Người thực hiện Lê Thị Trà 16 I PHẦN MỞ ĐẦU Với mục tiêu của giáo dục phổ thông hiện nay là giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản, phát triển.
Trang 1I PHẦN MỞ ĐẦU
Với mục tiêu của giáo dục phổ thông hiện nay là giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo, hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, … Ngoài nhiệm vụ truyền thụ tri thức là nhiệm vụ chung của toàn thể giáo viên trong nhà trường thì nhiệm vụ giáo dục đạo đức, nhân cách cho học sinh lại là trách nhiệm chính của người giáo viên làm công tác chủ nhiệm lớp Để đạt được mục tiêu đó, cần nâng cao hiệu quả công tác chủ nhiệm lớp của giáo viên
Mặt khác trong xã hội hiện nay, tình trạng đạo đức học sinh có một số biểu hiện xuống cấp đáng lo ngại Thế nhưng, số giáo viên có kinh nghiệm làm công tác chủ nhiệm ở các đơn vị trường học còn ít, không đủ trang trải cho các lớp học Thực trạng đó dẫn đến một số tồn tại trong công tác chủ nhiệm như: không kịp thời ngăn chặn các biểu hiện vi phạm kỉ luật của học sinh khi vụ việc mới bắt đầu manh nha, cách xử lí học sinh vi phạm còn thiếu tính sư phạm, dễ vi phạm đạo đức nhà giáo, xúc phạm nhân phẩm học sinh, đồng thời gây phản ứng đối với phụ huynh Vì vậy làm thế nào để nâng cao chất lượng công tác chủ nhiệm là điều trăn trở của không ít giáo viên làm công tác chủ nhiệm
Hơn nữa, xuất phát từ thực tế bản thân khi mới nhận lớp chủ nhiệm, là lớp
có nhiều học sinh cá biệt, chưa ngoan, lười học, được coi là lớp không có thiện cảm trong mắt các giáo viên bộ môn, điểm tổng kết thi đua của lớp xếp loại yếu trong toàn trường Trước tình trạng đó, bằng kinh nghiệm nhiều năm làm công tác chủ nhiệm tôi đã tìm giải pháp nhằm đưa lớp chủ nhiệm tiến bộ hơn trong học tập và các phong trào thi đua, với mong muốn học trò của mình
là những con ngoan trò giỏi, tài đức vẹn toàn để sau này lớn lên các em trở thành những người công dân có ích cho xã hội
Vì lí do trên tôi chọn sáng kiến “Một số biện pháp góp phần nâng cao công tác chủ nhiệm lớp” Hy vọng rằng với những kinh nghiệm rút ra từ thực
Trang 2tiễn của bản thân sẽ góp phần nâng cao chất lượng công tác chủ nhiệm lớp ở Trường THCS Phổ Thạnh
Trang 3II.NỘI DUNG
1 Thời gian thực hiện
- Sáng kiến kinh nghiệm tiến hành nghiên cứu từ tháng 9/2019 đến tháng 7/2020 (năm học 2019 – 2020) tại trường THCS Phổ Thạnh
- Bản thân tôi chọn lớp mình đang chủ nhiệm là lớp 7/2 tại trường Trung học
cơ sở Phổ Thạnh, huyện Đức Phổ, tỉnh Quảng Ngãi làm đối tượng nghiên cứu
vì lớp có đủ điều kiện thuận lợi cho việc vận dụng sáng kiến
2 Đánh giá thực trạng
a) Kết quả đạt được
Cuối học kì I, năm học 2018-2019, sau thời gian nghỉ thai sản, bản thân tôi được phân công chủ nhiệm lớp 6/2 với kết quả tổng kết xếp loại thi đua của lớp đạt loại yếu, thành tích học tập và phong trào thấp, lớp có nhiều học sinh cá biệt, ít vâng lời, chưa tích cực trong học tập Bên cạnh đó, trong lớp vẫn có những học sinh ngoan, chăm học, ban cán sự lớp năng động, có trách nhiệm Sau một thời gian nhiệt tình, chăm lo cho công tác chủ nhiệm, đến cuối năm học 2018 – 2019, lớp 6/2 đạt kết quả tổng kết xếp loại thi đua loại trung bình và kết quả học tập, hạnh kiểm của lớp có tăng lên như sau:
Tỉ lệ (%) 2,9 20,0 57,1 20,0 0
Tỉ lệ (%) 34,3 54,3 11,4 0 0
Qua khảo sát đầu năm học 2019-2020 về tinh thần tham một số hoạt động, phong trào được kết quả cụ thể như sau:
Tổng số
học sinh
Tích cực, tự giác Tham gia khi chỉ
định, giám sát
Đùn đẩy, tìm cách lẩn tránh
Trang 435 7 20,0 10 28,6 18 51,4 Kết quả khảo sát cho thấy một số học sinh trong lớp dù ít nhưng đã có tinh thần tự giác, tích cực tham gia các phong trào của lớp, chủ yếu là ban cán
sự lớp và các tổ trưởng
b) Những mặt còn hạn chế
Như vậy, so với cuối học kì I, xếp loại thi đua của lớp từ yếu lên trung bình, kết quả học tập và hạnh kiểm của lớp có tăng lên tuy nhiên không đáng
kể, số học sinh xếp hạnh kiểm trung bình còn nhiều, hạnh kiểm tốt chưa cao Chỉ có 01 học sinh giỏi, số học sinh khá còn ít, học sinh yếu còn nhiều
Từ kết quả khảo sát trên tôi nhận thấy các em học sinh ở lớp 7/2 mà tôi chủ nhiệm hầu như chưa thực sự có tinh thần tham gia các phong trào, các hoạt động của trường một cách tích cực, chưa tự giác, còn mang tính ép buộc, nhiều em đùn đẩy, né tránh khi tham gia phong trào cũng như lao động
Điều đáng lo ngại hơn là ngày nay đang bùng nổ mạng xã hội nên các em
dễ bị lôi kéo, ảnh hưởng bởi những thói hư, tật xấu Một trong những nguyên nhân dẫn đến một bộ phận học sinh trong lớp tôi chủ nhiệm cúp tiết chơi game; vắng học nhiều lần không lí do, bạo lực học đường; thái độ vô lễ với với thầy cô…
c) Nguyên nhân đạt được và nguyên nhân hạn chế
* Nguyên nhân đạt được
- Được lãnh đạo nhà trường luôn quan tâm, chỉ đạo, sát sao đến công tác chủ nhiệm và giáo dục đạo đức học sinh, các bộ phận trong nhà trường tạo điều kiện giúp đỡ để hoàn thành công tác chủ nhiệm
- Nhà trường sử dụng phần mềm quản lí nhà trường SMAS phục vụ việc liên lạc với phụ huynh học sinh nhanh chóng, kịp thời
- Ban chấp hành chi hội cha mẹ học sinh lớp nhiệt tình, luôn phối hợp tốt với giáo viên chủ nhiệm trong việc giáo dục học sinh
- Đội ngũ thầy cô giáo bộ môn dày kinh nghiệm, chuyên môn vững vàng
Trang 5- Một số phụ huynh học sinh quan tâm đến việc giáo dục con em, tạo điều kiện để các em học tập và tham gia các hoạt động của nhà trường, của lớp
- Thời gian học văn hóa ở trường chỉ một buổi, thời gian còn lại các em tự học, thuận tiện để tham gia các hoạt động ngoại khóa, thể dục thể thao
* Nguyên nhân hạn chế
- Các tệ nạn xã hội và mặt tiêu cực của cơ chế thị trường đang ảnh hưởng xấu từng ngày từng giờ đối với môi trường giáo dục Sự phát triển của các mạng
xã hội như facebook, youtube, Tik Tok, … hấp dẫn, thu hút các em hơn việc học, kết hợp với việc phụ huynh cho sử dụng điện thoại thông minh sai mục đích, không kiểm soát dẫn đến bắt chước các hành vi tiêu cực trên mạng xã hội, ảnh hưởng đến thành tích học tập và sự phát triển toàn diện của các em
- Do địa bàn phường Phổ Thạnh là vùng biển, phần lớn các hộ gia đình chủ yếu làm kinh tế biển: cha thì đi biển thường xuyên vắng nhà, mẹ chủ yếu nội trợ, làm việc ở bến hoặc thường xuyên đi bán cá xa nhà gửi con cho ông bà nên không quản lí được các em Nhiều gia đình chỉ quan tâm đến việc kiếm tiền để đáp ứng các yêu cầu vật chất cho con em ít quan tâm giáo dục đạo đức cho các em
- Vì thời lượng tiết dạy gói gọn trong 45 phút nên giáo viên bộ môn chỉ chú trọng đến dạy chữ ít kết hợp dạy chữ với dạy người trong giờ lên lớp
- Trong quá trình làm công tác chủ nhiệm tại lớp, điều mà tôi nhận thấy là nhận thức về động cơ học tập của các em còn rất thấp
Trang 6III.GIẢI PHÁP THỰC HIỆN
1 Căn cứ thực hiện
- Luật giáo dục, chiến lược triển giáo dục giai đoạn 2011 – 2020, Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI “Về đổi mới căn bản, toàn diện về giáo dục đào tạo đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế”
- Mục tiêu của giáo dục phổ thông
- Đặc điểm tâm sinh lí học sinh THCS
- Phương hướng nhiệm vụ năm học của Nhà trường
2 Nội dung, giải pháp và cách thực hiện
a) Nội dung, phương pháp
- Áp dụng một số biện pháp góp phần nâng cao chất lượng công tác chủ nhiệm lớp
- Lớp thực hiện: học sinh lớp 7/2 trường THCS Phổ Thạnh – Đức Phổ – Quảng Ngãi
- Thiết kế nghiên cứu:
Đối chứng (Kết quả xếp loại hạnh kiểm, học lực học
sinh năm học 2018 – 2019 và kết quả khảo sát tinh
thần tham gia một số hoạt động của học sinh đầu
năm học 2019 – 2020)
Không áp dụng sáng
kiến
Thực nghiệm (Kết quả xếp loại hạnh kiểm, học lực
học sinh và kết quả khảo một số hoạt động của học
sinh cuối năm học 2019 – 2020)
Áp dụng sáng kiến
- Phương pháp tiến hành:
+ Phương pháp đàm thoại
+ Phương pháp quan sát
+ Phương pháp lập kế hoạch
+ Phương pháp điều tra, thực nghiệm, khảo sát và phân tích tổng hợp
+ Kiểm tra, đánh giá kết quả của học sinh sau khi thực nghiệm chủ nhiệm
Trang 7b) Giải pháp thực hiện
- Tìm hiểu, nắm bắt tình hình học sinh
Lớp tôi chủ nhiệm có 35 học sinh, là một lớp có rất nhiều em thường xuyên vi phạm nội quy, ham chơi game, lười học, hay bỏ tiết, nghỉ học không
có lí do, có học sinh cô lễ với giáo viên và có 7 học sinh thi lại ở lớp 6 được lên lớp
Tuy đã có thông tin cũ của năm học trước, nhưng nhiều thông tin về học sinh không còn chính xác, không còn phù hợp nên tôi không sao chép, sử dụng lại mà phải điều tra lại để cập nhật qua hồ sơ học sinh từ năm học trước, phát phiếu điều tra, thăm nhà học sinh Trước hết tôi tìm hiểu hoàn cảnh và những thay đổi, tác động của gia đình đến học sinh; đặc điểm của từng em (trình độ nhận thức, tư duy ở mỗi em (thông minh, nhanh nhẹn, chậm chạp) trong học tập, vui chơi, giao tiếp; sức khỏe, năng lực hoạt động, năng khiếu,
sở thích nguyện vọng, quan hệ bạn bè, xã hội, …)
GVCN phải là người nắm rõ đặc điểm tâm lí, mặt mạnh yếu và hoàn cảnh gia đình của từng học sinh Có như thế sẽ thuận lợi cho GV trong việc phân công nhiệm vụ và giáo dục sẽ đạt hiệu quả cao hơn Việc tìm hiểu và phân loại HS phải được thực hiện thường xuyên, liên tục, có thể chia làm nhiều giai đoạn để có những biện pháp tác động giáo dục phù hợp
Ngoài ra cần lọc ra được các HS có hoàn cảnh khó khăn cần được quan tâm giúp đỡ Các học sinh có cùng sở thích bộ môn để kịp thời điều chỉnh, khuyến khích các em học tập, tạo các nhóm bộ môn, “đôi bạn cùng tiến” để giúp đỡ nhau trong học tập
Các giai đoạn tiếp theo tôi cập nhật các thay đổi và sự tiến bộ của học sinh theo thời gian để điều chỉnh tác động phù hợp hơn
- Giáo dục đạo đức học sinh phải thường xuyên liên tục thông qua sinh hoạt 15 phút đầu giờ, sinh hoạt chủ nhiệm, hoạt động ngoài giờ lên lớp, lao động, hoạt động ngoại khóa.
Việc giáo dục các em phải thường xuyên liên tục nhằm nhắc nhở các em trong các buổi đầu chưa đi vào nề nếp, ví dụ như sinh hoạt 15 phút đầu giờ,
Trang 8những buổi đầu học kì, sau khoảng thời gian nghỉ học, giáo viên chủ nhiệm cần giám sát, tham gia sinh hoạt cùng các em để buổi sinh hoạt đi vào nề nếp Nội dung, hình thức tổ chức các buổi sinh hoạt lớp, hoạt động ngoài giờ lên lớp cần đầu tư, thu hút, lôi cuốn học sinh để có hiệu quả giáo dục cao Ví
dụ, trong các buổi sinh hoạt tập thể lớp, ngoại khóa, tôi chủ động tổ chức cho học sinh thảo luận, tranh luận về một chủ đề thiết thực nào đó để giáo dục phẩm chất đạo đức và kỹ năng sống cho các em qua những câu truyện kể được sưu tầm qua báo, qua đài, qua sách vở, bằng con người thật việc thật, qua thực tế cuộc sống hàng ngày, mỗi ngày một ít để giáo dục cho các em Hoặc tổ chức các hoạt động trải nghiệm sáng tạo cho các em như làm các sản phẩm tái chế từ rác thải, trang trí lớp học,…
Những buổi lao động, hoạt động ngoài giờ lên lớp, thi làm báo tường… rất dễ dàng tạo điều kiện để cô trò gần gũi nhau hơn, hiểu nhau hơn Tôi hướng dẫn cặn kẽ công việc để các em tự tin phát huy khả năng của mình Trong quá trình thực hiện nhiệm vụ được giao các em sẽ không tránh khỏi những sai sót thay vì nhăn nhó, la rầy tôi nhẹ nhàng nhắc nhở, hướng dẫn lại
Có như vậy mới giúp các em rút ra được kinh nghiệm, tự tin hơn Đặc biệt trong lao động ngoài việc hướng dẫn, phân công công việc nặng nhọc, khó khăn tôi cùng chia sẽ với các em Thử hỏi có mấy học sinh đứng chơi, không chịu lao động trong khi thấy cô chủ nhiệm đang làm? Giáo viên, cùng lao động với các em vừa tạo nên không khí sôi nổi trong buổi lao động, vừa giáo dục các tính tích cực, không lánh nặng tìm nhẹ trong lao động
- Tổ chức các hoạt động phát huy năng khiếu của học sinh
Ngoài hoạt động học tập, kết hợp với Đoàn, Đội tôi tổ chức cho học sinh của lớp mình tham gia các hoạt động phát huy năng khiếu của học sinh như tổ chức một trò chơi, vẽ tranh theo chủ đề, kể chuyện, múa hát, trình bày một sản phẩm khéo tay, các hoạt động thể thao … thông qua các giờ sinh hoạt lớp, hoạt động ngoài giờ lên lớp, tổ chức các phong trào thi đua giữa các tổ, hoạt động ngoại khóa hoặc các phong trào của trường tổ chức: làm báo tường, vui hội trăng rằm, làm bảng nội quy lớp học, …
Trang 9Đặc biệt đối với các học sinh có học lực yếu kém, học sinh chưa ngoan tôi khuyến khích các em tham gia để các em không còn thấy mặc cảm, hòa nhập với tập thể, có vị trí nhất định trong lớp để từ đó các em có động lực phấn đấu vươn lên trong học tập và rèn luyện Đồng thời đảm bảo phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu cho các em cùng với sự chăm lo phát triển toàn diện nhân cách học sinh Sau khi tổ chức các hoạt động tôi tổ chức đánh giá, tổng kết từng hoạt động, phong trào và rút kinh nghiệm: chú trọng khen và động viên đúng lúc kịp thời từng cá nhân để các em rút kinh nghiệm và phát huy các thành tích tốt
- Vận dụng yếu tố tâm lí trong giáo dục học sinh
Giáo viên chủ nhiệm phải biết khen đúng lúc, tạo cơ hội để các em được khen, gầy dựng niềm tin cho các em, nhất là các học sinh học lực yếu và chưa ngoan Thầy, cô giáo phải biết khuyến khích, nâng đỡ các em, tạo cho các em
có niềm tin vào bản thân mình, sự tự tin trong con người các em chính là những ngọn lửa mạnh mẽ thúc đẩy cho các em tiến bộ
Khi xử lí các vụ việc, cần hài hòa giữ tình và lý, không nên áp đặt, răn đe buộc các em miễn cưỡng chấp hành, đặt biệt không được nóng vội, không nên
xử phạt mà thiếu sự bao dung cần thiết
Ví dụ học sinh đến lớp muộn vì phải giúp đỡ người gặp nạn trên đường đi học, nếu giáo viên chủ nhiệm phê bình ngay vì thiếu ý thức kỷ luật khi em vừa vào lớp là không nên Tôi sẽ mời em vào lớp học, đến giờ sinh hoạt lớp sẽ tìm hiểu rõ nguyên nhân để có biện pháp tác động thích hợp Chẳng hạn: nhắc nhở nhẹ và phân công học sinh ở gần nhà đến rủ đi học hoặc đi học sớm hơn
5 – 10 phút nếu xe hư giữa đường hoặc giúp đỡ người gặp nạn
Việc không đáng khen mà khen cũng gây tác động không tốt, không đáng phê bình mà phê bình thì sẽ gây cho học sinh thiếu lòng tin, bi quan, hậm hực
Có thể dùng quan hệ tập thể, dư luận lành mạnh của tập thể tác động, chi phối nhận thức thái độ, tình cảm, hành vi của mỗi cá nhân Qua dư luận và truyền
Trang 10thống của tập thể, vì danh dự của tập thể mỗi học sinh tự điều chỉnh thái độ, hành vi của bản thân
Đối với học sinh cá biệt, khi giáo dục các em tôi tìm hiểu rõ nguyên nhân sâu xa dẫn đến “sự cá biệt” của các em, dựa trên đặc điểm chung (về lứa tuổi, giới tính, thời đại, …) và đặc điểm riêng (hoàn cảnh gia đình, tính cách, …) của học sinh, cùng các em chia sẻ, tháo gở những khó khăn, bế tắc, vướng mắc một cách chân tình; từ đó cảm hóa, khơi dậy lòng tự trọng của các em, giúp các em thay đổi những suy nghĩ, niềm tin sai lệch dẫn đến hành vi tiêu cực; tin tưởng, mạnh dạn bố trí, giao việc thích hợp và tạo điều kiện thuận lợi cho các em hoàn thành, để các em thấy được vai trò của mình trong tập thể và nhận thấy rằng mình không bị lạc lỏng, không bị bỏ rơi Qua đó đánh giá, động viên, khích lệ để các em phấn đấu trở thành học sinh ngoan
- Định hướng dư luận lành mạnh trong tập thể lớp
Ngày nay, các em đang có sự thay đổi lớn trong đời sống tâm lý như nhu cầu được tự do, tự lập cao, còn có những thay đổi do tác động của môi trường sống trong đó phải nói đến ảnh hưởng của mạng xã hội, nếu không được gia đình và nhà trường mà trước hết là giáo viên chủ nhiệm quan tâm, định hướng
sẽ nảy sinh hành vi lệch chuẩn, dẫn đến hiện tượng “khó dạy” ở các em Vì thế giáo viên chủ nhiệm cần định hướng dư luận lành mạnh trong tập thể lớp
Đó là các dư luận cổ vũ cho những tấm gương học tập, rèn luyện tốt, cổ vũ cho những giá trị đạo đức, thẫm mỹ phù hợp, phê phán thái độ vô trách nhiệm đối với học tập, đối với người xung quanh của một bộ phận học sinh… Cần coi tập thể vừa là môi trường giáo dục vừa là phương tiện giáo dục học sinh Ảnh hưởng của tập thể đến cá nhân học sinh rất lớn, nhất là khi tập thể lớp đã hình thành dư luận lành mạnh Dùng dư luận lành mạnh của tập thể lớp để điều chỉnh hành vi của cá nhân, từ đó giúp các em tiến bộ, tích cực hơn
- Thường xuyên tháo gỡ những tình huống “xung đột” trong các nhóm học sinh
Những tình huống “xung đột” trong các nhóm học sinh có khi chỉ bắt nguồn từ những lí do rất đơn giản của tuổi học trò như bạn chơi trội hơn
