ĐỀ 1 PHÂN TÍCH 10 CÂU ĐẦU Mỗi tác phẩm lại là những con thuyền đưa chở nỗi niềm cảm xúc của tác giả đến với bến đỗ của lòng người ,chạm đến trái tim người đọc Quay ngược về thời trung đại , ta không k.
Trang 1ĐỀ 1 : PHÂN TÍCH 10 CÂU ĐẦU
Mỗi tác phẩm lại là những con thuyền đưa chở nỗi niềm cảm xúc của tác giả đến với bến đỗ của lòng người ,chạm đến trái tim người đọc Quay ngược về thời trung đại , ta không khỏi bất ngờ với nét bút đầy mĩ miều của những vị thi sĩ , văn nhân Với sự đa sầu đa cảm về cảm xúc lẫn văn chương Từng hình ảnh sử dụng trong câu thơ , nét chữ đều được chau chuốt một cách khéo léo , tạo nên một nét đẹp riêng cho nền văn học trung đại Nổi bật giữa chùm văn thơ này , ta không thể nào ko
kể đến tác phẩm Phú sông Bạch Đằng của quan nhân Trương Hán Siêu Trương Hán Siêu (?-1354) tự
là Thăng Phủ , là người có học vấn uyên thâm, tính tình cương trực được vua Trần tin cậy và nhân dân kính trọng từng giữ nhiều chức vụ quan trọng trong triều đình và có nhiều đóng góp lớn cho hai cuộc kháng chiến chống quân Nguyên - Mông Nổi tiếng với tài văn thơ như Cúc hoa vịnh , Hóa Châu tác , Dục Thúy Sơn Nổi bật và ấn tượng nhất chính là bài Phú Sông Bạch Đằng , không rõ cụ thể
ra đời vào khoảng thời gian nào nhưng có lẽ là khoảng 50 năm sau cuộc kháng chiến chống quân Mông – Nguyên nhà Trần Khi nhà Trần đang trong thời buổi suy thoái , khủng hoảng cần phải nhìn lại quá khứ để củng cố niềm tin hiện tại Bài phú đã khơi dậy niềm tự hào, lòng yêu nước và khẳng định những tư tưởng nhân văn cao đẹp về giá trị con người , truyền thống oai hùng , bất khuất .Cũng như khẳng định được sự tài năng của ông trong nền văn học VN Trong đó , nổi bật lên hình ảnh nhân vật “khách” với vẻ đẹp tâm hồn tráng trí bốn phương Đoạn trích nằm ở phần đầu tác phẩm
đã xây dựng nên hình tượng nhân vật khách với tráng chí bốn phương khi thưởng ngoạn cảnh đẹp nơi Sông BBD
Trong bài phú “ khách” hiện lên là một con người có tâm hồn tự do, phóng khoáng, yêu thiên nhiên , thích du ngoạn với cái tráng chí bốn phương
Khách có kẻ
Giương buồm giông gió chơi vơi
Lướt bể chơi trăng mải miết
Khách” ở đây ko phải nhân vật trữ tinh nào cả mà là THS , là sự phân thân của tác giả Dường như với người khách này , không gì có thể so với việc thưởng ngoạn thiên nhiên ,Thế nhưng đối với ông dạo chơi không đơn giản là thưởng ngoạn mà còn để nghiên cứu , bồi bổ thêm tri thức Trong không gian rộng của dòng sông ấy, tác giả nhớ đến những “Giương buồm giông gió mải miết”, đó là những cuộc phiêu lưu đầy kỳ thú khi bơi thuyền hay những người “Lướt bể chơi trăng mải miết”, đó
là cuộc sống đầy tự tại của những con người thích phiêu du Các từ láy : “ chới với” , “ mải miết” , “ tha thiết’ đã thể hiện nên sự khoáng đạt , hoài bão lớn lao trong tâm hồn người thi sĩ Giông gió , chơi vơi đi với tâm thế tâm thế thoải mái
Cái tráng chí bốn phương ấy còn được người thi sĩ khắc họa qua những địa danh , gợi ra một thời quá khứ :
Sớm gõ thuyền chừ Nguyên Tương Chiều lần thăm chừ Vũ Huyệt
Cửu Giang, Ngũ Hồ , Tam Ngô , Bách Việt , Nơi có người đi đâu chẳng biết Đầm Vân Mộng chứa vài trăm dạ cũng nhiều
Mà tráng chí bốn phương vẫn còn tha thiết
Trang 2Bèn giữa dông chừ buông chèo Học Tử Trường chừ thú tiêu dao Không chỉ là con người với tâm hồn rộng mở , mà “ khách” còn là một người có vốn hiểu biết phong phú , yêu thiên nhiên , Ông xuất hiện với một tư thế khoang đạt đầy hoài bão , của một con người lãng khách Cái tráng chí ấy được nổi bật qua các loại địa danh đến từ phương Bắc như : Nguyên Tương’ , Vũ huyệt , Cửu Giang, Ngũ Hồ , Tam Ngô , Bách Việt” Các địa danh xa lạ không chỉ
là cảnh đẹp mà còn gợi ra một không gian bao la, chỉ có những người mang hoài bão và "tráng chí bốn phương" mới có thể "giương buồm lướt bể" đi tới Đầm Vân Mộng là một thắng cảnh tiêu biểu cho mọi thắng cảnh Thế mà "Khách" đã "chứa vài trăm trong dạ", đã thăm thú nhiều lần đã từng thưởng ngoạn bao cảnh đẹp tương tự Vẫn chưa thỏa lòng, vẫn còn "tha thiết" với bốn phương trời.Sớm Nguyên … Chiều … hình ảnh thời gian , nhằm thể hiện tâm thế thoải mái về sự thắm phú muôn nơi Mà tráng chí… ” khát vọng to lớn của THS về thế giới rộng lớn , sự khát khao đam mê nghiên cứu học hỏi của kẻ sĩ Tuy nhiên đây cũng chỉ là sự tưởng tượng của ông , “khách” đã tham quan những địa danh nổi tiếng này thông qua sách vở , qua sự tưởng tượng đầy phong phú của mình, nhiêu đây vẫn chưa nói lên cái sự tráng chí nơi ông nhưng đã thể hiện kiến thức uyên thâm , lòng ham học hỏi , khát khao hiểu biết nơi tác giả
Nhưng để ý thấy một điểm đặc biệt, đó là dù đi nhiều, biết nhiều, nhưng trong thú tiêu dao, khách chỉ học có Tử Trường ,tức là Tư Mã Thiên,
“ Bèn giữa dông chừ…”
Người xưa nói: "Muốn học cái văn của Tư Mã Thiên-Tử Trường thì trước tiên phải học cái chơi của
Tử Trường" Đó một nhà sử học danh tiếng lẫy lừng, người đã chu du thiên hạ 20 nă, để viết nên cuốn sử ký toàn thư lưu danh ngàn thế hệ, phải chăng khách nói đến Tử Trường để bày tỏ tâm hồn đồng điệu của mình với người xưa Ông cũng cũng có một mong muốn như TMT , muốn giương buồm giông gió , khám phá thế giới thế nhiên ,Và Đi xa không phải chỉ để thỏa thú tiêu dao, , mà còn
là một dịp lắng mình vào những nét đẹp của các địa danh lịch sử dân tộc, để chiêm ngưỡng, và hồi tưởng về quá khứ hào hùng của cha ông
Tác gải sử dụng lối nói khao trương , ẩn dụ để đi qua các không gian bao la rộng lơn Ngoài ra lặp từ chừ trong câu đã tạo nên lối ngắt nhịp độc đáo , khơi gợi sự bay bổng trong từng hình ảnh Còn sử dụng điển cố tài tình ,giàu hình ảnh, bút pháp chặt chẽ , sâu lắng đã miêu tả thanh công tráng chí của
“khách” , gợi ra một kiến thức rộng lớn, Lối nói cường điệu “ Sớm Nguyên Tương - chiều Vũ
Huyệt”,gợi tả một không gian thời gian liên hoàn liệt kê hàng loạt các địa danh nhằm nói lên cái chí cao xa của ông nơi thiên hạ rộng lớn cũng như sự biết về thế giới ngoai kia , Nhà văn kết hợp tài tinh giữa tự sự và trữ tinh , khiến việc bộc lộ cảm xúc không bị gò bò
, Ta có thể cảm nhận được sự tiêu diêu tự tại của người thi nhân , với tâm hồn của một lãng khách Dạo chơi để thưởng thức , để học hỏi Là con người với tâm hồn nhạy cảm , nặng lòng với đất nước Phần đầu bài phú đã hé mở nhiều tâm trạng nơi “khách”.Có thể nói , Trương HS, đã thanh công trong việc khắc học nhân vật “khách” , trở thành hình tượng đặc sắc của nền văn học trung đại Qua đó cũng khắc họa tâm trạng của ông cũng những bao con người đất Việt khác về tình yêu thiên nhiên đất nước , cũng như những chiến công oanh liệt mà ông cha đã gây dựng Từ đây , mọi người lấy nó làm gốc để bảo vệ đất nước , là áng văn củng cố niềm tin về lòng yêu nước trong mỗi con người PSBĐ chính là đỉnh cao của nghệ thuật phú cổ
Trang 3
ĐỀ 2 10 CÂU SAU
Trương Hán Siêu (?-1354) tự là Thăng Phủ , là người có học vấn uyên thâm, tính tình cương trực được vua Trần tin cậy và nhân dân kính trọng từng giữ nhiều chức vụ quan trọng trong triều đình và có nhiều đóng góp lớn cho hai cuộc kháng chiến chống quân Nguyên - Mông Nổi tiếng với tài văn thơ như Cúc hoa vịnh , Hóa Châu tác , Dục Thúy Sơn Nổi bật và ấn tượng nhất chính là bài Phú Sông Bạch Đằng , ra đời vào khoảng cuối thế kỷ nhà Trần, khi nhà Trần đang trong thời buổi suy thoai cần phải nhìn lại quá khứ để củng cố niềm tin hiện tại Bài phú đã khơi dậy niềm tự hào, lòng yêu nước và khẳng định những tư tưởng nhân văn cao đẹp về giá trị con người , truyền thống oai hùng , bất khuất Nếu như đoạn 1 khắc học người “ khách” với lòng yêu nước , tri thức rộng lớn cùng những địa danh nơi đất Bắc thì đến với đoạn 2 , THS lại quay về quê hương để nhìn ngắm vẻ đẹp của sông BD , đồng thời nói lên cảm xúc , lòng yêu nước , niềm tự hào dân tộc về truyền thống oai hùng bất khuất và truyền thống đạo lý nhân nghĩa Tư tưởng nhân văn cao qua việc đề cao vị trí con người Đoạn trích nằm ở phần đầu tác phẩm đã xây dựng nên hình tượng nhân vật khách với tâm trạng vừa vui sướng vừa buồn trước cảnh Sông BĐ
Nếu như đoạn 1 là tâm thế của con người với lòng ham học hỏi nơi phương Bắc xa xôi , thì đến đây cái tráng chí bốn phương ấy được thể hiện qua vẻ đẹp của đất nước Đoạn mở đầu , tác giả đã xây dựng thành công hình ảnh người khách với tâm trạng buồn vừa vui khi đứng trước bến sông BD
“Qua cửa Đại Than, ngược bến Đông Triều,
Đến sông Bạch Đằng, thuyền bơi một chiều
Sông BD là một nhánh sông đổ ra biển Đông , là nơi lưu dấu nhiều chiến công trong lịch sử giữu nước của dân tộc , với trận chiến năm 938 của Ngô Quyền hay năm 1288 của Hưng Đạo Đại Vương Sau khi đi qua sách vở tưởng tượng , tác giả bước về với thực tại nơi quê hương vớ hàng loạt những địa danh như Đại Than , Đông Triều , Bạch Đằng đều là thắng cảnh đất Việt , mang hình ảnh tính chất đương đại , được tác giả miêu tả trực tiếp sống động , như hiện ra trước mắt , hình ảnh khách đang giương buồm khám phá trên bến sông BD như hiện ra trước mắt qua nét bút tả thực đầy tài tình của người thi sĩ với một tâm thế thoải mái , tự tại , tinh thần khám phá , học hỏi
Người khách lướt nhẹ nhang bên bến sông BD , ngắm nhìn khung cảnh lịch sử oai hùng để rồi để rồi lặng lẽ hồi tưởng lại những chiến tích , chiến công , lấy đó làm niềm tự hào , vui sướng trước cảnh bến BD
Bát ngát sóng kình muôn dặm
Thướt tha đuôi trĩ một màu
Nước trời một sắc, phong cảnh ba thu
Tác giả bước qua từng cảnh vật , tái hiện lại khoảnh khắc mà ông đi đến sông Bạch Đằng Với những đường nét giàu hình ảnh gợi cảm , tạo sự liên tưởng mạnh Dòng sông lịch sử hiện lên với những con thuyền nối đuôi nhau trôi bập bềnh trên sông: “Thướt tha đuôi trĩ một màu”, Hình ảnh “đuôi trĩ"thì gợi ra cho ta thấy những cánh buồm xuôi ngược, nối nhau ở trên sông, nhẹ nhàng trôi trên dông lịch
sử hay những con sóng lớn trùng trùng điệp điệp gối lên nhau: “Bát ngát sóng kình muôn dặm ” với con sóng lớn dữ dội hùng vĩ , với bầu trời và dòng nước cùng một sắc xanh hài hòa mát mẻ
Trang 4“Nước trời một sắc, phong cảnh ba thu” Biện pháp nghệ thuật ẩn dụ ở hình ảnh “sóng kình"đã gợi
ra những lớp sóng lớnNét đẹp hùng vĩ của sông BD đã đc thể hiện rõ nét Từ nơi chiến trường đánh tan quân Mông -Nguyên đến vùng đất của những con thuyền nối đua nhau xa tít trên sông , tạo nên một khung cảnh thơ mộng với : “ nước trời, một sắc , ba thu” “Ba thu “ Khung cảnh mỹ lệ , xanh cao , tuyệt đẹp , thơ mộng , nhẹ nhàng Tuy nhiên , khi đứng trước bến BD ấy , cảm xúc trong thâm tâm người thi sĩ không chỉ là vui sướng mà còn là sự thương cảm , đau thương cho một trang lịch sử oai hùng của dân tộc
Bờ lau san sát bến lách đìu hiu
Sông chìm giáo gãy gò đầy xương khô
Đối lập với chiến tích lẫy lừng là khung cảnh bi thương , ảm đạm : Tác giả không khỏi buồn thương , xót xa trước những cảnh vật sự hoang vu nơi , hiu hắt do dấu chân thời gian xóa nhòa đi chiến tích lẫy lừng khi xưa Cảnh núi non sông nước với “đìu hiu , san sát , xương khô, gãy gò ” cực tả sự hoang vắng, đìu hiu và cô quạnh của con sông, những bờ lau trắng nối tiếp nhau trên bờ sông, những bến lách đìu hiu gợi ra cảnh thê lương, tang tóc trái ngược hòan tòan với sự hào hùng , đông đúc khi xưa Mà cũng chinh tại nơi đây là chiến địa sinh tử, đã biết bao con người ngã xuống, máu nhuốm
đỏ cả dòng sông, dưới sông còn nhiều giáo gươm, trên gò còn nhiều xương khô Những chứng tích
đó là minh chứng cho lịch sử hào hùng của dân tộc nhưng cũng khiến cho lòng người không tránh khỏi niềm tiếc thương cho những mất mát, hy sinh.Để rồi , tác giả chỉ có thể ngậm ngùi mà thốt lên : Buồn vì cảnh thảm đứng lặng giờ lâu
Thương nỗi anh hùng đâu vắng tá
Tiếc thay dấu vết luống còn lưu.”
Đứng trước cảnh ấy , cảm xúc của nhân vật khách chỉ còn buông thương, tiếc nuối ,chỉ biết tĩnh lặng
mà nhìn ngắm nhiều suy ngẫm , để cảm nhận những gì đã qua Cảm xúc đựng lặng giờ lâu của
“khách cũng biểu lộ sự xúc dộng , lòng tiếc thương và sự biết ơn sâu sắc vô hạn đới với những con người vì dân mà ra đi “Thương nỗi anh hùng đâu vắng tá”, những người đã đem xương máu bảo vệ cho đát nước và sự tồn vinh của dân tộc, những vị anh hùng cùng ông chiến đấu đã không còn , và những dấu vết ấy mãi còn lưu đậm trong tâm trí cũng như khác ghi vào lịch sử Để từ đó, ta thấy việc chu du núi non không phải để thỏa thú xê dịch, để làm bạn với bầu thơ túi rượu, với thiên nhiên rộng lớn kì vĩ, mà nó còn là cách để ta tìm về với những di tích lịch sử, để đồng điệu, đồng cảm, trân trọng những người đã ngã xuống vì giang sơn nghìn thu còn mãi Cảm xúc hai câu thơ cuối ở trên như một nốt trầm, nốt lặng làm trầm xuống nhịp điệu của cả mạch thơ, đó cũng đồng thời là sự hoài tưởng, nuối tiếc, xót xa cho những hi sinh không gì tả xiết của bao thế hệ đã qua Sau này khi nguyễn trãi trở lại cũng đã có một cảm xúc tương tự về những con người gục xuống :
“Việc trước quay đầu ôi đã vắng – Tới dòng ngắm cảnh dạ bâng khuâng
Bài Phú với lối thơ phú cổ ,không gò bó , tạo sự thaoir mái Những hình ảnh , cảnh vật lần lượt được liệt kê , qua đó tạo khắc họa rõ nét cái tráng chí bốn phương của một người có tâm hồn rộng
mở, khoan dung, khoáng đạt.Thành công trong việc sử dụng biện pháp ước lệ kết hợp tả thực , miêu
tả không gian nơi bến Bạch Đằng , biện pháp liệt kê đưa người đọc đến với những địa danh khác nhau Nhà Văn kết hợp tài tinh giữa tự sự và trữ tình tạo khả năng bộc lộ cảm xúc không bị gò bó Tạo nên một bài phú với nghệ thuật đặc sắc , tiêu biểu
Nhan vật khách chính là cái tôi của tác giả , là con người với tráng chí bốn phương , lòng ham học hỏi Phần đầu bài phú đã hé mở nhiều tâm trạng nơi “khách” Lời phú đi từ phơi phới đến tiếc nuối ,
để rồi đọng lại là những cảm xúc đầy nhân văn về con người và quá khứ lịch sử dân tộc Có thể nói ,
Trang 5THS đã thành công trong việc khắc họa nhân vật “khách” , trở thanh một hình tượng dặc sắc trong nền văn học thời kỳ này Nhân vật khách hội tụ mọi yếu tố , phẩm chất cao đẹp, Nêu cao những tư tưởng nhân văn đẹp đẽ qua các thế hệ Bên cạch đó , tác giả còn bày tỏ tâm trạng của ông cũng như biết bao người con đất Việt khác về những chiến công oanh liệt à cha ông ta đã gây dựng nên trên bến sông Bạch Đằng, sự tự hào manh liệt về một thời đại huy hoàng Bài phú là bài học cho mỗi người về công cuộc bảo vệ tổ quốc , thiên nhiên Cũng như là niềm tin , lòng yêu nước Mỗi người cần có tinh thần và trách nhiệm đối với vận mệnh quốc gia và dân tộc đối với nam có thể là thực hiện quá trình nghĩa vụ quân sự , mọi người cùng nhau cố gắn xây dưgnj phát triển đất nước PSBĐ chính
là đỉnh cao của nền văn học VN