BÌNH GIẢNG NGỮ văn 8

Nhờ những bàn tay vững vàng, những làn gió mát,những tia nắng chan chứa tình thương và trách nhiệm ấy, cậu học trò trong câuchuyện này đã nhanh chóng hoà nhập vào cái thế giới kì diệu củ

VŨ DƯƠNG QUỸ - LÊ BẢO

BÌNH GIẢNG VĂN 8

(Một cách đọc - hiểu văn bản trong SGK)

(Tái bản lần thứ mười)

NHÀ XUẤT BẢN GIÁO DỤC VIỆT NAM

VÀI LỜI CÙNG CÁC EM HỌC SINH

Mục tiêu tổng quát của chương trình Ngữ văn Trung học cơ sở được cụ thể

hoá trong việc dạy của thầy, việc học của trò ở ba phương diện : kiến thức, kĩ

năng và thái độ, tình cảm về kĩ năng, chương trình nhấn mạnh ; "Trọng tâm

của việc rèn kĩ năng Ngữ vãn cho học sinh là làm cho học sinh có kĩ năngnghe, nói, đọc, viết tiếng Việt khá thành thạo theo các kiểu văn bản và có kĩnăng sơ giản về phân tích tác phẩm văn học, bước đầu có năng lực cảm nhận vàbình giảng văn học"*-1)

Để thực hiện mục tiêu rèn luyện các kĩ năng nói trên, việc dạy của thầy,

việc học Ngữ vãn của trò được tiến hành theo nguyên tắc tích hợp Nguyên tắc

tích hợp đòi hỏi học sinh học tập một cách sáng tạo, vừa kết hợp các yếu tốđồng quy giữa ba phân môn Văn học, Tiếng Việt, Tập làm văn vừa tích cực,chủ động học tập ở từng phân môn

Trong ba phân môn của Ngữ văn, phần Văn học chiếm vị trí quan trọng.

Trong sách giáo khoa, phần Văn học được biểu hiện bằng các văn bản Khi học

tập, học sinh phải đọc - hiểu văn bản

Vậy đọc - hiểu văn bản là gì ? Là :

chúng

ta biết chủ động tiếp cận tác phẩm

theo hướng : đọc —> suy ngẫm liên

tưâng.

Nói cụ thể, kĩ năng đọc - hiểu của học

sinh bao gồm năng lực đọc trôi chảy, trả

lời được những câu hỏi trong bài (gọi

là cách đọc trên dòng) Cao hơn một

bậc

là suy nghĩ, sử dụng những thông tin trong bài, suy ra, rồi trả lời được

những ý,

những đầu mối liên quan với nhau

trong văn bản (gọi là cách đọc giữa

các

dòng) Cao hơn nữa là biết khái quát,

liên tưởng, tưởng tượng, gắn kết

những

điều đọc - hiểu trong văn bản với thế giới bên trong tâm hồn mình và thế giới

cuộc sống bên ngoài muôn vàn sinh

động (gọi là cách đọc vượt ra khỏi

dòng) Và, cao hơn tất cả là : sau khi đọc —> suy ngẫm liên tưởng theo ba

cấp độ trên, người đọc trình bày được những điều mình đọc - hiểu bằng lời nói,

hoặc bài viết Những lời nói, bài viết như thế gọi là văn bản phân tích, bình giảng văn học.

1 Trích theo Một số vấn đê' chung về chương trình và sách giáo khoa Ngữ văn THCS, Sách giáo viên Ngữ văn 6, tập một, NXB Giáo dục, 2002.

2

Nhằm giúp các em học môn Ngữ văn nói chung, phần Văn học nói riêngđạt kết quả cao theo yêu cầu của mục tiêu và phương pháp nói trên, chúng tôi

biên soạn cuốn sách BÌNH GIẢNG VẤN 8 tiếp nối với cuốn BÌNH GIẢNG VĂN 7

đã xuất bản Với mỗi văn bản in trong sách giáo khoa mà học sinh phải họctrong giờ chính khoá, người soạn căn cứ vào các câu hỏi gợi ý, luyện tập, kết hợpnhững tài liệủ có liên quan (văn bản Hướng dẫn chương trình, sách giáoviên, ) viết thàrih bài Mỗi bài viết được bố cục và trình bày theo dạng bài

Văn biểu cảm, đánh giá đối với tác phẩm vãn học mà các em được học từ

tuần 12 lớp 7 Cụ thể như sau :

- Tiêu đề: nêu suy ngẫm, cảm nhận chung về văn bản.

- Mở bài : theo kiểu giới thiệu tác phẩm, tác giả, hoặc nêu ấn tượng đặcbiệt của mình về tác phẩm, rồi nêu cảm nhận bao trùm của mình về văn bản

mà ở tiêu đề đã đặt ra

- Thân bài : lần lượt trình bày các khía cạnh giá trị nội dung, nét đặc sắcnghệ thuật, những ý nghĩa văn chương, ý nghĩa cuộc sông mà người đọc hiểu

và rung cảm được (ở phần thân bài, người soạn cố gắng vận dụng thao tác tích hợp

theo mục tiêu và phương pháp mà chương trình yêu cầu)

- Kết bài : dựa vào phần Ghi nhớ cuối mỗi văn bản mà sách giáo khoa đã nhấn mạnh, người soạn hoặc nêu nguyên văn để tóm tắt các ý đã trình bày ở trên, hoặc vận dụng nội dung chính của Ghi nhớ để nhấn mạríh và mở rộng

thêm ý, hướng những suy nghĩ và cảm nhận ra cuộc sống ngày nay

Khi đọc cuốn BÌNH GIẢNG VĂN 8 này, trước hết, các em sẽ hiểu rõ hơn,

sâu hơn những lớp ý nghĩa và những đặc điểm hình thức của văn bản theo từngthể loại mà sách giáo khoa giới thiệụ Từ đó, nâng cao nhận thức, rung độngtrước những vẻ đẹp văn chương, bồi dưỡng thái độ và tình cảm theo yèu cầu vềkiến thức, tư tưởng của chương trình Tiếp sau, các em sẽ học tập và rút kinhnghiệm để tự bồi dưỡng, tự rèn luyện các kĩ năng đọc - hiểu theo ba mức độnhư đã nêu trên Đổng thời, các em cũng có thể học tập, rút kinh nghiệm về

cách nói, cách viết bài Văn biểu cảm về tác phẩm văn học mà thầy (cô) giáo sẽ

hướng dẫn Ngoài ra, qua những lời bình văn của người biên soạn, các em cóthể tích luỹ thêm vốn từ, rút kinh nghiệm thêm vế viết câu, về hành vãn, chuẩn

bị tích cực cho các bài làm văn nghị luận văn học sẽ học ở những lớp trên

Bắt đầu từ năm học 2002 - 2003 trở đi, cách dạy, cách học môn Ngữ vãn

THCS đổi mới theo hướng tích hợp và tích cực Do đó, tất cả các bài viết trong

sách này chỉ là những gợi ý, hoàn toàn không phải bài mẫu Mong rằng, khi sử

dụng sách, các em đọc suy ngẫm —> liên tưởng một cách tích cực và chủ

động, không nên máy móc, thụ động, để từng bước nâng cao kết quả học Ngữvãn nói riêng, các môn học khác nói chung

Những người biên soạn chân thành cảm ơn các em học sinh và bạn đọc nóichung góp cho những ý kiến cụ thể để những lần in sau, sách được bổ sung, sửachữa ngày càng tốt hơn

Hà Nội, tháng 5 - 2003

Những người biên soạn

4

KỈ NIỆM MƠN MAN BUổI Tựu TRƯỜNG

(Về truyện ngắn Tôi đi học của Thanh Tịnh)

Hồi đầu năm lớp 7, học bài cổng trường mở ra, hẳn mỗi chúng ta không

quên tấm lòng người mẹ biết bao bổi hồi xao xuyến trong ngày đầu dẫn con đihọc Người mẹ ấy bồi hồi xao xuyến vì đang được sống lại những kỉ niệm ngàyđầu tiên cắp sách đến trường : "Hằng năm cứ vào cuối thu Mẹ tôi âu yếmnắm lấy tay tôi dẫn đi trên con đường làng dài và hẹp " Câu văn đầy ắp kỉniệm tuổi thơ trong sáng ấy đã ngân nga, trầm bổng trong lòng người mẹ vàvương vấn khôn nguôi trong tâm trí học sinh chúng ta Nhiều bạn thắc mắc : đó

là văn của ai, ở trong tác phẩm nào ? Giờ đây, vào ngay trang đầu của sách

Ngữ văn 8, chúng ta tìm được xuất xứ và tác giả của câu văn ấy Thú vị quá !

Thú vị hơn nữa là, qua truyện ngắn đậm chất hồi kí Tôi đi học của nhà văn

Thanh Tịnh, chúng ta được sống lại những kỉ niệm tuổi thơ mơn man, trongsáng ở buổi tựu trường đầu tiên

Ngay mấy dòng đầu tác phẩm, nhà văn đã so sánh một cách ấn tượng : "Tôiquên thế nào được những cảm giác trong sáng ấy nảy nở trong lòng tôi nhưmấy cành hoa tươi mỉm cười giữa bầu trời quang đãng" Câu văn như cánh cửadịu dàng mở ra, dẫn người đọc vào một thế giới đầy ắp những sự việc, nhữngcon người, những cung bậc tâm tư tình cảm đẹp đẽ, trong sáng, rất đáng nhớ,đáng chia sẻ và mến thương Trung tâm của thế giới ấy là cậu học trò nhỏ ngàyđầu tiên tới trường, trong lòng nảy nở biết bao ý nghĩ, tình cảm xao xuyến, mới

lạ, suốt đời không thể quên

Trên con đường cùng mẹ tới trường, nhân vật "tôi" — cậu bé lớp năm, lớpđầu cấp tiểu học ấy - đã nhìn cảnh vật xung quanh và cảm thấy tâm trạng mìnhthế nào ? Buổi mai ấy, một buổi mai đầy sương thu và gió lạnh Con đường

làng dài và hẹp vốn rất quen thuộc, tự nhiên cậu bé thấy lạ, thấy cảnh vật xung

quanh đều thay đổi Vì sao vậy ? Vì chính "lòng tôi đang có sự thay đổi lớn :hôm nay tôi đi học" Đối với một em bé mới chỉ biết chơi đùa, qua sông thả

diều, ra đồng chạy nhảy với bạn, đi học quả là một sự kiện lớn, một đổi thayquan trọng,

đánh dấu bước ngoặt của tuổi thơ Vì thế "tôi" cảm thấy trangtrọng, đứng đắn với bộ quần áo, với mấy quyển vở mới trên tay Vì thế, "tôi"muốn thử sức mình, xin mẹ cho được cầm bút, thước như các bạn khác Một ýnghĩ non nớt, ngây thơ nảy nở trong đầu : "chắc chỉ người thạo mới cầm nổi bút

thước" Ý nghĩ ấy thoáng qua nhẹ nhàng như một làn mây lướt ngang trên

ngọn núi Lại một so sánh thú vị nữa ! Ý nghĩ của một em nhỏ mới cắp sách tới

trường muốn nhận thức về một nhiệm vụ trong cuộc sống, được mường tượngtrong hình ảnh "một làn mây lướt ngang trên ngọn núi" như muốn biểu hiện nétdịu dàng, trong sáng và khát vọng vươn tới của một tâm hồn trẻ thơ

Đi hết con đường làng, cậu học trò nhỏ tới sân trường Nhìn quang cảnhnhà trường, khi nghe gọi tên, rồi phải rời tay mẹ đi vào lớp học, tâm trạng ngỡngàng, cảm giác mới lạ trong "tôi" mới thực sự vô cùng xáo động Nhà văn đãdùng nhiều hình ảnh, nhiều chi tiết cụ thể biểu hiện những cung bậc tâm trạng

ấy của cậu bé Trước hết, cậu thấy "ngôi trường trông vừa xinh xắn vừa oai

nghiêm sân nó rộng, minh nó cao”, sừng sững "như cái đình làng" Rồi cảm

thấy mình nhỏ bé làm sao và "đâm ra lo sợ vẩn vơ" Tiếp sau, cậu bé thấy họctrò, thầy’CÔ giáo, người lớn, trẻ con đông đúc, thấy mấy bạn mới cũng đang sợsệt lúng túng, e ngại như mình "Họ như con chim con đứng bên bờ tổ, nhìn

quãng trời rộng muốn bay, nhưng còn ngập ngừng e sợ" Hình ảnh so sánh thứ

ba này của tác giả thật tinh tế Nó vừa tả đúng tâm trạng nhân vật, vừa gợi chongười đọc liên tưởng về một thời tuổi nhỏ đứng giữa mái trường thân yêu Máitrường đẹp như cái tổ ấm, mỗi học trò ngây thơ, hổn nhiên như một cánh chimđầy khát vọng và biết bao bồi hồi lo lắng nhìn bầu trời rộng, nghĩ tới nhữngchân trời học vấn mênh mang, Vì thế, khi nghe gọi đến tên mình, cậu học trò

"tự nhiên giật mình và lúng túng" Nhà văn đã dùng rất nhiều động từ đặc tả

tâm trạng của nhân vật : ngập ngừng, e sợ, rụt rè, lụng túng, dềnh dàng,

run run, Riêng từ láy lúng túng điệp tới bốn lần : "Chung quanh là những

cậu bé lúng túng" ; "Nghe gọi đến tên, tôi tự nhiên giật mình và lúng túng” ;

"Chúng tôi được người ta ngắm nhìn đã lúng túng, càng lúng túng hơn",

Đây là một từ có nghĩa khái quát, đã được nhà văn sử dụng chính xác, diễn tảnhiều tâm trạng, miêu tả chân thực cử chỉ, ánh mắt, ý nghĩ, cảm giác, hồnnhiên, trong sáng của cậu học trò trong buổi tựu trường đầu tiên Nó gợi chongười đọc chúng ta nhớ lại những kỉ niệm tuổi thơ đẹp đẽ Nó giúp chúng tahiểu sâu thêm nỗi lòng nhân vật và tài năng kể chuyện của tác giả Đỉnh caocủa tâm trạng lúng túng là khi các cậu học trò nhỏ rời bàn tay, buông chéo áo

của người thân để đứng vào'hàng chuẩn bị vào lớp thì "một cậu ôm mặtkhóc", "tôi dúi đầu vào lòng mẹ nức nở khóc theo " và "trong đám học tròmới vài tiếng thút thít đang ngập ngừng " Thú vị làm sao ! Vừạ lúc nãy, trênđường tới trường, các cô, các cậu náo nức, muốn tỏ ra mình đã lớn, cũng vừalúc nãy, cảm thấy hãnh diện vì mình được nhiều người chú ý, vậy mà giờ đâylại khóc Tiếng khóc như một phản ứng dây chuyền, rất tự nhiên, rất ngây thơ

và giàu ý nghĩa Nó là sự tiếc nuối những ngày chơi đùa thoải mái, sự lưu luyếnnhững người thân yêu, Nó cũng là những e sợ trước một thời kì thử tháchkhông ít khó khăn, hay nó cũng là một niềm vui, niềm quyết tâm để bước vàomột thế giới khác lạ mà đầy hấp dẫn ? Miêu tả cụ thể ba dạng khóc : "ôm mặtkhóc", "nức nở khóc" và "thút thít", thêm một lần nữa, cây bút văn xuôi Thanh Tịnhtruyền cảm biết bao, trữ tình biết bao, thấu tỏ lòng người biết bao ! Thực ra,đây đâu phải ông viết văn, mà là ông đang sống lại những kỉ niệm của chínhmình, ông giãi bày tuổi thơ của chính mình Những kỉ niệm, ấy trong sáng vàchân thực vô cùng

Đến những phút cuối của buổi tựu trường, cảm giác của nhà văn (cũng làcủa nhân vật "tôi", cậu học trò nhỏ) càng trong sáng và chân thực hơn Ngồitrong lớp, cậu bé thấy xốn xang những cảm giác lạ và quen đan xen, trái ngượcnhau Thấy "một mùi hương lạ xông lên trong lớp", "hình gì treo trên tường tôicũng thấy lạ", nhưng cậu bé nhìn bàn ghế chỗ mình ngồi "tự nhiên lạm nhậnlàm vật riêng của mình", nhìn người bạn ngồi bên "không cảm thấy xa lạ chútnào", Có thể nói, đoạn văn kết thúc câu chuyện ngắn gọn mà hiện lên nhiềuhình ảnh rất đẹp và giàu ý nghĩa Một chú chim nhỏ hót mấy tiếng rụt rè, vỗcánh bay cao Mắt "tôi" thèm thuồng nhìn theõ Kỉ niệm bẫy chim giữa đồnglúa vẫy gọi Tiếng phấn và chữ viết của thầy giáo nhắc nhở, níu giữ, đưa về, Cuối cùng là "tôi vòng tay lên bàn chăm chỉ nhìn thầy viết và lẩm nhẩm đánhvần đọc " Phải chăng đây là phút sang trang của một tâm hồn trẻ dại, tạm biệtthế giới ấu thơ chỉ biết nô đùa, nghịch ngợm để bước vào thế giới tuổi học trònghiêm chỉnh đầy khó khăn mà biết bao hấp dẫn

8

Dẫn dắt’ đón chào các em vào cái thế giới ấy là những người mẹ, nhữngphụ huynh, các thầy, cô giáo Mẹ "tôi" nắm tay "tôi" đưa từ nhà đến trường.Các phụ huynh khác đều chuẩn bị chu đáo mọi thứ cho con em, đều trân trọngtham dự buổi lễ khái trường Trái tim mỗi người như cũng bồi hồi, xao xuyếntheo từng nhịp đập trái tim của con trẻ Còn các thầy cô giáo từ "ông đốc" -thầy hiệu trưởng - đến người thầy giáo trẻ phụ trách lớp năm và các thầy, côgiáo khác, aicũng dịu dàng, từ tốn, bao dung đón chào và động viên các emnhập trường, vào học, theo từng lớp Nếu ví các bạn nhỏ ngày đầu đi học lànhững cánh chim đang chập chững rời tổ để bay vào bầu trời bao la nhiều nắnggió thì cha mẹ, các thầy, cô giáo chính là những bàn tay nâng đỡ, những làngió đưa, những tia nắng soi đường để cánh chim được cất lên mạnh dạn,khoáng đạt trên bầu trời Nhờ những bàn tay vững vàng, những làn gió mát,những tia nắng chan chứa tình thương và trách nhiệm ấy, cậu học trò trong câuchuyện này đã nhanh chóng hoà nhập vào cái thế giới kì diệu của mái trường.

Và bạn đọc chúng ta, khi đọc tác phẩm, cũng thích thú biết bao khi được sốnglại những kỉ niệm trẻ thơ mơn man trong buổi tựu (rường đầu tiên

Vậy đấy, học truyện ngắn Tôi đi học

vào những ngày đầu của năm học, chúng ta thấm thìa rằng : Trong cuộc đời mỗi người, kỉ niệm trong sáng của tuổi học trò, nhất là ở buổi tựu trường đầu tiên, thường sẽ được ghi nhớ mãi Nhà văn Thanh Tịnh đã diễn tả dòng cảm nghĩ này bằng tâm hồn rung động

thiết tha, một ngòi bút giàu chất thơ, một bố cục thống nhất, với các cung bậc

tâm trạng, nhân vật, các sự việc, chi tiết, các hình ảnh và những biện pháp

tu từ

chặt chẽ, hài hoà, tập trung vào chủ

đề của tác phẩm.

LÒNG MẸ DỊU ÊM, TÌNH CON CHÁY BỎNG

(Về đoạn trích Trong lòng mẹ trích Những ngày thơ ấu của Nguyên Hồng)

-Ngay từ khi mới xuất hiện trên văn đàn nước ta vào những năm trướcCách mạng tháng Tám 1945, nhà văn Nguyên Hổng đã được bạn đọc yêu quý Bởi

vì, ngay từ nhữQg tác phẩm đầu tay, nhà văn đã hướng ngòi bút về những ngườicùng khổ, gần gũi mà ổng yêu thương với trái tim thắm thiết của mình Đọcvăn Nguyên Hồng, chúng ta bắt gặp bao nhiêu người cùng khổ đáng cảmthông, đáng yêu thương và trân trọng Trong đó, nổi bật là những người bà,người mẹ, người chị, những cô bé, câu bé, Có nhà nghiên cứu đã nhận định :

Nguyên Hổng là nhà văn của phụ nữ và nhi đồng Đọc đoạn trích Trong lòng mẹ ~ chương IV - hồi kí Những ngày thơ ấu của Nguyên Hồng, chúng ta bắt gặp hai

người phụ nữ và một thiếu niên, cả ba nhân vật đều được nhà vãn khắc hoạbằng một ngòi bút chân thực, với một trái tim nhạy cảm Tình cảm bao trùmtoàn bộ đoạn văn là lòng mẹ dịu êm, tình con cháy bỏng, đầy ấn tượng

Tuy chỉ là một chương thuộc phần giữa của thiên hồi kí chín chương,nhưng đoạn trích -được bố cục khá chặt chẽ, rành mạch, tương đương mộttruyện ngắn Phần mở bài (từ đầu đến " sống bằng cách đó"), nêu cảnh ngộ

éo le của chú bé Hổng : cha vừa mất, mẹ bỏ nhà đi tha hương cầu thực Phầnthân bài (từ "Một hôm " đến " thơm tho lạ thường") kể câu chuyện : mặc dù

bị người cồ châm chọc, khích bác, Hổng vẫn tin yêu mẹ, nên cuối cùng đã được

gặp lại mẹ, được sống trong lòng mẹ dịu êm, chứa chan hạnh phúc Đoạn kếtbài ("Phải bé lại không mảy may nghĩ ngợi gì nữa") nhấn mạnh niềm hạnhphúc của tình mẫu tử Lần theo câu chuyện về một chặng đời thơ ấu củaNguyên Hổng - cũng là cuộc đời của biết bao em bé khổ đau trong xã hội bấygiờ - chúng ta thấy nổi bật lên hai tình huống truyện, gắn với tâm trạng tínhcách ba nhân vật : nhân vật bà cô, nhân vật bé Hổng và nhân vật người mẹ

Qua cuộc đối thoại giữa hai cô cháu ở phần thứ nhất của thân bài, nhân vật

bà cô hiện lên là một người phụ nữ mang tâm địa độc ác Mở đầu câu chuyện,

bà cô gọi bé Hồng, cười hỏi : "Mày có muốn vào Thanh Hoá chơi với mẹ màykhông ?"

Sao lại cười hỏi mà không phải là lo lắng hỏi, nghiêm trang hỏi, hoặc

âu yêhi hỏi, 7 Nụ cười nửa miệng và câu hỏi thâm dò kia tưởng đã chạm tới

nỗi nhớ và tình thương mẹ của chú bé khốn khổ Nhưng không, chỉ trong giâylát, Hồng đã "nhận ra những ý nghĩa cay độc trong giọng nỏi và trên nét mặtkhi cười rất kịch kia", Điều đó nghĩa là bề ngoài, bà cô ra vẻ quan tâm đến tìnhcảm mẹ con của đứa cháu côi cút, thực chất bên trong bà ta chỉ gieo rắc vàođầu đứa trẻ nỗi hoài nghi, rồi ruồng rẫy người mẹ đang phải tha hương cầuthực Sau khi nghe cháu đáp : "Không ! Cháu không muốn vào Cuối năm thếnào mợ cháu cũng về.", một lời đáp cứng cỏi, đầy niềm tin đối với mẹ, thì bà cô

hỏi luôn, giọng ngọt, kèm theo cái nhìn bằng đôi mắt long lanh, chằm chặp :

"Sao lại không vào ? Mợ mày phát tài lắm, có như dạo trước đâu !" Nói câunày, bà cô như ngầm báo với Hồng rằng mẹ của chú bé đã thay lòng đổi dạ,

không thương con, không gắn bó với gia đình như trước nữa Khi thấy cháu im

lặng, cúi đầu xuống đất, bà cô hẳn biết rằng lòng cháu đang thắt lại Nhưng bà

vẫn chưa tha, tiếp tục cười mà nói : "Mày cứ vào đi, tao chạy cho tiền tàu Vào mà bắt mợ mày may vá sắm sửa cho vạ thăm em bé chứ" Cái cử chỉ vỗ

vai, cái nụ cười và lời nói ấy mới giả dối, độc ác làm sao ! Điều này chứng tỏ

bà ta cố ý lôi đứa cháu đáng thương vào một trò chơi cay độc của người lớn.Đến đây, bà cô không chỉ caỳ độc, mà còn châm chọc, nhục mạ cháu Thật cayđắng bi-ết bao khi niềm tin và tình mẫu tử bị người khác - lại chính là cô mình,người gắn bó với mình bằng tình máu mủ - cứ săm soi -hành hạ Nguyên Hồng

đã kể lại vô cùng chân thực nỗi đau của đứa trẻ bị hành hạ bằng một giọng văntrĩu nặng tình đời : "Nước mắt tôi ròng ròng rớt xuống hai bên mép rồi chan

hoà đầm đìa ở cằm và ở cổ Hai tiếng em bé mà cô tôi ngân dài ra thật ngọt,

thật rõ, quả nhiên đã xoắn chặt lấy tâm can tôi như ý cô tôi muốn" Cái ý địnhnói xấu người mẹ, chia rẽ tình mẹ con của nhân vật bà cô như vậy đã đến đích

Song bà ta vẫn chưa thoả lòng Cả đến khi chú bé phẫn uất, nức nở cười dài

trong tiếng khốc, bà cô vẫn không mảy may xúc động Bà ta như vô cảm, lạnh

lùng và có phần thích thú trước nỗi đắng cay như bị xát muối trong lòng của

đứa cháu Bà ta cứ tươi cười kể các-chuyện Tinh cảnh túng quẫn, hình ảnh

gầy guộc, rách rưới của người mẹ chú bé được bà cô miêu tả một cách tỉ mỉ với

vẻ thích thú rõ rệt Cho đến khi nhìn thấy đứa cháu nghẹn lời, khóc không ra

tiếng, bà cô mới đổi giọng nghiêm nghị và vỗ vai an ủi cháu, tỏ một chút xót

thương người anh trai vừa khuất, thương hại người chị dâu khổ sở, nói tới ngàygiỗ anh, nói tới việc nhắn chị dâu về, nói tới cái sĩ diện của đứa cháu, Vài lờivớt vátcuối cùng ấy tuy làm dịu đi đôi phần nỗi đau tinh mẫu tử trong tâm hồnchú bé Hồng, nhưng không xoá nổi những nét bản chất trong tính cách nhân vật

bà cô Đó là một người phụ nữ lạnh lùng, độc ác, thâm hiểm Khắc hoạ nhânvật một bà cô như thế, nhà văn Nguyên Hồng đã chân thành và mạnh dạn phêphán những người sống tàn nhẫn, khô héo cả tình máu mủ, ruột rà trong xã hộithực dân nửa phong kiến bấy giờ Câu tục ngữ cổ xưa của cha ông ta "Giặc bênNgô không bằng bà cô bên chồng" dường như đã ứng nghiệm trong nhân vật bà

cô ở đoạn trích này Đọc văn Nguyên Hồng, suy ngẫm về lời cha ông, chúng tamong rằng những bà cô của chúng ta ngày nay sẽ khác những bà cô ngày xưa Trái ngược với hình ảnh nhân vật bà cô là hình ảnh người mẹ (cũng là mộtphụ nữ) và nhân vật "tôi", bé Hồng, một thiếu nhi Cả hai đều rất đáng thôngcảm và mến thương Trước hết chúng ta hãy ngắm nhìn, và suy ngẫm về hìnhảnh người mẹ Không đợi con trai viết thư và chắc cũng chẳng cần cô em chồngnhờ người nhắn gọi về, mẹ của Hồng đã trở về nhà vào đúng "ngày giỗ đầuthầy tôi", nghĩa là người phụ nữ ấy không quên tình nghĩa và trách nhiệm đốivới con, với chồng và gia đình chồng "Mẹ tôi về một mình đem rất nhiều quàbánh Xe chạy chầm chậm Mẹ tôi cầm nón vẫy tôi Mẹ tôi vừa kéo tay tôi

xoa đầu tôì Mợ đã về với các con rồi mà Mẹ thấm nước mắt cho tôi rồi xốc

nách tôi lên xe " Tư thế ấy, những cử chỉ ấy và lời nói ấy mới đàng hoànglàm sao, đẹp đẽ làm sao Đẹp hơn nữa là hình hài của mẹ, sự ân cần, âu yếm

mà mẹ dành cho con Nhà văn đã dành những lời đẹp nhất miêu tả người mẹ

" Mẹ tôi không còm cõi xơ xác quá như cô tôi nhắc lại lời người họ nội củatôi Gương mặt mẹ tôi vãn tươi sáng với đôi mắt trong và nước da mịn, làm nổibật màu hồng của hai gò má " Trên quãng đường ngắn, ngồi xe tay bên đứacon trai bé bỏng cồi cút, được ôm ấp cái hình hài máu mủ của mình, người mẹ

đã trẻ lại, tươi đẹp như thuở nào Và người mẹ ấy đã truyền cho đứa con bao

nhiêu là niềm vui, hạnh phúc, thật êm dịu vô cùng, đúng như lời kể của nhà

văn Rõ ràng, hình ảnh và tấm lòng người mẹ ấy hoàn toàn không như nhữnglời xúc xiểm, những ý nghĩ cay độc, thành kiến của bà cô Sau nhân vật bà cô,khắc hoạ chỉ bằng vài nét chấm phá giản dị nhân vật người mẹ như thế, phảichăng nhà văn muốn gợi cho người đọc sự đối sánh về chân dung những ngườiphụ nữ Việt Nam thời bấy giờ Và cũng từ đó, nhà văn bày tỏ thái độ yêu ghét rõ

ràng mà chủ yếu là nỗi đau và tình thương, thương những lầm lỡ của con người,thương kiếp người gặp nhiều gian truân, tủi cực.

Bên cạnh nhân vật người mẹ mang nhiều nét đẹp, nhân vật chú bé Hồnghiện lên với biết bao suy nghĩ và cảm xúc, cũng thật là đẹp, đáng chia sẻ, đángtrân trọng Qua nhân vật này, chúng ta không chỉ cảm nhận những cung bậctâm trạng của một chú bé rất mực tin yêu mẹ mà còn hiểu cụ thể, sâu sắcnhững nét đặc trưng của thể văn hồi kí, một thể văn đậm chất trữ tình Chất trữtình thống thiết của ngòi bút Nguyên Hồng thể hiện bằng lời kể của nhân vât

"tôi" (tức bé Hồng) với những diễn biến tâm trạng theo trình tự thời gian tronghai mối quan hệ : quan hệ với bà cô và quan hệ với người mẹ, rất cụ thể

Khi nói chuyện với bà cô, bé Hổng chịu bao nhiêu đau đớn, uất ức, nhưngvẫn một lòng tin yêu mẹ Nghe lời nói thứ nhất của bà cô, lập tức trong kí ứcchú bé sống dậy hình ảnh người mẹ ở nơi xa, cơ cực, vất vả Từ cử chỉ "cúi đầu

không đáp" đến lúc cười và đáp lại : "cuối nãm thế nào mợ cháu cũng về" là

một phản ứng thông minh xuất phát từ sự nhạy cảm và lòng tin yêu mẹ của chú

bé Chú đã nhanh chóng nhận ra ý nghĩa cay độc trong lời bà cô và cố gắng giữvững tình thương yêu và lòng kính mến mẹ, Nhưng vì tuổi thơ non nớt, nên đếnlời nói thứ hai, thứ ba của bà cô, lòng chú bé "càng thắt lại, khoé mắt đã caycay", rồi "nước mắt ròng ròng, rớt xuống hai bên mép rồi chan hoà đầm đìa ởcằm và ở cổ " Nỗi đau, sự day dứt đã lên đến đỉnh cao Trong tâm hổn nonnớt ấy, diễn ra một mâu thuẫn : "Tôi thương mẹ tôi và căm tức sao mẹ tôi lại vì

sợ hãi những thành kiến tàn ác mà xa lìa anh em tôi, để sinh nở một cách giấugiếm " Tình thương, niềm tin yêu và một chút ngờ vực đối với người mẹ nhưđang nổi bão, giằng xé trong lòng chú bé Nhưng chú vẫn cố kìm nén để giữvững tình yêu và niềm tin Vì thế, bé Hồng đã "cười dài trong tiếng khóc" hỏilại bà cô về cái tin sét đánh kia Nỗi uất ức và đau đớn như chuyển sang trạngthái chai lì, bướng bỉnh Khi nghe bà cô tươi cười kể lể tình cảnh khốn khổ của

mẹ mình thì "cổ họng tôi đã nghẹn ứ khóc không ra tiếng" Và một ý nghĩ táotợn bất cần, đầy phẫn nộ đã trào sôi như cơn dông tố trong lòng chú bé : "Giánhững cổ tục đã đày đoạ mẹ tôi là một vật như hòn đá hay cục thuỷ tinh, đầumẩu gỗ, tôi quyết vổ ngay lấy mà cắn, mà nhai, mà nghiến cho kì nát vụn mớithôi" Một câu văn biểu cảm và một hình ảnh so sánh đặc sắc ! Nguyên Hồng

đã sử dụng các từ cắn, nhai, nghiến, nằm trong một trường nghĩa đặc tả tâm

trạng uất ức, căm giận của nhân vật Đến đây, tình thương và niềm tin đối với

mẹ đã xui khiến người con hiếu đễ ấy suy nghĩ sâu hơn, xúc cảm rộng hơn Từcảnh ngộ riêng của người mẹ, từ những lời nói kích động của người cô, bé

Hồng nghĩ tới những "cổ tục", cãm giận cái xã hội cũ kĩ đầy đố kị, thành kiếnđộc ác đối với những người phụ nữ gặp hoàn cảnh éo le Từ câu chuyện riêngcủa đời mình, Nguyên Hồng đã truyền tới người đọc những nội dung mang ýnghĩa xã hội bằng những dòng văn giàu cảm xúc và có hình ảnh, rất ấn tượng.Qua cuộc đối thoại và những cung bậc cảm xúc ,của bé Hồng trước bà cô,chúng ta thông cảm với những nỗi đau thấm thìa, đồng thời rất trân trọng mộtbản lĩnh cứng cỏi, một tấm lòng thiết tha của người con rất mực thương và tinyêu mẹ.

Nhờ tình thương và niềm tin ấy, đến khi gập mẹ, bé Hồng đã nhận đượcniềm sung sướng, hạnh phúc lớn lao Như trên ta đã biết, người mẹ của bé Hồngtrở về đúng thời điểm quan trọng nhất, đã xua tan mọi đau đớn, dằn vặt trongtâm hồn chú bé Mới chỉ thoáng thấy một bóng người giống mẹ, chú bé Hồng đãvội vã, bối rối, vừa chạy theó vừa gọi mẹ Được ngồi lên xe cùng mẹ, chú bé "oà

lên khóc rồi cứ thế nức nở" khiến cho người mẹ cũng "sụt sùi theo" Ba từ oà,

nức nở, sụt sùi cùng trường nghĩa, nối nhau miêu tả các dạng thức đặc biệt của

tiếng khóc, của những dòng lệ Đây là âm thanh, là nước mắt của biết bao nỗiniềm, tâm trạng hai mẹ con : tủi hận, tự hào, bàng hoàng, sung sướng, Cảmgiác sung sướng của đứa con khi được ngồi kề bên mẹ, được ôm ấp trong lòng

mẹ cứ dâng lên từng giây, từng phút Trước hết, chú được tận mắt nhìn thấy mẹ,

"nhân ra mẹ tôi không còm cõi xơ xác quá Gượng mặt mẹ tôi vẫn tươi sáng vớiđôi mắt trong và nước da mịn, làm nổi bật màu hồng của hai gò má ” Có đượcmột người mẹ như thế, chú bé nào chẳng vui sướng, tự hào, huống chi là béHồng, đứa trẻ côi cút từng mong gặp lại mẹ đến cháy lồng, cháy ruột, từng phảiđấu tranh với người khác cố ý nói xấu mẹ mình, chia rẽ tình mẹ con Tiếp sau,chú bé được mẹ ôm ấp "đùi áp đùi mẹ tôi, đầu ngả vào cánh tay mẹ tôi, hơiquần áo mẹ tôi và những hơi thở ở khuôn miệng xinh xắn nhai trầu phả ra lúc đóthơm tho lạ thường " Chỉ một đoạn văn ngắn mà nhà văn đã sử dụng dổn dập

bao động từ, tính từ, nhất là những danh từ cùng trường nghĩa : gương mặt, đôi

mắt, nừớc da, gò má, đùi, đầu, cánh tay, da thịt, khuôn miệng, miêu tả vô cùng

sinh động niềm hạnh phúc lớn lao tưởng như tới đỉnh điểm của tình mẫu tử Đâythực sự là những cảm giác "mơn man" ngây ngất, đắm say mà vô cùng êm dịu củatình máu mủ, ruột thịt mà những đứa trẻ bất hạnh không dễ gì có được Nhà văn

đã dựng lại một bức tranh tràn ngập ánh sáng, đường nét rõ ràng, hài hoà, trong

đó là những sắc màu tươi tắn, thoang thoảng hương thơm Đó là một hình ảnh vềmột thế giới đang bừng nở, hồi sinh, một thế giới dịu dàng kỉ niệm, ăm ắp tìnhngười.Sống trong thế giới đó, chú bé Hồng bồng bềnh trôi trong cảm giác sungsướng, rạo rực, ru mình trong tình mẹ dịu êm, tự hào, hãnh diện được đền đápbởi tấm lòng người con hiếu thảo thương và tin yêu mẹ đến cháy lòng Cái cảmgiác mình đang bé lại - hay niềm khát khao được bé lại - để làm nũng mẹ, đểhưởng sự vuốt ve, chiều chuông của mẹ cứ lâng lâng, tiếp nối khiến chú bé nhưđang sống trong mơ vậy Mọi điều xấu xa, sai lệch mà bà cô gieo vào tâm hồnthơ dại của chú bé bay biến đi hết cả Xung quanh, từ thế giới bên ngoài vàosâu trong tận cùng cõi tâm linh của chú bé và người mẹ dường như chỉ là niềmhạnh phúc giản dị mà thiêng liêng, hiện thực mà lãng mạn, đầy mộng mơ, Cóthể nói, càng vể cuối câu chuyện, ngôn ngữ văn chương càng linh hoạt, sống

động, tình cảm người viết càng dạt dào Đúng là nhà vãn đang sống lại những

kỉ niệm tuổi thơ của mình để tâm tình, chia sẻ với bạn đọc, cùng bạn đọc thấmthìa những khúc nhôi buồn, vui, cay, đắng, ngọt ngào của lòng mẹ yêu con,tình con tin yêu mẹ,

Tóm lại, bằng lời văn chân thực, giàu cảm xúc, đoạn trích Trong lòng mẹ

đã kể lại nỗi cay đắng, tủi cực và tình yêu thương cháy bỏng của nhà văn đốivới người mẹ trong thời thơ ấu Trong đoạn trích, các nhóm từ cùng trườngnghĩa được sử dụng sát hợp với một bố cục các phần, các đoạn rành mạch chặtchẽ, giọng văn trữ tình, đúng thể văn hồi kí Những nhân vật - hai người phụ

nữ và một em thiếu niên - được khắc hoạ rõ nét, chân thực và sinh động

Nguyên Hồng đích thực là nhà vãn của phụ nữ và nhi đồng Đoạn trích Trong

lòng mẹ là bài ca cảm động về lòng mẹ dịu êm, tình con cháy bỏng, bài ca về

tình mẫu tử thiêng liêng, bất diệt

TỨC NƯỚC VỠ BỜ

(Về chương XVIII - tiểu thuyết Tắt đèn của Ngô Tất Tố)

"Tức nước vỡ bờ", câu tục ngữ nêu một quy luật của tự nhiên, mà có ýnghĩa xã hội sâu sắc, thâm thuý vô cùng Tác giả sách giáo khoa đã vân dụngcách nói dân gian ngắn gọn, rất thông minh ấy để đặt tên cho chương XVIII

của tiểu thuyết Tắt đền khi chọn đưa vào sách giáo khoa từ buổi đầu xây dựng

nhà trường XHCN Việt Nam, cũng thật sâu sắc và thâm thuý vô cùng Nhờ vậy,ngày nay đọc lại chương truyện này, chúng ta dễ dàng định được hướng đi, đểcảm nhận những tình huống hấp dẫn, những hình tượng nhân vật sống động,điển hình Những điều gì làm "tức nước" ? Khi nào thì nước phá vỡ bờ ? Nướcphá, bờ vỡ ra sao ? Ý nghĩa của cuộc công phá và sự đổ vỡ ? Nghĩa đen,nghĩa bóng ? Quy luật của tự nhiên, quy luật của xã hội ?

Những aiều gì làm tức nước ? Trước hết, ấy là dồn dập những trận dông tố

bất công phi lí từ chính sách thuế thân quái gở của thực dân Pháp, đến những

thủ đoạn bóc lột trắng trợn của gia đình nhà Nghị Quế, những hành động dãman của bọn lí dịch trong làng dội xuống gia đình chị Dậu Chính chị Dâu -nạn nhân trực tiếp của những cơn dông tố ấy - ở giữa nhà lí trưởng, đã phải hét

to lên những lời uất nghẹn này : "Ôi trời ơi ! Tôi bán cả con lẫn chó và haigánh khoai mới được hai đồng bảy bạc Tưởng rằng đủ nộp tiền sưu cho chồng,thì chồng tôi khỏi bị hành hạ đêm nay Ai ngờ lại còn suất sưu của người chếtnữa ! Khốn nạn thân tôi ! Trời ơi ! Em tôi chết rồi còn phải đóng sưu, hở trời ?"

Ba lần người nông dân khốn khổ ấy kêu trời, hỏi đất ! Nhưng làm gì có trời

để kêu, để hỏi ? Chỉ có bọn đầu trâu mặt ngựa mà thôi Chúng không có tai đểnghe, chúng không có tim để rung cảm Chúng chỉ biết văng tục, chửi bới, ứchiếp, đánh đập, hành hạ người khác một cách dã man ;

Đại diện cho bọn trâu ngựa ấy là tên cai lê và tên người nhà lí trưởng Chúngchính là những cơn bão tố, những ngọn hồng thuỷ trực tiếp làm cho cái mặt nước

cuộc đời, những con sóng căm uất của chị Dậu đầy lên, căng ứ không thể kìm nénđược ! Khi anh Dậu vừa tỉnh lại, run rẩy cất bát cháo kề vào miệng định cố ăn -như cố níu giữ chút hơi tàn của cuộc sống - thì chúng sầm sập tiến vào nhà, với roisong tay thước, dây thừng, hột như những con quỷ dữ từ âm phủ hiện về "Thằngkia ! Ông tưởng mày chết đêm qua, còn sống đấy à ? Nộp tiền sưu ! Mau !" Cáigiọng khàn khàn do hút nhiều xái cũ của tên cai lệ thổi tắt phụt chút hơi tàn củaanh Dậu "khiến anh lãn đùng ra đó, không nói được câu gì" Rồi tới tấp, dồn dập,hắn quát mắng, chửi bới, đe doạ chị Dậu Trong khi người đàn bà khốn khổ vừa ôntồn, vừa tha thiết xin khất thuế, thì hắn cứ khăng khăng một mực đòi cho kì được.Hắn gọi chị Dậu là "mày", xưng là "cha", rồi xưng "ông" Hắn doạ "dỡ nhà", rồidoạ "trói cổ”'anh Dậu điệu ra đình Cuối cùng, hắn giật phắt cái thừng trong tayngười nhà lí trưởng, sẩm sập đến chỗ anh Dậu Và trắng trợn, tàn bạo hơn nữa, tên

ác quỷ ấy đã đánh chị Dậu Hắn "bịch vào ngực chị mấy bịch", rồi "tát vào mặtchị một cái đánh bốp" Mỗi lần chị Dậu van xin, ngãn cản hắn, đỡ đòn cho anhDậu, là mỗi ,lần tên cai lệ hung hăng thêm, Vừa đánh, vừa chửi chị Dậu, hắn vừa

"sấn đến", "nhảy vào" cạnh anh Dậu Nhà văn đã sử dụng những từ ngữ thật sáthợp, ngắn gọn, miêu tả thật chính xác cái bản chất ác thú, không còn tính ngườicủa tên tay sai mạt hạng trong cái guồng máy bạo tàn của bọn quan lại bấy giờ.Nổi bật là những lời nói thô lỗ của hắn, như câu "Mày định nói cho cha mày ngheđấy à ", "trói cổ thằng chồng nó lại" và những từ tượng thạnh "bịch bịch"

" bốp" Chị Dậu càng lùi, càng nhịn, thì tên cai lệ càng lấn tới Tình huốngtruyện cứ căng thẳng mãi lên Bản chất súc vật của tên cai lệ phơi bày trắng trợn.Bão táp, mưa sa đã đến độ phũ phàng, bức bối Cơn lũ đã lên đến đỉnh Nước đãtức ! Sau cái tát giáng xuống chị Dậu, tên cai lệ đã bị chị "túm lấy cổ hắn, ấn dúi

ra cửa ngã chỏng quèo trên mặt đất, miệng vẫn nham nhảm thét trói vợ chồng kẻthiếu sưu" Thảm hại thay cho một kẻ cậy thế, cậy quyền, mượn uy danh lũ thốngtrị ức hiếp người dân ! Cái hình ảnh "ngã chỏng quèo", mấy tiếng nói "nham nhảm"

và cả cái hành động "chạy thoát ra đình" để trình báo cấp trên của cai lệ được nhàvăn miêu tả thật đặc sắc Đó là những nét điển hình của bọn lính tráng, tay sai

Chúng chỉ mạnh ở cường quyền, bạo lực, còn bản chất thì yếu hèn, xấu xa chúng

xấu từ hình dáng bên ngoài đến nhân cách bên trong Cai lệ là thế Tên người nhà

lí trưởng cũng vậy Sự thất bại của chúng sau trận hành hung và vật lộn với chịDậu là lời cảnh cáo đối với những kẻ bạo tàn, cũng là sự mỉa mai, giễu cợt mạnh

2-BGVĂN8-/

mẽ mà nhà văn nhằm vào cái bộ máy thống trị vởi một lũ quan lại, cường hào, taychân lớn nhỏ lúc bấy giờ Chúng hung hăng, tàn bạo, xảo quyệt, độc ác đến mấy,rồi cũng phải "ngã chỏng quèo" trước người đàn bà lực điền, giàu tình thương vàngang tàng, bất khuất Có thể nói, chính sách thuế thân vô lí, thuế đánh vào mạngngười sống và cả người chết, cùng những hành động ức hiếp nhân dân của bọnthống trị không có tính người là nguyên cớ làm cho nước bị tức, xô đẩy, dồn épcon người vào cái tình thế bức bách, không sao kìm nén, chịu đựng được Nước bịtức thì phải nổi sóng, tràn ra Và phá vỡ bờ !

Nước tức, phá vỡ bờ như thế nào ? Chị Dậu là biểu tượng cho những đợtsóng cồn tức nước và sức mạnh công phá, đạp vỡ mọi bãi bờ Giữa cơn hồngthuỷ sưu thuế khốc liệt ở làng Đông Xá những ngày ấy, chị Dậu đã chịu baonỗi đắng cay, tủi nhục Nào bán con, bán chó, bán hai gánh khoai - những củacải cuối cùng của gia đình Nào chăm sóc người chồng bị ốm đau, bị đánh trói.Nào dỗ con nhỏ, nào cầu cạnh nhà Nghị Quế, van xin lí trưởng, rồi than khóctru tréo, kêu trời, hỏi trời, Mọi viêc ấy, chị đều đảm đương, mọi khổ đau ấy,chị đều chấp nhận Không một chút phàn nàn với chồng con, không một lời ânhận về vai trò, trách nhiệm của người vợ, người mẹ - giờ đây chị trở thành trụcột trong gia đình Tất cả cái gánh nặng gia đình đè lên vai, chị vẫn bình tĩnh lotoan, cố gắng chu tất mọi việc Tình thương, tấm lòng vị tha, đức hi sinh vànghị lực, đã giúp cho người phụ nữ nông dân ấy đứng vững trước mọi bão tố.Đến giây phút căng thẳng nhất - lúc anh Dậu ngất như một cái xác bị bọntuần đinh quẳng về nhà - chị vẫn cố gắng giữ bình tĩnh để chăm sóc, cứu anhkhỏi tay thần chết Buổi sáng hôm ấy, chị mới dịu dàng làm sao ! Nấu xongcháo, quạt nguội, bưng bát cháo đến tận chỗ chồng nằm, chị động viên anh :

"Thầy em hãy cố ngồi dậy húp ít cháo cho đỡ xót ruột" Lúc bọn cai lệ sầm sậpvào nhà, chị vẫn dịu dàng và bình tĩnh Nói với bọn chúng, giọng chị run run :

"Nhà cháu đã túng lại phải đọng cả suất sưu của chú nó nữa, nên mới lôi thôinhư thế Chứ cháu có dám bỏ bễ tiền sưu của nhà nước đâu" Lời nói thật rànhmạch, rất có lí, có tình Trong ứng xử vói bọn cai lệ, chị Dậu cũng luôn giữ thái độnhã nhặn, nhún nhường, đủ tình, đủ lí Khi bọn cai lệ nói năng thô tục, chị Dậu vẫngọi chúng là "ồng", "các ông", xưng là "cháu", "nhà cháu" Hai lần chị xin chúng :

"Hai ông làm phúc nói vói ông lí hãy cho cháu khất" , "Nhà cháu đã không có

2-BGVẢN8-B

18

Xin ông trông lại !" Lần thứ ba, chị van lạy chúng : "Cháu van ông, nhà cháuvừa mới tỉnh được một lúc, ông tha cho !" Như vậy, người nông dân khốn khổ ấy đã

cố kìm nén, cố chịu đựng mọi nỗi đau khổ kể cả bị sỉ nhục, bị chửi bới Phần vì tìnhthương chồng, phần cũng vì tôn trọng luật pháp, nể sợ người nhà nước đang thi hànhnhiệm vụ "Nước" cố giữ mình trong khuôn khổ tự nhiên, trong phép tắc của xã hội,của trật tự trên dưới Thái độ ấy của chị Dậu đáng thông cảm biết bao !

Nhưng, "cây muốn lặng, mà gió chẳng đừng", "nước" muốn ở yên mà bão

tố cứ quật xuống Chị Dậu cố chịu đựng nhưng bọn cai lệ vẫn làm càn Thế là,

"nước" đã tức Sau khi bị tên cai lệ đánh và đe doạ không tha anh Dậu, chị Dậu

tức quá, không thể chịu được cự lại : "Chồng tôi đau ốm, ông không được

phép hành hạ !" Và, sau khi tên cai lệ tát chị, nhảy vào cạnh anh Dâu, ngườiđàn bà giàu tình thương chồng và ngùn ngụt lòng căm giận đã đứng thẳng,nghiến hai hàm răng, ngăn cản và thách thức kẻ thù :

- Mày trói ngay chồng bà đi, bà cho mày xem Ị

2

Thế là tất cả đã thay đổi "Nước" đã nổi sóng Nhân vật thay đổi tính cách.Ngôn ngữ văn chương cũng chuyển sang giọng điệu khác Thể hiện lời nói củachị Dậu, nhà văn dùng các từ thông tục "mày", "bà" và những câu ngắn, nhịpnhanh (" ông không được phép ! bà cho mày xem" ) Chị Dậu - với sứckhoẻ của người đàn bà lực điền, sự bùng cháy của lòng uất hận và của tìnhthương để bảo vệ chồng và tự vệ, đã vùng lên nhanh nhẹn, táo tợn, ngang tàng,trong chốc lát đã quật ngã hai tên ác ôn đầu trâu mặt ngựa Tới đây, tác giảchuyển từ văn kể sang vãn miêu tả thật sống động, hào hứng Cuộc tỉ thí chialàm hai hiệp Hiệp một : chị Dậu túm cổ tên cai lệ, ấn dúi ra cửa khiến hắn ngãchỏng quèo Hiệp hai : chị Dâu nắm được gậy của tên người nhà lí trưởng, duđẩy, rồi buông gậy ra, áp vào vật nhau Rồi chị Dậu "túm tóc lẳng cho một cái",đối thủ ngã nhào ra thềm Rõ ràng, trong cả hai hiệp, người đàn bà nhà quê ấyđều chủ động, bình tĩnh, nhanh nhẹn, gan góc, dũng cảm Chị đã chiến thắnggiòn giã Viết đoạn vãn này, lựa chọn được những từ ngữ đúng nhất, những câuvăn đẹp nhất dành cho nhân vật yêu mến của mình, hẳn nhà văn Ngô Tất Tố rất

hả hê, sảng khoái ! Ông như nhập hồn cùng nhân vật để đồng cảm, đồng tình,vừa tả, vừa kể, vừa ca ngợi, khích lệ Người đọc chúng ta, khi đọc truyện, cũngđồng cảmvới 'nhà văn, đồng cảm với nhân vật, trân trọng nhà văn, yêu mến nhânvật Chị Dậu, đến phút này đã đổi thay căn bản : từ van xin lễ phép, nhẫn nhụcchịu đựng, chị trở thành coh người quyết liệt, liều lĩnh, muốn chống lại tất cả,muốn quật ngã tất cả Khi nghe anh Dậu than thở, can ngăn, chị Dậu đã trả lời :

"Thà ngồi tù Để cho chúng nó làm tình làm tội mãi thế, tôi không chịu được".Lời nói mới rắn rỏi, khoẻ khoắn làm sao ! Người nông dân ấy dám chấp nhận tất

cả, dám thách thức tất cả Không phải chỉ là tiếng nói của một con người mà làtiếng nói, là bản lĩnh của vạn triệu con người bị áp bức lúc bấy giờ Đó cũngchính là chân lí muôn đời trong cuộc sống Với chị Dậu, đến câu nói ấy, nhà vãn

đã hoàn tất công việc khắc hoạ một hình tượng Chị Dậu là điển hình xuất sắccủa người phụ nữ nông dân Việt Nam trong xã hội thực dân nửa phong kiến, tuyđói nghèo, vẫn giàu tình thương và tiềm ẩn chí căm thù, tinh thần bất khuất, vẫnđầy đủ sức mạnh để chống lại cường quyền, áp bức Rõ ràng, nếu gió mưa củabạo lực, bất công cứ liên tiếp quật xuống, làm cho những đau khổ và lòng uấthận dâng đầy, thì sẽ "tức nước" và "vỡ bờ" Khi nước đã phá bờ rồi, nó không hềbiết sợ, nó có thể quật ngã tất cả, phá vỡ tất cả

Trở lại với câu tục ngữ tiêu đề của đoạn trích này, suy ngẫm về nghĩa đen,nghĩa bóng của ngôn từ, hình ảnh, chúng ta vừa thấm thìa cái quy luật diệu kì

2 2

của tự nhiên vừa cảm mến, kính phục ngòi bút hiện thực đầy tính nhân đạo vàtính chiến đấu của Ngô Tất Tố Qua đoạn trích, cũng như cả cuốn tiểu thuyết

Tắt đèn, nhà văn giúp chúng ta hiểu sâu sắc một quy luật xã hội : "Có áp bức thì

có đấu tranh, sự áp bức càng tàn nhẫn, thắt ngặt thì cuộc vùng lên, đấu tranh

chống lại càng mạnh mẽ" Có thể nói đoạn trích Tức nước vỡ bờ được viết bằng

ngòi bút hiện thực sinh động, đã vạch trần bộ mặt tàn ác bất nhân của xã hội

thực dân phong kiến đương thời Xã hội ấy đã đẩy người nông dân vào tìnhcảnh vô vàn cực khổ, khiến họ phải liều mạng chống lại Đoạn trích còn chothấy vẻ đẹp tâm hồn và bản lĩnh gan góc, dũng cảm của người phụ nữ nông dângiàu yêu thương, có sức sống tiềm tàng không dễ gì khuất phục

2

Ra đời trong xã hội thực dân nửa phong kiến, tiểu thuyết Tắt đèn có tác

dụng giáo dục, thức tỉnh bạn đọc mạnh mẽ Vì thế, nhà vãn Nguyễn Tuân từngnhận xét: "Ngô Tất Tố đã xui người nông dân nổi loạn" , "Cách viết lách nhưthế, cách dựng truyện như thế, không phải là phát động quần chúng nông dânchống quanTây, chống vua ta thì còn là cái gì nữa^)" Trong chương truyệnthứ XVIII này, chị Dậu đã "nổi loạn", chống lại bọn tay sai của "quan Tây" và

"vua ta" Song đó là sự vùng lên tự phát, bột phát Muốn thực sự được giảiphóng để vĩnh viễn thoát khỏi sự hành hạ của bọn cai lệ, của ách thống trị thựcdân, phong kiến, chị Dậu cũng như những người nông dân khác và cả dân tộc taphải biết tổ chức nhau lại, phải làm cách mạng, đi theo cách mạng Khi viết

Tắt đèn, nhà văn Ngô Tất Tố chưa được giác ngộ cách mạng Song ông đã phát

hiện những tiềm năng cách mạng trong quần chúng nông dân, phát động họchống quan Tây, vua ta Ngòi bút của ông sắc mạnh như gươm giáo Và ôngxứng đáng được xem là đồng minh tích cực của cách mạng !

2 4

2

MỘT TẤM LÒNG THƯỜNG CON SÂU NẶNG

Trong đội ngũ nhà văn hiện đại Việt Nam, Nam Cao được coi là một nhàvăn hiện thực xuất sắc trước Cách mạng Ông hi sinh năm 1951 trong cuộckháng chiến chống Pháp, lúc đó, ông mới 36 tuổi Tuy cuộc đời ngắn ngủinhưng Nam Cao đã để lại cho (lời nhiều áng văn có sức sống lâu bền Tác phẩmcủa Nam Cao - những truyện ngắn, truyện dài - thấm đẫm giá trị hiện thực vànhân đạo Đó là những trang viết chân thực, vô cùng sâu sắc về người nông dânnghèo đói bị vùi dập và người trí thức cùng phẫn phải sống mòn mỏi, bế tắc

trong xã hội cũ Đọc truyện ngắn Lão Hạc của Nam Cao, chúng ta bắt gặp cả

hai kiểu nhân vật đó : lão Hạc và ông giáo Ông giáo là người kể chuyện, lãoHạc là nhân vật chính của câu chuyện Cả hai người đó đều đáng cảm thông vàđáng trân trọng, nhất là lão Hạc Lão Hạc - ông cụ lão nông ấy - đã phải trảiqua hai cái chết trong cuộc đời mòn mỏi bế tắc, nhưng có một tấm lòng thươngcon vô cùng sâu nặng

2 6

Đọc phần trước đoạn trích trong sách Ngữ văn 8, chúng ta biết cảnh ngộ của

lão Hạc thật bi thảm Nhà nghèo, vợ chết, hai cha con lão Hạc sống lay lắt, raucháo qua ngày Một ngày nọ, người con trai của lão phẫn chí vì không có tiềncưới vợ, bỏ đi làm phu đồn điền cao su biền biệt, một năm nay chẳng có tin tức

gì Lão Hạc thui thủi sống cô quạnh một minh với con chó Vàng, kỉ vật ngườicon trai để lại Lão gọi con chó là "cậu Vàng", coi con vật như người thân trongnhà Vắng nhà đi kiếm ăn thì thôi, hễ về tới nhà là ông lão lại trò chuyện tâm

tình, chia sẻ mọi nỗi vui buồn với "cậu Vàng" Nhiều khi lão gọi Vàng là con, là cháu, xưng ông cứ y như là hai ông cháu vậy Đối với lão Hạc, con chó là

niềm vui, là nguồn hạnh phúc đơn sơ mà thiết thực giúp lão sống trong đói nghèo

để đợi người con trai trở về xây dựng hạnh phúc lứa đôi và hạnh phúc gia đìnhcho lão được sống bên con, bên cháu, vui vầy như bao người bình thường khác.Nhưrig sự túng quẫn ngày càng đe doạ lão Sau trận ốm nặng kéo dài,-lão yếungười đi ghê lắm Đổng tiền bấy lâu nay dành dụm cạn dần Lão không có việclàm Rồi một cơn bão ập đến, phá sạch sành sanh hoa màu trong vườn Giá gạothì cứ caomãi lên Vì thế, lão Hạc lấy tiền đâu để nuôi "cậu Vàng" ? Kể ra trongnhà cũng còn ít tiền để dành cho đứa con trai, nhưng lão không muốn tiêu lẹmvào đấy Mà cho "cậu Vàng" ăn ít, thì "cậu" gầy đi, tội nghiệp Ông lão nôngnghèo khổ ấy cứ băn khoăn day dứt mãi, cuối cùng dằn lòng quyết định bán "cậuVàng", rồi đến nhà ông giáo cậy nhờ một việc quan trọng

Đọc phần trích trong sách Ngữ văn 8, cũng là phần đặc sắc nhất của thiên

truyện, chúng ta cảm nhận rõ hai sự việc lớn của cuộc đời lão Hạc : việc bán

"cậu Vàng" và việc tìm đến cái chết Hai sự việc ấy tuy khác nhau nhưng đều toátlên một ý nghĩa chung về tấm lòng người cha thương con mênh mông, sâu nặng.Bán con chó Vàng, lão Hạc đối mặt với cái chết thứ nhất Vì sao lão Hạcphải bán "cậu Vàng" ? Như phần trên ta đã biết, nếu để con chó lại nuôi thì lãoHạc phải tiêu lẹm vào số tiền dành dụm cho người con đang xa nhà Điều đó,lão không muốn, tuyệt đối không muốn Đối với lão Hạc, số tiền và mảnh vườndành cho con thiêng liêng như một báu vật mà hằng ngày lão chỉ biết hết lòngbảo vệ chứ không bao giờ dám xâm phạm Việc quyết định bán con chó Vàngbắt nguồn từ tấm lòng thương con sâu sắc của một người cha nhân hậu và giàulòng tự trọng

2

Bán con chó Vàng vì thương con, nhưng rồi lão Hạc lại vô cùng ăn năn,day dứt Lão sang nhà ông giáo giãi bày những nỗi đau thống thiết của mình.

"Mặt lão đột nhiên co rúm lại Những vết nhãn xô lại với nhau, ép cho nướcmắt chảy ra Cái đầu lão ngoẹo về một bên và cái miệng móm mém của lãomếu như con nít Lão hu hu khóc " Mấy câu văn ngắn ngủi đặc tả ngoại hìnhnhân vật thật ấn tượng Tác giả đã sử dụng các từ tượng hình : "co rúm lại", "xôlại", "ngoẹo về một bên" và một từ tượng thanh "hu hu" khiến cho nét mặt,thân hình và tâm trạng của lão Hạc hiện lên thật thê thảm Làm một việc vì tìnhthương con, nhưng người cha ấy vẫn tự dằn vặt, đau khổ như vừa phạm lỗi lớn.Phải chăng lão Hạc cảm thấy mình có lỗi với "cậu Vàng", con vật rất đỗi thânthương của lão ? Ta nghe lời lão kể với ông giáo trong truyện mà như nghechính lão Hạc kể với ta : "Này cái giống nó cũng khôn ! Nó cứ làm in như nó

trách tôi; nó kêu ư ử, nhìn tôi, như muốn bảo tôi rằng : A ! Lão già tệ lắm ! Tôi

ăn ở với lão như thế mà lão xử với tôi như thế này'à ? Thì ra tôi già bằng này

tuổi đầu rồi còn đánh lừa một con chó, nó không ngờ tôi nỡ tâm lừa nó ! ".Đây là lời nói, hay chính là lời sám hối, lời tự than, tự trách mình quá phũphàng, nhẫn tâm của một tấm lòng nhân hậu ! Từ những nét ngoại hình quằnquại đến những lời ăn năn, sám hối này, lão Hạc quả là một con người nặng tìnhnặngnghĩa, thuỷ chung, vô cùng trung thực Từ ngày người con phẫn chí ra đi

vì không có tiền cưới vợ, lão Hạc luôn mang tâm trạng "mắc tội" bởi không loliệu nổi hạnh phúc cho con Lão cố dành tiền cho con, cộ chăm sóc "cậu Vàng"như chăm sóc kỉ vật của con Vậy mà giờ đây lão phải bán "cậu Vàng" chongười ta giết thịt, lão cảm thấy mình "mắc tội" nặng hơn, tội với con người, tộivới cả con vật Tấm lòng người lão nông ấy bao la, sâu nặng biết nhường nào.Con chó Vàng sẽ bị người ta giết thịt Lão Hạc dự cảm rõ điều đó Đối với lão,

đó là cái chết thứ nhất, một cái chết do chính lão gây ra Nhưng, người đọcchúng ta ngày nay, suy ngẫm sâu xa một chút, sẽ thấu hiểu và xiết bao xótthương ông lão nông khốn khổ và nhân hậu ấy Và chúng ta cũng hiểu rằngchính cái xã hội thực dân phong kiến bấy giờ đã đẩy lão Hạc và biết bao ngườinông dân khác vào bi kịch như lão Hạc Vì hạnh phúc của một người con này,lão Hạc phải chứng kiến cái chết của một "người con." khác, phải tự huỷ diệtmột niềm vui, một kỉ vật thân thương của đời mình Nêu sự việc lão Hạc bánchó, rồi đau khổ vật vã tự trách mình, ngòi bút Nam Cao đã lay động tận nơisâu thẳm tình cảm bạn đọc chúng ta

2 8

Nhưng Nam Cao không dừng lại ở đó Nhà văn tiếp tục lay động chúng tabằng một sự việc tiếp sau dữ dội hơn, thống thiết hơn Đó là việc lão Hạc tìmđến cái chết Với cái chết lần thứ hai này, tấm lòng người lão nông thương conmênh mông, sâu nặng ấy mãi mãi toả sáng Tìm hiểu về sự việc này, chúng tathử hoá thân vào nhân vật ông giáo để lắng nghe lời lão Hạc nói và chứng kiếncông việc ông lão làm Sau những lời đắng cay về việc bán chó, lão Hạc rề rà,nhỏ nhẹ mà tha thiết, chân thành giãi bày hoàn cảnh của mình để nhờ ông giáogiúp cho hai việc Việc thứ nhất : gửi ba sào vườn, khi anh con trai lão trở vềthì ông giáo giao lại để anh có đất ở, có vốn mà sinh nhai Việc thứ hai : gửi bamươi đồng bạc (hai mươi nhăm đồng tích cóp tằn tiện hơn một năm trời và nămđồng vừa bán chó) để khi ông lão chết, nhờ hàng xóm chi tiêu cho việc machay Những điều lão Hạc thu xếp, nhờ cậy ông giáo thật là chu đáo Nghĩ đếncon, ông cụ luôn mong ước con được sống yên ổn, hạnh phúc Nghĩ về mình cụluôn luôn tự trọng, không muốn phiền luỵ ai Khi nghe lão Hạc trình bày, ônggiáo bật cười bảo : "Sao cụ lo xa quá thế ? Cụ còn khoẻ lắm, chưa chết đâu mà

sợ ! Cụ cứ để tiền ấy mà ăn " Ông giáo không thể biết được rõ ý nghĩa việclão Hạc nhờ cậy Còn chúng ta, đọc truyện, nhận rõ ông cụ lão nông đó đãchuẩn bị cho cái chết của mình thật là bình tĩnh, chủ động, tự nguyện, tự giác.Thực ra lão đã âm thầm chuẩn bị cho cái chết của mình từ khi bán "cậu Vàng",đúng nhưlời lão nói với ông giáo : "Tôi đã liệu đâu vào đấy Thế nào rồi cũngxong" Như vậy, trong tình cảnh đói khổ, túng quẫn, lão Hạc đã định liệu cho

"cậu Vàng" - con vật thân thương nhất - và bản thân mình một sự giải thoát.Với con chó thì hoá kiếp cho "để thành kiếp người" Còn với mình, lão chết đểthành kiếp gì ? Thật mịt mờ, bế tắc Nhà văn Nam Cao cứ nhẹ nhàng dẫn dắtcâu chuyện theo lời kể của ông giáo, đưa người đọc chúng ta từ sự việc nàysang sự việc khác đầy hấp dẫn, bất ngờ Sau khi nghe lời lão Hạc nói rằng :

"Tôi đã liệu đâu vào đấy", ông giáo đã cảm động bởi cách lo toan chu đáo, tấmlòng thành thực, vừa thương con, vừa tự trọng của lão Hạc thì được nghe Binh

Tư kể việc lão Hạc xin bả chó Ông giáo đã thốt lên : "Hỡi ôi ! Lão Hạc".Người đọc cũng ngỡ ngàng, sửng sốt, tưởng rằng lão Hạc sẽ làm một việc xấu

xa, đáng buồn như việc Binh Tư thường làm : đánh bả chó, rồi thịt chó uốngrượu Vẻ đẹp của hình tượng lão Hạc bỗng mờ đi, như cuộc sống lúc bấy giờ

"cứ mỗi ngày một thêm đáng buồn" Câu chuyện tưởng chừng ngoặt sanghướng khác Những dòng chữ lời văn như ngưng đọng lại, căng thẳng, hồi hộp !

2

Nhưng rồi, đến phần cuối của câu chuyện, tất cả đã ùa ra Lão Hạc đã chọnmột cái chết dữ dội, bất ngờ Chứng ta hãy vào nhà lão Hạc Một .cảnh tượngrùng rợn thảm thương bày ra trước mắt ta : "Lão Hạc đang vật vã ở trên giường,đầu tóc rũ rượi, quần áo xộc xệch, hai mắt long sòng sọc Lão tru tréo, bọt mépsùi ra, khắp người chốc chốc lại bị giật mạnh một cái, nảy lên Hai người đànông lực lưỡng phải ngồi đè lên người lão Lão vật vã đến hai giờ đồng hồ rồimới chết " Dồn dập trong mấy câu miêu tả là các từ tượng hình "vật vã", "rũrượi", "xộc xệch", "long sòng sọc", và các cụm động từ mạnh như "sùi ra",

"giật mạnh", "nảy lên", "đè lên", đã cực tả một cái chết thật dữ dội, đau Tại sao lão Hạc không chọn một cái chết khác êm dịu, lặng lẽ, âm thầm ? Đốichiếu với cái chết thứ nhất của "cậu Vàng", nhìn thoáng bên ngoài, ta cảm thấycái chết của lão Hạc như có những nét tương tự "Cậu Vàng" bị lão Hạc đánhlừa, cho ãn cơm, rồi bị hai người ("thằng Mục" và "thằng Xiên") đè xuống, tróilại Lão Hạc cũng bị hai người đàn ông lực lưỡng "đè lên người" Biết là mình

đớn-sẽ chết, "cậu Vàng" kêu "ư ử", lão Hạc thì "tru tréo", "vật vã", Phải chăng khichọn cho mình cái chết dữ dội thảm thương này, người lão nông ấy như có ý tựtrừng phạt minh, chia sẻ nỗi đau với con vật thân yêu như ruột thịt Bởi vì, cảđời ông lão sống trung thực, chưa đánh lừa ai Lần đầu tiên lão làm một việcxấu Xa là đánh lừa "cậu Vàng", người bạn thân thiết, niềm hạnh phúc, niềm vuicủa chính mình Lão đã lừa để con chó bị chết thì giờ đây lão cũng phải chếttheo kiểu conchó bị lừa Điều này càng chứng tỏ lão Hạc có lòng tự trọng rấtcao, ứng xử trung thực vô ngần Và cũng chứng tỏ ngòi bút nhà văn Nam Caosắc lạnh, tỉnh táo vô cùng Nam Cao rất thương con người, tôn trọng con người,đồng thời luôn đòi hỏi cao ở con người Ông đã đặt nhân vật lão Hạc vào nhữngcuộc lựa chọn khắc nghiệt : chọn hai cái chết Cái chết thứ nhất tuy không đauđớn về thể xác nhưng lại đau đớn, day dứt về tinh thần Còn cái chết thứ hai,tuy đau đớn thể xác nhưng dường như ông lão đã được giải thoát và thanhthản về tinh thần vì lão đã trả hết nợ đời, nợ với con chó Vàng, nợ với đứa contrai tội nghiệp phải bỏ nhà ra đi

Có thể nói, đọc truyện Lão Hạc, chúng ta thấy nổi bật lên, ấn tượng mạnh

mẽ nhất là câu chuyện về hai cái chết : cái chết của con chó Vàng do lão Hạcgây nên và cái chết của lão Hạc do tự lão lựa chọn Cả hai cái chết này đều bắtnguồn từ tình cảm người cha thương con mênh mông, sâu nặng Lão Hạc phảibán "cậu Vàng" - cũng là cách tự huỷ một niềm vui, một khát vọng để khôngphải tiêu lẹm vào số tiền dành cho con Lão Hạc tự tử cũng nhằm không muốnsống thừa, sống lay lắt, vô vị mà ăn lẹm vào số vốn liếng, mảnh đất đợi convề Người cha ấy đã hi sinh cả cuộc đời mình cho hạnh phúc của con Người

3 0

lão nông ấy đã sống một cuộc đời đau khổ nhưng thật trong sáng, đáng cảmthương và trân trọng.

Cùng với nhân vật lão Hạc, chúng ta bắt gặp nhân vật ông giáo (có thể coi

là tác giả) Nhờ ông giáo, nhờ nhà văn kể chuyện, chúng ta càng thấm thìa hơncuộc đời đau khổ của lão Hạc Khi ông giáo nghĩ "Cuộc đời đáng buồn, nhưnglại đáng buồn theo một nghĩa khác", chúng ta hiểu rằng Nam Cao rất xót xa,Căm giận cái xã hội tối tăm ngột ngạt bấy giờ Xã hội ấy đã đẩy những người

có nhân cách cao đẹp như lão Hạc vào tình cảnh đói nghèo, bế tắc, phải chếtthảm thương Khi ông giáo than thở : "Chao ôi ! Đối với những người ở quanh

ta, nếu ta không cố tìm mà hiểu họ, thì ta chỉ thấy họ gàn dở toàn những cớ

để cho ta tàn nhẫn; không bao giờ ta thương ", chúng ta càng thấu hiểu suynghĩ sâu sắc, mang tính triết lí và tình thương bao la đậm chất nhân văn của NamCao Và chúng ta cũng rút ra được bài học thiết thực về cách nhìn, cách ứng xử

mà các nhà nghiên cứu gọi là "vấn để đôi mắt"

3

Tóm lại, truyện ngắn Lão Hạc đã thể hiện một cách chân thực, cảm động

số phận đau thương và phẩm chất cao quý của người nông dân cùng khổ trongcuộc đời cũ Cuộc đời ấy là xã hội thực dân nửa phong kiến ở nưóc ta, giaiđoạn trước Cáchmạng tháng Tám nãm 1945 mà "hạnh phúc chỉ là một cái chănquá hẹp Người này co thì người kia bị hở"^\ Lão Hạc, vì tình thương con sâunặng đã chấp nhận những giá lạnh cuộc đời để nhường chút hơi ấm của tấmchăn hạnh phúc cho người con xa nhà Cũng qua câu chuyện về lão Hạc, nhàvăn Nam Cao thể hiện lòng thương yêu, thái độ trân trọng đối với những conngười bất hạnh mà biết sống cao thượng Tác phẩm này cho thấy tài năng củanhà văn qua nghệ thuật xây dựng tình huống truyện ; kể các sự việc, khắc hoạnhân vật sinh động, có chiều sâu tâm lí, cách kể linh hoạt, hấp dẫn, ngôn ngữgiản dị, tự nhiên mà trĩu nặng những cảm xúc và suy nghĩ lắng sâu

(1) Trích truyện ngắn Mua nhà của Nam Cao.

3 2

KHÁT VỌNG CỦA MỘT Tuổi THƠ ĐAU KHổ

(Về truyện Cô bé bán diêm của An-đéc-xen)

Tuổktrẻ chúng ta, ai đã từng cắp sách đến trường hẳn đều biết đến H.c

An-đéc-xen, người viết truyện kể cho trẻ em nổi tiếng thế giới Ồng là nhà văn ĐanMạch, sống và viết trong thế kỉ XIX (1805 - 1875) Bạn đọc khắp năm châu đã rất

quen thuộc với các tác phẩm của ông như Nàng tiên cá, Bầy chim thiên nga, Bộ

quần áo mới của hoàng đế, Cô bé bán diêm, Truyện của An-đéc-xen nhẹ nhàng,,

trong trẻo, toát lên lòng thương yêu con người - nhất là những người nghèo khổ vàniềm tin, khát vọng những điều tốt đẹp nhất trên thế gian này sẽ thuộc về con

người Truyện Cô bé bán diêm đưa người đọc chúng ta vào khung cảnh một đêm

giao thừa giá rét ở đất nước Đan Mạch, Bắc Âu cách đây hơn một trăm năm Em

bé gái ấy nhà nghèo, mồ côi mẹ, bà vừa mất, bố sai đi bán diêm kiếm từng đồng

xu nhỏ độ thân Suốt cả ngày cuối năm, cho đến đêm giao thừa, em chẳng bánđược bao diêm nào Vừa đói, vừa rét, em bé thu mình lại trong xó từờng của mộttoà nhà lớn để ước ao, mơ tưởng Những khát vọng tuổi thơ ấy cứ sáng lên, sánglên đẹp đẽ, kì ảo làm sao và đau khổ làm sao ! Thể hiện điều này, nhà vãn đã xâydựng những hình ảnh đối lập, thực tế và mộng tưởng, mộng tưởng và thực tế cứđan cài vào nhau, tranh chấp với nhau, lôi cuốn người đọc

Phần mở đầu tác phẩm (phần này không có trong đoạn trích của sách

Ngữ văn 8) kể rõ cảnh ngộ éo le của cô bé bán diêm với những chi tiết đối lập

rõ nét : "Trời đông giá rét, tuyết rơi", nhưng "cô bé đầu trẩn, chân đất" bước đi.Ngoài đường lạnh buốt và tối đen, nhưng "cửa sổ mọi nhà đều sáng rực ánh đèn"

Cô bé "bụng đói", cả ngày chưa ăn uống gì, mà "trong phố sực nức mùi ngỗngquay", Những chi tiết tương phản đó khiến người đọc thấy tình cảnh em béthật tội nghiệp, đáng thương Cái rét, cái đói, công việc kiếm sống giày vò, đàyđoạ em Em đã rét, đã khổ, có lẽ càng rét khổ hơn khi thấy mọi nhà rực ánhđèn Em đã đói, có lẽ càng đói hơn khi ngửi thấy mùi ngỗng quay sực nức

3

Đi vào đoạn trích trong sách giáo khoa, từ câu mở đầu "Cửa sổ mọi nhà đềusáng rực ánh đèn " đến câu " đôi bàn tay em đã cứng đờ ra", người đọc thấyngay tình cảnh khốn khó của cô bé Năm xưa, "khi bà nộí hiền hậu của em cònsống", "emđược đón giao thừa trong căn nhà xinh xắn có dây trường xuânbao quanh, em đã sống những ngày đầm ấm" Giờ đây, giữa đêm giao thừa này,

"em ngồi nép trong một góc tường, thu đôi chân vào người, mỗi lúc càng thấyrét hơn" Đây cũng là hai hình ảnh tương phản, đối lập giữa hiện tại và quákhứ Trước kia, cô bé được sống hạnh phúc bao nhiêu thì bây giờ bơ vơ, côi cútbấy nhiêu Cả nhà, chỉ có bà là người thương yêu em nhất, là chỗ dựa tinh thầnvững chắc nhất giờ không còn nữa Trước kia, đêm giao thừa, em được vui chơiquây quần trong nhà, giờ em phải bơ vơ ngoài phố kiếm sống Mường tượnghình ảnh cô bé bán diêm côi cút, đói khổ giữa đêm giao thừa, ta chợt thấy nhớ

mấy câu thơ trong bài Mồ côi của Tố Hữu :

Con chim non rũ cánh

Đi tìm tổ bơ vơ

Quanh nẻo rừng hiu quạnh

Lướt mướt dưới dòng mưa 9\

Cảnh ngô em bé Đan Mạch trong đêm giao thừa vẫn phải đi kiếm sống tuy

có khác cảnh ngộ em bé Việt Nam mồ côi tìm mẹ, nhưng đọc văn, nhớ lại thơ,hình dung thân phận hai kiếp người thơ dại ấy, ai mã chẳng não lòng, rớm lệ !

Phần thứ hai của câu chuyện, từ câu "Chà ! Giá quẹt một que diêm " đến

"Họ đã về chầu Thượng đế", kể về những lần cô bé quẹt diêm đốt lửa, đốt sánglên những ước mơ, khát vọng Ở phần này, những hình ảnh đối lập, tương phảncàng lúc càng gay gắt, thực tế và mộng tưởng, cuộc đời và ảo ảnh cứ sóng đôihiển hiện, đan cài, tranh chấp nhau, nâng dần lên, bay cao lên Cô bé quẹt quediêm thứ nhất : diêm sáng rực như than hồng: Em tưởng chừng như "đang ngồitrước một lồ sưởi bằng sắt có những hình nổi bằng đồng bóng nhoáng Lửacháy nom đến vui mắt và toả ra hơi nóng dịu dàng" Nhưng, em vừa duỗi chân

ra thì "lửa vụt tắt, lò sưởi biến mất" Niềm vui của em cũng vụt tắt Em bầnthần nghĩ đến nhiệm vụ bán diêm và lời cha quở mắng Cô bé quẹt que diêmthứ hai : "Bức tường như biến thành một tấm rèm bằng vải màu Bàn ăn đã dọn,khãn trải bàn trắng tinh, trên bàn toàn bát đĩa bằng sứ quý giá, và có cả mộtcon ngỗng quay Ngỗng ta nhảy ra khỏi đĩa và mang cả dao ăn, phuốc-sét cắmtrên lưng, tiến về phía em bé" Nhưng diêm vụt tắt Trước mặt em chỉ còn lànhững bức tường dày đặc và lạnh lẽo Phố xá vắng teo Mấy người khách qua

(1) Trích tập Từ ấy (1937 - 1946).

3 4

đường vội vã hoàn toàn lãnh đạm với em Em bé cố tìm lại ngọn lửa để tiếp tụcsưởi ấm, xua đi bóng tối và giá lạnh Em quẹt que diêm thứ ba : Một cây thôngNô-en hiện lên, "Cây này lớn và trang trí lộng lẫy hơn cây thông mà em đãđược thấy năm ngóái qua cửa kính một nhà buôn giàu có Hàng ngàn ngọn nếnsáng rực " Nhưng diêm vụt tắt Tất cả các ngọn nến bay lên, bay lên mãi,rồi biến thành những ngôi sao trên trời Từ lần quẹt diêm thứ nhất, đến lần thứhai, thực tế đã xoá nhoà đi mộng tưởng của em bé Nhưng đến ngọn nến thứ bathì dường như mộng tưởng đã vươn dậy, cố vượt lên trên thực tế Vì thế, sau khi

diêm tắt, em bé thấy tất cả các ngọn nến bay lên, biến thành những ngôi sao

trên trời Dường như em bé đang ngẩng đầu nhìn sao trời, rồi nhớ tới người bà

thân yêu Em liền quẹt luôn que diêm thứ tư thì bà em hiện lên Em sungsướng reo lên, trò chuyện với bà, xin bà cho đi theo "cho cháu về với bà" Cóthể đến phút này, cô bé tội nghiệp ấy đã sức tàn, lực kiệt đang gục xuống cạnh 'bức tường giá buốt Em lịm dần,, lịm dần và trôi vào trong một giấc mơ đẹp.Diêm vụt tắt Ánh sáng, hơi ấm vụt tắt, "ảo ảnh" biến mất Nhưng em bé bừngtỉnh, như ngọn lửa trước khi tắt hẳn đã sáng loé lên Thế là cô bé quên hết mọithực tế phũ phàng, quên nhiệm vụ bán diêm, quện sự quở mắng của cha Nhữngque diêm thứ nằm, thứ sáu, thứ bảy và tất cả những que diêm trong bao đượcđốt sáng lên, nối ánh sáng, chiếu sáng như ban ngày Em bé thực sự được sốngtrong một giấc mơ kì diệu Em thấy "bà em to lớn và đẹp lão Bà cụ cầm lấytay em, rồi hai bà cháu bay vụt lên cao, cao mãi, chẳng còn đói rét, đau buổnnào đe doạ họ nữa " Rõ ràng, mỗi lần quẹt diêm, đốt lửa là một lần cô bé đóikhổ kia ước mơ, khát vọng Những ước mơ của em thật giản dị và ngây thơ, gắnliền với tuổi thơ trong sáng và nhân hậu của em Em khao khát có cuộc sốngvật chất đầy đủ, được hưởng những thú vui tinh thần, được sống trong hạnhphúc gia đình ấm êm, được bà - người thân yêu nhất - chăm- sóc, chiềuchuộng Đó cũng là những ước mơ khát vọng chính đáng, muôn đời của các em

bé nói riêng và của con người nói chung Thể hiện khát vọng, ước mơ của một

em bé cụ thể trong câu chuyện này, nhà văn Đan Mạch ấy hẳn đã cháy lòngmong muốn các em bé và mọi người, trước hết là những kiếp người đói khổ,vượt qua được những thực tế phũ phàng để vươn tới cuộc sống ấm no, hạnhphúc, có miếng ăn no đủ, có áo ấm, được yêu thương, chăm sóc Mỗi lần em béquẹt diêm đốt lửa dường như cũng là một lần ngọn lửa tin yêu, khát vọng trongtrái tim nhà văn cháy lên, sáng lên, động viên con người, giục giã con người,

Nhưng thực tế phũ phàng - thực tế cuộc sống nước Đan Mạch những năm giữa thê' kỉ XIX, khi nhà văn viết tác phẩm này và thực tế ngày nay của không ít

3

đất nước'đói nghèo trên trái đất, đã xoá đi mộng tưởng của em bé bán diêm vàbiết bao người nghèo khổ khác nữa Vì thế, khi em bé được gặp lại bà cũng là lúc

em giã từ cõi đời Đoạn kết thúc tác phẩm, từ câu "Sáng hôm sau " đến hết, kể

về cái chết của cô bé bán diêm Từ những dòng văn bay lượn, chói sáng đầy chấtlãng mạn ở cuối đoạn trên, đến đây, ngôn từ như trĩu xuống, nhẹ nhàng, thấmthìa một âm điệu buồn thương Có buồn, có thương nhưng không bi luỵ mà vẫntrong sáng và nồng ấm, đúng như ánh sáng và hơi ấm của một ngày đầu năm

"Em đã chết vì giá rét trong đêm giao thừa" Cho đến những dòng cuối cùng củatác phẩm, nhà văn vẫn dùng những hình ảnh đối lập, tương phản rất đặc sắc.Giữa ngày đầu năm hứa hẹn những mầm sống mới mọc lêu, có một em bé chết.Người chết trong băng giá từ đêm khuya mà đến rạng sáng đôi má vẫn hồng, đôimôi đang "mỉm cười" Mọi người bảo nhau : "Chắc nó muốri sưởi cho ấm", mộtcông việc bình thường, nhưng thực ra em bé đã sống những phút kì diệu, giữacảnh "huy hoàng lúc hai bà cháu bay lên để đón lấy những niềm vui đầu năm" Miêu tả "một cảnh tượng thương tâm" về cái chết của cô bé bán diêm, ngòi bútcủa An-đéc-xen vừa thực, vừa mộng Sự thực là em bé khốn khổ kia đã chết.Nhưng đây là một cái chết đẹp, hình hài thể xác chết mà linh hồn, khát vọng của

em bé vẫn sống, sống trên đôi má hồng, đôi môi đang mỉm cười, sống trong cảnh

tượng huy hoàng cùng bà bay lên đón nãm mới Nói về cái chết, người ta haynghĩ tới bi kịch Nhưng viết về cái chết của cô bé bán diêm như thế, tác phẩm

của An-đéc-xen là một bi kịch lạc quan Rõ ràng, đến những dòng cuối của áng

văn, tình thương, niềm tin con người và khát vọng những điều tốt đẹp nhất chocon người trong cõi lòng nhà văn Đan Mạch - ông già kể chuyện cổ tích nổitiếng ấy, thấm đẫm chất nhân đạo, nhân văn

Có thể nói, An-đéc-xen "biết khám phấ những khía cạnh thần kì, bất ngờ

ngay trong những sự việc đơn giản hằng, ngày, đưa chúng vào thế giới thần

thoại đầy chất thơ, nhưng vẫn giải quyết chúng phù hợp với những quan niệm

nhân sinh và xã hội tiến bộ của

mình"1 Truyện Cô bé bán diêm có

nghệ thuật

kể chuyện hấp dẫn, đan xen giữa hiện thực và mộng tưởng, với các chi tiết tương phản, diễn biến hợp lí, truyền cho chúng ta lòng thương cảm đối với một

em bé bất hạnh, lay động trong ta tình thương và niềm tin ở con người, nhất là

những con người phải đối mặt với những khó khăn thử thách ở đời vẫn không

nguôi mong muốn, khát vọng những điều tốt đẹp nhất.

MỘT TRẬN ĐÁNH KÌ QUẶC

(Vê đoạn trích Đánh nhau với cối xay gió,

trích tiểu thuyết Đôn Kỉ-hô-tê của Xéc-van-tét)

Tính đến những năm đầu thế kỉ XXI này, cuốn tiểu thuyết Đôn Ki-hô-tê

của nhà văn vĩ đại nước Tây Ban Nha Xéc-van-tét (1547 - 1616) đã sống trên

ba trăm năm và chắc còn sống lâu hơn nữa Bởi vì, qua tác phẩm của mình,

1

Từ điển Văn học, tập 1, NXB Khoa học xã hội, H., 1983.

SI

Xéc-van-tét đã phản ánh và đặt ra những vấn đề lớn lao của một giai đoạn biếnđổi quan trọng của lịch sử nước Tây Ban Nha và nhiều nước trên thế giới :chuyển tiếp từ xã hội phong kiến trung cổ lạc hậu sang xã hội tư bản chủ nghía

phát triển về mọi mặt Đọc Đôn Ki-hô-tê, người đọc hiểu rõ : "Tác giả chế giễu

tàn dư của lí tưởng hiệp sĩ phiêu lưu, phê phán chế độ phong kiến phê phánchế độ tư bản thời kì tích luỹ ban đầu Mặc dù lỗi thời, gàn dở, hình tượngĐôn Ki-hô-tê vẫn mang ý nghĩa nhân đạo sâu sắc : yêu quý tự do, bình đẳng,ghét thói xa hoa, ăn bám, trọng danh dự, đạo nghĩa"1 Qua những dòng văn rấtsinh động, hóm hỉnh, trào lộng mà thâm thuý, Xéc-van-tét đưa chúng ta phiêu lưuhàng vạn dặm trên khắp nước Tây Ban Nha thơ mộng, chứng kiến nhiều việc làmvừa hào hiệp vừa gàn dở, khám phá được nhiều ý nghĩ lúc cao thượng, khi thấp hèncủa hiệp sĩ Đôn Ki-hô-tê và giám mã Xan-chô Pan-xa Một trong những việc làm,cũng là một cuộc phiêu lưu của họ là việc Đôn Ki-hô-tê đánh nhau vói cối xay gió,một trận đárih kì quặc làm nổi bật lên tính cách của cả hai người

Đi vào đoạn trích trong sách Ngữ văn 8, chúng ta có thể hình dung câu

chuyện gồm ba phần với năm sự việc tiêu biểu Mỗi phần mang một cái tên cụthể, chẳng hạn như sau :

Phần một (từ đầu đến : " và không cân sức"), có thể mang tên "Những cối

xay gió hay là những tên khổng lồ ghê gớm" Phần này có sự việc : Thầy trò nhà

hiệp sĩ tranh cãi, nhận định về kẻ thù

1

Từ điển bách khoa việt Nam, tập 1, 1995.

Phần hai (từ câu : "Nói rồi, Đôn Ki-hô-tê thúc con ngựa " đến " bị toạcnửa vai")i có thể mang tên "Một trận giao chiến không cân sức" Phần này gồmhai sự việc Một là : Đôn Ki-hô-tê thất bại, giáo gãy, người và ngựa ngã văng

ra Hai là : thầy trò hiệp sĩ dìu nhau đứng dậy trong hai tâm trạng khác nhau

Phần cuối (đoạn còn lại), có tên là "Tiếp tục cuộc phiêu lưu" Phần nàycũng gồm hai sự việc Một là : Xan-chô ăn uống no say, trong khi Đôn Ki-hô-têvẫn thản nhiên dấn bước Hai là : Đôn Ki-hô-tê trằn trọc không ngủ, còn Xan-chôđánh một giấc ngon lành

Từ dòng đầu cho đến chữ cuối của đoạn tiểu thuyết, nhất là qua năm sự việcchính nói trên, chân dung hai nhân vật - nhà hiệp sĩ xứ Man-cha Đôn Ki-hô-tê vàbác giám mã Xan-chô Pan-xa - hiện lên mỗi lúc một rõ nét, rất cụ thể, sinh động,

từ ngoại hình, trí tuệ, ước muốn đến hành động và quan niệm về cuộc sống.Chúng ta hãy lần lượt quan sát và suy ngẫm về từng người

1 Hiệp sĩ Đôn Ki-hô-tê

Chúng ta có thể gọi nhân vật này kèm theo các đại từ "ngài hiệp sĩ", "nhàhiệp sĩ", "lão hiệp sĩ", hoặc "chàng hiệp sĩ", bởi vì Đôn Ki-hô-tê hiện lên lúcthật trang nghiêm, đáng kính', khi lại gàn dở, đáng cười, vừa già nua, lại vừatrai trẻ Đọc tác phẩm và đoạn trích này, chúng ta hình dung một chàng hiệp sĩtuổi trạc năm mươi, gầy gò, cao lênh khênh Cưỡi trên lưng con ngựa còm cócái tên mĩ miều Rô-xi-nan-tê, mình mặc áo giáp, đầu đội mũ sắt, vai vác giáodài, toàn những thứ han rỉ của tổ tiên để lại, rồi đem đánh bóng, Đôn Ki-hô-têhiên ngang tiến bước với mục đích tốt đẹp là tiễu trừ quân gian ác, giúp đỡngười lương thiện Trí óc Đôn Ki-hô-tê đầy hoang tưởng, có lúc mê muội Nhìnthấy những chiếc cối xay gió, lão nghĩ là bọn khổng lồ gian ác, sau đó cho rằngđấy là phép thuật của phù thuỷ Phơ-re-xtôn Với động cơ trong sáng, hồn nhiên -tiêu diệt lũ tàn ác, trừ hại cho dân - Đôn Ki-hô-tê đã dũng cảm xông vào đánh

"lũ quỷ khổng lồ" (thực ra-là những chiếc cối xay gió), mặc dù chàng biết rằngđây là "cuộc giao tranh điên cuồng và không cân sức" Đơn thương độc mã,hỉệp sĩ bỏ mặc lời can ngăn của Xan-chô, phóng ngựa, vừa quát mắng lũ quỷkhổng lồ, vừa tâm niệm nguyện cầu người tình lí tưởng - nàng Đuyn-xi-nê-axinh đẹp - giúp mình trong lúc nguy nan Trong giây phút tiến công kẻ thù ấy,hình ảnh chàng hiệp sĩ sáng chói lên, đẹp như một anh hùng, rất đáng kínhphục Nhưng, suy nghĩ tỉnh táo một chút, người đọc lại bật cười Bởi vì mụcđích và hành động của Đôn Ki-hô-tê là đúng đắn, tốt đẹp, nhưng đối tượng

3-BGVĂN8-A

hướng tới của chàng lại không phải là lũ quỷ khổng lồ gian ác mà chỉ là nhữngchiếc cqi xay gió hiền lành vô tội Bởi vì đầu óc chàng đầy những hoang tưởng.Cho nên cái động cơ tốt đẹp, cái hành động dũng cảm kia của Đôn Ki-hô-tê trởthành hão huyền, mang tính phá phách Còn bản thân hiệp sĩ thì thất bại mộtcách đau đớn, "ngọn giáo gãy tan tành, người và ngựa ngã văng ra" Nhìn thấyhình ảnh Đôn Ki-hô-tê "nằm không cựa quậy", bác giám mã sợ quá và chắccũng thương quá, đã phải "lạy Chúa", kêu trời Còn chúng ta, đọc đến chi tiếtnày, cũng vừa thương vừa không nén được tiếng cười Song, xin bạn đọc chớđùa cợt Trong thời khắc nguy nan sau cuộc chiến đấu, thầy trò chàng hiệp sĩlại tiếp tục tranh cãi một cách rất nghiêm chỉnh Nghe Xan-chô có ý phê mình

là "đầu óc quay cuồng như cối xay gió", hiệp sĩ mắng lại : "Thôi im đi !Chuyện chinh chiến thường biến hoá khôn lường Ta cho rằng chính lão pháp

sư Phơ-re-xtôn biến những tên khổng lồ kia thành cối xay gió để tước đi của taniềm vinh quang đánh bại chúng nhưng rồi lão sẽ không thể nào đối chọiđược thanh kiếm lợi hại của ta" Ý nghĩ và những lời lập luận của hiệp sĩ kể racũng sáng suốt và chật chẽ đấy chứ ! BỊ quật ngã đau đến lịm người như thế màkhông một tiếng rên rỉ, xuýt xoa, trái lại vặn cháy bỏng một niềm tin, mộtquyết tâm hành động vì nghĩa lớn Một bản lĩnh làm người như thế đáng khâmphục biết bao ! Chỉ có điều, cái bản lĩnh làm người ấy của Đôn Ki-hô-tê khôngbắt nguồn từ thực tế cuộc sống mà nó từ trong những cuốn sách hiệp sĩ cổ xưa

mà lão đã ngốn ngấu đọc, rồi làm theo Do đó, sau trân chiến thất bại ê chế,Đôn Ki-hô-tê vẫn chưa chịu tỉnh táo để rút ra bài học Trái lại, lão vẫiì tiếp tụccuộc phiêu lứu, tiếp tục những suy nghĩ lãng mạn, hoang tưởng Lão tâm sự vớiXan-chô : "Ta không kêu đau vì các hiệp sĩ giang hồ có bị thương thế nào cũngkhông được rên rỉ, dù xổ cả gan ruột ra ngoài" Thế là tấm gương những hiệp sĩtrong sách vở sống dậy, giục giã, khích lệ lão Trong khi giám mã Xan-chô ănuống thì ngài hiệp sĩ "thấy chưa cần ăn", vì hình như đang mải nghĩ tội nhữngcuộc chiến đấu sắp tới Cho tới đêm hôm ấy, chúng ta cũng không thấy hiệp sĩ

ăn uống gì Ngài bẻ một cành cây khô "rút cái mũi sắt ở chiếc cán gãy lắp vàolàm thành ngọn giáo" Đêm ấy, Đôn Ki-hô-tê không ngủ để dành thời gian nghĩtới nàng Đuyn-xi-nê-a, đúng như hiệp sí trong sách, thức trắng nhiều đêm ròng ởtrong rừng hoặc noi hoang mạc nhớ tới tình nương của mình Suy nghĩ và mộng mơbay bổng đến nỗi, Đôn Ki-hô-tê không thèm để ý tới giám mã Xan-chô đang đánhmột giấc ngon lành Cho tới sáng hôm sau, hiệp sĩ cũng không muốn ăn sáng, vì

"chàng nghĩ đến người yêu cũng đủ no rồi" Có thể nói, dưới ngòi bút sinh động,vừanghiêm chỉnh vừa bỡn cợt, trào lộng của Xéc-van-tét, hình ảnh hiệp sĩĐôn Ki-hô-tê hiện lên là một con người đầy mộng mơ, ảo tưởng Lão mang nhữngkhát vọng đẹp, hành động dũng cảm, bản lĩnh kiên cường, nhưng lại có những