ĐỀ tài (TITLE) CHẾ tạo máy XUNG đi

Hiện nay phổ biến nhất là máy phát dòng điện xung tần số thấp - điện thế thấp, nhiều kiểu và dạng xung, nh gọn, tiện dụng, đáp ứng điều trị nhiều bệnh l đa dạng.. H Ơ G HÁ GHIÊ CỨU: Mô

ĐỀ TÀI (TITLE):

CHẾ TẠO MÁY XUNG ĐI V

H I H ĐI CH M – O – V T T I U

Lê Minh Luật* N u n u h **

ÀI TOÀ VĂ (FU TIC E):

I ĐẶT VẤ ĐỀ ( CKG OU D):

Việc sử dụng điện trị liệu đã được đề cập đầu tiên trong báo Journal des savants

Trong đó mô tả Bertholon dùng dòng điện kích thích trên điểm đau (hay còn gọi là A thị huyệt) để chữa đau răng cho một bệnh nhân đã bị đau răng 3 năm, kết quả là bệnh nhân hết đau ngay sau điều trị điện[3],[4] Đến năm 1785, phương pháp vô cảm bằng chạy điện dùng trong nha khoa được Van Swinden mô tả sử dụng Năm 1910, Leduc dùng dòng điện ngắt quãng để gây tê và mê toàn thân Cùng năm này, Robimovitch đã dùng dòng điện xung tần số 5-7000Hz gây tê cắt 4 ngón tay an toàn[3] Điều này cho thấy tác dụng giảm đau rất tốt của dòng điện Năm 1930, phương pháp điện châm lần đầu tiên được mô tả bởi Jolly, Roger de la Fuye và Nogier khi họ cho kích thích điện qua kim và dùng chữ Electropuncture (Điện châm) để gọi tên Sau đó ở Trung Quốc, phương pháp điện châm được đề cập trong phương pháp kích thích thần kinh ngoại vi của Chu Long Ngọc[3] Và tại Việt Nam cũng bắt đầu ứng dụng điện châm từ năm 1960 cho đến nay[3]

Ngày nay, điện châm đã được sử dụng rộng rãi, ngày càng hiện đại và đặc biệt phổ biến trong 2 lĩnh vực: điều trị đau và điều trị phục hồi liệt[4] Song song việc nghiên cứu lâm sàng, các nhà kỹ thuật cũng thiết kế ra nhiều loại máy điện châm chuyên dùng cho châm cứu Hiện nay phổ biến nhất là máy phát dòng điện xung tần số thấp - điện thế thấp, nhiều kiểu và dạng xung, nh gọn, tiện dụng, đáp ứng điều trị nhiều bệnh l đa dạng Năm

2012 tác giả đã nghiên cứu chế tạo và ứng dụng thành công máy xung điện VN3 điều

ch nh thông số điện tử tử động chuyên dùng điện châm Máy xung điện dùng cho điện trị

liệu có thể phối hợp 3 phương pháp điều trị: điện châm, xoa bóp, vật l trị liệu

M ti u t i:

 Nghiên cứu chế tạo máy xung điện VN4 phối hợp điện châm, xoa bóp, vật l trị liệu

* Bác sĩ – Giảng viên Bộ môn Châm cứu- Khoa Y học cổ truyền- ĐHYD TP.HCM

II Đ I T G VÀ H Ơ G HÁ GHIÊ CỨU (OBJECTS AND METHODS):

1 Đ I T G:

Thông số cơ bản của kỹ thuật điện châm trong điều trị đau và liệt

Tác dụng của dòng điện xung tần số thấp điện thế thấp

Máy xung điện VN4 phối hợp điện châm, xoa bóp và vật l trị liệu

2 H Ơ G HÁ GHIÊ CỨU:

Mô tả kỹ thuật điện châm và tác dụng của dòng điện xung tần số thấp điện thế thấp Nghiên cứu các dòng máy xung điện hiện hữu đang sử dụng trong và ngoài nước

Phối hợp kỹ sư điện tử thiết kế chế tạo Máy điện xung VN4

III KẾT QUẢ ( ESU TS):

1 KỸ THU T ĐI CH M:

 Chọn dòng điện và dạng xung điện:[6]

Dòng điện hiện nay dùng trong điện châm phổ biến là dòng điện xung tần số thấp- điện thế thấp Dạng xung rất đa dạng:

 Faradic: dạng xung gai nhọn, tác dụng kích thích mạnh, dùng lâu trở thành ức chế

 Leduc: xung chữ nhật, tác dụng vừa kích thích mạnh vừa dinh dư ng mạnh

 Lapicque: xung lư i cày, dùng tốt cho trường hợp cơ và thần kinh bị tổn thương

 Bernard: xung hình sin, tác dụng điện phân cũng tương đối mạnh

 Giao thoa: phát sinh tác dụng ở tổ chức sâu

 Chọn điện cực:

Việc chọn điện cực rất quan trọng mà thường bị b quên, vì tác dụng của cực âm và cực dương rất khác nhau[6]

 Điện cực âm: tác dụng kích thích, tăng mẫn cảm, tăng trương lực cơ và thần kinh, tăng hoạt động dinh dư ng và chuyển hoá

 Điện cực dương: tác dụng ức chế, giảm mẫn cảm, giảm trương lực cơ và thần kinh, giảm đau, giảm co thắt

Một điểm khác cần chú khi mắc điện cực là việc chú đến dòng điện phải thích

hợp với mục đích bổ tả của bệnh l : hư thì bổ, thực thì tả; dòn điện đi cùn chiều ha

n ược chiều theo mục tiêu điều trị

 Tiến hành thông điện trên kim đã gắn điện cực thích hợp:

- Kiểm tra máy có hoạt động không, vặn tất cả các núm điện về số 0

- Ch nh các thông số thích hợp:

Tần số >/=60Hz, tốt

nhất: 100-150Hz

<60Hz, tốt nhất:

1-15Hz

Cường độ Kích thích mạnh Kích thích vừa

phải

Thời gian 20-30 ph 5-10ph Dòng điện Cùng/ngược

chiều kinh

Cùng chiều kinh

- Liệu trình điện châm:

Trung bình 1 liệu trình điện châm cũng tương tự như liệu trình châm cứu, khoảng 10-15 lần Thường một ngày 1 lần hoặc cách ngày châm 1 lần Trường hợp đau liên tục nhiều cơn

có thể làm một ngày vài lần[6]

Cần đánh giá đáp ứng kích thích của bệnh nhân:[6]

- Nếu bệnh giảm, không mệt m i mất ngủ thì duy trì thời gian kích thích

- Nếu bệnh giảm, kèm mệt m i, mất ngủ thì giảm thời gian kích thích, vì tổng liều kích thích mạnh

- Nếu bệnh giảm ngay sau điều trị nhưng về nhà đau lại thì tăng thời gian kích thích

vì tổng liều kích thích nhẹ

2 CƠ S TÁC DỤ G DÒ G ĐI U G T S THẤ , ĐI THẾ THẤ :

 Tá d ng sinh lý:

- Tác dụng sinh l từ dòng điện 1 chiều đều được giảm nhẹ:

 Gây b ng nơi đặt điện cực ( hiện tượng điện phân dịch thể tổ chức)

 Gây dãn mạch, tuần hoàn tại chỗ nơi đặt điện cực (khi loại b tác dụng gây b ng bằng cách đệm nhiều lớp vải dưới các điện cực)

 Gây tình trạng mẫn cảm tăng, trương lực cơ tăng tại cực âm

 Gây tình trạng giảm cảm giác, giảm trương lực cơ, giảm đau, giảm co thắt tại cực dương

 Tăng tuần hoàn máu, tăng dinh dư ng chuyển hoá của các cơ quan tổ chức nằm giữa các điện cực

 Các cơ quan ở xa chỗ đặt điện cực có liên hệ về mặt tiết đoạn thần kinh cũng đồng thời bị ảnh hưởng

 Toàn thân: tác dụng an thần, một cảm giác khoan khoái dễ chịu ( khi người bệnh đang có tình trạng hưng phấn), và ngược lại một tác dụng tăng trương lực thần kinh

cơ (khi người bệnh đang suy nhược)

- Tác dụng kích thích: nhờ vào sự lên xuống của cường độ xung (độ dốc lên xuống càng dựng đứng bao nhiêu thì kích thích càng mạnh)

- Tác dụng ức chế cảm giác và giảm trương lực cơ: tác dụng này đến nhanh khi tần

số xung lớn hơn 60Hz, tần số gây ức chế tốt nhất là 100-150Hz

 Chỉ ịnh i u trị:

- Kích thích các cơ bại liệt

- Tăng cường tuần hoàn ngoại vi, khi có hiện tượng co thắt mạch, phù nề, xung huyết tĩnh mạch…

3 CÁC DÒ G MÁY U G ĐI HI Y:

 Trong n ớ :

Hiện tại trong nước đã sản xuất hai dòng máy lưu hành trên thị trường dùng trong châm cứu do công ty thiết bị y tế Hà Nội và Đại học Bách Khoa Hai dòng máy đều sử dụng các núm điều ch nh cơ Trong đó, dòng máy đầu tiên một dạng xung, không có ch nh thời gian, tần số tối đa 60Hz; dòng máy thứ hai cũng 1 dạng xung, thiết kế 2 kênh tần số cao và thấp riêng, tần

số tối đa 60Hz và không ch nh thời gian

Vài năm nay, tổng công ty thiết bị y tế Bộ quốc phòng sản xuất các dòng máy tập vật l trị liệu như Great 12, MPT8-12 với kết hợp nhiều nhóm trị liệu: Ion, điện xung, nhiệt hồng ngoại, laser, từ trường th m thấu thuốc

 go i n ớ :

Trung Quốc sản xuất 2 dòng máy, dòng máy dùng cho châm cứu với 6 đầu ra, có 1 dạng xung gai nhọn, 5 kiểu xung, tần số tối đa 60Hz, ch nh thời gian tự động cơ (máy Vạn l trường thành); dòng máy thứ hai có kết hợp đầu ra xoa bóp (máy Hoa đà) Nhiều loại máy xoa bóp cầm tay nh như DR.Ho s, T-Mas kết hợp nhiều kiểu xung và thời gian cố định

Các dòng máy xung điện của Đức đa dạng; loại 1 đầu ra, ch nh kỹ thuật số gọn nhẹ, có đầu

dò huyệt; loại ch nh cơ nhiều đầu ra, nhiều kiểu xung, 1 dạng sóng; loại ch nh kỹ thuật số nhiều đầu ra, nhiều kiểu xung, 1 dạng song; loại máy xoa bóp cài đặt nhiều dạng xung và

ch nh kỹ thuật số đa dạng

Dòng máy điện châm của Nhật chế tạo điều ch nh hiển thị kỹ thuật số, 1 dạng xung vuông,

5 kiểu xung, có đầu dò huyệt

Nhiều dòng máy vật l trị liệu với đầy đủ thông số kỹ thuật điều ch nh rất linh hoạt về thời gian, dạng xung, kiểu xung, cường độ, điện thế, độ rộng xung…với điều ch nh chính xác hiển thị kỹ thuật số được chế tạo đầy đủ theo l thuyết của điện trị liệu.[7],[8]

4 CẤU TẠO MÁY ĐI U G THEO ĐỀ TÀI GHIÊ CỨU:

Máy được sử dụng bộ dao động nghẹt phát xung gai nhọn không đối xứng, pha dương hơn pha âm Máy được cấp nguồn 6V gồm 4 pin AA, 1 núm cơ ch nh tần số tối đa 180Hz, 1 núm

ch nh thời gian điện tử từ 5ph đến 30ph Thời gian hiển thị trên màn hình kỹ thuật số, tần số được hiển thị bằng đèn Led nhấp nháy Máy có 3 núm ch nh cường độ tương ứng 3 kênh ra Mỗi kênh ra gắn được với các loại dây dẫn điện cực kẹp, điện cực bản hoặc miếng dán xoa

bóp Máy có thiết kế tải xung ra với 3 kiểu xung: liên tục, ngắt quãng và tăng dần

5 CÁC THÔ G S KẾT H CỦ MÁY ĐI U G THEO ĐỀ TÀI :

 T n số: được điều ch nh bằng núm cơ; dải tần được mở rộng phù hợp với lâm sàng điện châm, khởi đầu 1Hz đến tối đa 180Hz

 Th i gian: được điều ch nh điện tử kỹ thuật số đảm bảo tính chính xác cao; tự động ngắt

toàn bộ và báo hết khi hết thời gian điều trị Dải thời gian được thiết kế phù hợp với yêu cầu điều trị trên l thuyết và lâm sàng, tối thiểu 5ph và tối đa 30ph, khoảng cách giữa các

 D ng ung:sóng gai nhọn không cân, 2 pha không đối xứng

 Ki u ung: Máy được cài đặt phát ra 3 kiểu xung gồm F1: liên tục, F2: ngắt quãng và F3:

tăng dần Thời gian phát xung thay đổi theo tần số Khi tần số càng nhanh thì thời gian giữa các xung càng ngắn và thời gian 1 xung ngắn lại Khi tần số càng chậm thì thời gian

giữa các xung càng dài và thời gian 1 xung k o dài ra

 C ng : Cường độ xung hay còn gọi là biên độ của xung thay đổi lực điện mạnh hay

nhẹ trên vùng thông điện Cường độ xung càng lớn cho kích thích càng mạnh, cường độ xung nh cho kích thích nhẹ Cường độ được điều ch nh bằng các núm cơ, điều ch nh từ

0mA đến tối đa 40mA và có thể cài đặt tăng thêm

IV À U (DISCUSIO S):

1 CẢI TIẾ CỦ MÁY ĐI U G THEO ĐỀ TÀI GHIÊ CỨU:

Máy điện xung VN4 theo đề tài nghiên cứu đã được chế tạo phù hợp với thực tiễn lâm sàng điều trị các bệnh l đau và liệt, đặc biệt trong nhóm bệnh l di chứng sau đột qu não do tai biến mạch máu não Nhà lâm sàng có sự thuận lợi nhất cho kỹ thuật điện châm, xoa bóp và vật

l trị liệu trong điều trị, thời gian được canh điện tử từ 5ph đến 30ph tự ngắt và báo hết giờ nên không phải canh, tần số tối đa lên đến 180Hz đủ đáp ứng điều trị đau cấp hay thực chứng Máy xung điện VN4 được thiết kế với dạng sóng giai nhọn không cân, pha dương hơn pha

âm, thích hợp trong điều trị liệt, đau và có chức năng dinh dư ng vừa Kiểu xung F1: liên tục, thường được sử dụng trong điện châm Kiểu xung F2: ngắt quãng, được thiết kế với độ dài thời gian 8 giây ngh và 8 giây phát xung thích hợp trong tập luyện cơ liệt Kiểu xung F3: tăng dần tạo kích thích mạnh dần với sự co bóp giúp xoa bóp vùng mô điều trị Thời gian nhanh chậm của phát xung và thời gian của 1 xung phụ thuộc vào tần số nhanh chậm Máy có thể điều

ch nh thay đổi được cường độ, tần số và kiểu xung trong quá trình điều trị

2 HẠM VI SỬ DỤ G:

Máy điện xung VN4 với thiết kế mới phù hợp l thuyết điện châm và điện trị liệu, nên trở thành công cụ hỗ trợ tốt cả trong giảng dạy l thuyết lẫn thực hành lâm sàng của điện châm Với thiết kế linh hoạt về các nút điều ch nh và kết hợp 3 kiểu xung: liên tục, ngắt quãng và tăng dần, việc sử dụng Máy xung điện VN4 thích hợp cho cả điện châm, vật l trị liệu và xoa bóp đơn giản Do đó, ứng dụng Máy xung điện VN4 có thể thực hiện được ở các chuyên ngành Châm cứu, oa bóp và Vật l trị liệu ở các bệnh viện Đông y lẫn Tây y Máy có thể sử dụng với các dây dẫn điện cực kẹp vào kim châm cứu, điện cực nh dán trên mặt da và điện cực tấm

dính xoa bóp Tùy theo phương pháp điều trị mà dùng loại điện cực và kiểu xung khác nhau Với điện cực bản và miếng xoa bóp, bệnh nhân có thể tự sử dụng máy để điều trị theo các thông số đã được thầy thuốc hướng dẫn đầy đủ

Trong xu hướng và chủ trương điều trị Đông Tây y kết hợp hiện nay ở nước ta và nhiều nước trên thế giới, máy xung điện VN4 giúp cho việc kết hợp trong điều trị không dùng thuốc được dễ dàng và thuận tiện hơn khi người Kỹ thuật viên và Thầy thuốc được đào tạo về cả kỹ thuật điều trị bằng châm cứu – xoa bóp của Đông y với kỹ thuật điều trị bằng vật l trị liệu Dùng máy để hỗ trợ điều trị trong cả 2 chuyên ngành Đông y và Tây y trên là hoàn toàn phù hợp Hơn thế nữa, khi việc điều trị trở nên thường xuyên và ổn định thì bệnh nhân với sự hỗ trợ của người nhà, có thể tự mình sử dụng được máy xung điện VN4 để điều trị Từ đó giúp giảm tải cho bệnh viện, giảm chi phí nhưng tăng được số lần, sự tiếp cận và hiệu quả điều trị cho bệnh nhân

V KẾT U (CO C USIO S) :

Đề tài nghiên cứu đã chế tạo thành công và ứng dụng an toàn trên lâm sàng máy xung điện VN4 với các thông số kỹ thuật được thiết kế theo các l thuyết cơ bản của điện trị liệu Máy xung điện VN4 giúp điều trị liệt và điều trị đau kết hợp 3 phương pháp: điện châm, xoa bóp và vật l trị liệu Đây cũng là phương tiện giúp cho sự kết hợp giữa y học cổ truyền và y học hiện đại trong

lĩnh vực điều trị không dùng thuốc

Máy có thời gian điều ch nh bằng điện tử tự động từ 5ph đến 50ph, tần số điều ch nh bằng

cơ từ 1Hz đến 180Hz, dạng xung gai nhọn 2 pha không cân xứng, cường độ từ 0mA đến 40mA Máy có 3 kiểu xung F1: kiểu liên tục, dùng cho châm cứu; F2: kiểu ngắt quãng, dùng cho tập vật

l trị liệu; F3: kiểu tăng dần, dùng cho xoa bóp Máy có chế độ tự ngưng hoạt động và báo hết giờ

VI KIẾ GH (RECOMMENDATIONS):

Với thực tế lâm sàng đa trị liệu ở bệnh nhân có bệnh l đau và liệt, việc phối hợp điều trị điện châm với tập vật l trị liệu và xoa bóp cơ vùng liệt là cần thiết và có lợi nhất cho bệnh nhân Máy xung điện VN4 là chế tạo mới có thông số kỹ thuật đáp ứng được sự kết hợp trên, thực hiện được điều trị điện châm, xoa bóp và vật l trị liệu trong bệnh l đau và liệt cùng lúc tại giường bệnh Nhờ đó giảm y lệnh và thủ tục hành chánh nhiều lần, tiết kiệm nhiều chi phí và áp lực công việc cho cả bệnh nhân và bệnh viện Đặc biệt, sau khi đã hiểu và quen thuộc với cách thức điều trị, bệnh nhân với sự hỗ trợ của người nhà có thể tự thực hiện được việc phục hồi sức kh e cho chính mình bằng máy xung điện này Sự chu n bị và hướng dẫn đầy đủ về phương tiện điều trị một cách

chính thống và chính xác s đồng thời giúp giảm sai lầm cho bệnh nhân khi tự sử dụng các máy xoa bóp trên thị trường rất đa dạng hiện nay

Các nghiên cứu tiếp tục cần được sự hỗ trợ và phối hợp của các cơ quan y tế để triển khai nghiên cứu thực nghiệm và nghiên cứu lâm sàng đầy đủ để có chứng cớ về an toàn, tác dụng điều trị và ứng dụng Máy xung điện VN4

VII TÀI L I U TH M KHẢO (REFERENCES):

[1] Công ty cổ phần thiết bị y tế VIMEC.(2007) Tài liệu hướng dẫn sử dụng- Máy châm

cứu điện Model ES-160-ITO Japan Bản dịch

[2] Hoàng Bảo Châu.(1975) Máy điện châm In: Hoàng Bảo Châu Châm tê, pp 365-380

N B Y học, TP.Hà Nội

[3] Lã Quang Nhiếp.(1978) Kỹ thuật điện châm In: Viện Đông y Châm cứu học Tập II,

pp 38-56, N B Y học TP.Hà Nội

[4] Lê Minh Luật.(2012) Kỹ thuật điện châm trong điều trị các bệnh lý đau và liệt Tạp

chí y học TP.HCM Hội nghị khoa học Bệnh viện Chợ Rẫy

[5] Lê Minh Luật.(2012) ghi n cứu ch t o máy điện ung điều ch nh th ng điện tử

t đ ng In: Hội nghị khoa học y dược đồng bằng sông Cửu Long mở rộng lần IV T p chí

Y học th c hành, 852+853 Đại học y dược Cần Thơ, pp 413-415

[6] Phan Quan Chí Hiếu.(2002) Điện châm In: Phan Quan Chí Hiếu Châm cứu học Tập

II, pp 176-184 NXB Y học TP.HCM

[7] Den Adel RV, Luykx RHJ (2005) Low and medium frequency electrotherapy Enraf Nonius, The Netherlands

[8] Enraf Nonius Endomed 581ID Operating instructions Enraf Nonius, The Netherlands