùng Tông Đản đã bao vây đượcsĩcộng quân của Nùng Tông Đản đã bao vây được sản quân của Nùng Tông Đản đã bao vây được trung quân của Nùng Tông Đản đã bao vây được kiên, quân của Nùng Tông Đản đã bao vây được người quân của Nùng Tông Đản đã bao vây được con quân của Nùng Tông Đản đã bao vây được ưu quân của Nùng Tông Đản đã bao vây được tú quân của Nùng Tông Đản đã bao vây được củaquêhươngCaoBằng.TrongkhuditíchcótrưngbàyrấtnhiềuhiệnvậtliênquanđếncuộcđờivàsựnghiệphoạtđộngcáchmạngcủađồngchíHoàngĐìnhGiongtừnăm1926đếnnăm1947

Năm 1994, khu di tích và tượng đài đồng chí Hoàng Đình Giong đã được khởicôngxâydựng.Đếnnăm1998,ditíchhoànthànhvàđượccôngnhậnlàDitíchlịchsửcấpquốcgia.Năm2009,ngôinhàcủagiađìnhđồngchíHoàngĐìnhGiongđãđượcphụcdựngngaytrênnềnnhàcũ.

Khu di tích Địa điểm lưu niệm đồng chí Hoàng Đình Giong tại làng Nà Toàn cócảnhquantônnghiêm,sạchđẹp.Đâycũnglànơithườngxuyêndiễnracáchoạtđộngchínhtrịcủađịaphương:lễbáocông,kếtnạpđoàn,đội,…

Khuditíchkhôngchỉlànơiđểtìmhiểuvềthânthế,sựnghiệpcủađồngchíHoàngĐìnhGiongmàcòngópphầntuyêntruyền, giáo dục về lịch sử, truyền thống của địa phương, khơi dậy lòng tự hào vềquêhương,đấtnướcchocácthếhệ,đặcbiệtlàthếhệtrẻCaoBằng

b)DitíchlịchsửPháođàiquânsựTỉnh

PháođàiquânsựTỉnhởCaoBằngdothựcdânPhápxâydựngtrênquảđồithuộctrung tâm thị xã Cao Bằng(nay thuộc tổ 1, phường Tân Giang, thành phố Cao Bằng).Đây là một vị trí có ưu thế về mặt quân sự, cóthể quan sát được toàn bộ các khu vựcngoại vi, đặc biệt là cầu Bằng Giang và cầuSông Hiếnhai quân của Nùng Tông Đản đã bao vây được cây quân của Nùng Tông Đản đã bao vây được cầu quân của Nùng Tông Đản đã bao vây được mà quân của Nùng Tông Đản đã bao vây được thực quân của Nùng Tông Đản đã bao vây được dânPhápđánhgiálànhữngtrởngạilớnnhấtkhimuốntấncôngvàotrungtâmthịxãCaoBằng

PháođàiquânsựTỉnhCaoBằngdomộtkĩsưngườiĐứcthiếtkế,khởicôngtừnăm1940,hoànthànhvàonăm1943.Pháođàicódiệntíchkhoảng10ha,xungquanhpháođàigồmnhiềucôngtrìnhđượcxâybằngđávớichiềudài1350m,caotừ10đến15m,dày1,2m.Hệthốngcôngtrìnhgồm:đườnghầmngầm,cáccụmlôcốt,đàiquansát,…

Đườnghầmđượcthiếtkếdọc,ngangkếtnốicáccụmlôcốtvàđàiquansát,cóchỗsâuđến10m;cáccụmlôcốtvàđàiquansátđượcđúcbằngbêtôngcốtthépcóđộdàytừ11,5 quân của Nùng Tông Đản đã bao vây được m quân của Nùng Tông Đản đã bao vây được Khi quân của Nùng Tông Đản đã bao vây được rút quân của Nùng Tông Đản đã bao vây được chạy quân của Nùng Tông Đản đã bao vây được khỏi quân của Nùng Tông Đản đã bao vây được CaoBằng, quân của Nùng Tông Đản đã bao vây được thực quân của Nùng Tông Đản đã bao vây được dân quân của Nùng Tông Đản đã bao vây được Pháp quân của Nùng Tông Đản đã bao vây được đã quân của Nùng Tông Đản đã bao vây được dùng quân của Nùng Tông Đản đã bao vây được một quân của Nùng Tông Đản đã bao vây được lượng quân của Nùng Tông Đản đã bao vây được thuốc quân của Nùng Tông Đản đã bao vây được nổlớnđểpháhuỷmộtsốnhàkho;đếnngày16101950,chúnglạichomáybaynémbomlàmhưhỏngmộtsốcôngtrìnhkhác,

Hiệnnay,phầnlớncáccôngtrìnhthuộcditíchPháođàiquânsựTỉnhđãhỏngdochiếntranhvàthờigian,chỉcònlạidấutíchvềmộtsốcụmlôcốtởphíatâyvàcổngghichiếntíchcủaPhápnăm1943

Hãy kể tên một số di tích lịch sử  quân của Nùng Tông Đản đã bao vây đượccách mạng của tỉnh Cao Bằng Các di tích ấy gắn với sự kiện/ nhân vật lịch sử nào?

Em có thể tìm hiểu được điều gì về truyền thống cách mạng của Cao Bằng qua những di tích đó?

4 TỤC NGỮ, CA DAO CAO BẰNGSau chủ đề này, em sẽ:

Nhận biết được nội dung và một số yếu tố nghệ thuật của tục ngữ, ca dao qua các câu tục ngữ, bài ca dao tiêu biểu của Cao Bằng

Bước đầu biết viết bài văn nghị luận về một vấn đề trong đời sống được gợi ra từ các câu tục ngữ đã học: trình bày rõ vấn đề và ý kiến (tán thành hay phản đối) của người viết; đưa ra được lí lẽ rõ ràng và bằng chứng đa dạng Viết được đoạn văn ghi lại cảm xúc sau khi đọc một bài ca dao.Trình bày được (dưới hình thức nói) ý kiến về một vấn đề đời sống được gợi ra từ các câu tục ngữ đã học, nêu rõ ý kiến và các lí lẽ, bằng chứng thuyết phục Biết bảo vệ ý kiến của mình trước sự phản bác của người nghe

Biết yêu quý, trân trọng và có ý thức giữ gìn, lưu truyền những tác phẩm tục ngữ, ca dao của tỉnh Cao Bằng

Tiểu dẫn

Tục ngữ là những câu nói dân gian ngắn gọn, hàm súc, có nhịp điệu, hình ảnh, đúc kết kinh nghiệm của nhân dân về tự nhiên, xã hội, lao động sản xuất; được vận dụng vào đời sống, suy nghĩ và lời ăn tiếng nói hằng ngày

Tục ngữ Cao Bằng giàu có về số lượng, phong phú về nội dung Mỗi dân tộc sinh sống trên địa bàn tỉnh đều có những câu tục ngữ của mình, trong đó, tục ngữ Tày là bộ phận chiếm đa số, có nhiều nét đặc sắc về nội dung và nghệ thuật

TỤCNGỮ

1 Emđãbaogiờnghethấyngườithânhoặcaiđósửdụngmộtcâutụcngữtronglờinóihằngngàychưa?

Đólàcâutụcngữnào?

2.Theoem,vìsaotronggiaotiếphằngngày,ngườitalạimượntụcngữđểthểhiệnđiềumuốnnói?

Tục ngữ Cao Bằng thể quân của Nùng Tông Đản đã bao vây đượchiện kinh nghiệm của nhân dân về quân của Nùng Tông Đản đã bao vây đượcthời tiết và lao động sản xuất; các vấn đề đạo đức, lối sống được đúc kết thành những bài học ứng xử phù hợp với quan niệm sống của con người Cao Bằng.

Hãy nêu kinh nghiệm của dân gian thể hiện trong mỗi câu tục ngữ

Em hãy tìm một câu tục ngữ của người Việt có nội dung tương tự với một câu tục ngữ vừa được học

7.Mườicâycấymuộnkhôngbằngnămcâycấysớm.

(1)Cáccâutụcngữtrongbàihọcnàyđượctríchtừcáctàiliệu:MaVănVịnh,Đồngdao,thànhngữ,tụcngữTày,NXBHộiNhàv

ăn,HàNội,2016;ĐịachíCaoBằng,NXBChínhtrịquốcgia,HàNội,2000;TriềuÂnHoàngQuyết,Từđiểnthànhngữtụcngữ

dântộcTày,NXBVănhoádântộc,HàNội,1996.

Thì:thờivụ.

Các câu tục ngữ trên đưa ra nhận xét, lời khuyên về những phẩm chất và lối sống gì mà con người cần phải có?

Chỉ ra những câu tục ngữ thể hiện ý nghĩa một cách trực tiếp, những câu tục ngữ thể hiện ý nghĩa qua hình ảnh có tính chất ẩn dụ.Theo em, những câu tục ngữ về đời sống xã hội có giá trị như thế nào đối với con người ngày nay?

(1)Nhàcùngchỗ:nhữngngôinhàsàngầnnhau,ýnóihàngxóm,lánggiềng.

+Khôngnóinăngtuỳtiện,thiếusuynghĩvìmỗichúngtađềuphảichịutráchnhiệmvềlờinóicủamình

Tiểu dẫn

Tình yêu quê hương đất nước từ xưa đến nay đã đi vào những bài ca dao, dân ca Ở địa phương nào, em cũng có thể tìm thấy những bài ca dao ca ngợi quê hương xứ sở.Trong bài học này, em sẽ cảm nhận được vẻ đẹp của “non nước Cao Bằng” qua những bài ca dao của người Kinh, người Tày, người Nùng,

III KếtbàiKhẳngđịnhlạiýkiếncánhânvềcâutụcngữ“Gàvỗcánhbalầnmớigáy/

Conngườibalầncânnhắcrồihãynói.”:làlờikhuyênchânthành,giàuýnghĩavàsâusắc, Đúckếtbàihọckinhnghiệmrútratừcâutụcngữ

2 Giảsửbạnemchorằngcâutụcngữ“Muốnănngonrataynấu/

Muốnmặcđẹprataykhâu.”đãlạchậuvìởnhàđãcóbốmẹnấuănvàmayhoặcmuaquầnáocho.Trìnhbàysuynghĩcủaemvềvấnđềnày

1 Xây dựng một cuốn sổ tay để sưu tầm các câu tục ngữ được chia nhóm

Nếu kể phải đến nghìn vịt béoCon trẻ học chữ giỏi thông minhPhầncongáicầmkimthêukhéo.

Cao Bằng có nhiều giống lúa quý Theo người dân, có những giống lúa xưa dùng để tiếnvua Hiện nay, Cao Bằng đã và đang triển khai các đề tài, dự án khôi phục và bảo tồn cácgiốnglúanế pquýđặcsảncủađịa ph ươ ng: nếpPìPất ,n ếp Hương,nế pOn g,nếp Nươ ng,nếpCốm,…vớidiệntích gần 500 ha.

Trong bài ca dao số 1 và 2, cảnh đẹp và con người quê hương được giới thiệu như thế nào?Các địa danh ở bài ca dao số 2 làm em liên tưởng đến truyền thuyết nào đã được học?Qua bài ca dao số 3 và mục Em có biết?, em hình dung như thế nào về chợ Cô Sầu?

2. CadaongườiViệtvềCaoBằng (1)

1 Cáicòlặnlộibờsông,

Gánhgạođưachồngtiếngkhócnỉnon

 Nàng về nuôi cái cùng con,ĐểanhđitrẩynướcnonCaoBằng(2)

2. Nàngvềgiãgạobagiăng(3)

ĐểanhgánhnướcCaoBằngvềngâm

3 CaoBằnggạotrắngnướctrongAiđiđ

ếnđócũngkhôngmuốnvề

(1)Các bài ca dao trong phần này được trích từ các tài liệu: Vũ Ngọc Phan,Tục ngữ, ca dao, dân ca Việt

Nam,NXB Khoa học xã hội, Hà Nội, 1998; Nguyễn Xuân Kính,Tổng tập văn học dân gian người Việt(tập

Hãy xác định cách gieo vần, ngắt nhịp và phối hợp thanh điệu trong các bài ca dao trên.Hãy xác định nhân vật trữ tình trong bài ca dao số 1.

Bài ca dao số 2, 3 nhắc đến sản vật gì của Cao Bằng?

Các bài ca dao trên thể hiện tình cảm gì của nhân dân với mảnh đất Cao Bằng?

 Phátbiểuđượccảmxúcvềbàicadao

2.Nóivềmộtkỉniệmcủaemvớiquêhương.

Gợiý:

Emhãynhớlạikỉniệmđángnhớnhấtvềquêhương.Sauđó,tìmcácýđểtrìnhbày:giớithiệuvềkỉniệm(diễnralúcnào,ởđâu);miêutảcáckỉvật,hìnhảnhgắnvớikỉniệm;cho biết kỉ niệm đó mang lại cho em cảm xúc gì về quêhương và vì sao em thấy đó làkỉniệmđángnhớ

1 Sưu tầmcácbài cadaoởđịa phươngem (nên chiacácbàicadaođótheo nhómchủđề).

2 Hãyviếtđoạnvăn(khoảng10–15câu)ghilạicảmxúcvềmộtbàicadaoemsưutầmđược.

5 HÁT THEN

Sau chủ đề này, em sẽ:

Nêu được những đặc trưng và vai trò của hát Then trong đời sống của dân tộc Tày ở Cao Bằng.Nêu được các hoạt động bảo vệ, phục hồi và phát huy giá trị di sản hát Then ở Cao Bằng.Hát đúng giai điệu, lời ca của một bài hát Then

Nêu được trách nhiệm của học sinh trong việc gìn giữ, phát triển hát Then Cao Bằng

Có ý thức giữ gìn, bảo tồn và phát huy nghệ thuật hát Then ở Cao Bằng

Nghe/xemtrìnhdiễnmộtbàihátThenvànêucảmnghĩcủaemvềbàihátđó

1 NguồngốccủahátThen

HátThenlàmộthìnhthứcdiễnxướngtổnghợpbaogồmcảhát,nhạcvàmúa,cótrongsinhhoạtdângiancủanhiềutỉnhmiềnnúiphíabắcnhưCaoBằng,HàGiang,Tuyên Quang, Lào Cai, Lạng Sơn,… Dù có sựtương đồng nhưng ở mỗi vùng, hát Thenlạicónhữngnétriêng

Hình1.HátThenlàmộthìnhthứcdiễnxướngtổnghợpđặcsắccủangườiTày,Nùng(Ảnh:PhanThếHiể

n)

Theo lời kể của câc nghệ nhđn, hât Then được hình thănh như thế năo?

HâtThenCaoBằngcóđặcđiểmnổibậtlăcótínhcộngđồng.HâtThenkhôngnhữngcó trong nghi lễ tínngưỡng của người Tăy mă còn được hât trong dịp lễ, cưới hỏi,sinhhoạtvănhoâ,namnữđềubiếthât.Chínhvìthế,ởCaoBằng,hâtThenđêtrởthănhmộtnhucầukhôngthểthiếuvăđóngvaitròquantrọngtrongđờisốngvănhóacủangườiTăy.Sau đó hât Then được quần chúng nhđn dđn ưachuộng vă phổ biến rộng rêi sang câcdđntộckhâc,nhấtlădđntộcNùng

Nguồn gốc hình thănh hât Then đến nay vẫn chưa được xâc định rõ răng Theolờicủanhiềunghệnhđn,ôngBếVănPhùngvẵngNôngQuỳnhVăn(cótăiliệughilăBếVănPhụng,NôngQuỳnhVđn,cảhaiôngđềulăngườiCaoBằng)đêcócôngsưutầmcâcthểloạihâtThendướitriềunhăMạckhinhăMạclínCaoBằngđóngđôvăocuốithếkỉXVI.Ông Bế Văn Phùng lă người lăng Bản Vạn, xê Bế Triều,huyện Hoă An, lăm quản nhạctrong triều đình Còn ông Nông Quỳnh Văn ở xê Nga Ổ (nay thuộc

huyệnTrùngKhânh,tuykhônglămquannhưngkếtbạnvớiôngBếVănPhùng,haingườigiaoướcmỗingườilậpramộtphườnghâtlăphườnghộiThen(nữ)ởHoăAnvăhộiGiăng(nam)ởTrùngKhânh.Họtuyểnnam,nữthanhniíncógiọnghâthay,xinhđẹpđểluyệntậpthuầnthụcrồiđưavăomúahâtchovuaMạcKínhCungxem,đượcvuakhen,từđólantruyềntrongnhđndđn

n h ă t h ầ y Then Trong cuộc lễ, thầy Then mặc lễ phục, băy mđm cúng vă cầu khấn trước băn thờThen,vừa hâtvă tựđệmđăn,vừa múa, vừa diễnnhiều vai khâcnhau,…lămtăngthím tính

linh thiíng cho buổi lễ Hât Then nghi lễthườngs ử d ụ n g n h ữ n g b ă i T h e n c ổ K h i câcthầyThenbắtđầucấttiếnghât,gảytín htẩu lă khởi đầu cho cuộc hănh trình đi từMườngĐấtđếnMườngTrời.

Ngoăi không gian diễn xướng gắn vớinghi lễ tín ngưỡng, hât Then còn có mặttrongcâcdịpđặcbiệtnhư:mừngthọ,mừngnh

ă mới, mừng đỗ đạt,… của câc gia đìnhngườiTăy.Trongnhữngsinhhoạtnăy,ngư ờiTăythườnghâtnhữngbăiThenmới.

Hình2.HâtThenkhôngchỉxuấthiệntrongcâcnghilễmăcònđượcbi

ểudiễntrongcâcdịpđặcbiệt

(Ảnh:TrọngThức)

Nghi lễ Then của người Tày được tổ chức nhằm mục đích gì?

Ngoài nghi lễ tín ngưỡng, hát Then còn được biểu diễn trong những dịp nào?

Hãy mô tả về cây đàn tính

Ngày nay, hát Then mang tính trình diễn nhiều hơn khi được đưa lên sân khấu haytruyền hình trong các chương trình giao lưu văn nghệ, các lễ kỉ niệm hay các cuộc thi dâncacủatỉnhCaoBằnghoặctoànquốc.

3 ĐàntínhnhạccụđệmchohátThen

Hát Then được đệm bởi đàn tính tẩu (còn gọi là đàn tính

hoặcđàn tẩu) và chùm nhạc xóc, đôi khi có thêm các nhạc cụ khác,

trongđóđàntínhlànhạccụchủchốt.Đàntínhcóhailoạivớikíchthướckhác nhau: đàn

hai dây dành cho nam và đàn ba dây dành cho nữ.Đàn tính là nhạc cụ độc đáo của

dân tộc Tày, có âm thanh mượt màvà ấm áp Hộp đàn làm bằng vỏ

iệncònmộtsốtàiliệuvềThen,trongđócócuốnKhảmhải (Vượtbiển)bằngchữNôm–

TàyđãđượcnhàvănHoàngTriềuÂndịchrachữQuốcngữvàmộtsốsách chưa được dịch ra chữ Quốc ngữ

dại),ĐoạngiàngpháđàntểphiônVùaMạc(ĐoạnThenpháđàncúngtếmaVuanhàMạc).

Nhữngnămqua,BộVănhoá,ThểthaovàDulịchđãxâydựngchươngtrìnhbảotồn,pháthuynghệthuậtdiễnxướngThen.Trêncơsởđó,năm2011,tỉnhCaoBằngđãthànhlậphộibảotồndâncacácdântộctỉnh.Hộitiếnhànhcáchoạtđộngsưutầm,quảngbá,nghiêncứu,phổbiến,truyềndạydânca,trongđócóhát

Then.Cùngvớiviệcsưutầm,bảotồndòngThencổthìviệcpháthuydòngThenhiệnđại(Thenvănnghệ

,đặtlờimớitrênđiệuThencổ)cũngđượcnhânrộngvàpháttriển

đăntínhđượccâcnghệnhđntíchcựctruyềndạychothếhệsau(Ảnh:PhanThếHiển)

MộttrongnhữngnghệnhđnhâtThentiíubiểulẵngLíQuangTăng.Ônglăngườidđn tộc Tăy, sinh ra

vă lớn lín ở vùng đất Phong Chđu (huyện Trùng Khânh), nơiđượccoilăcâinôicủahâtThenmiềnđôngcủaCaoBằng.YíulănđiệuhâtThencủadđntộcmình, ông khôngchỉ nghiín cứu, sưu tầm câc điệu Then cổ, thực hănh thănh thụccâcNghilễThenmătrongcâcđợtliínhoannghệthuậthâtThen,hộithivănnghệcâccấpcủatỉnhvătoănquốc,ôngđềunhiệttìnhthamgiavăcốnghiếnnhiềutiếtmụcThencổđặcsắc

Năm2014,nghệnhđnLíQuangTăngđượcHộiVănnghệDđngianViệtNamphongtặngdanhhiệuNghệnhđnDđngian.Năm2019,ôngđượcBộVănhoâ,ThểthaovăDulịchphongtặngdanhhiệuNghệnhđnNhđndđnvăHộiVănnghệDđngianViệtNamtraotặngkỉniệmchươngVìsựnghiệpVănnghệ

Hình 6 Các câu lạc bộ hát Then – đàn tính đang được chú trọng phát triển ở Cao Bằng (Nguồn: Báo Cao Bằng)

Hãy nêu các hoạt động bảo tồn và gìn giữ nghệ thuật hát Then của tỉnh Cao Bằng

CùngvớiNghệnhânNhândânLêQuangTăng,năm2019cóbốnnghệnhânCaoBằngđượcphongtặngda

nhhiệuNghệnhânƯutúlàbàHoàngThịCầm,ôngĐinhVănThức,ông Bế Sơn Trung và ông Nông Thế Anh Năm

2020, Hội Văn nghệ Dân gian Việt Namcòn phong tặng danh hiệu Nghệ nhân Dân gian cho hai nghệ

nhân hát Then của CaoBằnglàbàHoàngThịLanhvàbàĐinhThịNhâm

Ngày 13 – 12 – 2019,Thực hành Then của người Tày, Nùng, Thái ở Việt Namđã

đượcUNESCOghidanhvàodanhsáchDisảnvănhoáphivậtthểđạidiệncủanhânloại

Có thể nói, âm nhạc của hát Then phong phú và hấp dẫn, được người dân

ưachuộng Nhiều ca khúc mới được các nhạc sĩ phát triển từ âm điệu của hát Then đã

đivàolòngcôngchúngnghenhạc

1.NêuhiểubiếtcủaemvềnghệthuậthátThencủangườiTàyởCaoBằng.

2 Emsẽlàmgìđểgópphầngìngiữ,bảotồnvàpháthuynghệthuậthátThenởCaoBằng?