Câu hỏi 2: Trình bầy các khái niệm: môi trường, môi trường sống, môi trường sống của con người và hệ sinh thái.. Câu hỏi 3: Trình bầy những đặc trưng cơ bản của hệ thống môi trường và
Trang 1Câu hỏi 1: Trình bầy đối tượng, nhiệm vụ và phương pháp
nghiên cứu môn kinh tế môi trường
Câu hỏi 2: Trình bầy các khái niệm: môi trường, môi
trường sống, môi trường sống của con người và hệ sinh thái
Giữa các khái niệm đó có gì giống nhau, khác nhau?
Câu hỏi 3: Trình bầy những đặc trưng cơ bản của hệ
thống môi trường và các cách phân loại môi trường
Câu hỏi 4: Trình bầy khái niệm, cách phân loại tài
nguyên thiên nhiên Phân loại tài nguyên thiên nhiên theo khả
năng phục hồi và không phục hồi có ý nghĩa thực tiễn gì?
Câu hỏi 5: Trình bầy các khái niệm: ô nhiễm môi trường,
suy thoái môi trường và sự cố môi trường Cho ví dụ
Câu hỏi 6: Trình bầy các khái niệm: phát triển kinh tế,
tăng trưởng kinh tế Chúng khác nhau ở những chỗ nào?
Câu hỏi 7: Phân tích những ưu điểm và nhược điểm của
các mô hình phát triển kinh tế đã tồn tại trong lịch sử Chúng
đã có ảnh hưởng như thế nào đến việc bảo vệ môi trường?
Câu hỏi 8: Trình bầy mô hình phát triển kinh tế của Việt
Nam từ sau Đại hội VI của Đảng Quan điểm bảo vệ môi trường được thể hiện như thế nào trong văn kiện Đại hội VIII của Đảng
Câu hỏi 9: Trình bầy khái niệm "phát triển bền vững" và
các chỉ số phản ánh sự phát triển bền vững
Câu hỏi 10: Phân tích những nhận thức (cũ và mới) về
mối quan hệ giữa phát triển và môi trường Tại sao chất lượng cuộc sống phải được tạo nên bởi 3 cực: kinh tế, xã hội và môi trường?
Câu hỏi 11: Dựa vào mô hình 1.5 ở trang 23 của giáo
trình kinh tế môi trường hãy chứng minh rằng môi trường là một hệ thống mở
Câu hỏi 12: Ngoại ứng là gì và bao gồm những loại nào?
Tại sao lại nói ngoại ứng là một trong những nguyên nhân gây
ra sự thất bại của thị trường? Dùng đồ thị để phân tích cho trường hợp: a) Ngoại ứng tiêu cực, b) Ngoại ứng tích cực
Trang 2WWW.TAILIEUHOC.TK
WWW.TAILIEUHOC.TK
Câu hỏi 13: Hàng hoá công cộng là gì? Tại sao lại nói
hàng hoá công cộng là một trong những nguyên nhân gây ra sự
thất bại của thị trường
Câu hỏi 14: Khi nào thì chất lượng môi trường trở thành
hàng hoá? Tại sao lại nói chất lượng môi trường là hàng hoá
công cộng?
Câu hỏi 15: Thế nào là chuẩn mức thải, lệ phí thải? Cho
ví dụ
Câu hỏi 16: Khi nào thì người ta ưa thích lệ phí thải hơn
chuẩn mức thải? Cho ví dụ
Câu hỏi 17: Khi nào thì người ta ưa thích chuẩn mức thải
hơn lệ phí thải? Cho ví dụ
Câu hỏi 18: Thế nào là giấy phép xả thải có thể chuyển
nhượng? Cho ví dụ
Câu hỏi 19: Thế nào là quyền sở hữu tài sản? Dùng đô thị
để phân tích sự vận hành của mô hình mặc cả ô nhiễm trong
nền kinh tế thị trường Phát biểu định lý Coase và phân tích
những hạn chế của nó
Câu hỏi 20: Thế nào là giải pháp kiện đòi bồi thường?
Giải pháp đó khác với thuế môi trường ở chỗ nào?
Câu hỏi 21: Khi nào thì việc khai thác nguồn tài nguyên
sở hữu chung có hiệu quả và khi nào thì không có hiệu quả? Cho các ví dụ
Câu hỏi 22: Tại sao lại nói hàng hoá công cộng là phí
chuyên hữu và phí kình địch? Cho 3 ví dụ về hàng hoá chất lượng môi trường mang tính chất đó
Câu hỏi 23: Đánh giá tác động môi trường là gì? Có tầm
quan trọng như thế nào? Những đối tượng nào của hoạt động phát triển cần được Đánh giá tác động môi trường ?
Câu hỏi 24: Thế nào là phân tích chi phí - lợi ích mở
rộng? Nêu trình tự tiến hành, ưu điểm, nhược điểm của phương pháp đó
Câu hỏi 25: Trình bầy các nguyên tắc cơ bản của phân
tích kinh tế - tài chính đối với một dự án phát triển Các chỉ tiêu chủ yếu nào được dùng để đánh giá sự phân tích kinh tế - tài chính?
Câu hỏi 26: Phân tích sự cần thiết và nội dung của công
tác quản lý Nhà nước đối với môi trường
Câu hỏi 27: Trình bầy các công cụ luật pháp đang được
sử dụng để quản lý môi trường trên thế giới và ở Việt Nam
Trang 3WWW.TAILIEUHOC.TK
Câu hỏi 28: Trình bầy các công cụ kinh tế đang được sử
dụng để quản lý môi trường trên thế giới và ở Việt Nam
Câu hỏi 29: Các cơ quan chủ yếu nào có chức năng quản
lý Nhà nước về môi trường? Nhiệm vụ của các cơ quan đó là
gì?
Câu hỏi 30: Thuế Pigou tối ưu là gì? Nêu cách tính thuế
Pigou Cho ví dụ bằng tính toán cụ thể (với một hàm thiệt hại
giả định) Tại sao có thể nói ở mức sản xuất cân bằng tối ưu xã
hội thì sẽ có mức ô nhiễm tối ưu?
Câu hỏi 31: Trình bầy những vấn đề môi trường toàn cầu
cấp bách nhất hiện nay Nêu phương hướng giải quyết những
vấn đề đó trong tương lai gần
Câu hỏi 32: Trình bầy những vấn đề môi trường cấp bách
nhất hiện nay ở Việt Nam Nêu phương hướng giải quyết những
vấn đề đó trong tương lai gần
chủ nhiệm bộ môn
GS.TS Đặng Như Toàn
kinh tế môi trường Câu hỏi 1: Trình bầy đối tượng, nhiệm vụ và phương pháp nghiên cứu môn kinh tế môi
trường
1 Đối tượng:
Kinh tế môi trường là một môn khoa học nghiên cứu mối quan hệ tương tác, phụ thuộc và quy định lẫn nhau giữa kinh tế
Trang 4WWW.TAILIEUHOC.TK
WWW.TAILIEUHOC.TK
và môi trường, nhằm đảm bảo một sự phát triển ổn định, liên
tục, bền vững trên cơ sở bảo vệ môi trường và lấy con người
làm trung tâm
2 Nhiệm vụ:
- Trang bị những cơ sở phương pháp luận và phương pháp
nghiên cứu mối quan hệ biện chứng giữa phát triển kinh tế và
bảo vệ môi trường
- Đánh giá những tác động tích cực và tiêu cực của các
hoạt động phát triển kinh tế và xã hội đến môi trường
- Góp phần thẩm định các chương trình, kế hoạch, dự án
phát triển thông qua phân tích chi phí - lợi ích
- Góp phần hoạch định các chính sách và chiến lược phát
triển
- Nâng cao nhận thức về môi trường, về mối quan hệ chặt
chẽ, phụ thuộc và quy định lẫn nhau giữa phát triển và môi
trường để mọi cá nhân, mọi cộng đồng có hành vi đúng đắn vì
- Phương pháp mô hình hoá toán kinh tế
- Phương pháp đánh giá tác động môi trường
- Phương pháp phân tích chi phí - lợi ích
Câu hỏi 2: Trình bầy các khái niệm: môi
trường, môi trường sống, môi trường sống của con người và hệ sinh thái Giữa các khái niệm đó có gì giống nhau,khác nhau?
- Môi trường bao quanh là khung cảnh của lao động, của cuộc sống riêng tư và nghỉ ngơi của con người, trong đó môi trường tự nhiên là cơ sở cần thiết cho sự sinh tồn của nhân loại
- Môi trường là những vật thể vật lý và sinh học bao quanh loài người
Trang 5WWW.TAILIEUHOC.TK
- Môi trường là tổng hợp ở một thời điểm nhất định các
trạng huống vật lý, hoá học, sinh học và các ếu tố xã hội có khả
năng gây ra một tác động trực tiếp hay gián tiếp, tức thời hay
theo kỳ hạn, đối với các sinh vật hay đối với các hoạt động của
con người
- Môi trường là toàn bộ các hệ thống tự nhiên và các hệ
thống do con người tạo ra xung quanh mình, trong đó con
người sinh sống và bằng lao động của mình đã khai thác các tài
nguyên thiên nhiên hoặc nhân tạo nhằm thoả mãn các nhu cầu
của con người
- Môi trường là một nơi chốn trong số các nơi chốn nhưng
có thể là một nơi chốn đáng chú ý, thể hiện các mầu sắc xã hội
của một thời kỳ hay một xã hội
- Môi trường là tất cả những gì bao quanh con người
- Môi trường bao gồm các yếu tố tự nhiên và yếu tố vật
chất nhân tạo, quan hệ mật thiết với nhau, bao quanh con
người, có ảnh hưởng tới đời sống, sản xuất, sự tồn tại phát triển
của con người và thiên nhiên
Có thể nói môi trường chính là tổng hợp các điều kiện bên
ngoài có ảnh hưởng đến một vật thể, một sự kiện
+ Môi trường sống là tổng hợp những điều kiện bên ngoài
có ảnh hưởng tới đời sống và sự phát triển của chúng
+ Môi trường sống của con người: là tổng hợp các điều kiện vật lý, hoá học, sinh học, xã hội bao quanh con người và
có ảnh hưởng tới sự sống và sự phát triển của từng cá nhân, từng cộng đồng và toàn bộ loài người trên hành tinh
+ Hệ sinh thái là hệ thống các quần thể sinh vật cùng sống
và cùng phát triển trong một môi trường nhất định, có quan hệ tương tác với nhau và với môi trường đó
* Sự giống nhau của các khái niệm với khái niệm môi trường:
Đều là một khái niệm cụ thể của khái niệm môi trường nói chung, liên quan đến môi trường
* Sự khác nhau của các khái niệm với khái niệm môi trường: khác nhau về quy mô, giới hạn, thành phần môi trường
- Ccs khái niệm này được cụ thể hoá từ khái niệm môi trường nói chung đối với từng đối tượng và mục đích nghiên cứu
+ Môi trường sống là cụ thể hoá đối với đối tượng là cơ thể sống
Trang 6WWW.TAILIEUHOC.TK
WWW.TAILIEUHOC.TK
+ Môi trường sống của con người là cụ thể hoá đối với đối
tượng là con người
+ Hệ sinh thái đối tượng là các quần thể sinh vật
Câu hỏi 3: Trình bầy những đặc trưng cơ bản
của hệ thống môi trường và các cách phân
loại môi trường
+ Những đặc trưng cơ bản của hệ thống môi trường:
- Tính cơ cấu (cấu trúc) phức tạp
Hệ thống môi trường bao gồm nhiều phần tử (thành phần)
hợp thành Csc phần tử đó có bản chất khác nhau (tự nhiên,
kinh tế, dân cư, xã hội) và bị chi phối bởi các quy luật khác
nhau đôi khi đối lập nhau
Cơ cấu của hệ môi trường được thể hiện chủ yếu ở cơ cấu
chức năng và cơ cấu bậc thang Theo chức năng người ta có thể
phân hệ môi trường ra vô số phân hệ Các phân hệ này có mối
quan hệ phụ thuộc qua lại với nhau thông qua quá trình trao đổi
với nhau về vật chất, năng lượng, thông tin
Do hệ thống môi trường là một thể thống nhất nên chỉ cần
thay đổi thành phần môi trường của một hệ thống là sẽ ảnh
hưởng dây chuyền đến các phân hệ khác
- Tínhđộng; hệ thống môi trường là một hệ thống động nên bất kỳ một sự thay đổi nào của hệ đều làm cho nó mất cân bằng ở trạng thái ban đầu và có xu hướng lập lại thế cân bằng mới Đó là bản chất của quá trình vận động và phát triển của hệ môi trường
- Tính mở: Môi trường là hệ thống mở, tất cả những phân
hệ của môi trường đều là những phân hệ mở cho nên các nguồn vật chất, năng lượng, thông tin từ phân hệ này có thể xâm nhập vào phân hệ khác
- Khả năng tự tổ chức và tự điều chỉnh Các phân hệ có khả năng tự tổ chức lại hoạt động của mình và tự điều chỉnh để thích ứng với những thay đổi bên ngoài theo quy luật tiến hoá của tự nhiên, quy luật đáu tranh sinh tồn, quy luật tự trừ để tiến tới trạng thái ổn định
* Các cách phân loại môi trường:
Tuỳ theo mục đích nghiên cứu và sử dụng mà có nhiều cách phân loại môi trường Có thể phân loại môi trường theo các dấu hiệu đặc trưng sau đây:
- Theo chức năng (thành phần)
- Theo quy mô
- Theo mức độ can thiệp của con người
Trang 7WWW.TAILIEUHOC.TK
- Theo mục đích nghiên cứu và sử dụng
Câu hỏi 4: Trình bầy khái niệm, cách phân loại
tài nguyên thiên nhiên Phân loại tài nguyên
thiên nhiên theo khả năng phục hồi và không
phục hồi có ý nghĩa thực tiễn gì ?
* Khái niệm tài nguyên:
Tài nguyên bao gồm tất cả các nguồn nguyên liệu, nhiên
liệu, năng lượng, thông tin trên trái đất, trong lòng đất, trong
không gian vũ trụ liên quan mà con người có thể sử dụng cho
mục đích tồn tại và phát triển của mình
* Phân loại tài nguyên:
Tài nguyên có thể được phân loại theo bản chất, theo mục
đích sử dụng, theo khả năng tái tạo và không tái tạo
- Theo bản chất có:
+ Tài nguyên thiên nhiên: Gắn liền với các yếu tố tự
nhiên: đất, nước, cây, thực vật, động vật
+ Tài nguyên nhân văn: Gắn liền với con người và các giá
trị (vật chất, tinh thần) do con người tạo ra trong quá trình phát
triển lâu dài của mình
- Phân loại theo mục đích sử dụng: Tài nguyên được phân thành dạng (thành phần)
+ Tài nguyên trong lòng đất + Yài nguyên sinh vật, khí hậu, đất đai, nước + Tài nguyên năng lượng (mặt trời, gió, thuỷ triều )
- Tài nguyên phân loại tính chất hóa học theo đặc tính hoá học
+ Tài nguyên vô cơ
+ Tài nguyên hữu cơ
- Tài nguyên phân loại theo khả năng phục hồi (tái tạo) + Tài nguyên hữu hạn :
Không có khả năng phục hồi : Quặng mỏ
Có khả năng phục hồi : nước, thổ nhưỡng, thực vật, động vật
+ Tài nguyên vô hạn: Năng lượng mặt trời, thuỷ triều, nhiệt năng trong lòng đất
* Phân loại tài nguyên thiên nhiên theo khả năng phục hồi
và không phục hồi có ý nghĩa thực tiễn: có kế hoạch, biện pháp
cụ thể để sử dụng, khai thác và sử dụng hợp lý nhất, đạt hiệu quả nhất các nguồn tài nguyên
Trang 8WWW.TAILIEUHOC.TK
WWW.TAILIEUHOC.TK
Câu hỏi 5: Trình bầy các khái niệm: ô nhiễm
môi trường, suy thoái môi trường và sự cố
môi trường Cho ví dụ
* Ô nhiễm môi trường: Là sự làm thay đổi tính chất của
môi trường bởi các chất gây ô nhiễm
Chất gây ô nhiễm là những chất độc hại được thải ra trong
sinh hoạt, trong quá trình sản xuất hay trong các hoạt động
khác Chất thải có thể ở dạng rắn, khí, lỏng hoặc các dạng
khác
* Suy thoái môi trường: Là sự làm thay đổi thành phần,
chất lượng môi trường một cách nghiêm trọng, làm thay đổi cơ
bản tính chất của môi trường và làm giảm khả năng tồn tại,
phát triển của sinh vật
Thành phần môi trường bao gồm: không khí, đất nước, âm
thanh, ánh sáng, lòng đất, núi rừng, sông, hồ, biển, sinh vật,
các hệ sinh thái khác, các khu dân cư, khu sản xuất, khu bảo
tồn thiên nhiên, cảnh quan thiên nhiên, danh lam thắng cảnh, di
tích lịch sử và các hình thái vật chất khác
Môi trường đất đai bị sử dụng lãng phí và đang bị suy
thoái do việc khai thác thiếu khoa học, đất đai bị xói mòn, trên
nền mất lớp mầu mỡ ở các đồi núi và vùng hạ lưu làm đất đai bị
cằn cồi gây nên hoang hoá các đồi trọc, diện tích đất trồng đồi trọc chiếm gần 1/3 diện tích cả nước
* Sự cố môi trường: Là các tai biến hoặc rủi ro xảy ra trong quá trình hoạt động của con người hoặc biến đổi bất thường của thiên nhiên gây suy thoái môi trường nghiêm trọng
Sự cố môi trường có thể xảy ra do:
- Bảo, lũ, lụt, hạn hán, nứt đất, động đất, trượt đất, sụt lở
đất, núi lửa phun, mưa axít, mưa đá, biến động khí hậu và thiên tai khác
- Hoả hoạn, cháy rừng, sự cố kỹ thuật gây nguy hại về môi trường của cơ sở sản xuất, kinh doanh, công trình kinh tế, khoa học, kỹ thuật, văn hoá, xã hội, an ninh, quốc phòng
- Sự cố trong tìm kiếm, thăm dò, khai thác và vận chuyển khoáng sản, dầu khí, sập hầm lò, phụt dầu, tràn dầu, vỡ đường ống dẫn dầu, dẫn khí, đắm tầu, sự cố tại cơ sở lọc hoá dầu và các cơ sở công nghiệp khác
- Sự cố trong lò phản ứng hạt nhân, nhà máy điện guyên
tử, nhà máy sản xuất, tái chế nhiên liệu hạt nhân, kho chứa chất phóng xạ
* Ví dụ về ô nhiễm môi trường:
Trang 9WWW.TAILIEUHOC.TK
Do sử dụng và khai thác dầu, do sử dụng chất nổ, ánh
sáng điện để khai thác thuỷ sản làm cho môi trường biển bắt
đầu có dấu hiệu bị ô nhiễm
Câu hỏi 6: Trình bầy các khái niệm: phát triển
kinh tế, tăng trưởng kinh tế Chúng khác
nhau ở những chỗ nào?
* Phát triển là tạo điều kiện cho con người sinh sống ở bất
kỳ ở nơi đâu trong một quốc gia hay trên cả hành tinh đều được
trường thọ và thoả mãn mọi nhu cầu về vật chất, văn hoá, tinh
thần, an ninh, không có bạo lực
- Phát triển kinh tế là yếu tố cơ bản, quan trọng nhất của
sự phát triển nói chung nhưng phát triển kinh tế không phải là
mục đích tự thân và cũng không thể là vô hạn Nó phải phục
vụ, thúc đẩy để đạt được các mục tiêu chung của sự phát triển
- Tăng trưởng kinh tế: Là việc mở rộng sản lượng quốc gia
Tăng trưởng kinh tế được đo bằng tốc độ và quy mô:
+ Tốc độ tăng trưởng được tính bằng tỷ lệ % thông qua
việc so sánh quy mô của hai thời kỳ Quy mô của thời kỳ sau
so với thời kỳ trước càng lớn thì tốc độ tăng trưởng càng nhanh
Nhưng không phải tốc độ tăng trưởng càng nhanh thì càng tốt
+ Trong nền kinh tế, sự tăng trưởng chung thể hiện ở tốc
độ tăng GNP và tốc độ tăng GDP, mà chúng lại phụ thuộc vào tốc độ tăng giá trị sản lượng, sản lượng thuần tuý của các ngành kinh tế Nhưng tốc độ tăng của các ngành lại khác nhau heo những tính quy luật nhất định Vì thế, trong từng thời kỳ, nếu không đảm bảo được các mối quan hệ có tính quy luật giữa các ngành, thì sẽ gây rối loạn trong nền kinh tế, hạn chế sự phát triển chung của nền kinh tế
* Sự khác nhau giữa tăng trưởng và tăng trưởng kinh tế: Tăng trưởng kinh tế chưa phải là phát triển kinh tế Tăng trưởng kinh tế chỉ là điều kiện cần của phát triển kinh tế Điều kiện đủ của phát triển kinh tế là trong quá trình tăng trưởng kinh tế phải
đảm bảo được tính cân đối, tính hiệu quả, tính mục tiêu và tăng trưởng kinh tế trước mắt phải bảo đảm tăng trưởng kinh tế trong tương lai
Câu hỏi 7: Phân tích những ưu điểm và nhược
điểm của các mô hình phát triển kinh tế đã tồn tại trong lịch sử Chúng đã có ảnh hưởng như thế nào đến việc bảo vệ môi trường ?
Trang 10Mô hình này hoạt động theo cơ chế thị trường kế hoạch
hoá dựa trên cơ sở sở hữu tư nhân, tích luỹ vốn từ trong nước và
thu hút vốn từ nước ngoài
Mô hình này hiện nay ít hiệu lực đối với các nước đang
phát triển vì thiếu một thị trường năng động, thiếu hạ tầng cơ
sở, thiếu kiến thức về kỹ thuật và quản lý, ảnh hưởng tiêu cực
của các thế lực chính trị bảo thủ ở trong và ngoài nước gây ra
những trở lực lớn cho phát triển
* Mô hình cơ cấu tân Mác xít
Mô hình này dựa trên cơ sở kế hoạch hoá tập trung, sở
hữu Nhà nước về các tư liệu sản xuất chủ yếu, Nhà nước thống
nhất quản lý kinh tế, tiến hành những cải cách về cơ cấu và cơ
chế Xã hội chủ nghĩa, bỏ qua chế độ Phong kiến và Tư bản chủ
nghĩa, xây dựng Xã hội chủ nghĩa
- Ưu điểm: Quản lý được tập trung thống nhất và giải
quyết được nhiều nhu cầu công cộng của xã hội, hạn chế được
phân hoá giầu nghèo và bất công xã hội, tập trung nguồn lực để giải quyết được những cân đối lớn của nền kinh tế quốc dân
- Nhược điểm: Tập trung quan liêu, bao cấp không thúc
đẩy và kích thích sản xuất phát triển, phân phối và sử dụng nguồn lực kém hiệu quả
* Mô hình cơ cấu Tư bản chủ nghĩa:
Mô hình này hoạt động trên cơ sở sở hữu tư nhân và cơ chế thị trường tự do, kế hoạch hoá phát triển kinh tế, nhưng những kế hoạch do Nhà nước đề ra chỉ mang tính định hướng
- Ưu điểm: Thúc đẩy việc đổi mới và phát triển, tự điều chỉnh và cân bằng trên thị trường, thúc đẩy việc tìm biện pháp
để phân phối và sử dụng có hiệu quả các nguồnlực của đất nước
- Nhược điểm: Gây ô hiễm môi trường, phân hoá giầu nghèo, bất công xã hội
Câu hỏi 9: Trình bầy khái niệm "phát triển bền vững" và các chỉ số phản ánh sự phát triển bền vững
* Khái niệm phát triển bền vững:
Trang 11WWW.TAILIEUHOC.TK
Phát triển bền vững là một sự phát triển lành mạnh, trong
đó sự phát triển của cá nhân này không làm thiệt hại đến lợi
ích của cá nhân khác , sự phát triển của cá nhân không làm
thiệt hại đến lợi ích của cộng đồng, sự phát triển của cộng đồng
người này không làm thiệt hại đến lợi ích của cộng đồng người
khác, sự phát triển của thế hệ hôm nay không xâm phạm đến
lợi ích của các thế hệ mai sau và sự phát triển của loài người
không đe doạ sự sống còn hoặc làm suy giảm nơi sinh sống của
+ Chỉ số phản ánh sự tiến bộ về y tế: Sức khoẻ, tuổi thọ,
chăm sóc sức khoẻ ban dầu
+ Các chỉ số tự do con người: việc làm, tôn trọng quyền
con người, an sinh, không có bạo lực
Câu hỏi 10: Phân tích những nhận thức (cũ và mới) về mối quan hệ giữa phát triển và môi trường Tại sao chất lượng cuộc sống phải
được tạo nên bởi 3 cực: kinh tế, xã hội và môi trường ?
* Nhận thức cũ về mối quan hệ giữa phát triển và môi trường:
a) Môi trường hay phát triển: một cách đặt vấn đề sai lầm:
Đặt vấn đề phát triển kinh tế lên hàng đầu, lấn át tất cả những yếu tố khác của sự phát triển : xã hội, văn hoá, môi trường, quyền con người
Thậm chí khuynh hướng " Phát triển với bất cứ giá nào" (phát triển tự phát) đã trở nên thịnh hành, gây ra những hậu quả hết sức tai hại cho cả môi trường lẫn xã hội, văn hoá
- Thời điểm hiện nay khi mà cuộc chạy đua phát triển giữa các quốc gia, giữa các khu vực kinh tế của thế giới đang diễn ra ngày càng gay gắt, khốc liệt thì khuynh hướng "phát triển với bất cứ giá nào" vẫn được tôn sùng trên thực tế Trong bối cảnh
đó, người ta dễ có khuynh hướng hy sinh môi trường và các yếu
tố khác cho phát triển kinh tế, phát triển kinh tế trước, môi
Trang 12WWW.TAILIEUHOC.TK
WWW.TAILIEUHOC.TK
trường tính sau Kết quả là môi trường bị suy thoái làm cho cơ
sở của phát triển bị thu hẹp, tài nguyên của môi trường bị giảm
sút về số lượng và chất lượng trong điều kiện dân số ngày càng
tăng lên, chính là nguyên nhân gây nên sự nghèo khó, cùng cực
của con người
b) Tăng trưởng bằng không hoặc âm : Chủ trương không
can thiệp vào tài nguyên thiên nhiên (chủ nghĩa bảo vệ) nhất là
các nước đang phát triển, nơi mà tài nguyên thiên nhiên là
nguồn vốn cơ bản cho mọi hoạt động phát triển của con người
Từ hai nhận thức sai lầm trên ta thấy: phát triển và môi
trường không phải là hai việc luôn luôn đối kháng nhau và mâu
thuẫn theo kiểu loại trừ, có cái này thì không có cái kia Do đó
không thể chấp nhận cách đặt vấn đề "phát triển hay môi
trường" mà phải đặt vấn đề "phát triển và môi trường", nghĩa là
phải lựa chọn và coi trọng cả hai, không hy sinh cái này vì cái
kia
* Nhận thức hiện đại về mối quan hệ giữa phát triển và
môi trường:
- Đưa ra mối quan hệ biện chứng giữa phát triển và môi
trường, biểu hiện ở sơ đồ sau:
Mô hình đó được trình bầy dưới dạng một tam giác đều với 3 cực kinh tế, xã hội, môi trường
kinh tế
Chất lượng cuộc sống
môi trường xã
hội
Xã hội Kinh tế
B Phát triển A bền vững
C Môi trường
+ Về môi trường: Giống như sự phát triển của sinh vật, sự phát triển của xã hội phải giải đáp được những bài toán do môi trường đặt ra Phải phát triển theo hướng bền vững do đó phải tính toán kỹ mối tác động qua lại giữa con người và thiên nhiên sao cho sự phát triển kinh tế - xã hội không làm suy thoái hoặc huỷ diệt môi trường
+ Về kinh tế: Đối với những sản phẩm được chế tạo từ nguồn gốc thiên nhiên, vấn đề chủ yếu là xem xét tài nguyên
Trang 13WWW.TAILIEUHOC.TK
thiên nhiên đó có khả năng tái tạo hay không Nếu không thì
phải tiến hành nghiên cứu và chế tạo các sản phẩm coa khả
năng thay thế Muốn vậy phải cộng thêm vào giá thành sản
phẩm làm từ tài nguyên không tái tạo một loại phí khác đủ để
nghiên cứu và phát triển các sản phẩm thay thế
+ Về xã hội: Sự phát triển kinh tế phải đi đôi với phát triển
xã hội, nghĩa là nâng cao và cải thiện chất lượng cuộc sống cho
tất cả mọi người
Chu kỳ phát triển kinh tế, xã hội và bảo vệ môi trường
R P C
Chất thải
R: Tài nguyên thiên nhiên P: Quá trình sản xuất C: Sản phẩm tiêu dùng
Việc sử dụng chất thải của môi trường để tạo lại thành tài
nguyên thiên nhiên phụ thuộc vào khoa học kỹ thuật
* Tổng hợp lại ta thấy: Phát triển và môi trường có mối
quan hệ tương tác rất chặt chẽ, thường xuyên, phụ thuộc và quy
định lẫn nhau Phát triển và môi trường biểu hiện mối quan hệ
đa dạng, đa chiều giữa con người và thiên nhiên Cách mạng
khoa học, kỹ thuật và công nghệ thúc đẩy mối quan hệ tương
tác đó Vì vậy xã hội cần hướng tới một sự phát triển bền vững trên cơ sở bảo vệ môi trường lấy con người làm trung tâm Câu hỏi 12: Ngoại ứng là gì và bao gồm những loại nào? Tại sao lại nói ngoại ứng là một trong những nguyên nhân gây ra sự thất bại của thị trường? Dùng đồ thị để phân tích cho trường hợp: a) Ngoại ứng tiêu cực, b) Ngoại ứng tích cực
* Ngoại ứng: Là một tác động do hành vi của chủ thể kinh
tế này gây ra với những phúc lợi của chủ thể kinh tế khác mà tác động đó không được phản ánh bằng đồng tiền
Hay người ta nói: Ngoại ứng xuất hiện khi quyết định sản xuất hoặc tiêu dùng của một cá nhân ảnh hưởng trực tiếp đến việc sản xuất, tiêu dùng của người khác mà không thông qua giá cả thị trường
Gồm: - Ngoại ứng tiêu cực: Nảy sinh khi hoạt động của một bên áp đặt những chi phí cho bên khác
- Ngoại ứng tích cực: Nảy sinh khi hoạt động của một bên làm lợi cho bên khác mà bên đó không phải trả tiền
Trang 14WWW.TAILIEUHOC.TK
WWW.TAILIEUHOC.TK
* Nói "Ngoại ứng là một trong những nguyên nhân gây ra
thất bại của thị trường" vì:
Về mặt kinh tế, các ngoại ứng đã tạo ra một sự trao đổi
bên ngoài hệ thống, không phản ánh đầy đủ các nhân tố tham
gia hoạt động do đó không được chi phối bởi quy luật kinh tế
cơ bản mà kết quả là ít nhất có một nhóm người bị thiệt hại
hoặc thu được lợi ích, điều đó gọi là thất thu của thị trường
* Dùng đồ thị phân tích cho trường hợp ngoại ứng tiêu cực
và ngoại ứng tích cực
1) Ngoại ứng tiêu cực: Ngoại ứng tiêu cực làm cho xu
hướng sản xuất ở mức nhiều hơn mức tối ưu xã hội
Giả sử: Một hãng sản xuất cố định với chi phí ca nhận cận
biên (MC) Để tối đa hoá lợi nhuận xí nghiệp quyết định sản
xuất với lượng hàng hoá Q1 và thải chất thải ra ngoài gây ngoại
ứng mà xã hội phải chịu một khoản chi phí (MEC) Nếu sản
xuất cành tăng (MEC) càng tăng, chi phí cận viên của xã hội
(MSC) càng lớn, lúc này giao điểm giữa (MSC) với đường P1
tạo ra điểm Q* chứng tỏ nếu xí nghiẹp sản xuất ở Q1 sẽ gây
thiệt hại nhiều cho xã hội và sản xuất quá nhiều sản phẩm cho
nên xã hội trả về sản xuất ở điểm Q* là điểm tối ưu và biện
pháp này sẽ gây ra một ngoại ứng tối ưu
Giá cả
MSC MC
P1
MEC
Q* Q1 Đầu ra của xí nghiệp b) Ngoại ứng tích cực: Làm cho xu hướng sản xuất một loại hàng hoá ít hơn mức tối ưu xã hội
Công trình sửa chữa nhà cửa MC: đường chi phí cá nhân
D: đường cầu, đường lợi ích sửa chữa
Chủ nhà sẽ chọn giao điểm giữa D và MC để sửa chữa (điểm Q1) nhưng việc sửa chữa lại mang lại lợi ích cho hàng xóm thể hiện ở đường MSB = D + MEB và đường MSB với
đường MC giao nhau tìm được Q* Vậy nên mức sửa chữa ở Q1thì việc sửa chữa không có hiệu quả mà cần phải tiến hành sửa chữa ở mức Q*
Trang 15Câu hỏi 13: Hàng hoá công cộng là gì? Tại sao
lại nói hàng hoá công cộng là một trong
những nguyên nhân gây ra sự thất bại của
thị trường
* Hàng hoá công cộng là hàng hoá mà khi cung cấp cho
một số người tiêu dùng thì những người tiêu dùng khác vẫn có
thể tiêu dùng chúng được
- Hàng hoá công cộng có hai đặc điểm cơ bản là:
+ Không kình địch: Một hàng hoá là phi kình địch nên với bất kỳ mức sản xuất nào đã cho, chi phí cận biên để sản xuất
nó cho một người tiêu dùng phụ gia là số 0
Ví dụ: Việc sử dụng một đường cao tốc trong thời gian có lượng giao thông thấp, vì đường cao tốc luôn luôn tồn tại và không có tình trạng tắc nghẽn giao thông nên chi phí phụ gia
Trong thực tế một số hàng hoá công cộng lại có tính chuyên hữu nhưng không kình địch hoặc có tính kình địch nhưng không chuyên hữu
- Mức hiệu quả khi sử dụng hàng hoá công cộng là mức ở
đó lợi ích bằng chi phí
- Hàng hoá công cộng do có tính không chuyên hữu do đó khi có đông người tiêu dùng thì không tránh khỏi được sự tiêu
