GIÁ TRỊ SỐNG CỦA SINH VIÊN

Khi kiểm tra đánh giá con người nói chung hay nhân cách nói riêng chúng ta không thể ỏ qua câu hỏi định hướng các giá trị. Đó là định hướng các giá trị sẽ phản ánh nhu cầu và nguyện vọng của người dân những gì họ yêu thích và coi là có giá trị. Định hướng giá trị định hướng mọi hoạt động của con người vì con người thường tập trung vào hàng loạt giá trị để xác định cách sống của chính mình. Biết định hướng giá trị của con người là biết được thái độ hành vi của họ và sẽ dễ dàng hơn trong giao tiếp cũng như trong quá trình tổ chức và điều khiển các hoạt động. Giá trị và định hướng giá trị luôn là lĩnh vực được ưu tiên khi bàn về nhân cách sống của mỗi con người. Từ đại hội lần thứ VIII, Đảng đã đề xuất “xây dựng con người Việt nam về tư tưởng, đạo đức, tâm hồn, tình cảm, lối sống” và “hình thành hệ giá trị và chuẩn mực xã hội mới phù hợp với truyền thống, bản sắc và yêu cầu của thời đại” 14, tr.110 113. Bên cạnh đó, trên báo chí, tại các cuộc hội thảo quốc tế, chúng ta luôn bắt gặp những nội dung phát biểu được đề cập: “giáo dục giá trị, xu thế ưu tiên cho thế kỷ XXI”, “sự biến đổi”, “sự khủng hoảng giá trị”, “sự quay về với những giá trị truyền thống” 63, tr.21. Có thể nói việc tìm hiểu giá trị và định hướng giá trị đang là vấn đề có tính toàn cầu, là nhu cầu cấp bách của mỗi quốc gia, nhất ở các nước đang phát triển. Ở Việt Nam thời gian gần đây vấn đề giá trị và định hướng giá trị được quan tâm rất nhiều về mọi mặt. Nước ta thực hiện đổi mới trên tất cả các lĩnh vực để hội nhập thế giới hiện đại một thế giới mà nhân loại đang chuyển sang nền kinh tế tri thức quy mô phát triển kinh tế xã hội ngày càng lớn đa dạng phức tạp và phát triển nhanh chóng. Có biết bao cái mới cái hay cái đẹp được con người đón nhận và săn đón nhưng dường như con người cũng phải chịu đựng những mặt trái của sự phát triển và chi phối của tư tưởng duy lý và văn minh phương Tây đe dọa sự phát triển cân bằng của con người. Sự phát triển của khoa học công nghệ khiến con người thông minh hơn nhưng cũng dễ trở nên khô khan nhẫn tâm ích kỷ và cố chấp. Trong xu thế chung đó không phải ai cũng dễ dàng lựa chọn cho mình một lối sống và định hướng những giá trị lối sống vừa thiết thực phù hợp với thời đại mà vẫn đậm đà bản sắc dân tộc nhất là đối với giới trẻ những người được coi là năng động và luôn ắt kịp cái mới nhanh nhất nhạy bén với cái đẹp đầu tiên. Hiện nay trên 1.319.754 sinh viên Việt Nam đang theo học tại các trường đại học cao đẳng trên cả nước họ tạo thành một lớp ưu tú chuẩn bị trở thành lực lượng lao động có tay nghề cao được Đảng Nhà nước và Chính phủ công nhận đổi mới đất nước. Vì vậy giáo dục giúp học sinh định hướng giá trị sống hài hòa phù hợp để sống lành mạnh là việc làm cấp thiết của các cấp các ngành liên quan. Thành phố Hồ Chí Minh là đầu tàu kinh tế lớn của cả nước với hơn 300.000 sinh viên đang theo học họ đánh giá cao những phong trào đổi mới và phát triển năng động của thành phố nhưng cũng chịu không ít thách thức về đạo đức và guồng quay của cuộc sống. Trong thời gian qua một số vấn đề về lối sống của sinh viên Thành Phố Hồ Chí Minh nói chung và sinh viên Đại Học Lao Động Xã Hội nói riêng đã được dư luận hết sức quan tâm cả mặt tích cực và tiêu cực tuy nhiên nghiên cứu về lối sống vẫn còn chung chung vì vậy Có cần thiết phải tìm ra động cơ và điều chỉnh thái độ hành vi của học sinh trong cuộc sống hay không? Theo quan điểm của tâm lý học đó là nhận thức về giá trị của cuộc sống. Hiểu rõ chủ trương của Đảng về phát triển văn hóa giáo dục và đào tạo –“phải đặt trọng tâm vào nhiệm vụ xây dựng tư tưởng, đạo đức, lối sống lành mạnh. Phải tạo được sự chuyển biến mạnh mẽ về tư tưởng, đạo đức, lối sống một lĩnh vực then chốt trong đời sống văn hóa dân tộc” 15,tr.24 chúng tôi thực sự quan tâm đến những thay đổi trong lối sống của sinh viên đặc biệt là sinh viên Đại Học Lao Đông Xã Hội nơi chúng tôi đang học tập tại Hồ Chí Minh đặc biệt là nhận thức về giá trị của cuộc sống. Vì vậy chúng tôi quyết định tìm hiểu giá trị của sinh viên Đại Học Lao Đông Xã Hội

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LAO ĐỘNG – XÃ HỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LAO ĐỘNG – XÃ HỘI

PHIẾU CHẤM ĐIỂM TIỂU LUẬN

St

Thang điểm

Điể

m đạt

trị để xác định cách sống của chính mình Biết định hướng giá trị của con người là biếtđược thái độ hành vi của họ và sẽ dễ dàng hơn trong giao tiếp cũng như trong quá trình tổchức và điều khiển các hoạt động.

Giá trị và định hướng giá trị luôn là lĩnh vực được ưu tiên khi bàn về nhân cách sống củamỗi con người Từ đại hội lần thứ VIII, Đảng đã đề xuất “xây dựng con người Việt nam về

tư tưởng, đạo đức, tâm hồn, tình cảm, lối sống” và “hình thành hệ giá trị và chuẩn mực xãhội mới phù hợp với truyền thống, bản sắc và yêu cầu của thời đại” [14, tr.110 -113]

Bên cạnh đó, trên báo chí, tại các cuộc hội thảo quốc tế, chúng ta luôn bắt gặp những nộidung phát biểu được đề cập: “giáo dục giá trị, xu thế ưu tiên cho thế kỷ XXI”, “sự biến đổi”,

“sự khủng hoảng giá trị”, “sự quay về với những giá trị truyền thống” [63, tr.21] Có thể nóiviệc tìm hiểu giá trị và định hướng giá trị đang là vấn đề có tính toàn cầu, là nhu cầu cấpbách của mỗi quốc gia, nhất ở các nước đang phát triển

Ở Việt Nam thời gian gần đây vấn đề giá trị và định hướng giá trị được quan tâm rất nhiều

về mọi mặt Nước ta thực hiện đổi mới trên tất cả các lĩnh vực để hội nhập thế giới hiện đạimột thế giới mà nhân loại đang chuyển sang nền kinh tế tri thức quy mô phát triển kinh tế -

xã hội ngày càng lớn đa dạng phức tạp và phát triển nhanh chóng Có biết bao cái mới cáihay cái đẹp được con người đón nhận và săn đón nhưng dường như con người cũng phảichịu đựng những mặt trái của sự phát triển và chi phối của tư tưởng duy lý và văn minhphương Tây đe dọa sự phát triển cân bằng của con người Sự phát triển của khoa học côngnghệ khiến con người thông minh hơn nhưng cũng dễ trở nên khô khan nhẫn tâm ích kỷ và

cố chấp Trong xu thế chung đó không phải ai cũng dễ dàng lựa chọn cho mình một lối sống

và định hướng những giá trị lối sống vừa thiết thực phù hợp với thời đại mà vẫn đậm đà bảnsắc dân tộc nhất là đối với giới trẻ những người được coi là năng động và luôn ắt kịp cáimới nhanh nhất nhạy bén với cái đẹp đầu tiên Hiện nay trên 1.319.754 sinh viên Việt Namđang theo học tại các trường đại học cao đẳng trên cả nước họ tạo thành một lớp ưu túchuẩn bị trở thành lực lượng lao động có tay nghề cao được Đảng Nhà nước và Chính phủcông nhận đổi mới đất nước Vì vậy giáo dục giúp học sinh định hướng giá trị sống hài hòaphù hợp để sống lành mạnh là việc làm cấp thiết của các cấp các ngành liên quan Thànhphố Hồ Chí Minh là đầu tàu kinh tế lớn của cả nước với hơn 300.000 sinh viên đang theo

học họ đánh giá cao những phong trào đổi mới và phát triển năng động của thành phốnhưng cũng chịu không ít thách thức về đạo đức và guồng quay của cuộc sống Trong thờigian qua một số vấn đề về lối sống của sinh viên Thành Phố Hồ Chí Minh nói chung và sinhviên Đại Học Lao Động - Xã Hội nói riêng đã được dư luận hết sức quan tâm cả mặt tíchcực và tiêu cực tuy nhiên nghiên cứu về lối sống vẫn còn chung chung vì vậy Có cần thiếtphải tìm ra động cơ và điều chỉnh thái độ hành vi của học sinh trong cuộc sống hay không?Theo quan điểm của tâm lý học đó là nhận thức về giá trị của cuộc sống.

Hiểu rõ chủ trương của Đảng về phát triển văn hóa giáo dục và đào tạo –“phải đặt trọng tâmvào nhiệm vụ xây dựng tư tưởng, đạo đức, lối sống lành mạnh Phải tạo được sự chuyểnbiến mạnh mẽ về tư tưởng, đạo đức, lối sống - một lĩnh vực then chốt trong đời sống vănhóa dân tộc” [15,tr.24] chúng tôi thực sự quan tâm đến những thay đổi trong lối sống củasinh viên đặc biệt là sinh viên Đại Học Lao Đông - Xã Hội nơi chúng tôi đang học tập tại

Hồ Chí Minh đặc biệt là nhận thức về giá trị của cuộc sống Vì vậy chúng tôi quyết định

"tìm hiểu giá trị của sinh viên Đại Học Lao Đông - Xã Hội"

2) Mục đích nghiên cứu

Đề tài nhằm tìm hiểu thực trạng định hướng giá trị sống của sinh viên trường Đại Học LaoĐộng - Xã Hội nguyên nhân của thực trạng này Trên cơ sở đó đề xuất một số biện phápgiáo dục lối sống và định hướng giá trị sống cho học sinh

3) Nhiệm vụ của đề tài

- Khái quát những vấn đề lý luận liên quan đến đề tài: giá trị sống ,giá trị sống của sinhviên , nhận thức về giá trị sống, định hướng giá trị sống cho sinh viên

- Tìm hiểu nhận thức của sinh viên về giá trị cuộc sống tại Đại Học Lao Động - Xã Hội

So sánh giá trị cảm nhận về cuộc sống của sinh viên Đại Học Lao Động - Xã Hội vớigiá trị truyền thống của dân tộc Việt Nam và giá trị phổ quát của nhân loại

- Tìm hiểu một số yếu tố ảnh hưởng đến nhận thức giá trị sống của sinh viên Đại HọcLao Động - Xã Hội

- Tìm hiểu nguyên nhân những nguyên nhân cơ bản dẫn đến việc hình thành nhận thứccủa sinh viên Đại Học Lao Động - Xã Hội trên cơ sở đó có những biện pháp giáo dụclối sống và định hướng giá trị lối sống cho sinh viên

4) Đối tượng và khách thể nghiên cứu

a) Đối tượng nghiên cứu

Giá trị sống của sinh viên

b) Khách thể nghiên cứu

Sinh viên của trường Đại Học Lao Động – Xã Hội

5) Giả thuyết nghiên cứu

Hầu hết sinh viên ĐHQGHN đều hiểu giá trị của cuộc sống Học sinh biết lựa chọn hài hòagiữa giá trị nhân văn giá trị đạo đức giá trị chính trị pháp luật và giá trị kinh tế Có sự khácbiệt giữa định hướng giá trị sống của học sinh và giá trị truyền thống giá trị nhân văn.Nhiều yếu tố tác động đến nhận thức của học sinh về giá trị cuộc sống một phần lớn là dotác động của các yếu tố bên ngoài xã hội

6) Giới hạn đề tài

Giá trị sống là một phạm trù rất rộng nó thể hiện trong mọi hoạt động của con người Trongđiều kiện cho phép người nghiên cứu tập trung tìm hiểu mặt định hướng giá trị sống củasinh viên ở trường Đại Học Lao Động - Xã Hội Nghiên cứu định hướng giá trị lối sốngtrong đề tài này tập trung nghiên cứu nhận thức thái độ và những biểu hiện xu hướng hành

vi đối với các giá trị lối sống của sinh viên Từ đó biết được phần nào nhân cách sống củasinh viên tại TP.HCM trong giai đoạn hiện nay

7) Phương pháp nghiên cứu

Để giải quyết nhiệm vụ đã nêu, đề tài được sử dụng một số phương pháp nghiên cứu:

a) Phương pháp nghiên cứu đề tài

Thu thập tài liệu và nghiên cứu đọc và phân tích mọi phần mọi khía cạnh theo thời gian để

có sự hiểu biết đầy đủ và toàn diện Từ đó liên kết các thông tin từ nguồn tài liệu đã đọc vàphân tích để xây dựng một hệ thống lý thuyết mới toàn diện và chuyên sâu phù hợp với chủ

đề nghiên cứu

b) Phương pháp thực tiễn

- Phương pháp điều tra bằng bảng câu hỏi

Đây là phương pháp chủ yếu để nghiên cứu thực trạng định hướng giá trị lối sống và cácyếu tố ảnh hưởng cũng như nguyên nhân của thực trạng định hướng giá trị lối sống trongcuộc sống của sinh viên Đại Học Lao Động - Xã Hội Bảng câu hỏi là công cụ nghiên cứuchính của đối tượng

Câu 1: Thăm dò ý kiến của sinh viên trường Đại Học Lao Động - Xã Hội về giá trị sống vànêu 5 đặc điểm của giá trị sống

Câu 2: Khảo sát ý kiến của sinh viên trường Đại Học Lao Động - Xã Hội khi lựa chọn giátrị sống quan trọng nhất mà sinh viên cần hướng tới Mỗi sinh viên sẽ liệt kê 5 giá trị sốngquan trọng nhất và giải thích chúng là gì: cái gì và tại sao

Câu 3: Khảo sát ý kiến của sinh viên trường Đại Học Lao Động - Xã Hội về định nghĩa 12giá trị sống của con người Nêu 12 giá trị sống: hòa bình tôn trọng yêu thương khoandung Sau đó hỏi các em để xác định chúng

Câu 4: Khảo sát quan điểm của sinh viên Đại Học Lao Động - Xã Hội khi là 1 công dân trítuệ của thế kỉ XXI thì cần phải có những giá trị sống nào? Sinh viên sẽ đưa ra 3 giá trị quantrọng nhất

- Phương pháp phỏng vấn

Cũng với những câu hỏi trên nhưng sử dụng phương pháp phỏng vấn trực tiếp Nội dungxoay quanh quan điểm của sinh viên về giá trị sống Vì bảng hỏi không ở dạng trắc nghiệmnên sử dụng phương pháp này sẽ tiết kiệm thời gian cho nhiều bạn sinh viên mà vẫn lấyđược thông tin mà chúng tôi mong muốn

c) Phương pháp thống kê toán học

Sử dụng toán thống kê để xử lý các số liệu thu thập được Tất cả các số liệu thống kê được

xử lý ằng phần mềm máy tính SPSS

NỘI DUNG

1) Giá trị và định hướng giá trị

a) Giá trị

Khái niệm giá trị theo từ điển:

Trong tiếng Anh khái niệm giá trị thường được gợi lên thông qua hai thuật ngữ có nghĩagần giống nhau Đó là "value" - giá trị ý nghĩa và "worth" - có cả ý nghĩa giá trị giá cả ýnghĩa và ý thức về phẩm giá và phẩm chất Tuy nhiên ngày nay thuật ngữ "value" được sửdụng phổ biến hơn

Trong từ điển Hán Việt của Giáo sư Nguyễn Lân giá trị được hiểu: là phạm trù kinh tế củanền sản xuất hàng hóa biểu thị số lượng lao động trừu tượng của xã hội với sự hao phí trongsản xuất hàng hóa và chất lượng vật hoặc người phẩm chất tốt tác dụng to lớn

Theo Từ điển tiếng Việt (NXB Khoa học xã hội) giá trị là cái mà con người lấy làm căn cứ

để xem xét mức độ có lợi của một vật đối với con người dựa vào đó để đánh giá giá trị củamột người về đạo đức trí tuệ tài năng; quan niệm và hiện thực về cái đẹp cái chân cái thiệncủa xã hội; tài sản có khả năng chuyển đổi thành tiền tệ của vật trong quan hệ mua bán traođổi; độ lớn của một đại lượng một đại lượng thay đổi

Như vậy theo từ điển khái niệm giá trị được hiểu với nhiều nghĩa khác nhau tùy theo tìnhhuống và trường hợp cụ thể khi sử dụng người ta có thể dùng nghĩa này hay nghĩa khác củacùng một khái niệm giá trị

Khái niệm giá trị theo quan điểm của các nhà khoa học nước ngoài hay trong nước:

Tác giả J.H.Fichter, nhà xã hội học của Mĩ cho rằng: “tất cả cái gì có ích lợi, đáng hamchuộng, đáng kính phục đối với cá nhân hoặc xã hội đều có một giá trị” (trang 53)

Tại Việt Nam nhiều công trình nghiên cứu về giá trị trong đó phải kể đến công trình nghiêncứu của tác giả Trần Văn Giàu, Phạm Minh Hạc và Trần Trọng Thủy

Tác giả Trần Văn Giàu cho rằng :”giá trị xuất hiện từ mối quan hệ chủ thể và đối tượng,nghĩa là từ thực tiễn và chiến đấu của con người trong xã hội Giá trị vì thế được xác định

bởi sự đánh giá đúng đắn của con người, xuất phát từ thực tiễn và được kiểm nghiệm quathực tiễn” (20, trang 11)

Theo tác giả Phạm Minh Hạc :"giá trị là tính có nghĩa tích cực, đáng quý, có ích của các đốitượng với các chủ thể”

Còn theo tác giả Trần Trọng Thủy khi nghiên cứu về:”Gía trị, định hướng giá trị và nhâncách” cũng xem giá trị là một hiện tượng xã hội điển hình, biểu thị các sự vật, hiện tượng,các thuộc tính và quan hệ hiện thực, các tư tưởng, các chuẩn mực, mục đích và lý tưởng, cáchiện tượng của tự nhiên và xã hội được con người tạo ra nhưng đều phục vụ cho sự tiến bộcủa xã hội và sự phát triển của cá nhân con người”

Khái niệm giá trị theo quan điểm các ngành khoa học:

Theo quan điểm triết học có nhiều quan điểm khác nhau về giá trị Tuy nhiên ở đây chủ yếunhìn theo quan điểm mácxít nên các giá trị được xem là hiện tượng xã hội cụ thể các giá trịđều bắt nguồn từ lao động sáng tạo của con người Giá trị là sự thống nhất giữa chủ quan vàkhách quan là giá trị nhất định của xã hội

Giá trị trong đạo đức luôn gắn liền với các khái niệm trung tâm như: thiện ác công bằngbình đẳng huynh đệ bởi vì khái niệm giá trị thuộc khuôn khổ đời sống đạo đức của conngười của các quan hệ xã hội và quá trình hình thành các chuẩn mực xã hội và các quy tắcđạo đức

Theo kinh tế học khái niệm giá trị luôn gắn liền với hàng hóa giá cả và sản xuất hàng hóa.Đằng sau nó là sức lao động là giá trị sức lao động của con người sản xuất ra hàng hóa Giátrị quyền lực của vật chất này lấn át vật chất khác Để thể hiện giá trị vật đó phải có íchnghĩa là có khả năng thỏa mãn nhu cầu và mong muốn của con người Vì vậy khi phân tích

“giá trị” là vị trí tương đối của hàng hóa theo thứ tự ưu tiên vị trí càng cao thì giá trị của nócàng cao

Theo quan điểm của tâm lý học khái niệm giá trị được nghiên cứu để hiểu hành vi và hoạtđộng của con người và dự đoán sự phát triển nhân cách

Nhìn chung theo quan điểm của các nhà khoa học hoặc theo quan điểm của các ngành khoahọc khác nhau cũng như trong một số từ điển đã định nghĩa khái niệm giá trị thì khái niệmgiá trị có một số đặc điểm chung như sau:

- Mức độ đáp ứng nhu cầu và mong muốn của con người là mức độ được chủ thể đánhgiá và thừa nhận trên cơ sở mối quan hệ của nó với đối tượng đó

- Mối quan hệ giữa lợi ích cá nhân lợi ích xã hội và các chi phí cần thiết để tạo ra lợi ích

- Mọi giá trị đều chứa đựng các yếu tố nhận thức tình cảm và hành vi của chủ thể trongmối quan hệ với những thứ mang giá trị đó

- Là một phạm trù lịch sử vì giá trị thay đổi theo thời gian theo sự biến động của xã hộitheo dân tộc tôn giáo và cộng đồng

Giá trị truyền thống của con người Việt Nam và giá trị nhân loại

Giá trị truyền thống của con người Việt Nam:

- Tinh thần yêu nước

- Yêu thương con người

- Tinh thần đoàn kết

- Tinh thần lao động cần cù, tiết kiệm

Giá trị sống phổ biến của nhân loại: Có 12 giá trị phổ quát của nhân loại đó là : hòa bình,tôn trọng,yêu thương, khoan dung, trung thực, hợp tác, hạnh phúc, trách nhiệm, giản dị, tự

do, đoàn kết, khiêm tốn

Khái niệm giá trị sống

Trong phần trước khái niệm giá trị đã được thảo luận từ nhiều góc độ Tóm lại có hai loạigiá trị cơ bản là giá trị kinh tế và giá trị tâm lý xã hội trong đó giá trị kinh tế chủ yếu hướng

về thế giới vật chất còn giá trị tâm lý xã hội hướng tới giá trị sống giá trị tâm lý xã hội

hướng tới các giá trị sống liên quan mật thiết đến các giá trị đạo đức và thái độ của conngười đối với đời sống xã hội

Giá trị sống (hay giá trị) là những điều mà chúng ta cho là giá trị quan trọng và có ý nghĩađối với cuộc đời của mỗi con người Những giá trị sống trở thành động lực để con ngườiphấn đấu vươn lên Các giá trị sống là của cá nhân không phải giá trị của ai cũng giốngnhau Có người cho rằng "tiền bạc là trên hết" Có người cho rằng tình yêu thương mới làđiều quý giá nhất trên đời Có người coi trọng lòng trung thực hay sự bình yên…

Giá trị sống là một hình thái ý thức xã hội, là hệ thống các quan niệm về cái thiện, cái áctrong các mối quan hệ của con người với con người Giá trị sống về bản chất là những quytắc, những chuẩn mực trong quan hệ xã hội, được hình thành và phát triển trong cuộc sống,được cả xã hội thừa nhận Giá trị sống là quy tắc sống, nó có vị trí to lớn trong đời sống, vàđịnh hướng cho cuộc sống của mỗi cá nhân, điều chỉnh hành vi cho phù hợp với chuẩn mựccủa xã hội Những giá trị phổ biến của đạo đức thể hiện trong các khái niệm: thiện, ác, lẽphải, công bằng, văn minh, lương tâm, trách nhiệm…

b) Định hướng giá trị

Khái niệm định hướng giá trị

Định hướng giá trị là hiện tượng tâm lý có nguồn gốc khách quan xuất hiện trong quá trìnhhoạt động tác động qua lại tích cực giữa con người với thế giới khách quan trên cơ sở nắmvững hệ thống lịch sử kinh nghiệm xã hội loài người

Có sự phân biệt giữa giá trị ý thức và tâm lý con người đó là việc xác định giá trị của một

cá nhân trên cơ sở đó định hình lối sống phong cách giao tiếp và hành vi cá nhân nóichung Do đó việc xác định thang giá trị và áp dụng các hành vi dựa trên sự lựa chọn các giátrị này là định hướng giá trị của cá nhân

Định hướng giá trị với tư cách là khuynh hướng của nhân cách hướng tới những giá trị nhấtđịnh là cơ sở điều chỉnh hành vi của con người và là một thành phần của cấu trúc nhân cách

Phân loại định hướng giá trị