bài giảng Mô học Biểu mô

Bi TRƯỜNG ĐẠI HỌC ĐIỀU DƯỠNG NAM ĐỊNH Bộ môn Giải phẫu Mô Đối tượng Cử nhân điều dưỡng Thời gian 45 phút Người giảng Nguyễn Thị Hồng Yến MỤC TIÊU 1 Trình bày những nét đại cương về biểu mô, nêu.Khái niệm biểu mô Định nghĩa: Biểu mô là một loại mô được tạo bởi những tế bào nằm sát nhau còn chất gian bào thì rất ít. Dưới kính hiển vi quang học không thấy chất gì xen giữa các tế bào. Nguồn gốc biểu mô: đa số các tế bào biểu mô có nguồn gốc từ nội bì (biểu mô lợp mặt trong ống tiêu hóa, biểu mô các tuyến phụ thuộc ống tiêu hóa…) và ngoại bì (biểu bì, biểu mô giác mạc…). Ngoài những biểu mô có nguồn gốc nội bì và ngoại bì còn có những biểu mô có nguồn gốc trung bì (biểu mô phủ thanh mạc, phủ các tạng đặc). Nhiệm vụ của biểu mô: Bảo vệ, bao phủ mặt ngoài cơ thể, mặt trong các tạng rỗng và các khoang thiên nhiên. Chế tiết và bài xuất một số chất có vai trò quan trọng trong chuyển hóa biến đổi các chất dinh dưỡng.

TRƯỜNG ĐẠI HỌC ĐIỀU DƯỠNG NAM ĐỊNH

Bộ môn Giải phẫu - Mô ******

Đối tượng: Cử nhân điều dưỡng Thời gian: 45 phút

Người giảng: Nguyễn Thị Hồng Yến

MỤC TIÊU

1 Trình bày những nét đại cương về biểu mô, nêu tính chất chung và phân loại biểu mô

2 Mô tả cấu tạo vi thể các loại biểu mô trong cơ thể

3 Áp dụng bài học vào môn học khác và công tác điều dưỡng sau này

NỘI DUNG

1 Khái niệm biểu mô

- Định nghĩa: Biểu mô là một loại mô được tạo thành

bởi các tế bào nằm sát nhau còn chất gian bào thì rất ít Dưới kính hiển vi quang học không có chất gì xen giữa các tế bào

- Nguồn gốc: đa số có nguồn gốc từ nội bì và ngoại bì,

∗ Các tế bào của biểu mô nằm sát nhau.

∗ Kích thước và hình dáng của các tế bào biểu mô khác nhau.

2 Tính chất chung của biểu mô

∗ Các tế bào biểu mô họp thành lớp và ngăn cách với mô liên kết bởi màng đáy

3 Phân loại biểu mô

- Theo chức năng biểu mô được chia làm 2 loại:

+ Biểu mô phủ

+ Biểu mô tuyến

- Theo cấu tạo và cách sắp xếp của tế bào biểu mô cũng gồm 2 loại:

+ Biểu mô đơn

+ Biểu mô tầng

Phân loại biểu mô

Biểu

mô chuyển tiếp

Tuyến ngoại tiết

Tuyến nội tiết

Mô biểu mô

Phân loại biểu mô phủ

Lát tầng

Vuông tầng

Trụ tầng

Trụ giả tầng

3.1 Biểu mô phủ

3.1.1 Biểu mô đơn

- Biểu mô lát đơn

Gồm các tế bào mỏng, dẹt

bào tương trải rộng, ranh

giới giữa các tế bào ngoằn

ngoèo Vùng trung tâm

mỗi tế bào có một nhân lồi

vào trong lòng khoang.

Biểu mô này có ở: mặt

trong màng nhĩ, lá ngoài

bao Bowman, đoạn lên

quai Henle, các thanh mạc,

nội mô

Vách tế bào

Nhân tế bào

Bào tương

- Biểu mô vuông đơn

Khoảng gian bào

Màng đáy Mô liên kết

- Biểu mô trụ đơn

Là biểu mô được tạo thành

bởi một hàng tế bào hình trụ,

nhân tế bào thường hình trứng

nằm lệch về phía đáy.

Biểu mô trụ đơn có thể chỉ do

một loại tế bào hình trụ giống

nhau tạo thành như biểu mô

niêm mạc dạ dày, có thể do

nhiều loại tế bào hình trụ tạo

thành như biểu mô ruột.

Tế bào mâm khía

Tế bào hình đài tiết nhầy

Màng đáy Mô liên kết

3.1.2 Biểu mô tầng

- Biểu mô lát tầng: có 2 loại

+ BM lát tầng có sừng hóa

Là biểu mô được tạo thành

bởi 5 lớp tế bào: lớp đáy, lớp

Lớp bóng

Lớp hạt

Lớp sợi Lớp đáy

Cấu tạo vi thể của Da

Lớp thượng bì

Lớp trung bì

Lớp hạ bì

Biểu mô lát tầng không sừng

hóa thường lợp mặt trong một số

khoang thiên nhiên như khoang

miệng, thực quản,âm đạo.

Tế bào dẹt Lớp sợi

Lớp đáy Mô liên kết

- BM trụ giả tầng có lông chuyển

Trong biểu mô này cưc đáy của

các tế bào đều sát màng đáy

nhưng cực ngọn không lên đều

đến mặt biểu mô, nhân các tế

bào không nằm cùng trên một

độ cao.

Biểu mô này gặp ở ống bài xuất

lớn của tuyến nước bọt mang

tai, biểu mô khí phế quản, biểu

mô niệu đạo nam.

Tế bào hình đài tiết nhầy Lông chuyển

Màng đáy Sụn trong

- BM vuông tầng

Là biểu mô được tạo thành

bởi nhiều hàng tế bào

3.1.3 Biểu mô chuyển tiếp

Biểu mô loại này là hình thái trung

gian giữa biểu mô lát tầng và biểu

mô trụ tầng, tế bào to cao, bè

rộng trùm lên tế bào thấp bé bên

Tế bào hình vợt

Màng đáy Mô liên kết

3.2 Biểu mô tuyến

* Dựa theo số lượng tế bào tham gia vào sự tạo ra chất tiết gồm:

- Tuyến đơn bào: chỉ có một tế bào chế tiết

- Tuyến đa bào: tập hợp nhiều tế bào

* Dựa theo cách mà sản phẩm chế tiết đi ra khỏi tế bào tuyến gồm:

- Tuyến toàn vẹn

- Tuyến bán hủy

- Tuyến toàn hủy

* Dựa vào vị trí nhận sản phẩm chế tiết đầu tiên gồm:

Biểu mô tuyến

Tuyến nội tiết Tuyến ngoại tiết

Kiểu

lưới

Kiểu túi

Kiểu tản mác

Hình ống

Hình túi

Hình ống túi

Tuyến ngoại tiết: gồm

- Phần chế tiết

- Phần bài xuất

Cơ dựng lông

Tuyến nội tiết

Vách xơ

Tiểu đảo Langeshan

Tuyến

Leydic Ống tinh xoắn Tế bào

dòng tinh

A B C

D

E

II Chọn câu trả lời đúng nhất:

Kĩ thuật tiêm trong da là tiêm vào lớp nào của da

Tài liệu học

- Bài giảng Mô học bộ môn biên soạn

Tài liệu tham khảo

- Bài giảng Mô học – Phôi thai học Trường ĐH Y Hà nội 2002

- Bài giảng Mô học – phôi thai học Học viên quân y 2001

- Bài giảng Mô học Trường ĐH y dược TP Hồ Chí Minh

- Bài giảng điều dưỡng nội, ngoại khoa…

TÀI LIỆU