Kinh tế vi mô bài tập nhóm

Khi chuyển đổi sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, Việt Nam phải chấp nhận những qui luật của nền kinh tế thị trường trong đó có qui luật cạnh tranh và tất yếu sẽ dẫ

MỤC LỤC

A MỞ

ĐẦU 2

B NỘI DUNG 2

I.Những vấn đề cơ bản về độc quyền 2

1.Độc quyền bán 2

2 Độc quyền mua 3

3 Độc quyền hạn chế bán và độc quyền hạn chế mua 3

4 Độc quyền song phương 3

II Nguyên nhân dẫn đến độc quyền ở Việt Nam hiện nay 3

1 Nguyên nhân dẫn đến độc quyền bán 3

2 Nguyên nhân dẫn đến độc quyền mua 6

III Biện pháp khắc phục 8

C KẾT LUẬN 10

A MỞ ĐẦU:

Khoản 1, điều 51 Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2013 quy định: “ Nền kinh tế Việt Nam là nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa với nhiều hình thức sở hữu , nhiều thành phần kinh tế; kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo” Theo đó nhà nước luôn tạo điều kiện tốt nhất để thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế Và cùng với sự phát triển của nền kinh tế thị trường, hoạt động mua bán hàng hóa diễn ra ngày càng lớn, chủng loại hàng hóa ngày càng phong phú, phương thức trao đổi ngày càng đa dạng Từ đó dẫn đến cạnh tranh ngày càng mạnh mẽ hơn Khi chuyển đổi sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, Việt Nam phải chấp nhận những qui luật của nền kinh tế thị trường trong đó có qui luật cạnh tranh và tất yếu sẽ dẫn đến độc quyền Độc quyền có gây ra một số bất cập cho nền kinh tế nước ta hiện nay Để khắc phục những bất cập đó thì ta cần nắm rõ nguyên nhân dẫn đến độc quyền Muốn đi sâu tìm hiểu nghiên cứu kĩ hơn

về vấn đề này nên nhóm B2 chúng em xin chọn đề tài: “Nguyên nhân dẫn đến độc quyền – Lý luận và thực tiễn ở Việt Nam hiện nay”

B.NỘI DUNG:

I Những vấn đề cơ bản về độc quyền:

Độc quyền là một hiện tượng kinh tế khách quan, phản ánh sự tồn tại của doanh nghiệp trên thị trường mà không có đối thủ cạnh tranh

Căn cứ theo mức độ chi phối của doanh nghiệp đối với thị trường, độc quyền có các dạng sau:

1 Độc quyền bán:

• Khái niệm: Độc quyền bán là một thị trường trong đó chỉ

có một người bán nhưng có nhiều người mua Ví dụ: độc quyền điện, độc quyền ngành đường sắt ở nước ta hiện nay

• Các đặc trưng của độc quyền bán thuần túy:

 Thị trường độc quyền bán thuần túy chỉ có một doanh nghiệp duy nhất đang cung ứng toàn bộ mức cung trên thị trường

 Sản phẩm, hàng hóa trên thị trường đó không có sản phẩm thay thế gần gũi

 Trên thị trường độc quyền bán, sức mạnh thuộc về người bán Doanh nghiệp có thể điều hành giá cả để đạt được mục tiêu, hay doanh nghiệp độc quyền là người ấn định về giá

 Có sự rào cản lớn đối với việc xâm nhập thị trường của các doanh nghiệp mới

 Đường cầu của doanh nghiệp độc quyền là đường dốc xuống về phía bên phải, có độ dốc âm và tuân theo quy luật cầu

 Đường doanh thu cận biên của doanh nghiệp độc quyền bán thuần túy luôn nằm dưới đường cầu

2 Độc quyền mua:

• Khái niệm: Độc quyền mua là một thị trường mà trong đó có một người mua nhưng lại có nhiều người bán

• Đặc trưng của độc quyền mua:

 Trong độc quyền mua người mua có khả năng thay đổi giá của hàng hóa Nó cho phép người mua có thể mua hàng hóa với mức giá thấp hơn với giá thịnh hành trong thị trường cạnh tranh

 Trên thị trường chỉ có duy nhất một người hay doanh nghiệp cia nhu cầu, khả năng mua loại hàng hóa đó

3 Độc quyền hạn chế bán và độc quyền hạn chế mua:

Cũng như độc quyền bán và độc quyền mua, nhưng có sự khác

là có một số người bán và một số người mua

4 Độc quyền song phương:

Đặc điểm của độc quyền này là trên thị trường này chỉ có một người bán và một người mua Đây là loại đặc biệt, không mang tính phổ biến

II Nguyên nhân dẫn đến độc quyền ở Việt Nam hiện nay:

1 Nguyên nhân dẫn đến độc quyền bán:

-Do doanh nghiệp đạt được tính kinh tế theo quy mô: Yếu tố quan

trọng quyết định cấu trúc thị trường là sản lượng ở mức quy mô tối thiểu có hiệu quả so với cầu của thị trường Quy mô tối thiểu có hiệu quả là sản lượng mà tại đó, đường chi phí bình quân dài hạn của một doanh nghiệp ngừng đi xuống Như vậy, nếu một doanh nghiệp đạt được tính kinh tế của quy mô, thì việc mở rộng sản lượng của nó sẽ loại bỏ được các đối thủ và cuối cùng sẽ là người bán duy nhất trên thị trường, nếu mức sản lượng có chi phí bình quân dài hạn tối thiểu của nó đủ lớn để đáp ứng cầu thị trường Ngành nào cũng vậy mỗi khi mới sinh ra đều có rất nhiều công

ty tham gia vào thị trường Ví dụ như điện thoại di động, máy ảnh

số, phần mềm, hạt giống… Các công ty ban đầu này thường ở quy

mô nhỏ, Dần dần có những công ty nổi bật hẳn lên và muốn chiếm lấy của công ty khác Khi số lượng bán ra tăng lên nó sẽ tận dụng được lợi thế quy mô khiến cho chi phí trung bình trên mỗi sản phẩm giảm dần Các công ty nhỏ khác không cạnh tranh được rơi rụng dần và cuối cùng chỉ còn lại 1 vài công ty lớn Các công ty này sắp xếp theo các nhóm:

+Công ty dẫn dắt thị trường (công ty số 1)

+Công ty cạnh tranh với công ty đứng thứ nhất (công ty thứ 2 và 3) +Công ty ăn theo Công ty thị trường ngách

Công ty số 1 lúc này đạt được thế độc quyền bán khi mà chi phí trên đầu sản phẩm của nó quá thấp khiến cho không công ty nào có cơ hội cạnh tranh với nó nữa

-Do doanh nghiệp giành được địa vị độc quyền nhờ chế độ bảo vệ bản quyền: Luật về bằng phát minh sáng chế (bản quyền) cho phép

các nhà sản xuất có được vị trí độc quyền về bán một sản phẩm hoặc một quy trình công nghệ mới trong một khoảng thời gian nhất định (độc quyền về nhãn hàng hóa, kiểu dáng công nghiệp, giải pháp kĩ thuật…

Ngành mới ra đời thường sẽ có một tập hợp các sáng chế mới Các sáng chế mới này thường được sở hữu bằng công ty dẫn dắt thị

trường Các công ty này cũng mua lại các bằng sáng chế trực tiếp hoặc qua sát nhập với công ty khác Ví dụ Nokia đang sở hữu 10.000 bằng sáng chế Năm 2012 RIM đã phải trả tiền để được sử dụng công nghệ wifi trên điện thoại di động Ngay cả khi sản phẩm chính đang sa sút thì nó vẫn cứ có tiền từ việc bán và cho thuê bằng sáng chế Nếu như một doanh nghiệp sở hữu một hoặc một nhóm bằng sáng chế mà họ không cấp cho DN khác sử dụng thì họ ở thế độc quyền Trong trường hợp này các DN khác buộc phải tìm một công nghệ thay thế khác Tuy nhiên, thực tế thì các chính phủ sẽ không cho phép điều này xảy ra

-Do doanh nghiệp kiểm soát toàn bộ hay hầu hết các yếu tố đầu vào cơ bản để sản xuất ra sản phẩm: Một doanh nghiệp có thể

chiếm được vị trí độc quyền bán nhờ quyền sở hữu một loại đầu vào (nguyên liệu) để sản xuất ra một loại sản phẩm nào đó

Một yếu tố sản xuất có thể là hệ thống máy móc, nguồn nguyên vật liệu, các yếu tố tự nhiên như nguồn nước, đất… Doanh nghiệp khác muốn sản xuất ra hàng hóa như vậy phải chịu chi phí gấp nhiều lần vì vậy không thể cạnh tranh được về giá Ví dụ: Tập đoàn dầu mỏ VN sở hữu các mỏ dầu vì vậy nó độc quyền nguồn nguyên liệu dầu trong lãnh thổ Việt Nam Tập đoàn than khoáng sản

sở hữu các mỏ than vì vậy nó độc quyền cung cấp mỏ than…

-Do quy định của Chính phủ cho phép một doanh nghiệp nào đó được độc quyền bán một loại hang hóa hay dịch vụ trên thị trường:

Một doanh nghiệp có thể trở thành đọc quyền hợp pháp, nếu nó là người duy nhất được cấp giấy phép sản xuất kinh doanh một loại sản phẩm, dịch vụ nào đó Chẳng hạn đường sắt Việt Nam, bưu điện Việt Nam…

Chính phủ thường độc quyền một số ngành mà chính phủ biện minh rằng nhằm đảm bảo an sinh xã hội ví dụ như điện, nước, tài nguyên thiên nhiên, … Ở mỗi quốc gia quy định này khác nhau tùy thuộc vào mức độ can thiệp vào thị trường của chính phủ đó Khi ở

vị thế độc quyền bán, doanh nghiệp sẽ không phải đối mặt với nguy

cơ bị mất thị phần vào tay đối thủ vì các đối thủ nếu có thì đều bé tí Ngành điện là một ví dụ, ngành điện chẳng phải lo cạnh tranh với ai trừ với chính nó, đó tất nhiên là một nguy cơ vì đã không có ai cạnh tranh thì không có nhu cầu gia tăng năng lực cạnh tranh Khi cần ngành điện có thể tăng giá bán mà người mua không thể làm gì tuy nhiên người mua vẫn có thể tiết kiệm hơn vì vậy sản lượng bán ra

sẽ thấp hơn làm cho tổng lợi nhuận giảm mặc dù lợi nhuận trên mỗi đơn vị cao hơn Năm 2013 ngành điện bán ra là 64 tỷ Kwh có nghĩa

là chỉ cần tăng 100 đồng/kwh thì sẽ có thêm lợi nhuận ròng là 6.400

tỷ Tổng lượng xăng tiêu thụ năm 2013 là 2.5 triệu lít; nếu tăng thêm 500 đ/lít thì ta sẽ có 1.250 tỷ đồng Cho dễ hình dung về con

số thì ta có thể so sánh với tổng giá trị bất động sản tồn kho cho tới ngày hôm nay (2/4/2014) là 92.690 tỷ đồng

2 Nguyên nhân dẫn đến độc quyền mua:

Tâm lý chung của người bán là muốn tham gia vào thị trường cạnh tranh không hoàn hảo, độc quyền bán để có thể bán giá cao

Và tâm lý người mua là muốn mua hàng ở thị trường cạnh tranh hoàn hảo hoặc là độc quyền mua để có thể mua giá thấp

Độc quyền mua nói về một thị trường trong đó có một người mua

duy nhất một độc quyền nhóm mua là một thị trường chỉ có một vài người mua

Khi nghiên cứu độc quyền bán ta nghiên cứu đường cầu Khi

nghiên cứu hãng độc quyền mua ta nghiên cứu đường cung:

- Đường cung của hãng độc quyền mua

Trong thị trường độc quyền mua, đường cung của thị trường cho biết sản lượng mà nhà sản xuất định bán ra là hàm số của giá mà người mua chi trả Khi người mua chi trả giá cao hơn thì sản lượng

mà NSX định bán ra cũng cao hơn do thấy có lãi hơn Khi giá người mua giảm đi thì sản lượng sx cũng giảm đi vì kém lãi hơn Vì vậy đường cung của thị trường là đường dốc lên

Vì cả thị trường có một mình hãng độc quyền mua nên đường cung

sẽ trùng với chi tiêu trung bình AE ( AE = TE/Q : bằng tổng chi tiêu chia cho sản lượng) Khi người mua quyết định mua thêm một đơn

vị hàng hóa làm tăng giá phải chi trả cho tất cả ( AE ) do vậy đường chi tiêu biên ME sẽ nằm trên đường chi tiêu trung bình AE Đường chi tiêu biên ME về toán học là đạo hàm của đường tổng chi tiêu AE

- Độc quyền bán thường kéo theo độc quyền mua:

Nếu một hãng độc quyền bán bán ra hàng hóa được sản xuất từ những nguyên liệu rất đặc thù mà những nhà sản xuất khác không dùng tới thì nhiều khả năng nó lại trở thành độc quyền mua Ở vị thế vừa độc quyền mua vừa độc quyền bán nó sẽ chiếm thặng dư của cả khách hàng đầu ra lẫn nhà cung cấp đầu vào

Ví dụ: nếu như cả nước Việt Nam chỉ có một chuỗi rạp chiếu phim của Loteria Các nhà phân phối phim khi bán ở VN chỉ có thể bán được cho Loteria, các khán giả yêu quý chỉ có thể t ới Loteria để xem phim Vậy Loteria đã trở thành hãng độc quyền bán và mua trên thị trường VN Nó bán vé cao hơn so với giá hiện nay và mua

rẻ hơn so với giá hiện nay

EVN là độc quyền bán điện trên thị trường Việt Nam EVN dùng nhiều hàng hóa rất đặc thù của ngành điện nên EVN trở thành cả độc quyền mua trên thị trường VN ở một sản phẩm cụ thể

- Độc quyền bán gặp độc quyền mua

EVN là độc quyền mua trên thị trường VN cho sản phẩm A Nhưng

A này lại chỉ được cấp bởi duy nhất một doanh nghiệp X Vậy xảy

ra tình huống độc quyền bán gặp độc quyền mua Hai hãng đều có tâm lý của nhà độc quyền, muốn được hưởng lợi cao nhất có thể Hai hãng sẽ cùng tìm cách phá vỡ thế độc quyền của đối phưong Tuy nhiên, ở trường hợp của EVN khả năng cao là phần thiệt về phía độc quyền mua vì EVN có thể đẩy giá lên cao ở phía bán để bù

vào và vì hàng hóa của một hãng duy nhất nên không thể kiểm soát được chi phí của EVN

- Liệu có tình huống có nhiều người mua nhưng vẫn có độc quyền mua

không?

Thực tế là vẫn có, nguyên nhân là do cấu kết của những người mua lại với nhau Các người mua có thể cạnh tranh nhau ở đầu ra nhưng

họ tìm cách nói chuyện với nhau để cùng nhau ngồi lại đạt lợi thế của độc quyền mua

Ví dụ: A và B cấu kết nhau bằng cách:

Mối liên kết chủ sở hữu: A và B được chung một ông chủ hoặc cổ đông lớn của A cũng là cổ đông lớn của B

Trong một hiệp hội : A và B cùng trong một hiệp hội ngành nghề ví

dụ như hiệp hội ngành thép, ngành may mặc, ngành xăng dầu, ngành than, hội doanh nghiệp trẻ,…

Kết hợp với nhau trong một liên danh, các đối tác chiến lược, hoặc thỏa thuận phân chia đầu ra để tránh cạnh tranh

Giờ đây thay vì các nhà cung cấp có thể bán cho A hoặc B thì họ chỉ

có thể bán cho A và B Họ sẽ phải bán thấp hơn so với trường hợp

có cạnh tranh

Mua chung, nhóm chung, hotdeal,… bản chất chính là tập hợp các người mua riêng lẻ lại với nhau để có thể mua với giá tốt hơn Nếu như tất cả người mua đều mua qua hotdeal thì hotdeal trở thành độc quyền mua và nó có sức mạnh độc quyền

Siêu thị Big C cũng tập hợp những người mua lại với nhau Với sản lượng lớn nó sẽ có sức mạnh đàm phán với các nhà cung cấp của nó

III Biện pháp khắc phục:

Độc quyền trong kinh doanh dù hình thành và tồn tại bằng cách nào cũng đều gây hại tiêu cực cho nền kinh tế Trong thị trường độc

quyền, do sản lượng thấp hơn trong khi giá cao hơn so với mức cân bằng cạnh tranh nên xã hội luôn bị tổn thất Bên cạnh đó độc quyền trong kinh doanh dẫn đến giá cả độc quyền, giá cả lũng đoạn ảnh hưởng đến lợi ích người tiêu dùng Chính vì vậy, sau khi đã tìm hiểu rõ nguyên nhân dẫn đến độc quyền ở nước ta hiện nay thì ta cần phải có những biện pháp phù hợp để tránh tình trạng độc quyền Một số biện pháp có thể áp dụng như sau:

- Phương thức điều tiết giá: Chính phủ ấn định một mức giá trần

nào đó thấp hơn mức giá độc quyền Chính sách này sẽ góp phần làm giảm thiểu tổn thất do độc quyền gây nên

- Đưa ra các luật như là Luật chống độc quyền: Một trong những biện pháp đơn giản mà khá là hiệu quả để chống độc quyền là ban hành các quy định, các luật nhằm ngăn cản ngay từ đầu các doanh nghiệp trong việc dành được sức mạnh thị trường quá mức

- Nhà nước cần đưa ra các chính sách bảo vệ quyền cạnh tranh hợp pháp trong kinh doanh, khuyến khích cạnh tranh lành mạnh

- Để tăng tính cạnh tranh, hạn chế và từng bước xóa bỏ độc quyền trong kinh doanh nên tạo điều kiện, tìm biện pháp để cho các doanh nghiệp khác cùng tham gia trong các lĩnh vực độc quyền trước đây

- Tiếp tục đổi mới nhận thức về cạnh tranh, phải thống nhất quan điểm đánh giá vai trò của cạnh tranh trong nền kinh tế Phải coi cạnh tranh trong nền kinh tế pháp luật hợp thức là động lực của sự phát triển và nâng cao hiệu quả kinh doanh của các doanh nghiệp Việc đổi mới nhận thức cần được thể hiện tròn toàn bộ hệ thống quản lý Nhà nước, trong các chương trình và chiến lược cải cách kinh tế, trong tổ chức và hành vi ứng xử của các cơ quan công quyền

- Xây dựng cơ quan chuyên trách theo dõi, giám sát các hành vi liên quan đến độc quyền và cạnh tranh Rà soát lại và hạn chế bớt

số lượng các lĩnh vực độc quyền, kiểm soát giám sát độc quyền chặt chẽ hơn Nhà nước cần giám sát chặt chẽ hơn các hành vi lạm dụng của các doanh nghiệp lớn

- Muốn tăng cường hiệu quả kiểm soát độc quyền nói chung, giá cả độc quyền nói riêng, cần phải chấp nhận đổi mới mạnh mẽ cung

quyền, phù hợp với nhu cầu đổi mới và hội nhập nền kinh tế, nếu không sẽ tiếp tục dung dưỡng cho những thế lực cản trở sự phát triển của đất nước

C.KẾT LUẬN:

Qua nghiên cứu tìm hiểu, ta có thể thấy rằng có rất nhiều nguyên nhân khác nhau dẫn đến độc quyền ở nước ta hiện nay Mà độc quyền thì luôn có những ảnh hưởng cả tích cực lẫn tiêu cực đối với nền kinh tế Hiểu rõ về nguyên nhân dẫn đến độc quyền giúp ta có những giải pháp kịp thời để ngăn chặn độc quyền diễn ra theo chiều hướng ngày càng xấu cũng như giảm bớt những tác động tiêu cực của nó đối với nền kinh tế của đất nước

Do trong quá trình làm bài còn hạn chế về mặt kiến thức nên còn nhiều thiếu sót nên nhóm chúng em rất mong có được sự nhận xét

và góp ý từ phía thầy( cô) để phần trình bày của chúng em được hoàn thiện hơn

Chúng em xin chân thành cảm ơn!