Toàn tập thơ Xuân Diệu doc

Vađmöîi nhađ thú, nhađ vùn phaêi ăoâng goâp bùìng aânh saâng!Nhûông ăiïìu gò töịt ăeơp ta ăaô noâi vïì thúđi ăaơi cuêa tatrong hai mûúi nùm nay, - haôy kïí tûđ Thaâng Taâm Böịnmûúi nhùm

ĂI TRÏN ẶÚĐNG LÚÂN

(Buât kyâ vađ tiïíu luíơn

- In theo baên cuêa NXB Vùn hoơc 1968)

NHÛÔNG SUY NGHÔCUÊA MÖƠT NHAĐ VØN NØM 1968

Baâc Höì cuêa chuâng ta ăíìu nùm 1968 nađy coâ thú:

Tiïịn lïn! Toađn thù’ng ù’t vïì ta!

Chuâng ta phaêi lađm nhiïìu nhíịt ăïí ăoâng goâp cho cuöơctoađn thù’ng íịy! Vađ khi gioâ lúân toađn thù’ng thöíi lïn vuđnvuơt, buöìm cuêa ta phaêi boơc cho ặúơc gioâ lúân íịy ăïí bùngmaơnh lûúât túâi möơt caâch rûơc rúô, ăađng hoađng! Möîi chuâng tanhíơn phíìn hy sinh, tùng phíìn gù’ng sûâc, ăïí xûâng ăaângvúâi caâi aânh saâng veê vang trađn ngíơp Töí quöịc chuâng ta! Vađmöîi nhađ thú, nhađ vùn phaêi ăoâng goâp bùìng aânh saâng!Nhûông ăiïìu gò töịt ăeơp ta ăaô noâi vïì thúđi ăaơi cuêa tatrong hai mûúi nùm nay, - haôy kïí tûđ Thaâng Taâm Böịnmûúi nhùm - bíy giúđ ăíy laơi phaêi níng cao lïn hún nûôa,búêi vò möơt sûơ kiïơn múâi ăaô xaêy ra trong hiïơn thûơc cuêa thïịgiúâi: Nhín dín Viïơt Nam, ngûúđi khöng nhiïìu, ăíịt khöngröơng, cuêa khöng lù’m, ăaô beê gaôy cuöơc tíịn cöng xím lûúơccuêa ăïị quöịc hung haôn nhíịt thúđi nay, ăïị quöịc Myô Lïnin

vô ăaơi trûúâc ăíy ăaô goơi ăïị quöịc Myô lađ tïn khöíng löì haichín bùìng ăíịt seât; nhín víơt Viïơt Nam ăaô lađm cho ăïịquöịc Myô

Thanh thiïn baơch nhíơt roô rađng cho coi

khuyơu hai caâi chín ăíịt seât cuêa noâ trïn ăíịt nûúâc mònh!Möơt nûô vùn sô tiïịn böơ Thuyơ Ăiïín ăïịn thùm nûúâc ta,noâi vúâi chuâng ta: “Nhúđ caâc baơn mađ con mù’t cuêa chuângtöi nhòn ăúđi cuông coâ sûơ thay ăöíi” Bùìng duông caêm, hysinh, bùìng trñ saâng suöịt, lođng tin tûúêng, bùìng nhûôngchiïịn cöng vang döơi thù’ng Myô, cûâu nûúâc, nhín dín taăaô goâp phíìn lúân lao vađo tuöíi treê cuêa cuöơc ăúđi Tuöíi treêcuêa cuöơc ăúđi! Chín lyâ nađy, nhûông ngûúđi saâng taơo vùnnghïơ ăaô nhíơn thûâc röìi, laơi phaêi luön luön nhíơn thûâc trúêlaơi, vađ caâi tuöíi treê cuöơc ăúđi íịy ăang múâi tinh trïn ăíịtnûúâc bõ bom cađy ăaơn xeâ cuêa chuâng ta! - Vûđa röìi, tònh cúđcíìm möơt tíơp san Tíy Íu, töi ăaô ăoơc möơt bađi thú nöíi tiïịngcuêa möơt em beâ gaâi Phaâp taâm tuöíi, dõch ra nhû sau:

Cíy

baơn cuêa ta úi!

Cíy möơt mònh trú troơi cuêa ta,

Cuông lûu laơc nhû ta,

Lûu laơc trong trúđi ăíịt

Lûu laơc giûôa buđn líìy.

Em beâ gaâi íịy bíy giúđ ăaô lađ ngûúđi lúân vađ ăang viïịtvùn, thïị mađ bađi thú em lađm víîn ặúơc nhù’c laơi ăïịn bíygiúđ, nhû lađ möơt hiïơn tûúơng thíìn ăöìng; tûâc lađ bađi thú ăoâặúơc chuâ yâ, truýìn tuơng, gíy nhiïìu vang hûúêng Öi! Möơt

em beâ ngíy thú taâm tuöíi, múâi múê mù’t ra trong xaô höơi

tû saên Phaâp, trong thïị giúâi tûơ do tû baên, ăaô phaêi thöịt racaâi tím tònh cö ăöơc bú vú cuêa mònh! - Haôy ýn lùơng, caâcbaơn úi, mađ nghe ăíy sûơ xuíịt hiïơn cuêa sûơ söịng tin ýu úêtrïn Traâi ăíịt:

tiïịng gađ tiïịng gađ giuơc quaê na múê mù’t trođn xoe giuơc ăađn sao trïn trúđi

chaơy tröịn

goơi öng trúđi nhö lïn rûêa mùơt

Ăuâng lađ “tiïịng gađ vûđa gaây teê teđ te”! Tiïịng gađ íịy gaâytrïn ăíịt Haêi Dûúng, qú cuêa em beâ Tríìn Ăùng Khoa taâmtuöíi khi em lađm bađi thú íịy Öng trúđi nhö lïn rûêa mùơttrïn söng röơng, trïn biïín lúân, öng rûêa mùơt ăi cho cađngsaâng hún nûôa, öng úi! - Mùơt cuêa öng trúđi hay lađ mùơt cuêachuâ thiïịu nhi Viïơt Nam ăíịy?

“Ăíy khöng chó lađ chuê nghôa anh huđng mađ lađ trñ túơlúân lao cuêa caê möơt dín töơc ăaô nù’m vûông vađ phaât triïínmöơt caâch vö haơn nhûông tû tûúêng múâi” - baơn trïn nùmchíu noâi vïì dín töơc ta nhû víơy Nhûông tû tûúêng cuêa chuênghôa Maâc - Lïnin, cuêa Ăaêng ặúơc ba mûúi möịt triïơunhín dín ta aâp duơng, phaât huy vađo thûơc tiïîn, taơo thađnhmöơt cuơc diïơn múâi laơ vö haơn, híịt ngaô choêng goơng caâi xeHú Kyđ Qua nhûông chiïịn cöng hiïín haâch hiïơn nay cuêanhín dín ta, úê trïn nûúâc Myô coâ möơt ngûúđi phuơ nûô tûđngviïịt nhiïìu thú vađ bađi vïì ta, ăaô caêm nghe ặúơc möơt caâchríịt tinh vi qua vaơn dùơm rùìng trïn ăíịt nûúâc Viïơt Namnađy ăaô saên sinh ra möơt tû tûúêng, möơt triïịt hoơc vö cuđng

híịp díîn, vađ Saclöt Pölin tïn ngûúđi phuơ nûô Myô íịy khùỉng ắnh rùìng tû tûúêng triïịt hoơc íịy nhíịt ắnh seô trađnngíơp khöng nhûông toađn böơ chíu AÂ, chíu Phi vađ chíu Myô

-la tinh, mađ caê toađn thïị giúâi

Lađ nhûông ngûúđi saâng taơo vùn nghïơ, nhûông ngûúđi lađmcöng taâc tû tûúêng, cöng taâc tím höìn bùìng vuô khñ vùnnghïơ chuâng ta trûúâc hïịt caêm nghe nhùơm leơ vađ síu sù’ccaâi chíịt lûúơng tû tûúêng múâi íịy ăaô saên sinh ra trïn ăíịtnûúâc ta, saên sinh ăïịn mûâc lay trúđi chuýín ăíịt, caâi gaânhveê vang íịy trïn vai dín töơc ta, chuâng ta phaêi biïịn thađnhgaânh veê vang cuêa möîi riïng mònh - Ăöìng chñ TrûúđngChinh, khi noâi chuýơn vúâi ăöơi nguô vùn nghïơ, coâ noâi möơtcíu: “Chuâng ta lađ nhûông ngûúđi vö uây” Míịy ím thanhHaân Viïơt, úê ăíy laơi ríịt khïu gúơi; noâ coâ möơt caâi gò trangnghiïm, maônh liïơt, vûđa lađ truýìn thöịng líu ăúđi cuêa cha

öng! Nhađ vùn Phaâp Albert Camus coâ goơi thïị kyê XX lađ

“thïị kyê cuêa caâi súơ”; nhûông ngûúđi ặâng úê möơt goâc ăöơ nađoăoâ nhòn ăúđi mađ súơ thíơt, súơ kyê nguýn cöơng saên cûâ túâidíìn, súơ chiïịn tranh nguýn tûê, súơ möơt nïìn vùn minh nađoăoâ - tû saên - tù’t ăi Nhûng chuâng ta phíịt ngoơn cúđ vöuây! Nhûông tiïịng “khöng súơ” íịy vang goơn giûôa höơi trûúđngnhû möơt traâi nöí kyđ diïơu - Cuông nhûông bûâc kyâ hoơa cuêacaâc hoơa sô miïìn Nam ặúơc in ra íịy, töi ăaô nhiïìu líìn xem,ăaô bao líìn ngù’m mađ ýu mïịn, tuy nhiïn sau khi ăoơcnhûông lúđi phaât biïíu cuêa Saclöt Pölin, kïịt húơp vúâi haitiïịng “vö uây” cuêa ăöìng chñ Trûúđng Chinh bïn tai haôy cođnvùng vùỉng, höm trûúâc ăíy, trong khi töi cuđng vúâi möơt chõphoâng viïn nhađ baâo ăúơi líịy thuöịc úê bïơnh viïơn Baơch Mai,chuâng töi ruê nhau ăïịn xem nhûông kyâ hoơa íịy daân úê trïnmöơt bûâc tûúđng, thò líìn nađy töơi laơi khaâm phaâ nhûông ba,nhûông maâ, nhûông anh trinh saât, nhûông em giao liïnmiïìn Nam íịy dûúâi möơt aânh saâng múâi laơ hún nûôa Töi chuâ

yâ ăïịn tû tûúêng cuêa hoơ, ăïịn nhûông con mù’t cuêa hoơ Nhòn

kyâ hoaơ möơt öng cuơ cûúng kiïn, quù’c thûúâc, chõ phoângviïn treê böîng thöịt lïn: “Nhû Vùn Thiïn Tûúđng!” Chõ úi,chõ ăaô thíịy mùơt Vùn Thiïn Tûúđng bao giúđ chûa? Chõ nhó,nïịu chuâng ta chûa ặúơc gùơp Vùn Thiïn Tûúđng trong quaâkhûâ, thò bíy giúđ chuâng ta gùơp.

Töí quöịc ta, ăíịt nûúâc ta ăang lađ ăíịt cuêa muđa gùơt lúânlao nhû thïị Tuy nhiïn, coâ ặúơc cùn baên nhíơn thûâc íịy röìi,nïịu khöng viïịt, thò cuông chùỉng bao giúđ coâ taâc phíím Töixin pheâp ặúơc noâi tím sûơ riïng, khöng phaêi lađ vò töi quantroơng gò, nhûng vò vùn hoơc lađ trûúđng thađnh thíơt, vađ töimuöịn thíịy víịn ăïì möơt caâch ríịt cuơ thïí Ngûúđi cöng nhín,ngûúđi nöng dín luön luön phaêi nghô ăïịn saên xuíịt, ăïịnthađnh phíím vađ nöng phíím; nhađ thú coâ caâi lúơi thïị hún lađdïî thïì thöịt, böơc baơch tíịm kiïn trung cuêa mònh vúâi Nhíndín, vúâi Ăaêng bùìng nhûông lúđi trûô tònh Nhûng thïì thöịtröìi, cođn phaêi lađm nûôa chûâ Khi maâ töi cođn söịng, úê BònhĂõnh, möîi líìn töi úê xa vïì thùm maâ, thò maâ töi mûđngquyânh, vöìn vaô, nhûng xong röìi maâ töi ăïí töi noâi chuýơnvúâi bađ ngoaơi, cíơu dò, bađ con, cođn maâ töi thò lùơng leô ăi chúơ,vïì níịu cúm cho töi ùn, möơt bûôa ùn ngon lađnh mađ ăïịn naytöi víîn cođn nhúâ Öi! Dûúđng nhû nhûông tònh thûúng ýulúân trong ăúđi thûúđng muöịn toê ra bùìng hađnh ăöơng, bùìng sûơviïơc Töi nghô nhađ thú, nhađ vùn coâ tíịm lođng son sù’t thòphaêi ăïm ăïm ngađy ngađy chùm chùm chuâ chuâ nghô ăïịnhađnh ăöơng cuơ thïí cuêa mònh; ăoâ lađ taâc phíím Khöng saângtaâc cuơ thïí, thò ùn sao ngon? Nguê sao Yïn?

Nhûng trong saâng taâc cuơ thïí, thò töi muöịn noâi rùìngriïng caâ nhín töi, khi súđ lïn trïn ăíìu, ăaô thíịy möơt ăöịngtuöíi trïn ăoâ! Víng, töi khöng muöịn chó noâi mïnh möng,baât ngaât, cho nïn töi phaêi ăïịm xóa ăïịn caâi lûơc cuêa mònh.Ngûúđi ăúđi noâi: Coâ nhûông luâc “lûơc bíịt tuđy tím” Tím, vađ

tû, vađ chñ giaê thuýịt nhû ăaô ăuê röìi, thò cođn lûơc ríịt lađquan troơng! Töi ríịt caênh giaâc, ríịt phaêi ăïì phođng vúâi lûơc,vúâi sûâc viïịt cuêa mònh Nïịu nhû qui naơp ặúơc nhûông chíịtlûúơng cíìn thiïịt cho sûơ saâng taâc vađo hai truơc chñnh, thòtöi noâi: möơt lađ cíìn sûơ giađ dùơn cuêa tû tûúêng, hai lađ cíìnsûơ treê trung cuêa caêm xuâc Tû tûúêng phaêi giađ dùơn, nghôalađ chñn chù’n, cao vađ síu, ăoâ laơi lađ hònh thaâi treê cuêa tûtûúêng, vò tû tûúêng mađ non thò löịp leâp, oơp eơp; nhûng xuâccaêm cuêa vùn, nhíịt lađ cuêa thú thò nhíịt ắnh khöng ặúơcgiađ, mađ phaêi treê luön luön! Caâi treê luön luön cuêa xuâc

caêm, cuêa ýu thûúng, chñnh lađ lûơc cuêa sûơ viïịt vùn ăoâ.

Nhûng taơo víơt chúi khùm nhađ thú, chíịt tuöíi lïn ăíìu anh,anh tñnh sao ăíy? Nhiïìu khi buöơt möìm ăuđa vui vúâi caâcbaơn, töi noâi: - Nađng vúơ chung tònh, chung thuêy vúâi chöìng,chûâ nađng thú thò chùỉng chung thuêy vúâi ai hïịt! Nhađ thúmađ khöng lađm thú ặúơc nûôa - töi muöịn noâi lađm thú tûđkhaâ trúê lïn - thò nađng thú boê anh mađ ăi ngay (cöị nhiïnanh laơi lađm thú ặúơc, thò nađng thú seô trúê laơi) Noâi choquaâ quù’t nhû víơy, ăïí mađ chùm lo böìi ăù’p tû tûúêng vađchùm lo nuöi dûúông xuâc caêm

Tû tûúêng khöng gù’n liïìn trûơc tiïịp vúâi sûơ maơnh ýịucuêa thín thïí, nhûng xuâc caêm gù’n liïìn ríịt nhiïìu vúâithín thïí, búêi víơy nïn phaêi ăïì phođng vúâi tuöíi taâc, vađ búêivíơy nhađ thú phaêi chùm soâc cho sûơ nhaơy beân líu dađi cuêaxuâc caêm ngay trong khi noâ haôy cođn trađn ăíìy nhíịt Lađmnghïì gò phaêi lo nghïì íịy, nhađ thú coâ thïí vö tím vúâi sûâcxuâc caêm cuêa mònh ặúơc sao? Cûâ ăïí noâ tûơ nhiïn nhinhiïn súâm núê töịi tađn hay sao? Mitsurin noâi vïì cíy cöịihoa quaê: Bíy giúđ khöng phaêi lađ chúđ ăúơi taơo hoâa ban cho,mađ phaêi giađnh giíơt líịy trong tay taơo hoâa Nhađ thú nhíơnthûâc ặúơc, tri giaâc ặúơc vïì sûâc treê cuêa vùn minh, thò coâ

thïí ăííy luđi sûơ tađn phai, vađ choơc thuêng ặúơc sûơ bao víycuêa taơo víơt!

Haôy nhòn ăúđi bùìng ăöi mù’t xanh non

Haôy ăïí treê con noâi caâi ngon cuêa keơo

Haôy ăïí cho bađ noâi maâ thúm cuêa chaâu

Haôy nghe tuöíi treê ca ngúơi tònh ýu.

Töi khöng hïì daâm cho rùìng sûâc treê cuêa vùn minhkhöng thïí mođn, cho nïn tûđ nùm 1957, ăaô tûơ viïịt chímngön íịy ăïí rùn mònh Nhađ thú ặđng ặâng yđ möơt chöî bõăöơng vúâi tuöíi, mađ phaêi tòm thïị ặâng di ăöơng thïị nađo ăïícho sûơ víơt löì löơ caâi goâc ăöơ nađo coâ lúơi nhíịt, treê nhíịt, ăeơpnhíịt cuêa noâ Caâi maâ thúm cuêa con nñt chûa phaêi lađ thúmnhíịt ăöịi vúâi ngûúđi meơ ăeê ra noâ, mađ chñnh lađ thúm thotuýơt vúđi ăöịi vúâi bađ noâ; bađ cuơ tuöíi taâc nhùn nheo gíìn ăíịt

xa trúđi, hñt thúê maâ chaâu non núât quñ baâu vö cuđng, nhûmöơt traâi diïơu kyđ cuêa taơo hoâa! Cođn coâ caâch nađo khaâc hún,húôi caâc baơn nhađ thú, nhađ vùn ăaô coâ nûêa thïị kyê trúê lïn úêtrïn ăíìu? Chó coâ caâch ặâng vïì phña nhûông ngûúđi treê,nhûông sûơ víơt treê, nhûông giai cíịp treê, nhûông dín töơc lađmcaâch maơng, chó coâ caâch lađ nhòn tûđ goâc ăöơ luön luön caâchmaơng cuêa cuöơc ăúđi!

Vađ nïịu coâ möơt vađi víịn ăïì nađo ăoâ chûa tûơ giaêi quýịtặúơc cuêa tû tûúêng, cuêa nhíơn thûâc, thò cuông ặđng vò víơymađ caê ăoađn quín cuêa mònh - möîi ngûúđi nïn tûơ coi mònhnhû möơt ăoađn quín - sa líìy úê ăoâ khöng nhñch ặúơc lïn;vađ nïịu giaâ nhû daơ dađy coâ bõ loeât, ăaơi trađng coâ bõ viïm,thò haôy khoanh vuđng caâi bïơnh cuêa cú thïí laơi ăoâ, nhû cù’tchöî uêng cuêa möơt quaê cam, khöng cho chöî ăau chi phöịicaê möơt sûơ söịng! Töi nhúâ khi anh Huy Cíơn baơn töi bù’t

ăíìu vađo lađng thú, möơt öng giaâo daơy anh tûđ cíịp ri-me, sú

hoơc, ăaô coâ con mù’t xanh ăoaân ặúơc khiïịu thú cuêa anhtûđ nhoê, öng giaâo viïịt thû khuýn ngûúđi hoơc trođ cuô cuêamònh ăaô thađnh thi sô: - “Trođ haôy thúê thíơt síu!” YÂ öngmuöịn baêo vïơ vađ phaât huy tađi nùng cuêa Huy Cíơn, nïnkhuýn anh nhiïìu ăiïìu, trong ăoâ coâ viïơc phaêi biïịt thúềịc-xy vađo ngûơc cho töịt! - Nhađ thú phaêi giađnh giíơt sûâckhoêe trong tay taơo víơt, bùìng thïí duơc; sûâc khoêe lađ möơtnguöìn lúân böìi dûúông sûâc vùn!

*

* *Cuöơc ăúđi cuêa chuâng ta nay ăeơp ăeô raơng ngúđi, ăaâng chochuâng ta ăöí xûúng maâu mònh ra ăïí mađ baêo vïơ Töi aoûúâc vađ ao ûúâc Chó möơt caâi viïơc lađm anh keâp, baâc xíím veêvang ăi bònh thú tíơn núi cho nhûông ngûúđi chiïịn ăíịu vađlao ăöơng nghe ngay tûúi söịt, cuông ăaâng cho mònh söịngmöơt, hai caâi ăúđi nûôa! Vïì huýơn Tiïn Hûng, Thaâi Bònh,ăíịt 5 tíịn ýu thú ăïịn laơ! Böịn ngađy töi ăaô lađm saâu cuöơcbònh thú; saâng höm sau ra ăi, huýơn uêy cođn noâi: “Coâ xaôHoa Lû mï thú lù’m, muöịn anh vïì ăoâ thïm nûêa ngađy”.Buöíi phuơc vuơ xong, ăöìng chñ bñ thû ăaêng uêy xaô phaâtbiïíu: “Cuöơc bònh thú cuông bùìng möơt sûơ ăíìu tû víơt chíịtvađo cho xaô” Töi ao ûúâc, ao ûúâc muöịn viïịt ặúơc nhiïìu tiïíuluíơn, vò cöng chuâng múâi cuêa ta cíìn chiïịm lônh kho tađngvùn hoâa, ríịt cíìn sûơ möi giúâi cuêa caâc nhađ vùn Töi ao ûúâcviïịt Thi thoaơi, caâi viïơc mađ Tuđy Viïn xûa ăaô lađm, mònhvúâi ngûúđi ăoơc cuông nhû ăöi baơn gaâc ăuđi lïn nhau noâichuýơn thú xûa nay, thñch chñ vöî ăuđi mònh hoâa ra vöî

sang ăuđi baơn! - Ăoơc baâo Nhín dín, töi ao ûúâc: Lađm thïị

nađo tûđ nhûông neât thûơc tïị huđng vô ăùng trïn baâo, tíơp

trung laơi thađnh vùn, thađnh thú; Thöng tíịn xaô Giaêi phoâng

kïí laơi tríơn tiïu diïơt cùn cûâ haơm ăöơi Myô trïn söng HađmLuöng (ăïm 29-12-1967); khöng phaêi caâi khöng khñ

Phong tiïu tiïu hïì, Dõch thuêy hađn cuêa Kinh Kha nhíơp

Tíìn, mađ möơt khöng khñ anh huđng ca maơnh saâng laơthûúđng: “Bíịy giúđ thuêy triïìu ăang díng lïn, gioâ tûđ biïínthöíi vađo ríịt maơnh, tûđng lûúơn soâng cao bùìng ngöi nhađ xölïn nhû giíơn dûô Caâc caânh quín cuêa ta ăïìu baâo caâo vïìban chó huy: ”Tíịt caê ăaô sùĩn sađng!" Trûúâc ăoâ, “tiïịng vuôkhñ khua laâch caâch giûôa ăïm khuya lađm tùng thïm khñthïị hađo huđng cuêa ăoađn quín xuíịt tríơn”, sau ăoâ “Nhûôngtïn giùơc Myô trïn chiïịc tađu la khoâc vang caê khuâc söng ”,töi ăoơc vûđa vui sûúâng, mađ vûđa íịm ûâc, nhađ vùn phaêi coânhiïơm vuơ gia cöng thïm vađo ăíy, lađm thađnh caâi loaơi vùnsûê hay vađ ngù’n goơn nhû khù’c vađo ăaâ, hoùơc nhađ thú viïịtthađnh traâng ca

Töi ao ûúâc lađm thïị nađo huât nhuyơ míơt tûđ nhûông saângtaâc quíìn chuâng hiïơn nay ăang lïn möơt chíịt lûúơng cao,vûúơt bíơc thađnh nhûông bađi thú thíơt xûâng ăaâng vúâi tïn íịy!Töi vûđa múâi ặúơc ăoơc nhûông thú, ca dao cuêa Ăaơi ăoađnChiïịn thù’ng lađm trong khi hađnh quín ngađn dùơm:

Ăeđo cao tiïịng saâo laơi cađng cao,

Gaânh nùơng ặúđng xa coâ nùơng nađo.

Döìn díơp bûúâc chín theo nhõp saâo,

Trúđi míy vi vuât cuông nao nao

Thíơt lađ thú böơ ăöơi cuêa nùm 1967, cao lù’m röìi, ăuâng lađtím höìn vađ chñ khñ cuêa quín ta nùm 1967-68, vađ lađ möơtăoađn quín ríịt treê!

Töi ao ûúâc, ao ûúâc, mađ ăaô ao ûúâc thò phaêi heơn hođ, vađheơn hođ lađ möơt caâch ăïì ra nhiïơm vuơ, phaêi gù’ng sûâc thûơc

hiïơn Töi sûơc nhúâ laơi nhûông cíu thú khuýn hoơc trođ,mònh thuöơc lođng:

Chúâ nghe bûúâm noơ hoang ặúđng Baơn beđ ruê reân kiïịm ặúđng giong chúi.

Ong nađy lađ keê lo ăúđi, Túđ múđ ăaô thíịy bay ngoađi trúđi sûúng

Ai coâ ngúđ nhûông cíu thú hoơc tûđ khi toâc cođn ăïí choêm laơicoâ ñch cho mònh khi ăaô coâ nûêa thïị kyê úê trïn ăíìu! Øncuông ăaô tûđng ùn röìi, nguê cuông ăaô tûđng nguê röìi, noâichuýơn mung lung thiïn ắa cuông ăaô tûđng noâi röìi, bíy

giúđ Ong nađy lađ keê lo ăúđi, tiïịt kiïơm thò giúđ, mûúđi caơnh ăuâc

lađm möơt trûơ(1), phaêi nù’m nùm ngoân tay xođe laơi thađnhmöơt quaê ăíịm, phaêi nheđ nheđ mađ thuơi, mađ saâng taâc!Nhađ vùn noâi ăïịn viïơc chui xuöịng bïịp thò múâi coânhûông moân xađo níịu cuơ thïí, nhûng höìn víîn luön luön ăïí

úê gioâ giuơc, míy víìn cuêa thúđi ăaơi, phaêi luön luön nhíơnthûâc caâi treê vö song, caâi cađng ngađy cađng treê cuêa thúđi ăaơi,mađ thúđi ăaơi cuơ thïí trïn ăíịt nûúâc Viïơt Nam ta thò treê ăïịntuýơt vúđi!

Möơt líìn töi vïì phuơc vuơ bònh thú úê xaô An Duơc, huýơnPhuơ Dûơc, Thaâi Bònh; bađ con chiïìu höm íịy cuöìn cuöơn ăinghe thú, coâ nhûông bađ ăang cíịy giûôa ăöìng, cuông gûúơmtay, lïn búđ ăi nghe thú caâi ăaô Hai ăöìng chñ úê xaô beđn ăeđonhau xe ăaơp ăïịn nghe thú, möơt anh nhaêy lïn caâi ăeđohađng, möơt anh phoâc lïn ýn, hoơ lyâ thuâ quaâ nïn ríịt cíịpbaâch, thïị lađ hai ăöìng chñ xaô cuđng ngaô ra giûôa ặúđnglađng Hoơ ngaô mađ víîn cûâ cûúđi nhû ngö núê, hoađn toađn

(1) Tuơc ngûô úê Nghïơ Tônh: mûúđi caơnh ăuâc lađm möơt chûô tiïìn, ăoơc thađnh möơt trûơ tiïìn theo löịi ắa phûúng.

khöng ăïí yâ gò ăïịn caâi sûơ lùn kïình íịy, laơi lïn xe ăeđo nhau

ăi, giûôa nhûông tríơn cûúđi chûa tù’t bao giúđ Thò ra caâi ngaôíịy do hoơ vui mađ múâi xaêy ra, vađ caâi ngaô íịy lađm cho hoơvui thïm Nûêa nùm röìi, mađ töi víîn khöng qún hai caâinuơ cûúđi ngaô xe ăi nghe thú íịy Töi cođn coi nhû ăoâ lađ möơtsûơ tím ăù’c, möơt sûơ khaâm phaâ cuêa töi, coâ thïí ñch lúơi chotöi suöịt ăúđi, vò töi laơi thïm giaâc ngöơ síu sù’c vïì sûâc söịngvui cuêa quíìn chuâng nhín dín ta, cuêa dín töơc Viïơt Nam

ta, ngay giûôa nhûông ngađy bom ăaơn Myô ăï heđn gieo toâctang ăöí vúô

Ăoâ lađ sûơ tím ăù’c cuêa lođng ýu, tím ăù’c vïì sûâc maơnhlúân lao ăang tiïịn túâi, khöng gò ngùn caên nöíi; sûâc maơnhíịy, töi mađ biïịt nhíơn ặúơc möơt maênh vađo tím trñ, cuônglađm cho mònh bûđng saâng khoêe vui: Sûâc maơnh laơc quaníịy nhíịt ắnh díîn dín töơc ta toađn thù’ng(1)

20-1-1968

(1) Tham luíơn úê Ăaơi höơi Vùn nghïơ líìn thûâ IV

HOĐA BÒNH GØƯN VÚÂI ĂÖƠC LÍƠP TÛƠ DO

Gûêi caâc baơn trñ thûâc miïìn Nam úê caâc ăö thõ thín mïịn.

Höm nay, thaâng taâm ím lõch coâ trung thu cöí truýìnvûđa hïịt, thò ăaô sang thaâng chñn chñn hoa quaê, víîn lađtrong muđa thu muön ăúđi íịy, muđa thu ăeơp cuêa nûúâc Viïơt

ta, nù’ng vađng nhû míơt ong; töi lađ möơt ngûúđi vöịn qú úêmiïìn Trung, cha Hađ Tônh, maâ Qui Nhún, mađ mï caâi muđathu xûâ Bù’c vö haơn, muđa thu höìng cöịm, muđa thu chuöịitrûâng cuöịc, muđ thu voê bûúêi vađng boâc thúm mûúđi ăíìungoân tay Chao öi! Caâc baơn trñ thûâc úê miïìn Nam thínmïịn! Töi chó múâi vûđa nhù’c ăïịn coâ chûđng íịy, mađ mù’t töiăaô höì nhû ûúât lïơ! Traâi tim chuâng ta coâ löî tai, noâ nghemöơt caâch kyđ diïơu nhûông ăeơp ăeô, vađ caê nhûông sung sûúângnûôa cuêa ăíịt nûúâc qú ta Töi biïịt ùn ngon, töi nghe caêcaâi thi võ cuêa ẵa öịc muđa thu voê aânh dûúâi trùng, laâ gûđngthúm phûâc! Tuy nhiïn, nïịu mađ miïơng töi coâ nhai ngonngoơt, thò cöí töi cuông nuöịt ngheơn ngađo! Búêi vò sûơ víơt moâcxñch líîn nhau, töi khöng thïí bûng taâch caâi ẵa öịc ngoncuêa qú ta ra khoêi ăíịt nûúâc nađy ăïí mađ thûúêng thûâc! Vòvíơy mađ, vûđa múâi thiïịt tha noâi ăïịn caênh víơt muđa thu

Viïơt ăeơp, hoa quaê vađ thûâc ùn muđa thu Viïơt ngon, caâi ăeơpvađ caâi ngon íịy ríịt lúân lao! Thò ăaô ăuơng ngay túâi möơt nöîiăau ăúân giíơn húđn uíịt ûâc lúân lao khaâc Nguýîn Ăònh

Chiïíu noâi, bùìng lúđi cuêa öng giađ chuê quaân: Búêi chûng hay

gheât cuông lađ hay thûúng; thûúng ăïịn ăíu, thò líơp tûâc

gheât ăïịn ăoâ, thûúng cađng cao, thò gheât laơi cađng síu Traâitim ta taơo ra ăïí ýu thûúng, nhûng nhûông keê thuđ cuêa sûơsöịng bù’t ta phaêi cùm gheât Töí tiïn chuâng ta tûđ ngađnnùm xûa baêo vïơ ăíịt nûúâc ăaô phaêi lađm nhû víơy, con chaâulađ chuâng ta ngađy nay baêo vïơ ăíịt nûúâc cuông khöng thïílađm khaâc ặúơc

Öi! Hođa bònh! Hođa bònh

Hođa bònh xanh biïịc vađ son ăoê

Nûúâc ngoơt vúâi trúđi trong,

Nhađ maây múâi dûơng xong

Luâa vûđa ăöng sûôa ngoơt;

Meơ hiïìn ru thaânh thoât,

Vúơ treê ngûơc sinh söi,

Chöìng khoêe maơnh cađy vui,

Treê tûúi cûúđi mù’t thoê

Chuâng ta ai mađ chùỉng nhaơy caêm ăöịi vúâi nhûông haơnhphuâc cuêa Hođa bònh! Nguýîn Traôi, sau khi cuöơc Khaângchiïịn mûúđi nùm chöịng xím lûúơc nûúâc ngoađi thù’ng lúơi,tíu vúâi vua:

- “Hođa bònh lađ göịc cuêa nhaơc; muöịn cho nïìn nhaơc úêtrong nûúâc ặúơc phíịn chíịn, cíìn phaêi lađm cho dín aâo íịmcúm no ” Dín töơc Viïơt Nam coâ truýìn thöịng ýu chuöơngHođa bònh

Bíy giúđ giùơc ăïị quöịc Myô laơi lïn lúâp cho nhín dín tavïì lođng ýu Hođa bònh; Giön-búâc Hú Kyđ úê Liïn húơp quöịc

laơi lađm nhû chòa bađn tay hođa bònh ra cho chuâng ta bù’t!Chuâng noâ múê möơt chiïịn dõch hođa bònh; hïịt ăúơt cuô sangăúơt múâi, vađ líìn nađy cađng tha thiïịt hún nhûông líìn trûúâc,nhûông con choâ soâi rùng nanh laơi ngûúâc mù’t lïn trúđi raveê hiïìn híơu, líịy bađn chín coâ moâng ăíơp vađo traâi tim, thïìthöịt thiïơn chñ hođa bònh!

Caâc baơn trñ thûâc miïìn Nam thín mïịn! Cođn ai ýu quñHođa bònh hún chuâng ta? Cođn gò Hođa bònh cho bùìngnhûông lađng maơc Viïơt Nam ta hađng rađo tre lođa xođa tûúitöịt, biïịc xanh maât mù’t, laơi keôo keơt vùơn mònh khi coâ gioâthöíi! Nhín dín Viïơt Nam ta cuông Hođa bònh nhû cíy treViïơt Nam íịy Noâ ýn bònh nhû víơy ăoâ, nhûng ặđng coâăuơng vađo noâ, ặđng coâ hođng khuíịt phuơc noâ!

Tre khi bõ beê cong

Uöịn mònh mađ quíơt maơnh!

Gai choơc thuêng mùơt thuđ,

Tre thađnh chöng coâ ngaơnh!

Treê ken dađy luôy chù’c,

Cûúâp vö, gíơy ăaânh queđ!

Nhûng bù’c thang, dûơng cöơt,

Ăan gioê: Laơi hiïìn tre.

Cíy tre lađm gíơy tíìm vöng, lađm chöng coâ ngaơnh,chöịng thuđ möơt caâch ghï gúâm cuông lađ cíy tre ăan raâ vogaơo hođa bònh, vađ ngûúơc laơi, nïịu cíìn thiïịt!

Hún hai mûúi nùm nay, bù’t ăíìu tûđ ngađy 23-9-1945Nam böơ ặâng lïn khaâng chiïịn, chuâng ta khöng lađm gòkhaâc hún lađ giađnh líịy möơt cuöơc söịng ăöơc líơp, tûơ do, haơnhphuâc trong Hođa bònh Nhûng cíy muöịn lùơng, gioâ chùỉngngûđng! Cuöơc ăúđi nađy haôy ăang cođn boơn ăïị quöịc thûơc dín,bay giúđ lađ ăïị quöịc Hú Kyđ thûơc dín kiïíu múâi cađng tađn

aâc daô man hún boơn nađo hïịt! Thûa caâc baơn thín mïịn! Coâ

ai ngúđ ăïịn ngíìn nađy tuöíi ăíìu, töi múâi nhíơn thíịy ra caâicaênh con hön meơ, meơ hön con! Höm íịy töi ăïịn thùm nhađmöơt chõ baơn gaâi cuêa töi, ăïịn ngöìi möơt luâc thò chõ ăi cöngtaâc vûđa vïì; ặâa con trai ăaô taâm tuöíi chaơy ăïịn nhaêy lïnlođng chõ; thïị lađ ăaô xaêy ra möơt sûơ diïơu kyđ trong vuô truơ;hai meơ con hoơ öm líịy nhau, ặâa beâ röịi rñt reo vang, noâvuđi ăíìu vađo lođng meơ, noâ goơi “meơ úi!” “meơ úi!”; chao öi!Thò ra con gùơp meơ, meơ gùơp con coâ thïí sung sûúâng ăïịnthïị íịy! Ba nùm röìi, töi víîn nhúâ maôi caâi hiïơn tûúơng möơttöịi höm íịy, noâ giaâc ngöơ töi thïm vïì sûơ söịng! Töi nghô:Khöng coâ gò cao hún sûơ söịng Duy chó coâ möơt ăiïìu caohún sûơ söịng: lađ khi sûơ söịng bõ ăe doơa, xuâc phaơm, thò vòsûơ söịng mađ hi sinh - Chín lyâ úê ăoâ, úê meơ nûơng con, conhön meơ, úê vúơ chöìng mûđng rúô gùơp nhau, úê bađ thúm chaâu,

úê baơn tri kyê uöịng taâch nûúâc trađ cuđng nhau tím sûơ Haơnhphuâc ríịt ăún giaên, ríịt phaêi leô, mađ cúâ sao khoâ thûơc hiïơnvíơy, húê caâc baơn? Khoâ thûơc hiïơn cho nhiïìu ngûúđi, cho tíịtcaê moơi ngûúđi! Ăoâi thò phaêi ặúơc ùn ăïí no, chín lyâ ăoâ treêcon cuông biïịt! Thïị mađ sao ăïịn bíy giúđ möơt phíìn lúânnhín loaơi víîn chûa ặúơc hûúêng caâi chín lyâ íịy? Nhađ thúPetöphi úê giûôa thïị kyê 19 hoêi: “Ăíịt húôi! Sao mađy uöịngnhiïìu maâu con ngûúđi nhû thïị? Ngíìn íịy chûa ăuê sao?”.Taơi ai? Taơi ai, húôi caâc baơn? - Cíu traê lúđi ăaô roô nhûban ngađy! Taơi coâ nhûông boơn söịng bùìng aâp bûâc boâc löơt,nhûông boơn söịng vò chiïịn tranh Chuâng noâ xíy caâi pheđphúôn, caâi thõnh vûúơng cuêa chuâng trïn sûơ chia lòa, trïncaâi ăoâi, trïn caâi chïịt cuêa ngûúđi khaâc Ăïị quöịc Myô ặđngcoâ neâm hoêa muđ! Caâc ngûúđi úê tíơn bïn ăöng Thaâi BònhDûúng, xa tñt khúi, cođn nûúâc Viïơt Nam ta úê tíy ThaâiBònh Dûúng cúâ gò ăem trïn ba mûúi vaơn quín sang nûúâc

ta bù’n giïịt, ăöịt phaâ? Keê xím lûúơc phaêi chíịm dûât xímlûúơc, khöng coâ thïí san bùìng boơn cûúâp nûúâc vúâi ngûúđi baêovïơ Töí quöịc Boơn xím lûúơc khöng coâ quýìn ăođi hoêi ngûúđi

bõ xím lûúơc gò caê! - Hay lađ ăïị quöịc Myô cûâ noâi chuýơn philyâ, búêi cíơy mònh coâ caâi lyâ cuêa keê maơnh? Thò ăïị quöịc Myôkhöng phaêi lađ keê maơnh nûôa röìi Tïn khöíng löì coâ haichín bùìng ăíịt seât Nhín dín Viïơt Nam ta ăaô ăaânh vađohai caâi chín ăíịt seât íịy röìi; Myô ăaô bíịt lûơc trong ím mûugiađnh laơi thïị chuê ăöơng vađ lađm thay ăöíi cuơc diïơn chiïịntranh, búêi chuâng ta coâ sûâc maơnh vö ắch cuêa chiïịn tranhnhín dín mađ sûâc saâng taơo ăang phaât huy ăïịn cao ăöơ.Nhûng chuâng víîn cöị xoay xúê ăïịn cuđng, chuâng giúê trođ bõpbúơm “tiïịn cöng hođa bònh”, ăađm phaân hođa bònh, trong luâcchuâng chuíín bõ nhûông bûúâc leo thang nghiïm troơng húnnûôa, trong khi Myô coâ nhûông hađnh ăöơng xím lûúơc úê vôtuýịn 17 vađ víîn tiïịp tuơc tađn saât nhín dín ta

Y taâ Tríìn Xuín Ăíơu úê moơt bïơnh viïơn miïìn Bù’c hađngchuơc líìn tiïịp húi thúê cho möơt em beâ ăaô chïịt ngíịt vađ cûâuặúơc em söịng laơi Ai ýu sûơ söịng hún chuâng ta? Chuâng tatûđng li, tûđng tñ vun ăù’p cho maâu xûúng da thõt con ngûúđi,mađ ăïị quöịc Myô thò maây bay B52, chíịt ăöơc vađ húi ngaơt giïịtngûúđi hađng loaơt! Víng, chuâng ta ýu hođa bònh, nhûng hođabònh gù’n liïìn vúâi ăöơc líơp tûơ do; chuâng ta khöng thïí söịngtrong möơt thûâ hođa bònh quyđ göịi! Vò thïị mađ nhín dín ta hysinh xûúng maâu hún hai mûúi nùm nay!

Nhađ thú Taên Ăađ trûúâc ăíy noâi:

Cuêa thiïng ai baân mađ mua,

Ai cho mađ líịy, ai thûđa mađ xin!

Khöng coâ gò quyâ hún ăöơc líơp tûơ do, vađ ăöơc líơp tûơ doíịy khöng ăïị quöịc Hú Kyđ nađo coâ thïí böị thñ cho ta ặúơc,

mađ chuâng ta phaêi giađnh giíơt líịy Ăïị quöịc Myô haôy ngûđngneâm bom úê miïìn Bù’c, ruât quín ra khoêi miïìn Nam, lađtûâc khù’c coâ hođa bònh Ăïị quöịc Myô khöng chõu nhû thïị,thò sûâc maơnh cuêa dín töơc ta tûđ Bù’c chñ Nam seô bù’t ăïịquöịc Myô phaêi chõu nhû thïị!

Möơt nghòn nùm trùm maây bay giùơc Myô ăaô rúi trïnmiïìn Bù’c Nhûông chiïịc tûđ khoaêng 1350 gò ăoâ ăïịn 1500ăaô rúi trong muđa thu vađng ăeơp cuêa nûúâc ta, vađ maây bayMyô cođn rúi nûôa cho ăïịn hïịt muđa thu, vađ cođn rúi nhiïìunûôa trong nhûông muđa chuâng xím lûúơc Chuâng noâ khöngthïí ngùn ặúơc thaâng Chñn chñn hoa quaê cuêa ăíịt nûúâc ta!Nhín dín ta ăang vûúơt lïn muön vađn gian khöí hy sinhăïí giađnh líịy hođa bònh, ăöơc líơp, tûơ do chín chñnh Díntöơc ta khöng nhûông chiïịn ăíịu cho baên thín mònh, mađcođn chiïịn ăíịu cho hođa bònh, cho tûơ do cuêa toađn thïí nhínloaơi Toađn thïí loađi ngûúđi tiïịn böơ thíịy roô caâi chñnh nghôa

lúân lao íịy Vađ nhûông Bertrand Russel, nhûông Jean-Paul

Sartre, Simone de Beauvoir , nhûông ngûúđi trñ thûâc ýu

chuöơng leô phaêi trïn thïị giúâi ăođi líơp tođa aân nhín loaơi xûêboơn töơi phaơm chiïịn tranh Myô ăöịi vúâi Viïơt Nam

Hođa bònh quyâ baâu! Hođa bònh chín chñnh trong ăöơc líơptûơ do, hođa bònh cuêa nhûông ngûúđi ặâng thùỉng ăöơi trúđi ăaơpăíịt úê ăúđi! Nhûông ngûúđi trñ thûâc Viïơt Nam chín chñnh,Nam cuông nhû Bù’c, bíịt kyđ úê ăíu, nguýơn phíịn ăíịu chohaơnh phuâc íịy, cho nhûông “ngađy mai ca haât” íịy

15-10-1966

MÖƠT BUÖÍI SAÂNGTRONG VÛÚĐN HOA THÖỊNG NHÍỊT

Gûêi caâc baơn tri thûâc vađ vùn nghïơ sô miïìn Nam úê caâc ăö thõ thín mïịn.

Caâch ăíy míịy höm, möơt buöíi saâng töi vađo thùm Vûúđnhoa Thöịng Nhíịt Ngoât míịy thaâng nay töi khöng vađo chúivûúđn nađy; höm nay ăïịn, töi laơi nhû nhòn thíịy líìn ăíìucaâi vûúđn hoa íịy

Thíơt lađ möơt buöíi saâng ríịt ăeơp! Nùm nay reât muöơnlù’m, nïn khi ăaô reât thò reât liïìn thíơt dađi ngađy vađ reât ríịtgay gù’t Nhûng sau míịy ăúơt laơnh buöịt chín coâng tay,saâng nay mùơt höì Thöịng Nhíịt saâng suêa nhû möơt gûúngmùơt xinh tûúi Caâi reât ăaô dõu ăi trong gioâ, ăuê ăaânh vađokñch thñch da thõt cho maâu chaơy thïm hùng; töi phúi phúâicaêm thíịy muđa xuín ăang ăïịn Möơt chiïịc cíìu bù’c quanûúâc höì ăi vađo chiïịc ăaêo nhoê; chung quanh búđ ăaêo lađ liïîuxanh vađ dûđa, dûđa ăang ra traâi non Höì Thöịng Nhíịt nađytrûúâc kia lađ höì Baêy Míîu boê ăíịy hoang vu, töi ăaô tûđngcuđng vúâi baơn beđ goâp möì höi mònh ăù’p chûôa höì cuô thađnh

ra höì múâi Nay bïn höì Thöịng Nhíịt, töi ặúơc hûúêng möơt

buöíi saâng trúđi nûúâc coê hoa thíơt lađ thuâ võ, phúi phúâi nhûmònh cuông lađ muđa xuín!

Vađo giûôa chiïịc ăaêo, töi giíơt mònh gùơp möơt böìn lúân hoahöìng nhung, bïn caơnh bûâc thïu bùìng coê hai mađu viïịtmíịy chûô “Hađ Nöơi - Húị - Sađi Gođn” Maêi mï viïịt laâch,maêi ăi vïì caâc ắa phûúng bònh thú cho bađ con nghe,chöịng Myô cûâu nûúâc ngûúđi thú cuông nhû moơi ngûúđi, ai mađchùỉng khíín trûúng lađm viïơc hïịt sûâc mònh; höm nay ặúơcmöơt bûôa tiïơc hoa hûúng, töi thíơt lađ khoan khoaâi; aâng tiïơchoa höìng dûúâi trúđi trïn nûúâc úê giûôa coê cíy, ăaô ăùơt tímhöìn töi ăuâng vađo giûôa yâ nghôa cuêa cuöơc ăúđi! Phuât chöịc

töi nhúâ ăïịn tíơp thú Vûúđn höìng cuêa Saaăi, nhađ thú cöí

ăiïín trûâ danh AÊ-ríơp; phuât chöịc töi nghô ăïịn “vûúđn höìngchi daâm ngùn rađo chim xanh”, cíu thú ýu mïịn lađm sao!Cuêa Nguýîn Du; phuât chöịc töi nghô ăïịn bađi thú “Hoa

höìng Saaăi” cuêa nûô thi sô Marceline Desbordes-Valmore:

“- Em muöịn ăem hoa höìng vïì tùơng anh, em tham quaâặơng ăíìy caê vaơt aâo, thù’t nuât khöng kheâo, caê möơt vaơt hoanûât tung rúi bay toêa khù’p ra trúđi, ra biïín ăi tíịt caê, thöianh haôy hñt thúê aâng hûúng höìng ăaô ûúâp laơi trong höìnem!”

Caâc baơn tri thûâc vađ vùn nghïơ sô miïìn Nam úê caâc ăöthõ thín mïịn!

Gioâ xuín cuêa ăíịt nûúâc ăaô nhíơn cho töi gûêi vađo ăïịncaâc baơn hûúng höìng nhung ngađo ngaơt cuêa Vûúđn hoaThöịng Nhíịt ăíy röìi; caâc baơn úi! Ăïm ăïm ngađy ngađy hoatrïn ăaêo giûôa höì Thöịng Nhíịt hïịt ăoâa nađy núê ăïịn ăoâakhaâc núê, víîn ûúâp hûúng dođng chûô coê thïu “Hađ Nöơi - Húị

- Sađi Gođn” taơi núi ăíy; phaêi chùng ăíy lađ möơt caâi bađnthúđ cuêa tím höìn ngûúđi Viïơt Nam chuâng ta úê giûôa “nghòn

nùm vùn víơt ăíịt Thùng Long”, úê giûôa thuê ăö nghòn cöíThùng Long - Ăöng Ăö - Hađ Nöơi? Muön nghòn yâ nghô xöăïịn trong töi luâc íịy; tûđ caâi ăiïím ăeơp böìn hoa höìngnhung ngađo ngaơt saâng höm íịy, mađ töi nghô ăïịn yâ nghôacuêa cuöơc ăúđi YÂ nghôa cuêa cuöơc ăúđi lađ “baânh mò vađ hoahöìng cho tíịt caê moơi ngûúđi”, nhû möơt nhađ triïịt hoơc caâchmaơng ăaô noâi, hoùơc lađ “cúm vađ hoa höìng cho tíịt caê moơingûúđi”.

Ăoâ lađ chöî ăi túâi cuêa caâch maơng: moơi ngûúđi ăïìu coâ bađchuâa hoa cù’m úê trong phođng nhađ xinh xù’n, coâ ặúơc buơng

no ăïí mađ khoêi nghô túâi caâi ăoâi múâi coâ thïí nghô túâi ngù’mhoa, vađ coâ ặúơc thò giúđ nghó ngúi múâi ngù’m hoa ặúơc.Trong luâc töi cođn thíín thú qua laơi cho hûúng höìng ăi vađothíịm tíơn moơi ngoô neêo cuêa tím höìn mònh, thò nhûôngngûúđi thúơ lađm vûúđn víîn ăang cođn cù’t tóa caâc búđ coê biïịc,queât doơn caâc löịi ăi, lađm caâi cöng viïơc cuêa Nhađ nûúâc ViïơtNam dín chuê cöơng hođa giao cho Con trai, con gaâi choơngoâc ăöơ ặâng bïn hađng dûđa xanh chuơp aênh Töi biïịt lù’m,nhûông ngûúđi dín Thuê ăö ăem hïịt sûâc mònh lađm viïơc ăïíchöịng Myô cûâu nûúâc, gùơp ngađy nghó hoùơc ngoađi giúđ ca kñp,laơi ra höì Thöịng Nhíịt xinh ăeơp mađ ăi dûúông tím tònh;nhûông cùơp vúơ chöìng, nhûông ăöi tònh nhín trûúâc höm ra

ăi hai neêo ăaânh Myô, laơi lûu niïơm vúâi nhau úê ăíy, cuđngvïì gùơp nhau míịy höm, laơi muöịn sum hoơp nhau giûôacaênh höì ăeơp; caâc tónh, caâc miïìn vïì cuông vađo giûôa ăaêothùm böìn hoa Hađ Nöơi - Húị - Sađi Gođn! Do ăoâ böìn hoahöìng nhung thúm phûâc nhû hûúng míơt cuêa cuöơc ăúđicuông ăang ýu nûúâc chöịng Myô, ýu nûúâc vò hoa cuông coâmöơt töí quöịc!

Töi khöng nghô túâi sao ặúơc, giùơc Hú Kyđ xím lûúơckhöng muöịn “cúm vađ hoa höìng cho tíịt caê moơi ngûúđi”,

tuưìng chi lâ giưëng hưi tanh, sao chuáng nố phẫn vùnminh, phẫn chđnh nghơa, phẫn sûå sưëng, “phẫn-hoa-hưìng”àïën cấi mûác êëy! Mưåt khưng khđ xuên vïì phẫng phêët ngaytrong giố hậy côn rết, tưi nghơ àïën tïët cưí truyïìn cuãa dêntưåc, tûâ Nam chđ Bù’c cuâng ùn mưåt cấi tïët “thõt múä dûahânh cêu àưëi àỗ - nïu cao phấo nưí bấnh chûng xanh” thịêëm cuáng biïët bao! Hịnh thûác cuãa chiïëc bấnh khưng quantrổng, miïìn Nam khưng gối bấnh chûng mâ gối bấnh tết,thị cấc dên tưåc vuâng nuái úã miïìn Bù’c cuäng gối bấnh tết,nhûng hổ gổi tiïëng dên tưåc lâ bấnh tây; thûåc chêët vêỵn lânïëp, nhên àưỵ thõt, vâ gối lấ, nêëu àïm ba mûúi Chđnh

vị àưåc lêåp cuãa tưí quưëc, tûå do cuãa nhên dên vâ cuäng chđnh

vị “thõt múä dûa hânh cêu àưëi àỗ” ngây Tïët cho têët cẫ mổingûúâi, mâ bao nhiïu chiïën sơ àậ vâ àang hy sinh xûúngmấu, thûåc chêët cuãa cấch mẩng lâ nhû vêåy!

Cấc bẩn tri thûác vâ vùn nghïå sơ miïìn Nam úã cấc àưthõ thên mïën

Chung quanh bưìn hưìng nhung ngâo ngẩt vâ bûäa cúmcố thõt cho nhên dên, chung quanh cấi giấ trõ lâm ngûúâicho têët cẫ mổi ngûúâi, mâ xẫy ra mưåt cuưåc àêëu tranh àïënquyïët liïåt nhû thïë; giùåc Hụ Kyâ àậ tûâng nếm bom xuưëngthuã àư Hâ Nưåi; trúâi cuãa chuáng ta khưng nhûäng chĩ cốnûúác rúi xuưëng luác trúâi mûa, hay chĩ cố sao bùng àưíi ngưicho mù’t nhịn ban àïm tuyïåt àểp, mâ côn cố bom àẩnMyä rúi xuưëng gieo chïët chốc Hưm nay sang nùm múái, tưikhưng muưën lẩi “duâng nhûäng cêu thú Viïåt Nam mâ nốinhûäng tưåi ấc cuãa Hụ Kyâ”, nhûäng chûä “Myä” àï hên êëylâm xêëu cẫ ngưn ngûä Viïåt Nam! Tưi cố nối, tưi phẫi nốiàïën giùåc xêm lûúåc Myä chûá, nhûng chĩ nối dûúái gốc àưå àểpàệ vư cuâng cuãa nhûäng ngûúâi àấnh Myä, thù’ng Myä - Ngây

Tïịt noâi chuýơn chiïịn thù’ng quín xím lûúơc, ăoâ chùỉngphaêi lađ caâi truýìn thöịng Quang Trung hay sao? Trongmöơt höơi nghõ quöịc tïị cuêa caâc nhađ vùn thïị giúâi uêng höơViïơt Nam, baên tuýn ngön coâ viïịt cíu nađy: “ Trûúâcmù’t chuâng ta cuông ăang diïîn ra möơt trong nhûông chiïịncöng vô ăaơi nhíịt trong lõch sûê loađi ngûúđi”; chiïịn cöng cuêanhûông con chaâu cuêa Lyâ Thûúđng Kiïơt, Tríìn Hûng Ăaơo,

Lï Lúơi, Quang Trung úê thúđi nay ăaânh khuyơu tïn ăïị quöịcăíìu soê Myô, ặúơc liïơt vađo hađng nhûông chiïịn thù’ng quínsûơ lúân lao nhíịt cuêa suöịt lõch sûê nhín loaơi! Bïn caơnhnhûông lúđi sang saêng ca ngúơi dín töơc Viïơt Nam anh huđngchuâng ta, lađm cùng ngûơc moơi ngûúđi dín Viïơt, cođn biïịtbao lúđi tím tònh thíịm thña vađ síu sù’c Möơt nûô vùn sôThuyơ Ăiïín sang thùm nûúâc ta, noâi: “Viïơt Nam lađ traâi tim

cuêa nhín loaơi” Nûô thi sô Blaga Ăimitröva tûđ Bungari

sang thùm Viïơt Nam ăaô lađm möơt chuđm thú 31 bađi vïìchuâng ta Chõ noâi: “Tûđ goâc trúđi xa, sang trúđi möơt goâc, ăïịnViïơt Nam, töi ăaô ngíìm súơ phaêi ặa caâi nhòn vađo möơtgiïịng síu ù’p trađn nûúâc mù’t, trong ăoâ thíịy nhûông mù’tăíìy chïịt choâc; nhûng ăïịn ăíy, töi ăaô gùơp gúô vúâi nuơ cûúđi!Qua nuơ cûúđi cuêa ngûúđi Viïơt Nam hiïơn nay, töi nhòn raặúơc caê nöîi ăúân ăau, vúâi niïìm thûúng mïịn, vađ sûâc huđngmaơnh!” Chõ laơi noâi: “Töi ăaô tòm thíịy sûơ ýn tônh bïntrong, - úê giûôa xûâ nađy khoâi lûêa Lûúng tím ýn tônh laơluđng - úê giûôa tríơn cuöìng phong, baôo taâp”

Nûô vùn sô Phaâp Madeleine Riffaud ăaô ăi thùm vuđng

giaêi phoâng miïìn Nam, laơi tûđ Pari ăi möơt chuýịn sangthùm miïìn Bù’c; chõ xuöịng Haêi Phođng vađo höm ăïị quöịcMyô neâm bom úê Caêng, bùng thu ím cuêa chõ ăaô ghi nhûôngtiïịng bom töơi aâc cuêa Myô úê Haêi Phođng; nhûng ăiïìu kyđ laơ

lađ úê ăíy, trong luâc Myô díơm doơa trúơn mù’t phuđng manggieo chïịt choâc nhû thïị, thò taơi khaâch saơn Caât Bi, núi chõ

úê, caâc nûô tûơ vïơ öm suâng chaơy túâi võ trñ bù’n maây bay, vûđachaơy vûđa khuâc khñch cûúđi

Nghe tiïịng cûúđi cuêa thúđi gian khuâc khñch.

Tiïịng cûúđi Viïơt Nam íịy ăaô vađo maây thu ím cuđng vúâitiïịng bom Myô, ăïí nhađ baâo quöịc tïị ặa vïì phaât thanh chokhù’p böịn biïín, nùm chíu nghe! Thúđi gian khuâc khñchbúêi thúđi gian uêng höơ chuâng ta, vò chuâng ta ăi thuíơn chiïìulõch sûê!

Bònh tônh, dín töơc Viïơt Nam ta tuýơt vúđi bònh tônhtrong cuöơc khaâng chiïịn chöịng Myô vô ăaơi nađy, búêi chuâng

ta ríịt mûơc saâng suöịt, nù’m chù’c chiïịn thù’ng! Trong luâcăïị quöịc Myô hoơp höơi nghõ Hönölulu vúâi chû híìu vađ nguyơ,thò thuê tûúâng Phaơm Vùn Ăöìng giûôa trùm cöng ngađn viïơccíịp thiïịt, víîn ăïịn hoơp vúâi caâc nhađ vùn vađ caâc nhađnghiïn cûâu bađn vïì viïơc “Baêo vïơ sûơ trong saâng cuêa tiïịngViïơt” Thuê tûúâng múê ăíìu noâi: “Caâc ăöìng chñ cuông biïịtrùìng míịy höm nay ăïị quöịc Myô ăang hoơp úê Hönölulu ăïíbađn kïị ăaânh chuâng ta maơnh hún nûôa, nhûng chuâng tavíîn coâ möơt cuöơc hoơp vïì tiïịng Viïơt Viïơc nađy coâ caâi ăaơolyâ cuêa noâ ” Ăuâng nhû víơy, chuâng ta víîn cûâ lo phaât huycaâi ăeơp ăeô cuêa tiïịng Viïơt ăïí laơi cho con chaâu trùm ăúđivïì sau!

Vađ sûơ söịng cíịt cao tiïịng haât hún bao giúđ hïịt Giûôanhûông luâc nhû úê Bïịn Suâc, giùơc Myô xoâa möơt thõ tríịn míịtkhoêi baên ăöì, cho xe uêi ăíịt Hú Kyđ tröơn nhađ cûêa vađo ăíịtvúâi cíy coê, döìn míịy ngađn ăöìng bađo ta vađo traơi tíơp trungPhuâ Cûúđng, giûôa luâc baơo lûơc tung hoađnh trïn möơt ắaăiïím nađo ăoâ, thò líịy gò phín biïơt chïịt vúâi söịng ăíy? -

Líịy traâi tim mađ phín biïơt Traâi tim chó coâ möơt chûâcnùng lađ ýu thûúng sûơ söịng, traâi tim cùm thuđ giùơc Myôăïịn khöng ăöơi trúđi chung vúâi noâ, cuông lađ vò ýu thûúngsûơ söịng Trñ oâc, trñ túơ quñ baâu vö cuđng, noâ saên sinh raặúơc khoa hoơc, nhûng khoa hoơc giaêi phoâng cho con ngûúđimađ cuông coâ thïí giïịt ngûúđi ăïịn tíơn cuđng daô man, nhû ăïịquöịc Myô ăaô sûê duơng noâ Cođn traâi tim thò khöng nhíìmmöơt chuât nađo khi phín biïơt caâi söịng vađ caâi chïịt; caâi gòthuíơn vúâi tònh ýu thûúng lađ söịng, caâi gò phaên vúâi tònhýu thûúng lađ chïịt; nhûông tïn Myô ăang ăiïìu khiïínnhûông caâi maây giïịt ngûúđi, chuâng lađ nhûông thùìng chïịt,mùơc díìu ăang cûơa quíơy hung hùng; cođn nhûông NguýînVùn Tröîi, Nguýîn Vùn Beâ cuêa ta hy sinh röìi víîn tûúi roiroâi nhû sûơ söịng Ăöìng bađo Bïịn Suâc bõ Myô löi ăi, hoơ ăitúâi ăíu lađ ăem qú hûúng lađng phöị Bïịn Suâc túâi ăoâ; ngaơnngûô Íu tíy noâi: “Keê nađo cûúđi ặúơc cuöịi cuđng múâi tha höìcûúđi”; boơn Myô ngay bíy giúđ mùơt ăaô nhùn nhû caâi bõ,nhûông thùìng chïịt íịy chùỉng bao giúđ chiïịn thù’ng! Ta noâivúâi nhau: “Chuâng ta ýu sûơ söịng” Ta noâi vúâi Myô: “Chuâng

ta lađ sûơ söịng!”, sûơ söịng lađ ngûúđi chiïịn thù’ng cuöịi cuđng.Dín töơc ta daâm söịng, biïịt söịng, söịng maôi Nhûôngngûúđi ăaânh Myô, thù’ng Myô ặâng vïì phña baânh mò, cúmvađ hoa höìng cho tíịt caê moơi ngûúđi Ăoâ lađ tin xuín súâmsuêa caâch ăíy míịy höm töi nhíơn ặúơc úê vûúđn hoa ThöịngNhíịt!

Chuâc cho hûúng hoa höìng tûđ giûôa höì Thöịng Nhíịt taơiHađ Nöơi theo gioâ xuín vađo ặa tin xíy dûơng vađ thù’ng Myôcuêa miïìn Bù’c cho caâc baơn úê Húị - Sađi Gođn! Nhû trongĂaơi höơi anh huđng chiïịn sô thi ăua chöịng Myô cûâu nûúâcnhûông ngađy ăíìu nùm 1967 vûđa röìi ăaô hoơp taơi Thuê ăö,

caác anh huâng chiïën sô möîi ngûúâi caâi möåt hoa höìng rûåcàoã lúán vaâ thù’m úã trûúác ngûåc, nhên dên ta hùng haái àaánhMyä tûâ Bù’c chñ Nam seä caâi lïn ngûåc mònh nhûäng hoahöìng khaãi hoaân chiïën thù’ng!

22-1-1967

CUĐNG XÛÚNG THÕT VÚÂI NHÍN DÍN

Töi cuđng xûúng thõt vúâi nhín dín cuêa töi Möîi vođngbaânh xe ăaơp lùn, möîi bûúâc chín ăi böơ cuêa töi úê Nghïơ An,Thanh Hoâa noâi vúâi töi ăiïìu ăoâ, líìn nađy cađng nhoơn sù’chún bao nhiïu líìn Töi laơi gùơp mònh ăi trïn nhûông neêoặúđng khaâng chiïịn, trûúâc ăíy chöịng thûơc dín Phaâp, naychöịng ăïị quöịc Myô Cuông nhûông maênh ăíịt mûúđi lùm nùmtrûúâc íịy, tuy nhiïn mù’t bíy giúđ nhòn thíịy traêi ra röơnghún, xuýn vađo síu hún; tuöíi töi thïm trïn ăíìu, nhûng

tû tûúêng thïm vađo trong oâc, thúđi gian khöng tađn phaâặúơc tû tûúêng; víîn lađ caâi ăïm thíìn diïơu cuêa chuâng takhaâng chiïịn, nhûng líìn nađy töi biïịt nhòn hún, nïn nhòncađng toê hún, saâng hún: thíơt ra, chñnh baên thín caâi ăïmtrong khaâch quan cuông saâng toê hún kia mađ

Öi ăíịt nûúâc! Sau mûúđi nùm xíy dûơng trong hođa bònh,mù’t say vúâi aânh ăiïơn do nhûông tay ngûúđi lao ăöơng lađm

ra, bíy giúđ ta laơi coâ dõp trong mûúđi ăïm, hai mûúi ăïm,

ba mûúi ăïm liïìn, nhòn ngûúđi trong boâng töịi, ta nhònngûúđi ăíịt nûúâc úi, trong luâc chín ăaơp xe ăi, töi nhònngûúđi Töí quöịc úi, trong nhûông ăïm líịy lađm ngađy nhûthïị! Nhû hai mùơt cuêa möơt trang giíịy dñnh chùơt nhau, töilíơt nhûông trang ngađy raơng rúô aânh saâng mùơt trúđi, töi laơi

líơt nhûông trang ăïm múđ toê Töi ăaô ăi ăïịn vađi chuơc ăïmnhû víơy, tûđ Thanh Hoâa ăïịn Nghïơ An, tûđ Vinh ăïịn NamĂađn, Thanh Chûúng, Ăö Lûúng, Tín Kyđ, Nghôa Ăađn laơitrúê vïì Cíìu Giaât, ra Thanh ăïịn caâc xaô Quaêng Tûúđng,Quaêng Tiïịn, vïì caâc huýơn Ăöng Sún, Hoùìng Hoâa Vađcaâi kyđ diïơu ăaô naêy ra trong traâi tim töi Nhû ặâa treêmù’t ăaô no nhòn mùơt meơ thûúng ýu, noâ nhù’m mù’t ặahai bađn tay lïn súđ mùơt meơ, noâ cađng thïm thûúng ýu meơ

vö ngíìn; dûúâi boâng sao, dûúâi boâng trùng, dûúâi caê boângmíy ăen kõt, phíìn lúân thíịy lúđ múđ, coâ khi thíịy khaâ roô,nhiïìu khi nhû ăi trong biïín mûơc, töi coâ caêm giaâc nhûchuê ýịu lađ hai tay töi ăaô ặúơc súđ lïn nhûông neât mùơt cuêaTöí quöịc thûúng ýu, traâi tim bíịy giúđ nhaơy beân lù’m,khöng nhòn, töi cuông biïịt lađ meơ Ăaô míịy khi töi thûâctroơn vúâi nuâi söng nhû nhûông luâc hađnh quín ăïm nađy, tûđHađm Röìng ăïịn Hoađng Mai, tûđ thađnh phöị Vinh ặânglûđng lûông úê ăíìu soâng ngoơn gioâ ăïịn xaô Nghôa Myô thínmíơt bïn ặúđng, tûđ söng Lam ăi ngûúơc lïn sang söng VûơcLöì, tûđ nuâi Cheơt ăïịn nuâi Chung Sún(1), qua nhûông cíìuĂöìi, cíìu Höí, nhûông Tônh Gia trúê ra phađ Gheâp, vađ biïínSíìm Sún Töi biïịt nhûông khoaêng toê múđ gíìn xa trongăïm kia lađm gò, nghô gò, íịp uê chuíín bõ nhûông gò Töithíịy hïịt trong ăïm, búêi traâi tim töi saâng

*

* *Thíịy trong ăïm, töi thíịy roô trong ngađy Hai thaângvađo cöng taâc úê Thanh, Nghïơ, maây bay giùơc Myô vúâi bomăaơn, bù’n phaâ, giïịt choâc cuêa noâ lađ möơt hoađn caênh phaêi(1) Nuâi Cheơt úê Thanh Hoâa; nuâi Chung Sún úê qú hûúng Höì Chuê tõch.

lo liïơu, ăöịi phoâ hađng ngađy; úê núi hoêa tuýịn íịy, töi laơi tòmhiïíu, tòm ýu caâi ăíịt nûúâc trïn bao lún Thaâi Bònh Dûúngnađy, ăau khöí lù’m, anh huđng vö haơn; töi laơi tòm hiïíu, tòmýu nhín dín vö tíơn, nhín dín ăang ăau ăúân trongxûúng thõt, nhûng thín thïí trûúđng töìn lađnh maơnh, hađngtriïơu ngûúđi vûúơt moơi thûê thaâch; ăíịt nûúâc íịy lađ cuêa töi,nhín dín íịy lađ cuêa töi Töi cuđng möơt xûúng thõt vúâi nhíndín, vúâi ăíịt nûúâc.

Töi ăi sang phađ Gheâp líìn ăíìu, khöng khoêi höìi höơp;nhûng tûđng chùơng doơc ặúđng, khuya ăïịn ăíu, dín quíncuông ăaô thù’p nhûông ngoơn ăeđn beđ baơn, baâo hiïơu cho xehúi vađ xe ăaơp biïịt ặúđng coâ thïí ăi ặúơc hay ăang baâoăöơng Tûđ xa, nhín viïn ăaô baân veâ phađ cho khaâch; caâi íịntûúơng ăíìu tiïn vúâi töi ăïm íịy, lađ caâc ăöìng chñ chúê phađtñnh tûđng giíy cho ngûúđi sang söng, hoơ muöịn möơt thûêthaâch ngù’n nhíịt cho böơ hađnh, nhûng cođn baên thínmònh? - Caâc ăöìng chñ xûâng ăaâng möơt baên tuýn dûúngthûúđng trûơc!

Töi ăaơp xe ăi vïì phña Nam vúâi vùng vùỉng bïn tai lúđi

ín cíìn giuơc sang phađ íịy Nùm ngađy úê Vinh, thađnh phöịặâng muôi chõu sađo, quíơt laơi cho maây bay Myô nhûông ăođnăñch ăaâng, bù’n rúi chiïịc maây bay Myô thûâ 300; töi ăaô úêVinh höm 5 thaâng 8 nùm 1964, khi líìn ăíìu tiïn ăaơn caoxaơ cuêa ta nöí toaê trïn trúđi moâc maây bay Myô xuöịng; Vinhbíy giúđ cađng gan goâc, líìm lò, bïìn bó, nhûông tođa nhađ tíìngặúơc cíịt sau míịy vuơ chaây ăiïím mađu ngoâi tûúi cođn múâilïn nïìn trúđi xanh; töi vïì caêng Bïịn Thuêy phuơc vuơ hađngngađn cöng nhín nhađ maây göî; caâi höm giùơc Myô neâm bomphaâ nhađ maây ăiïơn, maây nûúâc, mađ ăïm ăïịn, nhûông cöngnhín, caân böơ ty Bûu ăiïơn truýìn thanh Nghïơ An, saumöơt ngađy chiïịn ăíịu dûô döơi, víîn tïì tûơu hađng trùm ngûúđi

ýu cíìu nghe noâi chuýơn thú; thíơt lađ möơt sûơ bònh tônhvađ möơt lođng ýu vùn hoơc ăïịn kyđ laơ.

Töi ăaô thùm möơt díy caâc huýơn lyơ tónh Nghïơ An,Nam Ăađn coâ möơt khöng khñ vùn vaơt; nhûông ngöi nhađ nhoêcuông coâ sín gaơch, coâ tûúđng hoa giaên dõ, coâ dađn thiïn lyâvađ tröìng nhiïìu chanh; ăöìng chñ caân böơ huýơn ăöơi díîn töi

ăi trïn nhûông hađo vađ nhûông uơ suâng ăađo úê thõ tríịn; möơtphíìn nhoê cuêa hïơ thöịng ba trùm cíy söị chiïịn hađo vađnhûông cöng sûơ lađm suöịt ngađy ăïm Hađng nghòn thanhniïn Nam Ăađn tođng quín; ba nghòn ngûúđi lađm úê cöngtrûúđng thuêy lúơi Möơ Ăûâc; caâc meơ, caâc chõ úê nhađ lađm viïơcsuöịt ngađy ăïm; vuơ chiïm gùơt xong súâm hún nùm ngađy,vuơ luâa thu cùn baên hoađn thađnh, tùng 500 míîu; nhiïìuöng cuơ ặa con ăïịn cho böơ ăöơi; ăöìng bađo xaô Nam Liïngoâp tre lađm cöng sûơ, coâ cuơ ặa tre ăïịn haôy cođn nhoê, xinặúơc buđ thïm tiïìn

Thõ tríịn Thanh Chûúng cođn phö nhûông vïịt thûúngtađn phaâ; khöng bùìng lođng chùơt cíy dûúâi göịc, giùơc Myô ăaôtöịn oâc nghô ra nhûông thûâ bom oaâi oùm nöí lûng chûđngphaơt ngang thín cíy; nhûông truơ súê cú quan bõ síơp ăöí,nhûông böơ xûúng nhađ maây cođn ặâng trïn ăöìi, töị caâo töơiaâc cuêa ắch Töi ăaô ăi trong caâc hađo úê ăíy, ăíịt ăoê rù’năađo töịn cöng, nhûng cöng sûơ ríịt chù’c; núi chiïịn trûúđngnađy, ba ngûúđi tûđ ba núi khaâc nhau ăaô coâ duýn tao ngöơ:Nguýîn Ăûâc Vùn, thûúơng sô, phuơ traâch khííu trung liïncuêa huýơn ăöơi, Nguýîn Vùn Xuýịn, caân böơ dín quín xaôThanh Chi lïn huýơn cöng taâc, vađ Tríìn Chiïịn Thuíơt 19tuöíi, tûđ xaô Thanh Tai lïn huýơn tođng quín, ba ngûúđichûa quen biïịt nhau ăaô ríịt nhanh töí chûâc laơi thađnh töítrung liïn, hoơ bù’n maây bay Myô liïn tuơc hai tiïịng ăöìng

höì, khöng hïì tù’c möơt viïn ăaơn! Bađ meơ cuêa Thuíơt hömíịy ăi tiïîn con lïn huýơn ăaô bõ thûúng; Thuíơt chaơy ăïịnthùm, thò meơ giuơc con cûâ trúê vïì chöî chiïịn ăíịu Cuông trïnăöìi Thanh Chûúng, hònh tûúơng Nguýîn Thïị Tû, cöngnhín xûúêng nöng cuơ Quýịt Thù’ng, tûơ vïơ, hy sinh vò bõsíơp ăíịt chiïịn hađo, luâc ăađo lïn, anh víîn cođn y nguýntrong tû thïị ngù’m bù’n ắch, nhû pho tûúơng sinh ăöơngăiïín hònh cuêa tinh thíìn chiïịn ăíịu.

Ăö Lûúng vađo luâc taâm giúđ töịi, cûêa hađng míơu dõch ùnuöịng, ngûúđi ra vađo tíịp níơp, khíín trûúng; dûúâi boângtrùng, lúđ múđ nûúâc söng Lûúđng chaêy qua ăíơp, tiïịng ađo ađonhû ríìm röơ khöng ngúât; núi ăíơp nûúâc nađy, ăöơi phođngkhöng cuêa ta gòn giûô möơt caâch gay gù’t, ăaô nhiïìu líìn haơmaây bay Myô beân maêng túâi ăíy Ăïm íịy, chuâng töi ăaơp

xe ăi luön lïn Tín Kyđ Mûa nuâi ăaô giöơi rađo rađo trïn aâoni-löng khöng kñn cuêa chuâng töi, mûa laơi nñn, nñn laơimûa, chuâng töi lađ böịn anh baơn xe thöì vùn hoâa, ngaơonghïî löơi trong nûúâc chaêy trïn ặúđng; ặúđng khaâng chiïịn,khoaêng vù’ng veê, ăi phaêi tñnh cûô trûúâc, khöng thïí nghótroơ bíịt thíìn giûôa chùơng, chuâng töi tranh thuê tûđng phuâtdûúâi mûa

Huýơn múâi Tín Kyđ nhû mùng treê ăang lïn; núi caâiluông röơng nađy, mađu nuâi, mađu coê xanh um, caâc nhađ cúquan xinh xù’n múâi dûơng, ăiïím nhûông mađu tûúđng trù’ngngoâi ăoê cûêa xanh nhû möơt núi nghó maât; giùơc Myô ăemmaây bay ăïịn bù’n phaâ, caâc cú quan phín taân, thõ tríịnăang moơc phaêi taơm ngûđng laơi Nhûng cöng taâc khöng hïì

vò cöng viïơc chuýín ắa ăiïím mađ ngûđng!

Thõ tríịn Nghôa Ăađn vûđa coâ tïn ăùng trong cöng baâo,ặúơc Chñnh phuê cöng nhíơn thađnh möơt thõ tríịn nöng

trûúđng vúâi hai nöng trûúđng Ăöng vađ Tíy söng Hiïịu, vúâixûúêng 250, vúâi thuêy vùn, míơu dõch, bûu ăiïơn vađ nhiïìu

cú quan khaâc, vúâi hađng nghòn cöng nhín nöng nghiïơp,lím nghiïơp, cöng nghiïơp Nghôa Ăađn ăang naêy núê maơnhmeô, thò bom ăaơn Myô ăïịn tađn phaâ gíy möơt töơi aâc nùơngnïì Nhûng cíy ăaô tröìng víîn tiïịp tuơc moơc! Höm íịy saumûa, caâi giöịng ăíịt ăoê vuđng muâi bïịt chùơt vađo xe khöngăííy ăi ặúơc nûôa, möơt chiïịc xe bođ ăaô chúê böịn xe ăaơp, vađchuâng töi tiïịp tuơc hađnh trònh dûúâi mûúđi cíy söị rûđng cađphï tröìng xanh um, ăang núê hoa trù’ng toaât thúm lûđng!Khi trúê ra Thanh, töi ăaô vïì Quaêng Tûúđng, QuaêngTiïịn, hai xaô coâ phong trađo dín quín khaâ nhíịt tónhThanh Hoâa Bađ chuê tõch xaô Quaêng Tiïịn, chõ Khûúng, ặachuâng töi ăi thùm xaô; nhûông hađng phi lao, nhûông ruöơng

kï chñn trôu xuöịng hađng chuđm, nhađ san saât úê xoâm HaêiThön doơc theo cûêa Lõch chaêy ra biïín; xûa, bađ con xoâmThađnh líơp möơt chiïịc thuýìn con ăaânh boâng(1) cua, keâoruơi trong söng, “chöìng chađi thò vúơ cuông chađi - lađm sao coâcaâ baân mai thò lađm”, ngheđo khöí quaâ, coâ khi con caâi nhoêchïịt, hoơ vûât xuöịng söng tröi, möơt chiïịc mui thuýìn chöịngmíịy cöơt úê; nay nhađ ngoâi, giïịng vöi, möơt lao ăöơng ặúơchún ba tíịn caâ möơt nùm, dín quín xaô coâ 250 cíy maâc lađo,lûúôi nhoơn nhû laâ truâc, ăöìng chñ xaô ăöơi trûúêng, quín nhínphuơc viïn, khi lađm nghïì ăaânh lûúâi nhûông con ruöịc thò ăicađ kheo dûúâi nûúâc síu doơc theo búđ biïín, lïn böơ thò ăöơimöơt chiïịc muô sù’t, nhanh nheơn tíơp húơp, ăiïìu khiïín dínquín; coâ maây bay ắch ăïịn gíìn, anh chõ em dín quín racöng sûơ chúđ noâ bay thíịp lađ haơ, anh dín quín miïìn biïínvaâc khííu trung liïn khoêe nhû möơt tûúơng ăöìng ăen

(1) Boâng: Caâi löìng uâp cua.

Quaêng Tûúđng lađ möơt xaô meâp nûúâc, úê ngay bïn biïín:Lađ laâ cúđ ăíìu trong phong trađo dín quín toađn tónh hainùm 1963, 1964; tûđ luâc coâ maây bay Myô, cuông nhû QuaêngTiïịn, Quaêng Tûúđng laơi lađm ặúơc nhiïìu caâ hún moơi nùm,múâi saâu thaâng ăaô baân ặúơc cho Nhađ nûúâc 90% töíng söịcaâ trong nùm, ăííy maơnh nghïì löơng, phaât triïín nghïìkhúi; trïn biïín Síìm Sún, mùơc cho maây bay Myô tûđ biïínvađo hoùơc bay trúê ra biïín, nhûông buöìm thuýìn ăi lađm víînphíịt phúâi trïn söng Ăaêng uêy Quaêng Tûúđng ăaô cûê ngûúđilïn miïìn nuâi Lang Chaânh khai thaâc 2000 cíy tre, vïì rađolađng, xíy dûơng lađng chiïịn ăíịu; khi biïín lùơng, baơn chađi

ăi hai ngađy múâi vïì, nïn xaô ăaô töí chûâc laôo dín quín, nûôdín quín vađ caê thiïịu sinh quín, ăïí ăaêm nhiïơm viïơccanh phođng Töi ăaô ăi thùm dín quín “trûơc chiïịn” canhgiûô búđ biïín ban ăïm; lúđ múđ trùng biïín liïìn vúâi míy trúđimöơt mađu xaâm ăuơc, boâng míịy chiïịc maêng trïn caât, vađtiïịng hö doông daơc “Ai? Ăûâng laơi!” cuêa dín quín miïìnbiïín chen trong tiïịng soâng

*

* *

Töi ăaô nùìm trong luâa ngoađi ăöìng caâch thõ tríịn CíìuGiaât dùm trùm thûúâc nhòn maây bay phaên lûơc Myô bù’nröịc-keât phuơt ra nhûông lađn lûêa; töi ríịt quen thíịy chuângnoâ löng löơn rïn ruâ nhû hoâa ăiïn hoâa daơi trïn trúđi, thíịyxaâc míịy chiïịc ö tö bõ bù’n chaây trïn möơt vađi con ặúđng,cuông nhû töi ăaô míịy líìn chûâng kiïịn chuâng noâ truâng ăaơncuêa ta, höơc khoâi trïn trúđi Thanh Hoâa, chaơy thaâo ra biïín;

úê xaô Quaêng Tiïịn töi ăaô thíịy hai thuđng díìu cuêa maây bay

Myô cíịt chíơt möơt gian ăïìn xûa vađ caânh maây bay Myô nhúđnhađ ăöìng bađo giûô höơ; thíịy nhûông maênh vuơn maây bay Myômađ ăöìng bađo Vinh nhùơt nhû laâ ruơng; vađ thíịy úê Vinh caêmöơt nhađ xaâc maây bay Myô naât vúô, vùơn queơo, löơn pheđo,riïng xaâc maây bay Myô thûâ 300 bõ bù’n rúi chiïịm möơtgian, phíìn bađy tïnh hïnh trïn bađn, phíìn nùìm duâm dûúâiăíịt Coâ höm úê vuđng biïín Thanh Hoâa, thíịy maây bay ắchlûúơn lung thiïn, thò ra chuâng ăi tòm xaâc chiïịc maây baykhöng ngûúđi laâi ta ăaô bù’n rúi.

Töi cuông ăaô nhòn tíơn caâi mùơt dađi, tíơn caâi ăíìu huâi troơccuêa möơt tïn phi cöng Myô vûđa bõ ta bù’t möơt höm trûúâcrúi úê Yïn Thađnh (Nghïơ An) Ăoâ lađ möơt con cuâ nhòn banngađy, chuâng noâ chó ngöí ngaâo víy vo khi coâ maây moâc,cöng cuơ giïịt ngûúđi trong tay; tûúâc caâi chöî dûơa ăï heđn cuêanoâ ăi, tïn phi cöng Myô cođn tríìn truơi lađ möơt cuơc ngu xuíínsúơ chïịt, khöng coâ líịy möơt chuât hiïn ngang Caâi vùn minhcuêa ăïị quöịc Myô ăaô ăađo taơo ra nhûông loaơi ngûúđi nhû thïị.Nhûng töi nhúâ maôi caâi tríơn ắa cao xaơ phaâo töi ặúơctúâi thùm, nhúâ trúđi röơng in boâng nhûông nođng suâng lúân cao,caâi caêm giaâc sung sûúâng chuâng ta coâ sûâc maơnh keđm theovúâi chñnh nghôa; núi ăíy ríịt khoaâng ăaơt, úê möơt maênh ăíịtcuêa Khu 4 nađy, dõch gíìn vúâi miïìn Nam hún, chuâng töicoâ úê trïn trúđi ăïm sao Bù’c ăííu vúâi caê sao Nam tađo ríịtroô; hai chuđm sao Nam Bù’c ăöịi chiïịu nhau treo trïn tríơnắa, ngang nhiïn saâng toê, nhû mang möơt yâ nghôa tûúơngtrûng cho hai miïìn nûúâc ta Caâc ăöìng chñ cao xaơ phaâotreê thù’m nhû ngoơn lûêa; coâ nhûông anh mûúđi taâm, mûúđichñn tuöíi múâi vađo böơ ăöơi ặúơc míịy thaâng ăaô nù’m vûôngkyô thuíơt; caâc ăöìng chñ ăïm ngađy trûơc trïn mím phaâo,mûa nù’ng ăïìu úê ngoađi trúđi, ýu quyâ tûđng cöî suâng, saâng

lau sûúng, chiïìu lau buơi, vađ giaâng cho maây bay Myônhûông síịm seât tûđ dûúâi ăíịt lïn.

*

* *

Hai thaâng cöng taâc vađo Khu 4 cho töi möơt thu hoaơchsíu sù’c: nïịu khöng ăöìng cam cöơng khöí vúâi nhín dín trïnặúđng lûêa, thò ta seô duđng buât thïị nađo ăíy? Ta seô líịy vöịntrung thûơc úê ăíu cho tím höìn mònh ăïí mađ viïịt? Trïnặúđng tûđ Nghïơ ra Thanh, khoaêng cíìu Khoa Trûúđng, töi ăaôgùơp nhûông ngûúđi bïơnh cuêa traơi chûôa phong Quyđnh Líơpvûđa bõ ăïị quöịc Myô neâm bom, hoơ lûông thûông, im lùơng dúđi

ăi möơt núi khaâc; dûúâi boâng trùng múđ, töi nhû thíịy chín hoơ

tï daơi ăau ăúân Töi cuông ăaô qua Ngaô ba Möi vûđa bõ bomban ngađy, traơi an dûúông cuêa caâc cuơ giađ bõ bù’n phaâ, möơt cuơgiađ hay lađm thú töi gùơp úê Síìm Sún, khöng biïịt coâ cođn söịngkhöng? Xûúng thõt töi cuđng ăau vúâi nhûông vïịt thûúngchung Nhûng cuông úê Ngaô ba Möi, ngay ăïm íịy dín quíntíịp níơp chûôa ăù’p laơi ặúđng; ăi ặúđng dađi, khaât, chûa tòmặúơc nûúâc uöịng, may quaâ töi vađo gùơp nöìi nûúâc cuêa hoơ;ăöìng chñ caân böơ xaô ăöơi vui veê baâo cho töi biïịt: ặúđng ăaôqua ặúơc röìi Chuâng noâ cöị neâm tûđng chiïịc cíìn nhoê, bomtríơt xuöịng ặúđng, núi thò ngûúđi gaânh ăíịt, núi thò xe camnhöng chúê ăaâ túâi, chuâng ta hađn gù’n ặúđng laơi trong möơtăïm Rúđi Nam Ăađn ra ăi, chuâng töi trïn möơt daôy ăöìi nhònxuöịng dûúâi ruöơng, bađ con ăang cađy tíơp thïí dûúâi trùng,tiïịng chín tríu bò boôm, xa xa möơt baơn cađy nađo cíịt lïn möơtgioơng vñ Nghïơ ríịt thanh thoaât tûơ nhiïn nhû lađ tiïịng haât

cuêa ăíịt ÚÊ xaô Nghôa Khaânh, maây bay ắch lûúơn gù’t gao,möơt anh caân böơ qú Bònh Ăõnh khoe vúâi chuâng töi tinhthíìn lao ăöơng cuêa xaô nađy, nhûông em nhoê nguyơ trang caêcho tríu, dù’t ăi ùn coê ban ngađy, ăöìng bađo ăaô quýịt gùơthaâi, cađy cíịy trûúâc thúđi haơn Trïn ặúđng, caâc baơn laâi xebònh tônh ăúơi sang phađ; tiïịng chuýơn trođ, thónh thoaêng coâtiïịng huyât saâo, tiïịng haât ÚÊ Thanh Chûúng, ăïm xuöịng,Tuíịn ba tuöíi ăang vođi meơ, meơ nghe coâ tiïịng uđ uđ, baêo con:

“Giönxún ăíịy con aơ!” - bađ con úê vuđng nađy goơi maây bay Myônhû thïị Tuíịn ăang khoâc ngon lađnh, böîng lù’ng tai vađ caôilaơi meơ bùìng möơt gioơng Nghïơ nguýn chíịt: “ö tö!” Thò ra ö

tö cuêa ta thíơt Vađ Tuíịn nhín ăíịy cuông boê luön viïơc khoâc.Nhín dín anh huđng, ăíịt nûúâc thò ăeơp ăïịn khiïịnngûúđi phaêi xuyât xoa Duđ ăi khíín trûúng ăïí baêo ăaêm ăöơặúđng, chuâng töi cuông lùơng ngûúđi ăi, trûúâc caâi caênh menbúđ nuâi Raơng trong ăïm trùng nhòn xuöịng söng Lam,röơng, thanh, mađ huđng, tiïịp theo lađ hai rùơng long naôo caolúân, laâ lao xao nhû rung aânh trùng thađnh tiïịng Nhûôngraônh bođ cađy trïn ăíịt caât biïín xaô Quaêng Tûúđng coâ möơtdaâng ăiïơu ríịt cöí sú, maơ xanh non, phi lao nhû ăíơm xanhnhúđ coâ chíịt muöịi Ăíịt Hoùìng Hoâa (Thanh Hoâa) dûđatröìng san saât, xa xa gíìn gíìn, xanh rûúđi rûúơi, trûúđng hoơccho con em chuâng ta tûúđng vöi trù’ng maât, möîi bûúâc chín

ăi lađ möơt ngaơc nhiïn trûúâc nhûông xoâm xanh truđ míơt Coâkhaâng chiïịn múâi ăi kyô nhû thïị nađy, nhûng ăíịt nûúâccađng ăeơp, möơt niïìm uíịt ûâc nhû trađo lïn cheơn líịy cöí anh;baơn töi trong ăoađn möîi khi xuâc ăöơng laơi noâi ríịt ăún giaên:

- “Cùm thíơt! Chuâng noâ bïn Myô tha höì daơo chúi, ăíịt nûúâcmònh mađ chuâng tûơ ăíu ăïịn tađn phaâ” Caâc em nhoê taâm

chñn tuöíi úê Hoùìng Hoâa ăaô phaêi tûơ líơp dù’t nhau ngöìi sùĩnmöơt chuđm trïn meâp hađo giao thöng, nhûông con mù’t thoêmúê to quan saât maây bay ắch ăang bù’n phaâ trúê laơi cíìuĂođ Leđn, miïơng liïịn thoù’ng bađn chuýơn maây bay bomăaơn! Töi cuông khöng qún ặúơc möơt chiïịc nöi míy úêNghôa Ăađn ăùơt trïn miïơng híìm Chuâng ta phaêi phaât huycaâi khoa hoơc cuêa sûơ cùm thuđ; cuöơc söịng bõ ăe doơa ăïịnmûâc phaêi vuô trang baêo vïơ cuöơc söịng Chó coâ nhín dín lađbíịt tûê! Möîi ngûúđi tûơa vađo nhín dín, vađo dín töơc mađchiïịn ăíịu.

Ăöìng bađo Thanh Hoâa ríịt caênh giaâc, treê em thíịyngûúđi laơ mùơt lađ theo doôi, hoêi vùơn; caâc bađ ăang lađm dûúâiruöơng húơp taâc xaô, hoêi chuâng töi: - “Caâc anh úê mö ăïịnăíy?” vađ nûêa thíơt nûêa ăuđa:

- Khöng ăuê giíịy túđ, bíìy tui bù’t ăíịy!

- Chuâng töi ăi coâ cöng taâc Bù’t thò caâc meơ phaêi nuöichuâng töi

- Bíìy tui nuöi röìi cûúâi vúơ cho!

Tiïịng cûúđi, niïìm vui khöng rúđi nhín dín ta trong bíịtcûâ hoađn caênh nađo

7-1965

SÛÁC ÊËM VÂ SÛÁC SẤNG

Nùm nay, chuáng ta vui sûúáng châo mûâng kyã niïåm

ngây thânh lêåp Àẫng trong khi cẫ nûúác “chưëng Myä hai

miïìn àïìu àấnh giỗi” (thú Hưì Chuã tõch) Trong luác cuưåc

Khấng chiïën chưëng Myä, cûáu nûúác bûúác vâo mưåt giai àoẩnquyïët liïåt, àưìng thúâi cuäng hûáa hển nhûäng chiïën thù’ngcâng lúán lao, chuáng ta câng thêëy vûäng dẩ êëm lông nghơàïën Àẫng cuãa chuáng ta Ra àúâi àậ 37 nùm, Àẫng ta hưmnay câng rûåc rúä chối lổi trong bậo tấp khấng chiïën lêìn thûáhai chưëng àïë quưëc Myä xêm lûúåc Trïn àêët nûúác nây cuãa tưítiïn ta ngân àúâi àïí lẩi, ngổn rau têëc cỗ, dậy nuái cấnhàưìng, con trêu mấi nhâ, chiïëc xe cưỵ mấy nhûäng gị ta cố,

ta yïu hưm nay àïìu gù’n liïìn vúái lông chuáng ta yïu mïënÀẫng, giûä gịn vun àù’p vâo Àẫng nhû cấi vưën vơ àẩi nhêëthiïån nay cuãa nhên dên ta Àẫng lâ àẫng cuãa giai cêëp cưngnhên, cuãa nhên dên lao àưång vâ cuãa dên tưåc Àẫng, nhêndên, dên tưåc, cấi khưëi lâ - mưåt êëy cố thïí dúâi nuái lêëp biïín,cố thïí chiïën thù’ng bêët cûá mưåt kễ thuâ hung bẩo nâo, cốthïí xêy dûång mổi cấi tưët àểp úã trïn àúâi Giùåc xêm lûúåc Myägêìm ruá bùçng tiïëng mấy bay, uyânh oâng bùçng tiïëng àẩibấc, xị xõt mổi thûá húi àưåc hốa hổc; àêët nûúác vâ nhên dên

ta bõ nhûäng tưín thûúng biïët bao àau àúán, nhûng cấi khưëi

lađ - möơt íịy vûông nhû daôy nuâi Trûúđng Sún, giùơc Myô nhíịtắnh thua, tûđng bûúâc chù’c chù’n, Ăaêng ặa chiïịn thù’ngcuöịi cuđng ngađy möơt ăïịn gíìn.

Nhín dín lađ sûâc maơnh cuêa Ăaêng, Ăaêng lađ aânh saângcuêa nhín dín Coâ nhín dín anh huđng íịy, úê Vônh Linh,

úê Cuê Chi, úê khù’p moơi chiïịn trûúđng, coâ ăíịt nûúâc saên sinh

ra nhûông ăöơi quín toâc dađi vađ trong tay khöng cíìm vuôkhñ, hađng vaơn ngûúđi, vúâi khñ thïị soâng biïín trađn ngíơp keêắch, khuíịt phuơc uy vuô cuêa noâ, bù’t noâ phaêi thua, thò coâĂaêng anh huđng íịy Coâ Ăaêng do ăöìng chñ Höì Chñ Minhsaâng líơp vađ xíy dûơng, vúâi nhûông laônh tuơ ăíìu tiïn hysinh duông kiïơt, Tríìn Phuâ, Ngö Gia Tûơ, Lï Höìng Phong vúâi nhûông laônh tuơ kïị tiïịp möơt lođng lo nûúâc, ýu nhíndín, vúâi hađng vaơn ăaêng viïn “lo trûúâc thiïn haơ, sûúângsau thiïn haơ”, ăi ăíìu vađo khoâ khùn vađ caê chïịt choâc, thòcoâ nhín dín anh huđng íịy Xa hún nûôa, coâ lõch sûê möơtdín töơc míịy nghòn nùm baêo vïơ ăöơc líơp cuêa nûúâc nhađchöịng laơi xím lûúơc, tiïu biïíu rúô rađng nhíịt lađ Tríìn HûngĂaơo, Lï Lúơi, Quang Trung, vađ cođn biïịt bao töí tiïn anhhuđng ýu nûúâc: Nguýîn Biïíu bõ keê thuđ maơnh hún buöơcphaêi ngöìi trûúâc möơt bûôa cöî ăíìu ngûúđi ăïí thûê gan xem coâdaâm ùn khöng, Nguýîn Biïíu ung dung ngím thú: “Nemcöng chaê phûúơng cođn thua beâo”; vò ýu Töí quöịc, NguýînBiïíu phaêi líịy ăuôa khoeât mù’t ăíìu ngûúđi mađ nuöịt ĂùơngDung chöịng laơi vúâi quín xím lûúơc ăang maơnh, trûúâc luâc

hy sinh, viïịt:

Vai khiïng traâi ăíịt mong phođ nûúâc,

Giaâp göơt söng trúđi khoâ vaơch míy;

- “AÂo giaâp töi víịy maâu quín cûúâp nûúâc höi tanh, töikhöng muöịn giùơt úê söng thûúđng, mađ muöịn lïn göơt úê söng