Chuyên đề truyện kí VN

Thể loại: Truyện ngắn trữ tình.đậm chất hồi kí - Ngôi kể: thứ nhất - Người kể: nhân vật tôi – tác giả - >Tác dụng: câu chuyện được kể chân thực, nhân vật kể chuyện bộ lộ những cảm xúc s

Chuyên đề:

Truyện- kí Việt Nam (1930-1945)

- Tôi đi học – Thanh Tịnh

- Trong lòng mẹ - Nguyên Hồng

- Lão Hạc – Nam Cao

- Tức nước vỡ bờ - Ngô Tất Tố.

ÔN TẬP VĂN BẢN: TÔI ĐI HỌC (THANH TỊNH)

I, KIẾN THỨC CƠ BẢN

1, Tác giả.

2, Văn bản

a Hoàn cảnh sáng tác: “Tôi đi học” là truyện ngắn in trong

tập Quê mẹ, xuất bản năm 1941

b Thể loại: Truyện ngắn trữ tình.(đậm chất hồi kí)

- Ngôi kể: thứ nhất

- Người kể: nhân vật tôi – tác giả

- >Tác dụng: câu chuyện được kể chân thực, nhân vật kể

chuyện bộ lộ những cảm xúc suy nghĩ một cách chân thực.

- PTBĐ: Tự sự, miêu tả và biểu cảm.

3 Nội dung chi tiết

1 Tâm trạng bâng khuâng, xao xuyến của nhân vật tôi từ nhà đến trường

a Bối cảnh tác động: Thiên nhiên và con người

-Thiên nhiên:

+Lá vàng mùa thu đã rơi đầy đường

+ Trên bầu trời những đám mây đã nhuộm màu bàng bạc

- Hình ảnh con người

+Những em bé nép sau lưng mẹ trong cái rụt rè của buổi đầu tiên đến trườ.ng từ

đó chợt nhớ ngày đầu tiên tới trường của tác giả.

 Cảm xúc tuôn trào một cách tự nhiên và đầy xúc động, gieo vào lòng người

đọc những bồi hồi khó quên.

 Những kỷ niệm trong ngày đầu tiên đến trường thật sống động, tự nhiên với

những cảm xúc hết sức sâu lắng Đặc biệt đem đến cho người đọc những giây phút vô cùng thật, giống hệt như cảm xúc mà cuộc đời mình đã từng trải qua vậy.

b Cảm xúc của nhân vật tôi

- Trên đường đến trường: Có cảm giác con đường quen thuộc có sự thay đổi đến kì lạ vì trong

long có sự thay đổi

- Khi đứng trước sân trường:

+ Khi quan sát cảnh vật: Bỡ ngỡ, hồi hộp, rụt rè, lo sợ bởi chúng chưa bao giờ được tới một nơi

sang trọng, nghiêm túc và nhiều người như vậy  Đó là sự thay đổi trong cảm nhận của cậu bé, là những cảm xúc hết sức chân thật, tự nhiên, giản dị của tuổi học trò mà ai trong số chúng ta cũng

đã từng trải qua

+ Khi quan sát con người: Nhân vật tôi có ấn tượng sâu đậm về ông Đốc, một người vô cùng hiền

từ và luôn tươi cười, Khi ông đọc tên các cậu học trò đã làm cho “quả tim tôi như ngừng đập” mà quên đi có mẹ đứng sau  Cảm giác yên tâm, ấm áp

- Khi bước vào lớp học và bắt đầu tiết học đầu tiên: Ngồi trong lớp, cậu bé thấy xốn xang những

cảm giác lạ mà quen đan xen, trái ngược nhau

 Tất cả những cảnh vật, con đường đối với cậu bé đều có sự thay đổi lớn vì trong tâm hồn cậu có sự thay đổi Sở dĩ có điều đó là vì đây là một cảm xúc hết sức trong sáng, ngây thơ của cậu khi lần đầu tiên được tới trường, lần đầu tiên được tiếp nhận một cương vị mới đó là học sinh, là một trưởng thành “Hôm nay tôi đi học” Việc đi học nó trở thành một cảm xúc quá đỗi thiêng liêng, nghiêm túc đối với cậu bé.

4 Đặc sắc nghệ thuật

+ Truyện kể hồi kí với theo trình tự thời gian, cảm xúc của nhân vật " tôi" hết sức tự nhiên, trong sáng.

+ Những hình ảnh so sánh, nhân hóa đầy thi vị

+ Giọng văn nhẹ nhàng, trong sáng diễn tả trọn vẹn cảm xúc chân thật của đứa trẻ lần đầu đi học.

+ Chạm tới lòng người đọc bằng chính những trải nghiệm cảm xúc chung nhất của bất kì ai trong ngày đầu đi học.

- Sức hút của truyện từ:Tình huống truyện hấp dẫn, cảm xúc trong sáng, chân thật của nhân vật, tình ảnh đẹp đẽ, gần gũi.

II LUYỆN TẬP

Dạng 1: Bài tập đọc hiểu.

Bài 1: Đọc đoạn văn sau và trả lời các câu hỏi từ 1 đến 5:

Hằng năm cứ vào cuối thú, lá ngoài đường rụng nhiều và trên không có những đám mây bàng bạc, lòng tôi lại nao nức những kỷ niệm mơn man của buổi tựu trường.

Tôi quên thế nào được những cảm giác trong sáng ấy nảy nở trong lòng tôi như mất cành hoa tươi mỉm cười giữa những bầu trời quan đãng.

Những ý tưởng ấy tôi chưa lần nào ghi trên giấy, vì hồi ấy tôi không biết ghi và ngày nay tôi không nhớ hết Nhưng mỗi lần nhìn thấy mấy em nhỏ rụt rè núp dưới nón mẹ lần đầu tiên đi đến trường lòng tôi lại tưng bừng rộn rã Buổi mai hôm ấy, một buổi mai đầy sương thu và gió lạnh, mẹ tôi âu yếm nắm tay tôi dẫn đi trên con đường làng dài và hẹp Con đường này tôi đã quen đi lại lắm lần, nhưng lần này tự nhiên thấy lạ Cảnh vật chung quanh tôi đều thay đổi, vì chính lòng tôi đang có

sự thay đổi lớn: hôm nay tôi đi học.

Câu 1: (0,5 điểm) Đoạn văn trích từ tác phẩm nào? Tác giả là ai?

Câu 2: (0,5 điểm) Nội dung chính của đoạn văn trên là gì?

Câu 3: (0,5 điểm) Chỉ ra những phương thức biểu đạt được sử dụng trong đoạn văn.

Câu 4: (1,0 điểm) Tìm và nêu tác dụng của biện pháp tu từ được sử dụng trong câu văn in đậm.

Gợi ý:

Câu 1: Đoạn văn trích từ văn bản “Tôi di học” Tác giả Thanh Tịnh

Câu 2 Đoạn văn trên là trang hồi ức nhẹ nhàng, trong sáng của Thanh Tịnh về ngày

đầu tiên đi học, về tâm trạng trên đường đi, về thay đổi rõ rệt của bản thân khi nhìn con đường làng,

Câu 3 Những phương thức biểu đạt được sử dụng trong đoạn văn: tự sự và biểu

cảm

Câu 4 Hằng năm cứ vào cuối thu, lá ngoài đường rụng nhiều và trên không có

những đám mây bàng bạc, lòng tôi lại nao nức những kỷ niệm mơn man của

buổi tựu trường.

Biện pháp tu từ đảo ngữ: Vế câu lòng tôi lại nao nức những kỷ niệm mơn man của buổi tựu trường bình thường là "Những kỉ niệm lại nao nức trong lòng tôi" và

nhân hóa “đám mây bàng bạc” nhằm nhấn mạnh tâm trạng nao nức, hồi hộp của

một học sinh lần đầu tiên đi học.

Bài 2:

Đọc văn bản sau và trả lời câu hỏi:

Một mùi hương lạ xông lên trong lớp Trông hình gì treo trên tường tôi cũng thấy lạ và hay hay Tôi nhìn bàn ghế chỗ tôi ngồi rất cẩn thận rồi tự nhiên nhận là vật riêng của mình Tôi nhìn người bạn tí hon ngồi bên tôi, một người bạn tôi chưa hề biết, nhưng lòng tôi vẫn không cảm thấy

sự xa lạ chút nào Sự quyến luyến ấy tự nhiên và bất ngờ quá đến tôi cũng không dám tin là có thật.

Một con chim con liệng đến đứng trên bờ cửa sổ, hót mấy tiếng rụt rè rồi vỗ cánh bay cao.

Tôi đưa mắt thèm thuồng nhìn theo cánh chim Một kỷ niệm cũ đi bẫy chim giữa cánh đồng lúa bay trên bờ sông Viêm sống lại đầy dẫy trong trí tôi.

Nhưng những tiếng phấn của thầy tôi gạch mạnh trên bảng đen đã đưa tôi về cảnh thật.

Tôi vòng tay lên bàn chăm chỉ nhìn thầy viết và lẩm bẩm đọc:

Bài tập viết : Tôi đi học !

Câu 1 : Tìm những tính từ miêu tả cảnh vật và con người có trong đoạn trích trên.

Câu 2: Hãy chỉ ra trường từ vựng chính được sử dụng trong đoạn trích trên

Câu 3: Giải nghĩa cụm từ “kỷ niệm cũ”, “cảnh thật” ở đoạn trích trên.

Câu 4: Theo tác giả, buổi học đâu tiên có ý nghĩa như thế nào đối với bản thân mỗi con

người?

GỢI Ý

Câu 1: Những tính từ miêu tả cảnh vật và con người có trong đoạn trích trên: lạ,

hay, xa lạ, quyến luyến, bất ngờ, rụt rè, thèm thuồng.

Câu 2: Trường từ vựng chính được sử dụng trong đoạn trích trên: trường học

Câu 3: “Ki niệm cũ” được nhắc đến là kỉ niệm về những buổi rong chơi thời còn

chưa đi học “Cảnh thật” là việc tác giả tái hiện lại ở trên lớp học, nơi có thầy giáo

và các bạn mới quen.

Câu 4: Đối với câu hỏi này, học sinh cần dựa vào nội dung của văn bản đưa ra

để trình bày cảm nhận của mình, diễn đạt lại theo ý hiểu của bản thân về ý nghĩa

của ngày đầu tiên đi học Việc cảm nhận vừa mang tính khách quan là những điều

mà tác giả kê’ lại, vừa mang tính chủ quan là những tình cảm, cảm xúc thực tế của học sinh.

Dạng đề tập làm văn.

Đề bài: Từ cảm xúc của nhân vật tôi, hãy viết bài văn kể về kỉ

niệm ngày đầu tiên đi học của bản thân em (Đã chữa – xem lại chuyên đề văn tự sự)

ÔN TẬP VĂN BẢN: TRONG LÒNG MẸ NGUYÊN HỒNG

I KIẾN THỨC KHÁI QUÁT.

1.TÁC GIẢ

2.TÁC PHẨM

- Năm 1938, khi ông vừa tròn 20 tuổi ông đã viết tập hồi kí “Những ngày thơ ấu” và đây là tác phẩm thứ hai của ông

- Tập hồi kí có 9 chương và “trong lòng mẹ” nằm ở chương thứ 4

- Cảm xúc bao trùm: Nỗi đau bị sỉ nhục, nỗi buồn cô đơn và lòng thương nhớ mẹ, kính yêu mẹ của một đứa bé mồ côi bố sau một thời gian dài xa cách mẹ rồi được gặp lại mẹ

- Nhưng bà cô vẫn cố tình kể chuyện mẹ Hồng khốn khổ, đã có con với người khác làm cho

Hồng đau đớn, thương mẹ và căm phẫn những cổ tục đã đầy đoạ mẹ mình

- Gần đến ngày giỗ bố, trên đường đi học về, Hồng thấy bóng người ngồi trên xe kéo giống mẹ Chú đã đuổi theo và khi nhận ra mẹ, Hồng đã oà khóc nức nở

- Hồng cảm thấy sung sướng và hạnh phúc vô cùng khi được ở trong lòng mẹ Hồng thấy mẹ vẫn đẹp như ngày nào Chú đã quên hết mọi lời xúc xiểm của bà cô

5.Nhan đề văn bản “Trong lòng mẹ”

- Tên văn bản trước hết có ý nghĩa tả thực, gắn với một sự việc cụ thể: Hồng được gặp mẹ, được ngồi trong lòng mẹ, được mẹ yêu thương, âu yếm.

- Song nhan đề văn bản còn mang ý nghĩa tượng trưng: “Trong lòng mẹ” cũng là trong tình thương của mẹ, được mẹ che chở, bao bọc.

- Từ nhan đề văn bản, người đọc đã phần nào hiểu được tình yêu thương mẹ tha thiết, sự khao khát được sống trong tình mẹ của chú bé Hồng, một chú bé có tuổi

thơ đầy cay đắng.

II NỘI DUNG CHI TIẾT

1 Nhân vật bà cô

- Tiêu biểu cho cái thành kiến cổ hủ, phi nhân đạo của xã hội.

- Người đàn bà có tâm địa đen tối khi cố ý khắc sâu vào nỗi đau trong tâm hồn

nhạy cảm của đứa cháu mồ côi, cố ý gieo vào lòng nó thái độ khinh miệt ruồng rẫy đối với người mẹ mà nó vô vàn yêu thương.

 Con người lạnh lùng, vô cảm, thiếu tình yêu thương với người thân  Đáng lên án,

phê phán!

2.Nhân vật bé Hồng:

a Bé Hồng, một em bé chịu nhiều thiệt thòi, bất hạnh:

- Tuổi thơ của Hồng bất hạnh, mồ côi cha, mẹ chú bắt đắc dĩ phải tha hương cầu thực Bé sống trong sự thiếu thốn tình cảm và không có sự chăm chút, che chở của cha mẹ

- Phải sống với người cô cay nghiệt, hẹp bụng Người cô ấy luôn gây tổn thương cho chú bằng cách gièm pha, nói xấu mẹ chú, tìm cách để chú ruồng rẫy, khinh miệt mẹ mình Người cô này còn thiếu tử tế ở chỗ luôn vờ quan tâm hỏi han về mẹ Hồng, để gieo rắc sự hoài nghi của Hồng với mẹ

- Trong hoàn cảnh ấy, Hồng đã phải gắng sức chịu đựng, kìm nén Song nỗi đau thương cho mình và cho mẹ vượt quá sự chịu đựng của đứa trẻ,chú đã phải khóc rất nhiều, nước mắt ngậm ngùi của đứa trẻ thầm vụng tủi cực“nước mắt ròng ròng rớt xuống hai bên mép rồi chan hòa, đầm đìa ở cằm và ở cổ”

 Là một cậu bé đáng thương nhưng rất mạnh mẽ.

b Bé Hồng, một trái tim thiết tha yêu thương:

- Sống với người cô luôn ghét mẹ mình, sống trong sự gièm pha nói xấu, bé Hồng không vì thế mà không còn yêu thương mẹ

- Tâm trạng đau đớn, uất ức của chú bé dâng đến cực điểm khi nghe người cô cứ tươi cười kể về tình cảnh tội nghiệp của mẹ mình.

- Tình yêu thương mẹ của bé Hồng đặc biệt vì nó luôn bị thử thách trong cảnh ngộ

éo le Nó giản dị, chân thành, hầu như không vì mong được đền đáp: “Mặc dầu

- Bé Hồng – ngọn lửa không khi nào tắt đi trong trái tim khát khao hạnh phúc bên

mẹ hiền

- Tình cảm của bé Hồng đối với người mẹ bất hạnh không chỉ là tình thương mà

còn được thể hiện sâu sắc ở cảm giác sung sướng cực điểm khi bé gặp mẹ và sống trong lòng mẹ.

 Bé Hồng là hình ảnh một tuổi thơ nhiều bất hạnh nhưng vẫn tỏa sáng một trái tim thương yêu sâu sắc, để lại ấn tượng xúc động trong lòng người đọc.

III Đặc sắc nghệ thuật:

- Đoạn trích tiêu biểu cho bút pháp đậm chất trữ tình của văn Nguyên Hồng.

-Sâu sắc và tinh tế trong việc diễn tả tâm lí nhân vật.

-Kết hợp khéo léo giữa kể, tả,bộc lộ cảm xúc.

-Các hình ảnh so sánh đặc sắc giàu sức gợi cảm.

IV LUYỆN TẬP

DẠNG BÀI TẬP ĐỌC HIỂU.

Bài tập 1: Đọc ngữ liệu sau và trả lời các câu hỏi bên dưới:

“Mẹ tôi lấy vạt áo nâu thấm nước mắt cho tôi rồi xốc nách tôi lên xe Đến bấy giờ tôi mới kịp nhận ra mẹ tôi không còm cõi xơ xác quá như cô tôi nhắc lại lời người họ nội của tôi Gương mặt mẹ tôi vẫn tươi sáng với đôi mắt trong và nước da mịn, làm nổi bật màu hồng của hai gò má Hay tại sự sung sướng bỗng được trông nhìn và ôm ấp cái hình hài máu mủ của mình

mà mẹ tôi lại tươi đẹp như thuở còn sung túc? Tôi ngồi trên đệm xe, đùi áp đùi mẹ tôi, đầu ngả vào cánh tay mẹ tôi, tôi thấy những cảm giác ấm áp đã bao lâu mất đi bỗng lại mơn man khắp da thịt Hơi quần áo mẹ tôi và những hơi thở ở khuôn miệng xinh xắn nhai trầu phả ra lúc đó thơm tho lạ thường.”

(Trong lòng mẹ – Nguyên Hồng, Ngữ văn 8, T1, NXB Giáo dục Việt Nam, 2011, tr.18)

Câu 1: Xác định phương thức biểu đạt chính trong đoạn văn trên.

Câu 2: Tìm các từ thuộc cùng một trường từ vựng trong đoạn trích trên và gọi tên trường từ vựng đó.

Trình bày tác dụng của các trường từ vựng em vừa tìm được.

Câu 3: Nội dung chính của đoạn văn là gì?

Câu 4:Vì sao bé Hồng vô cùng sung sướng, hạnh phúc khi được ngồi trong vòng tay dịu dàng của mẹ.

Câu 5: Từ nội dung của đoạn trích trên, em hãy viết một đoạn văn bày tỏ tình yêu của em đối với mẹ.

GỢI Ý

Câu 1: Phương thức biểu đạt chính : Tự sự

Câu 2: + Các từ: “mặt”, “mắt”, “da”, “gò má”, “đùi”, “đầu”, “cánh tay”, “miệng” cùng một

trường chỉ bộ phận cơ thể người

+ Các từ: “trông nhìn”, “ôm ấp”, “ngồi”, “áp”, “ngả”, “thấy”, “thở”, “nhai” cùng một trường

chỉ hoạt động của con người

+ Các từ: “sung sướng”, “ấm áp” cùng một trường chỉ trạng thái của con người.

Tác dụng:Tác giả sử dụng các từ thuộc các trường từ vựng đó nhằm diễn tả những cảm nhận,

hành động và niềm sung sướng, hạnh phúc tột cùng của bé Hồng khi được ngồi trong lòng mẹ và cảm nhận sự ấm áp của tình mẫu tử

Câu 3: - Nội dung chính : Tấm lòng yêu thương mẹ vô bờ bến của chú bé Hồng và niềm vui

sướng của chú khi được gặp lại mẹ

Câu 4: Bé Hồng vô cùng sung sướng, hạnh phúc khi được ngồi trong vòng tay dịu dàng của mẹ là

vì:

- Cảm giác sung sướng đến mê li, rạo rực cả người khi được hít thở trong bầu không khí của tình mẫu tử tuyệt vời

- Tất cả mọi giác quan của Hồng đều thức dạy và mở ra để cảm nhận tận cùng những cảm giác

rạo rực, sung sướng cực điểm khi được ngồi trong vòng tay dịu dàng của mẹ.

Câu 5: Viết đoạn văn

Gợi ý:

Mở đoạn: Viết câu chủ đề : giới thiệu tầm quan trọng của mẹ trong cuộc đời mỗi con người.

Thân đoạn:

* Vai trò ý nghĩa của mẹ với con cái và gia đình (trả lời câu hỏi: Vì sao phải yêu thương mẹ?)

- Sinh ra mình, cho mình cuộc sống hôm nay.

- Mẹ là niềm hạnh phúc mà con có được, là người phụ nữ chịu thương chịu khó nhất, là người phải gồng mình gánh vác gia đình,

là người cho con ngưồn sống, cho con nghị lực, cho con mọi thứ tốt đẹp nhất trên đời…

- Niềm hạnh phúc lớn nhất cuộc đời của mỗi người là có mẹ và còn mẹ bên cạnh chúng ta.

- Tình yêu của mẹ là vô điều kiện sẽ không bao giờ mất đi dù cho con có làm bất cứ điều gì mẹ cũng không trách.

* Cách thể hiện tình yêu thương mẹ:

- Kể một số việc làm và hành động của em thể hiện tình yêu với mẹ: Giúp đỡ mẹ làm công việc nhà những lúc bố mẹ mệt hoặc ốm đau; tích cực học tập, rèn luyện, tu dưỡng đạo đức, nhân cách,…

- Ai còn mẹ xin đừng làm mẹ khóc vì với riêng bản thân em mẹ là điều tuyệt vời nhất và là niềm hạnh phúc to lớn nhất mà em

có được.

* Phê phán những đứa con bất hiếu, làm cho cha mẹ buồn.

Kết đoạn: Khẳng định lại ýn ghĩa, sự thiêng liêng của mẹ - tình mẫu tử và rút ra bài học cho bản thân.

TỨC NƯỚC VỠ BỜ (TẮT ĐÈN)

NGÔ TẤT TỐ

I Khái quát.

1 Tác giả

2 Tác phẩm

a Xuất xứ: “Đoạn trích Tưc nước vỡ bờ” trích chương 18 của tiểu thuyết “Tắt đèn” nổi tiếng

của văn học hiện thực phê phán Việt Nam giai đoạn 1930- 1945

b Nhan đề đoạn trích:

- “Tức nước vỡ bờ” – “con giun xéo lắm cũng quằn”, “già néo đứt dây” là một thành ngữ dân

gian

+ “Tức” chỉ trạng thái bên trong bị dồn nén đầy chặt quá đến mức muốn bung ra Câu thành ngữ

có ý nghĩa chỉ sự chèn ép, áp bức quá sẽ khiến người ta phải vùng lên chống đối phản kháng lại Câu thành ngữ nêu lên một quy luật của tự nhiên mà lại có ý nghĩa xã hội sâu sắc, thâm thuý vô cùng

+ Nhan đề đoạn trích còn toát lên chân lí: con đường sống của quần chúng bị áp bức chỉ có thể là con đường đấu tranh để tự giải phóng, không có con đường nào khác