- Khi bước vào một môi trường mới, có thể nó sẽ không giống như tưởng tượng ban đầu, ta cảm thấy hụt hẫng, thất vọng nhưng nếu như ta không còn sự lựa chọn nào khác thì hãy cố gắng học c
Trang 1SỞ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG THPT CHUYÊN
ĐỀ ĐỀ XUẤT THI CHỌN HỌC SINH GIỎI CÁC TRƯỜNG CHUYÊN KHU VỰC DUYÊN HẢI VÀ ĐBBB
NĂM HỌC 2021 - 2022
Môn: Ngữ văn – Lớp 11
Thời gian làm bài 180 phút (không kể thời gian phát
đề)
Câu 1 (8,0 điểm)
Trình bày suy nghĩ của anh chị về ý nghĩa câu chuyện sau:
Chủ trang trại làm một thí nghiệm: Ông ta cho hai con Thiên lý mã nhốt chung cùng đàn lừa trong chuồng lừa Một trong hai con Thiên lý mã nghĩ rằng: số nó xui xẻo như vậy, nên để sống sót nó nhất định phải tự đồng hóa mình giống như một chú lừa Vì vậy, hằng ngày nó học tiếng lừa kêu, ăn thức ăn của lừa, nhờ thế nó được đàn lừa công nhận là bạn và nhờ đó mà nó sóng sót được.
Còn con ngựa Thiên lý còn lại lại nghĩ rằng: Mình là Thiên lý mã, sao lại có thể giống lừa được chứ? Nó thà chết đói chứ không thèm ăn thức ăn cho lừa, vì thế đàn lừa nhìn thấy nó khác mình liền xông vào đá nó, sau vài ngày nó bị đàn lừa đá cho tới chết.
(Nguồn: https://cafeland.vn/)
Câu 2 (12,0) điểm
Bàn về thơ có ý kiến cho rằng:
Khi nào người ta cần tìm đến thơ ca nhất? – câu hỏi dành cho cả nhà thơ lẫn bạn đọc – khi mừng vui hay lúc khổ buồn?
Tôi tin rằng phân lớn thuộc về vế thứ hai.
Người ta thích thứ thơ nào hơn cả? Tụng ca hân hoan hay xót xa hụt hẫng, thỏa mãn hả
hê hay day dứt phận người?
Tôi tin rằng phần lớn thuộc về vế thứ hai.
(Lê Quang Hưng, Những quan niệm, những thế giới nghệ thuật văn chương, NXB Đại
học Quốc gia Hà Nội, 2019)
Câu trả lời của anh chị thuộc về vế nào? Bằng trải nghiệm văn học của bản thân hãy làm sáng tỏ
-Hết -Người ra đề: Lê Quang Sơn – 0383.554.354
Trang 2SỞ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO THÁI
NGUYÊN
TRƯỜNG THPT CHUYÊN
HƯỚNG DẪN CHẤM ĐỀ ĐỀ XUẤT THI CHỌN HỌC SINH GIỎI CÁC TRƯỜNG CHUYÊN KHU VỰC DUYÊN HẢI VÀ ĐBBB
NĂM HỌC 2021 - 2022
Môn: Ngữ văn – Lớp 11
Câu 1 (8,0 điểm)
I Yêu cầu về kĩ năng
- Thí sinh có kĩ năng làm bài văn nghị luận xã hội về một tư tưởng đạo lí đặt ra từ câu chuyện, kết hợp các thao tác lập luận để làm sáng tỏ vấn đề
- Bố cục rõ ràng, mạch lạc; lập luận chặt chẽ, lí lẽ, dẫn chứng thuyết phục; diễn đạt, văn phong trong sáng; dùng từ, đặt câu chuẩn xác, không mắc lỗi chính tả
II Yêu cầu về kiến thức
Bài làm cần đạt được các nội dung cơ bản sau:
1 Ý nghĩa của câu chuyện
- Sau khi bị cho vào sống cùng đàn lừa, biểu hiện khác nhau của hai chú ngựa đem lại hai kết quả đối lập nhau, đó là: một con sống sót và một con bị đá chết
- Hiện tượng này có ý nghĩa: Nếu một chú ngựa tài năng như Thiên lý mã mà bị cho sống cùng đàn lừa thì việc đầu tiên nó cần làm đó chính là phải sống sót!
- Khi bước vào một môi trường mới, có thể nó sẽ không giống như tưởng tượng ban đầu, ta cảm thấy hụt hẫng, thất vọng nhưng nếu như ta không còn sự lựa chọn nào khác thì hãy cố gắng học cách để thích nghi với hoàn cảnh Dù hoàn cảnh có xấu đến mức nào thì chắc chắn vẫn có thứ mà ta cần phải học hỏi
=> Thích nghi là để tồn tại, nếu chúng ta không thể thay đổi hoàn cảnh thì hãy thay đổi bản thân Đừng tự cho mình là “cái rốn của vũ trụ”, bạn sẽ dễ dàng bị đào thải
2 Bàn luận, chứng minh
- Từ góc nhìn nào câu chuyện cũng gợi cho ta nhiều suy nghĩ khác nhau: Nếu chúng ta là Thiên lý mã, gặp phải hoàn cảnh như vậy chúng ta sẽ xử trí thế nào? Nếu như ta rơi vào tình trạng giống như ngựa Thiên lý trong câu chuyện thì chúng ta nên làm gì?
- Xã hội ngày càng phát triển, bên cạnh những điều kiện thuận lợi để phát triển bản thân cũng đặt ra không ít những áp lực và thách thức Chúng ta không bao giờ chỉ sống trong một môi trường duy nhất, lúc nào cũng tiếp xúc với những người thân quen Ai cũng có lúc phải trường thành, phải tự lập, phải làm việc, lúc đó sẽ phải thay đổi môi trường sống, phải tiếp xúc với nhiều người Vì vậy thích nghi là điều quan trọng không thể thiếu
- Thích nghi là khả năng hòa nhập của con người, giúp cho mỗi người có thể sống
tự tin, thoải mái trong bất cứ môi trường nào với những con người mới, công việc mới
và thách thức mới
Trang 3- Khi thay đổi môi trường sống, làm việc nếu chúng ta không thích nghi thì sẽ không thể hòa nhập, bắt kịp với những điều kiện sống mới với những mối quan hệ và con người mới Chính chúng ta tự loại bỏ cơ hội của mình, tự biến mình thành người thừa, thành gánh nặng cho gia đình và xã hội Thậm chí là chịu hậu quả nặng nề như một chú ngựa Thiên lí trong câu chuyện
- Khi thích nghi chúng ta sẽ tiếp thu được nhiều kiến thức và kĩ năng từ nhiều người, nhiều môi trường giúp cho cuộc sống và công việc trở nên thuận lợi, tạo đà để thúc đẩy sự thành công Chỉ thích nghi mới giúp chúng ta có cơ hội để thay đổi bản thân, thay đổi cuộc đời
- Trong xã hội hiện đại, sự thích nghi lại càng cần thiết, đặc biệt là với thế hệ trẻ Bởi giới trẻ có nhiệt huyết, nhưng thiếu kinh nghiệm và bản lĩnh, thích nghi sẽ giúp cho các bạn trẻ mở rộng, phát triển các mối quan hệ, trau dồi kinh nghiệm và bản lĩnh, trở nên tự tin, ham rèn luyện và học hỏi để hoàn thiện bản thân, vươn tới thành công
3 Mở rộng, liên hệ bản thân
- Cần hiểu sống thích nghi theo nghĩa tích cực Mỗi người cần chọn môi trường, con người… phù hợp với bản thân mình để hòa nhập Không nên thích nghi với những thứ không lành mạnh, xấu xa có thể khiến bản thân sa ngã Việc lựa chọn môi trường để thích nghi sẽ định hướng cho hành động giúp ta có thể tránh được những sai lầm trong cuộc sống
- Thích nghi nhưng cần phải xác định mục tiêu rõ ràng mới có thể đưa đến thành công Cũng giống như Thiên lý mã trong câu chuyện, có bị nhốt cùng đàn lừa mới chứng
tỏ được ý chí của mình để tồn lại Có tồn tại được mới có cơ hội phát huy tài năng và nguyện vọng của mình, chờ đợi cơ hội để trở thành con đầu đàn lãnh đạo đàn lừa, biến chúng trở thành đàn “Thiên lý lừa”
- Thích nghi là một việc khó khăn, không dễ dàng, tuy nhiên không vì thế mà ta không thể thực hiện Chỉ cần con người có ý chí thì mọi khó khăn sẽ được giải quyết
- Phải làm thế nào để có thể thích nghi:
+ Dũng cảm gác cái tôi cá nhân lại, bước ra khỏi vùng an toàn của bản thân để giao lưu, quan sát và học hỏi
+ Cố gắng thay đổi về tư duy, suy nghĩ, thay đổi những thói quen trong cuộc sống hàng ngày của chúng ta, giống như chú Thiên lí mã còn sống đã làm Chỉ khi nào ta còn tồn tại được trong môi trường đó thì ta mới có thể nghĩ đến chuyện khác
III Biểu điểm:
- Điểm 8: Đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về kỹ năng và kiến thức, luận giải sắc sảo,
tri thức phong phú
- Điểm 6-7: Đáp ứng tương đối tốt yêu cầu về kỹ năng và kiến thức, mắc vài lỗi về
chính tả, diễn đạt
- Điểm 4-5: Đáp ứng được khoảng một nửa số ý cơ bản, ít mắc lỗi về chính tả, diễn
đạt
- Điểm 1-2-3: Chưa hiểu rõ vấn đề, bài viết sơ sài, mắc nhiều lỗi chính tả, diễn đạt.
- Điểm 0: Hoàn toàn lạc đề.
Trang 4Câu 2 (12,0 điểm)
* Yêu cầu về kĩ năng
Làm tốt bài nghị luận văn học; bố cục rõ ràng; lập luận chặt chẽ, kết hợp nhuần nhuyễn các thao tác lập luận, hành văn trôi chảy, không mắc lỗi chính tả, diễn đạt
* Yêu cầu về kiến thức
Thí sinh có thể làm nhiều cách, song cần đảm bảo một số ý cơ bản sau:
1 Người viết chọn vế nào?
- Thí sinh hoàn toàn có thể trả lời theo ý của mình tuy nhiên điều quan trọng trong khi làm bài là cần tập trung lí giải được rõ ràng, sâu sắc và thuyết phục quan điểm mà mình đã đưa ra
- Tuy có thể trả lời theo những quan điểm khác nhau nhưng cần căn cứ vào 02 câu
hỏi “Khi nào người ta cần tìm đến thơ ca nhất? và Người ta thích thứ thơ nào hơn cả?” chú ý đến khi nào cần nhất và thích thứ thơ nào hơn cả để thấy cách lựa chọn vế thứ 2 là
đúng đắn, có tác dụng đưa ra, trình bày một quan niệm, một cách hiểu về thơ
2 Tại sao khi buồn khổ con người lại cần đến thơ nhất và tại sao thứ thơ gợi nỗi xót xa hụt hẫng, day dứt phận người lại được thích hơn cả?
- Nỗi buồn thương, sự day dứt chính là cảm hứng, là cội nguồn nuôi dưỡng nghệ thuật nhân loại (trong đó có thơ ca)
+ Xưa nay có một sự thật rằng tác phẩm nghệ thuật nào diễn tả thấm thía nỗi buồn đau, bất hạnh của kiếp người, mang những day dứt, khát vọng sâu xa về đời sống, về hạnh phúc con người là tác phẩm có sức ám ảnh ta nhất, khiến nhân loại nhớ lâu nhất
+ Sức sống lâu bền của tác phẩm cũng nhờ những điều đó mà được tạo nên: “Từ
bao giờ cho đến bây giờ, từ Hômerơ đến kinh thi, đến ca dao Việt Nam, thơ vẫn là một sức đồng cảm mãnh liệt và quảng đại Nó đã ra đời giữa những vui buồn của loài người
và nó sẽ kết bạn với loài người cho đến ngày tận thế” (Hoài Thanh)
- Khi buồn con người cần đến thơ nhất và những bài thơ gợi những xót xa hụt hẫng,
day dứt phận người được thích hơn cả là vì: “Trong tâm hồn của con người đều có cái
van mà chỉ có thơ ca mới mở được” (Nhêcơraxop)
+ Con người từ khi sinh ra đến khi nhắm mắt xuôi tay chắc chắn nhiều người có thời gian buồn khổ nhiều hơn là sướng vui, hạnh phúc
+ Thơ ca một trong những lĩnh vực quan trọng của nghệ thuật chân chính chính là nghệ thuật đồng cảm với nỗi buồn Nó dạy con người biết khóc, biết buồn và biết đau với chính mình và đồng loại của mình
+ Cuộc sống cuốn con người vào những guồng quay hối hả để duy trì cuộc sống, tuy nhiên cũng có lúc cần phải “sống chậm lại, nghĩ khác đi” về mình, về mọi người, về cuộc đời Đó chính là lúc con người cần thơ nhất Khi đó con người không chỉ cần thơ
Trang 5và còn tạo ra thơ Nhiều bài thơ có giá trị đều được ra đời từ những buồn khổ, cô đơn
của người nghệ sĩ: “Tôi viết vì tôi buồn khổ Tôi viết vì đó là một cách chống lại sự buồn
khổ” (Mariô Vargs Llosa) Thơ ca khi đó không chỉ là tiếng lòng nức nở mà còn là người
bạn tâm tình, có thể đồng cảm và sẻ chia những buồn khổ, những ám ảnh và day dứt
phận người với con người: “ Anđecxen đã lượm lặt những hạt thơ trên luống đất của
người dân cày, ấp ủ chúng nơi trái tim ông rồi gieo vào những túp liều, từ đó lớn lên và
nở ra những đóa hoa thơ tuyệt đẹp, chúng an ủi trái tim những người cùng khổ.” (Pauxtopxki).
3 Chứng minh:
- Học sinh tự lựa chọn dẫn chứng để làm sáng tỏ vấn đề nghị luận theo quan điểm của mình Tuy nhiên cần lưu ý chọn đúng những bài thơ ra đời từ những buồn khổ, có sức gợi sâu sắc những ám ảnh, những day dứt phận người được bạn đọc nhiều thế hệ yêu thích, trân trọng Khi phân tích dẫn chứng cần kết hợp hài hòa cả nội dung và hình thức nghệ thuật (thể loại, hình tượng, ngôn ngữ, nhịp điệu, BPTT…)
- Dẫn chứng có thể lấy cả trong và ngoài chương trình
4 Mở rộng, nâng cao vấn đề
* Làm thế nào để thơ viết về những buồn khổ, ám ảnh và day dứt phận người,
có sức đồng cảm với con người trở nên có giá trị , có sức sống lâu bền?
- Viết về nỗi buồn, gợi những ám ảnh day dứt về phận người tức là động chạm đến giá trị nhân bản Thơ ca vì thế mà được nâng cao giá trị
- Lĩnh vực nghệ thuật nào cũng cần đến sự chân thực Thơ ca cũng không là ngoại
lệ, điều đó đòi hỏi những buồn đau, bất hạnh những day dứt, ám ảnh được thể hiện trong thơ phải là những buồn thật, đau thật thì khi đó mới có thể tạo nên những rung cảm, đồng cảm nơi trái tim bạn đọc
- Không những chỉ thành thực tiếng nói của thơ tuy riêng mà chung, vừa cụ thể nhưng cũng rất cần sự khái quát đế chạm đến những tâm sự, nỗi lòng mang tính phổ quát của nhân sinh, thì khi đó sẽ chạm đến trái tim và nỗi lòng của muôn người
- Tất cả những nội dung đó của thơ lại phải được thể hiện dưới hình thức nghệ thuật
độc đáo và hấp dẫn: “Thơ ca bắt rễ từ lòng người, nở hoa từ từ ngữ Mỗi chữ phải là
hạt ngọc buông xuống trang bản thảo Hạt ngọc mới nhấy của mình tìm được do phong cách riêng của mình mà có” (Tô Hoài)
- Cũng có những tác phẩm thơ ra đời từ những …
* Bài học đối với người nghệ sĩ và độc giả trong quá trình sáng tác và tiếp nhận
- Đối với người nghệ sĩ:
+ Cần phải sống hết mình và sống thực với lòng mình
Trang 6+ “Đối với nhà thơ thì cách viết, bút pháp của anh ta là một nửa việc làm Dù bài thơ thể hiện ý tứ độc đáo đến đâu, nó cũng nhất thiết phải đẹp Không chỉ đơn giản là đẹp mà còn đẹp một cách riêng Đối với nhà thơ, tìm cho ra bút pháp của mình – nghĩa
là trở thành nhà thơ” (Raxun Gamzatop)
+ Đối với độc giả cần tinh tế và kiên nhẫn trong cảm nhận đê có thể phát hiện những vấn đề nhân sinh được thể hiện trong bài thơ Trân trọng những đóng góp của các nhà thơ từ những điều rất nhỏ để có thể cảm nhận được sâu sắc và đầy đủ những tình cảm, những thông điệp mà tác giả gửi gắm trong tác phẩm thông qua hình thức nghệ thuật đặc sắc, ấn tượng
*Biểu điểm
- Điểm 12: Đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về kĩ năng và kiến thức, lập luận sắc sảo
- Điểm 10-11: Đáp ứng được hầu hết các ý cơ bản, mắc một vài lỗi nhỏ về chính tả,
diễn đạt
- Điểm 8-9: Đáp ứng được phần lớn những ý cơ bản, mắc một số lỗi nhỏ về chính
tả, diễn đạt
- Điểm 6-7: Trình bày được khoảng một nửa yêu cầu về kiến thức, mắc một số lỗi
chính tả, diễn đạt
- Điểm 4-5: Bài viết sơ sài, kiến thức nghèo nàn, phân tích dẫn chứng hời hợt, mắc
một số lỗi chính tả, diễn đạt
- Điểm 1-2-3: Chưa hiểu rõ vấn đề, chưa nắm được kĩ năng làm bài, mắc nhiều lỗi
chính tả, diễn đạt
- Điểm 0: Hoàn toàn lạc đề