PHÁP LUẬT ĐẠI CƯƠNG ÔN TẬP

1 Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật Việt Nam Hệ thống văn bản pháp luật của Việt Nam bao gồm 1 Hiến pháp – Do Quốc hội ban hành, là văn bản pháp luật cao nhất Luật hoặc Bộ luật – Do Quốc hội thông. ĐỂ LÀM VIỆC VÀ HỌC TẬP TỐT TA CẦN BIẾT PHÁP LUẬT VÀ VẬN DỤNG

1. Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật Việt Nam

Hệ thống văn bản pháp luật của Việt Nam bao gồm:[1]

• Hiến pháp – Do Quốc hội ban hành, là văn bản pháp luật cao nhất

• Luật hoặc Bộ luật – Do Quốc hội thông qua và Chủ tịch nước ký quyết định ban hành Có thể kể một số Bộ luật như: Bộ luật dân sự, Bộ luật hình sự, Bộ luật tố tụng dân sự, Bộ luật tố tụng hình sự, Bộ luật lao động, Bộ luật hàng hải

• Nghị_quyết_của_Quốc_hội

• Văn bản dưới luật gồm

o Ủy ban thường vụ Quốc hội: Pháp lệnh, Nghị quyết

o Chủ tịch nước: Lệnh, Quyết định

o Chính phủ: Nghị định

o Thủ tướng Chính phủ: Quyết định

o Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao: Nghị quyết

o Chánh án Toà án nhân dân tối cao: Thông tư

o Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao: Thông tư

o Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ: Thông tư

o Tổng Kiểm toán Nhà nước: Quyết định

o Nghị quyết liên tịch giữa Uỷ ban thường vụ Quốc hội hoặc giữa Chính phủ với cơ quan trung ương của tổ chức chính trị - xã hội

o Thông tư liên tịch giữa Chánh án Toà án nhân dân tối cao với Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao; giữa Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang

bộ với Chánh án Tòa án nhân dân tối cao, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao; giữa các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ

• Văn bản quy phạm pháp luật của Hội đồng nhân dân, Uỷ ban nhân dân Bao gồm:

[2]

o Hội đồng nhân dân: Nghị quyết.

o Ủy ban nhân dân: Quyết định

2. Hình thức biểu hiện của pháp luật?

Quy phạm pháp luật: là quy tắc xử sự mang tính bắt buộc chung, là cơ sở tế bào, là đơn vị nhỏ nhất và là biểu hiện cụ thể của Pháp luật Quy phạm là công cụ tác động trực tiếp lên các quan hệ xã hội

3. Khái niệm hình thức pháp luật

Hình thức pháp luật là sự biểu hiện ra bên ngoài của pháp luật, là phương thức tồn tại thực tế của pháp luật

Hình thức pháp luật có hai dạng:

- Hình thức cấu trúc (còn gọi là hình thức bên trong): Là những bộ phận cấu thành bên trong của hệ thống pháp luật, bao gồm:

+ Các nguyên tắc chung;

+ Hệ thống pháp luật;

+ Các ngành luật;

+ Các chế định pháp luật;

+ Các quy phạm pháp luật: Là bộ phận nhỏ nhất cấu tạo nên hệ thống pháp luật Ngoài

ra còn có phân ngành luật

- Hình thức bên ngoài (còn gọi là nguồn của pháp luật): Là những cái chứa đựng bên ngoài của pháp luật, là sự thể hiện ra bên ngoài, dạng tồn tại trong thực tế của các quy phạm pháp luật

Hình thức bên ngoài (nguồn của pháp luật) có các dạng sau:

Tập quán pháp: Là những tập quán lưu truyền trong xã hội, phù hợp với lợi ích của giai cấp thống trị, được nhà nước kế thừa và được nâng lên thành quy tắc xử sự mang tính bắt buộc chung và được đảm bảo thực hiện bởi nhà nước Hình thức này tồn tại ở nhà nước chủ nô, phong kiến và tư sản Ở Việt Nam không coi tập quán pháp là nguồn của pháp luật

Tiền lệ pháp, án lệ: Là các quyết định, cách giải quyết của cơ quan hành chính, hoặc các

cơ quan xét xử, được nhà nước thừa nhận làm khuôn mẫu để giải quyết cho những việc tương tự về sau

Hình thức này được sử dụng rộng rãi trong nhà nước chủ nô, phong kiến, tư sản Đặc biệt những quốc gia theo hệ thống luật án lệ như Mỹ, Anh Ở Việt Nam hiện nay, tiền lệ pháp không coi là nguồn gốc của pháp luật

Văn bản pháp luật: Là hình thức pháp luật do cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành theo thủ tục, trình tự luật định, trong đó có quy tắc xử sự chung, được nhà nước bảo đảm thực hiện nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội theo định hướng của nhà nước

4. Sự khác nhau giữa văn bản quy phạm pháp luật và văn bản áp dụng pháp luật

Văn bản quy phạm pháp luật Văn bản áp dụng pháp luật

Giống nhau

+ Đều là văn bản pháp luật do các cơ nhà nước, tổ chức hoặc cá nhân có thẩm quyền theo quy định của pháp luật ban hành.

+ Đều được nhà nước bảo đảm quyền thực hiện bằng các biện pháp mang tính quyền lực nhà nước.

+ Được ban hành theo tình tự, thủ tục do pháp luật quy định.

+ Đều có hiệu lực buộc phải tôn trọng hoặc thực hiện đối với các tổ chức hoặc cá nhân có liên quan

+ Đều được thể hiện dưới hình thức văn bản và dùng để điều chỉnh các mối quan hệ xã hội

Khác nhau

*Về chủ thể ban hành

Do các cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành hoặc

phối hợp ban hành theo thẩm quyền, hình thức, trình tự,

thủ tục luật định.

Do các cơ quan nhà nước có thẩm quyền hoặc các tổ chức, cá nhân được Nhà nước trao quyền ban hành, dựa trên các quy phạm pháp luật cụ thể để giải quyết một vấn

đề pháp lý cụ thể.

* Mục đích ban hành

Được dùng để ban hành, đề ra quy phạm mới hoặc đình

chỉ, sử đổi, bãi bỏ quy phạm hiện hành, hoặc thay đổi

phạm vi hiệu lực của nó.

Được dùng để cá biệt hóa các quy phạm pháp luật vào những trường hợp cụ thể đối với các cá nhân, tổ chức cụ thể.

Quyền và nghĩa vụ pháp lý cụ thể của các chủ thể pháp luật hoặc những biện pháp trách nhiệm pháp lý đối với người vi phạm được ấn định

* Nội dung ban hành

Chứa đựng các quy tắc xử sự chung được nhà nước bảo

đảm thực hiện, tức là các quy phạm pháp luật nên không

chỉ rõ chủ thể cụ thể cần áp dụng và được thực hiện

nhiều lần trong thực tế cuộc sống, được thực hiện trong

mọi trường hợp khi có các sự kiện pháp lý tương ứng

với nó xảy ra cho đến khi nó hết hiệu lực.

Văn bản quy định rõ quyền và nghĩa vụ của các chủ thể, hoặc xác định biện pháp cưỡng chế đối với các hành vi

vi phạp pháp luật như bị phạt cảnh cáo, phạt tiền (trong

xử phạt hành chính), bị xử lý kỉ luật với các biện pháp như khiển trách, cảnh cáo, hạ mức lương, sa thải Ngoài ra văn bản áp dụng pháp luật còn quy định chủ thể thực hiện các tránh nhiệp pháp lý như bồi thường thiệt hại, khắc phục các hậu quả do hành vi vi phạm pháp luật gây ra.

* Số lần áp dụng

Áp dụng cho nhiều lần trong cuộc sống cho đến khi

nó hết hiệu lực.

Áp dụng một lần đối với các cá nhân, tổ chức cụ thể trong những trường hợp xác định.

* Trình tự thủ tục ban hành

Được ban hành dưới hình thức văn bản nhằm thay đổi

cơ chế điều chỉnh pháp luật và có hiệu lực bắt buộc.

Được ban hành hợp pháp, nghĩa là nó phải được ban hành đúng thẩm quyền, đúng tên gọi, đúng trình tự và thủ tục do pháp luật quy định.

Nội dung của văn bản pháp luật phải rõ ràng, chính xác đầy đủ.

5. Cấu thành vi phạm pháp luật

Cấu thành vi phạm pháp luật là những dấu hiệu đặc trưng của một vi phạm pháp luật cụ thể.

Vi phạm pháp luật bao gồm 4 yếu tố cấu thành là mặt khách quan, mặt chủ quan, chủ thể

và khách thể

1 Mặt khách quan của vi phạm pháp luật là những dấu hiệu biểu hiện ra bên ngoài thế giới khách quan của vi phạm pháp luật Nó bao gồm các yếu tố: hành vi trái pháp luật, hậu quả nguy hiểm cho xã hội, mối quan hệ nhân quả giữa hành vi và hậu quả nguy hiểm cho xã hội, thời gian, địa điểm, phương tiện vi phạm

a Hành vi trái pháp luật hay còn gọi là hành vi nguy hiểm cho xã hội là hành vi trái với các yêu cầu của pháp luật, nó gây ra hoặc đe doạ gây ra những hậu quả nguy hiểm cho xã hội

b Hậu quả nguy hiểm cho xã hội: là những thiệt hại về người và của hoặc những thiệt hại phi vật chất khác do hành vi trái pháp luật gây ra cho xã hội

c Mối quan hệ nhân quả giữa hành vi và hậu quả nguy hiểm cho xã hội tức là giữa chúng phải có mối quan hệ nội tại và tất yếu với nhau Hành vi đã chứa đựng mầm mống gây ra hậu quả hoặc là nguyên nhân trực tiếp của hậu quả nên nó phải xảy ra trước hậu quả về mặt thời gian; còn hậu quả phải là kết quả tất yếu của chính hành vi đó mà không phải là của một nguyên nhân khác

d Thời gian vi phạm pháp luật là giờ, ngày, tháng, năm xảy ra vi phạm pháp luật

e Địa điểm vi phạm pháp luật là nơi xảy ra vi phạm pháp luật

f Phương tiện vi phạm pháp luật là công cụ mà chủ thể sử dụng để thực hiện hành vi trái pháp luật của mình

Khi xem xét mặt khách quan của vi phạm pháp luật thì hành vi trái pháp luật luôn luôn là yếu tố bắt buộc phải xác định trong cấu thành của mọi vi phạm pháp luật, còn các yếu tố khác có bắt buộc phải xác định hay không là tuỳ từng trường hợp vi phạm Có trường hợp hậu quả nguy hiểm cho xã hội và mối quan hệ nhân quả giữa hành vi và hậu quả nguy hiểm cho xã hội cũng là yếu tố bắt buộc phải xác định, có trường hợp địa điểm vi phạm cũng là yếu tố bắt buộc phải xác định

2 Mặt chủ quan của vi phạm pháp luật là trạng thái tâm lý bên trong của chủ thể khi thực hiện hành vi trái pháp luật Nó bao gồm các yếu tố: lỗi, động cơ, mục đích vi phạm pháp luật

a Lỗi là trạng thái tâm lý hay thái độ của chủ thể đối với hành vi của mình và đối với hậu quả của hành vi đó gây ra cho xã hội được thể hiện dưới hai hình thức: cố ý hoặc vô ý Lỗi gồm 2 loại: cố ý và vô ý

Lỗi cố ý lại gồm 2 loại: cố ý trực tiếp và cố ý gián tiếp

+ Cố ý trực tiếp là lỗi của một chủ thể khi thực hiện hành vi trái pháp luật nhận thức rõ hành vi của mình là trái pháp luật, thấy trước được hậu quả của hành vi đó và mong muốn cho hậu quả đó xảy ra

+ Cố ý gián tiếp là lỗi của một chủ thể khi thực hiện một hành vi trái pháp luật nhận thức

rõ hành vi của mình là trái pháp luật, thấy trước được hậu quả của hành vi đó, tuy không mong muốn song có ý thức để mặc cho hậu quả đó xảy ra

Lỗi vô ý cũng gồm 2 loại: vô ý vì cẩu thả và vô ý vì quá tự tin

+ Vô ý vì cẩu thả là lỗi của một chủ thể đã gây ra hậu quả nguy hại cho xã hội nhưng do cẩu thả nên không thấy trước hành vi của mình có thể gây ra hậu quả đó, mặc dù có thể thấy trước và phải thấy trước hậu quả này

+ Vô ý vì quá tự tin là lỗi của một chủ thể tuy thấy trước hành vi của mình có thể gây ra hậu quả nguy hiểm cho xã hội song tin chắc rằng hậu quả đó sẽ không xảy ra hoặc cỏ thể ngăn ngừa được nên mới thực hiện và có thể gây ra hậu quả nguy hiểm cho xã hội

b Động cơ vi phạm pháp luật là động lực tâm lý bên trong thúc đẩy chủ thể thực hiện hành vi trái pháp luật

c Mục đích vi phạm pháp luật là cái đích trong tâm lý hay kết quả cuối cùng mà chủ thể mong muốn đạt được khi thực hiện hành vi trái pháp luật

3 Chủ thể của vi phạm pháp luật là cá nhân, tổ chức có năng lực trách nhiệm pháp lý và

đã thực hiện hành vi trái pháp luật

4 Khách thể của vi phạm pháp luật là quan hệ xã hội được pháp luật bảo vệ nhưng bị hành vi trái pháp luật xâm hại tới

6. Quan hệ giữa pháp luật và kinh tế, liên hệ thưc tế của việt nam:

1. Quan hệ giữa pháp luật và kinh tế:

- Pháp luật là yếu tố thượng tầng xã hội, còn kinh tế thuộc về yếu tố của cơ

sở hạ tầng

- Pháp luật sinh ra trên cơ sở hạ tầng và bị quy định bởi cơ sở hạ tầng của pháp luật Cơ sở hạ tầng là nguyên nhân trực tiếp quyết định sự ra đời của phTrong mối liên hệ với kinh tế, pháp luật phụ thuộc vào kinh tế; mặt khác, pháp luật lại có sự tác động ngược trở lại một cách mạnh mẽ đối với kinh tế

Trước hết, các quan hệ kinh tế không chỉ là nguyên nhân trực tiếp quyết định sự ra đời của pháp luật, mà còn quyết định toàn bộ nội dung, hình thức, cơ cấu và sự phát triển của

nó Như Mác đã viết : “ Trong thời đại nào cũng thế, chính là vua chúa phải phục tùng những điều kiện kinh tế, chứ không bao giờ vua chúa lại ra lệnh cho những điều kiện kinh tế được Chẳng qua chế độ pháp luật về chính trị, cũng như về dân sự chỉ là cái việc nói lên, ghi chép lại quyền lực của những quan hệ kinh tế”

Sự lệ thuộc của pháp luật vào kinh tế thể hiện ở những mặt chủ yếu sau:

Thứ nhất: cơ cấu nền kinh tế, hệ thống kinh tế quyết định thành phần cơ cấu hệ thống

các ngành luật

Thứ hai: tính chất nội dung của các quan hệ kinh tế, của cơ chế kinh tế quyết định tính

chất, nội dung của các quan hệ pháp luật, tính chất phương pháp điều chỉnh cua pháp luật

Thứ ba: chế độ kinh tế, thành phần kinh tế tác động quyết định tới sự hình thành, tồn tại

các cơ quan, tổ chức và thể chế pháp lý, phương thức hoạt động của các cơ quan bảo vệ pháp luật và thủ tục pháp lý

Bên cạnh đó, pháp luật cũng có tác động trở lại đối với kinh tế theo những xu hướng tích cực hoặc tiêu cực khác nhau:

Tác động tích cực: nếu pháp luật được ban hành phù hợp với các quy luật kinh tế - xã hội

thì nó tác động tích cực đến sự phát triển các quá trình kinh tế, cũng như cơ cấu của nền kinh tế, ở đây, sự tác động cùng chiều giữa pháp luật và các quá trình kinh tế xã hội (chẳng hạn khi pháp luật thừa nhận nền kinh tế nhiều thành phần, vận động theo cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, có sự quản lí của nhà nước tạo điều kiện giải phóng mọi năng lực sản xuất xã hội…)

Khi pháp luật thề hiện phù hợp với nền kinh tế: Pháp luật thể hiện ý chí của giai cấp thống trị là lực lượng tiến bộ trong xã hội, phản ánh đúng trình độ kinh tế dẫn tới kinh tế phát triển, pháp luật tạo hành lang tốt cho kinh tế phát triển

Ví Dụ: Pháp luật tư sản thời kì đầu, sau thắng lợi của cách mạng tư sản đã thể hiện rõ nội dung tiến bộ so với pháp luật phong kiến và có tác động tích cực góp phần xóa bỏ những quan hệ kinh tế - xã hội lỗi thời lạc hậu, cũng cố và thúc đẩy sự phát triển của những quan hệ kinh tế - xã hội mới hình thành trong xã hội tư bản chủ nghĩa Nhưng đến thời kì

đế quốc chủ nghĩa nó đã tác động tiêu cực đến các quá trình kinh tế, chính trị, xã hội gây

nhiều phản ứng mạnh mẽ, đe dọa trật tự xã hội tư bản Để khắc phục nhược điểm đó các nhà nước tư bản đã nhiều lần điều chỉnh, phải thay đổi đường lối để pháp luật thích ứng được tình hình Pháp luật xã hội chủ nghĩa thể hiện ý chí của giai cấp công nhân và đông đảo nhân dân lao động dưới sự lảnh đạo của Đảng cộng sản, phản ánh đúng đắn trình độ phát triển của chế độ kinh tế xã hội chủ nghĩa Cho nên pháp luật xã hội chủ nghĩa có nội dung tiến bộ và giữ vai trò tích cực trong việc tác động tới sự phát triển kinh tế - xã hội

Tác động tiêu cực: khi pháp luật không phù hợp với các quy luật pháp triển kinh tế - xã

hội được ban hành do ý chí chủ quan của con người thì nó sẽ kìm hãm toàn bộ nền kinh tế.,hoặc một bộ phận của nền kinh tế (cơ chế tập trung quan liêu bao cấp, bằng các mệnh lệnh, quy định hành chính đối với các hoạt động kinh tế, đã làm nền kinh tế bị trì trệ dẩn đến khủng hoảng)

Tuy nhiên; trong bước quá độ chuyển từ cơ chế kinh tế này sang cơ cấu kinh tế khác, các quan hệ kinh tế cũ chưa hoàn toàn mất đi, quan hệ kinh tế mới đang hình thành và phát triển nhưng chưa ổn định thì pháp luật có thể tác động kích thích sự phát triển kinh tế ở những mặt, lỉnh vực này nhưng lại kìm hãm sự phát triển kinh tế ở những mặt, lỉnh vực khác

Ví Dụ: pháp luật của xã hội phong kiến trong thời kì cuối lạc hậu, không phù hợp với nền sản xuất công nghiệp

2. Sự tác động qua lại giữa kinh tế và pháp luật:

Giữa pháp luật và kinh tế có mối liên hệ thưc tế với nhau, chúng tác động lẫn nhau Pháp luật thể hiện vai trò của mình lên kinh tế và ngược lại

2

1A .Sự tác động của pháp luật đối với kinh tế :

Trong mối liên hệ với kinh tế pháp luật có vai trò chung nhất là sự biểu hiện về mặt pháp

lí các mối quan hệ sản xuất thành một hệ thống các quan hệ pháp luật tạo nên trật tự pháp luật về kinh tế cho một nhà nước

Nhìn lại pháp luật trong cơ chế hành chính quan liêu bao cấp, có thể thấy rằng sự tồn tại của pháp luật như một nhu cầu chủ quan bắt nguồn trực tiếp từ những đòi hỏi của các quan hệ kinh tế Pháp luật lúc đó được quan niệm như là phương tiện trong tay nhà nước nhằm để đẩy nhanh hay kìm hảm xóa bỏ một quan hệ kinh tế nào đó một cách duy ý chí Ngược lại, trong cơ chế thị trường có sự quản lí của nhà nước, pháp luật trước hết tồn tại

vì kinh tế, sinh ra trực tiếp từ những đòi hỏi của các quan hệ ki nh tế Chỉ trong mối quan

hệ không tách rời khỏi đòi hỏi và nhu cầu của kinh tế, pháp luật đến lượt mình trở thành phương tiện hàng đầu trong quản lí nhà nước về kinh tế, pháp luật trước hết tạo lập các khung hay còn gọi là hành lang pháp lí cho người quan xuất kinh doanh thuộc mọi thành phần kinh tế bình đẳng trong cách chơi, đồng thời Nhà nước là chủ thể quản lí cũng dựa vào chuẩn mực đó điều khiển cách chơi

Các quan hệ kinh tế thị trướng rát đa dạng phong phú, năng động và phức tạp nhưng trong điều kiện nước ta lịa phải định hướng xã hội chủ nghĩa Điều đó lại cành nảy sinh nhu cầu điều chỉnh để loại bỏ các yếu tố ngẫu nhiên, tùy tiện ngăn ngừa rối loạn, khủng hoảng, thiết lập trật tự ổn định Chính vì thế Mac đã viết: “Tính được điều chỉnh và trật tự chính là hình thức cũng cố về mặt xã hội một phương thức sản xuất nhất định và do đó có

sư giải phóng tương đối phương thức sản xuất đó khỏi sự ngẫu nhiên và tùy tiện thuần túy” Một trong những phương tiện điều chỉnh hữu hiệu là pháp luật Bằng sự điều chỉnh pháp luật mà tạo ra môi trương thuận lợi tin cậy và chính thức cho sự tồn tại và phát triển các quan hệ kinh tế

Tron thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội, khi mà của cải vật chất chưa thực sự dồi dào, pháp luật chính là phương tiện thực hiện tốt nhất nguyên tắc làm theo năng lực hưởng theo lao động Cùng với điều kiện đó, pháp luật là phương tiện thể chế hóa các quan hệ tiền - hàng, hoạch toán kinh tế, hợp đồng kinh tế, các quan hệ về lợi ích và đặc biệt là thể chế hóa và hoàn thiện cơ chế quản lí về mặt tổ chức và hoạt động, làm cho nó có hiệu lực thực thi trong quy mô toàn xã hội

2. 1B .Sự tác động của kinh tế đối với pháp luật:

Trước tiên, phải khẳng định kinh tế là yếu tố quyết định pháp luật Trong quá trình phát triển của xã hội, lực lượng sản xuất dư thừa lam cho năng suất lao đông tăng lên, xã hội

co cua cải dư thừa hình thành giai cấp, các tập quán trở nên bất lực trong việc điều chỉnh các quan hệ xã hội Sự hình thành giai cấp và đấu tranh giai cấp không điều hòa được thì cùng với nhà nước pháp luật cũng ra đời Như vậy, hình thái kinh tế thay đổi dẫn đến sự

ra đời của pháp luật Theo Anghen chỉ đến một giai đoạn phát triển nhất định của xã hội,

do sự phát triển của lực lượng sản xuất của của phân công lao động va năng suất lao động

mà đã:…phát sinh nhu cầu phải tập hợp, dưới những quy tắc chung hành vi sản xuất, phân phối và trao đổi sản phẩm, những hành vi này tái diễn hang ngày và phải làm sao để mọi người phải phục tùng những quy định chung của sản xuất và trao đổi Quy tắc đó thoạt nhiên là thói quen, sau thành pháp luật Mặt khác, cũng từ những nguyên nhân kinh

tế mà sự phát triển của nó đến một điều kiện nhất định đã phá vở những cơ sở tồn tại của chế độ thị tộc, làm cho chế độ nguyên thủy từ chổ không có mâu thuẫn dẫn đến một xã hội đầy tính đối kháng

3. Mối liên hệ thực tế giữa pháp luật và kinh tế ở nước ta:

Ở nước XHCN trong đó có nước ta, hệ thống pháp luật được chia thành các ngành luật khác nhau trong đó có nganh luật kinh tế Theo nghĩa truyền thống thì luật kinh tế là tập hợp các quy phạm pháp luật điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh giữa doanh nghiệp với doanh nghiệp và giữa doanh nghiệp với các cơ quan Nhà nước về quản lí kinh tế

Trong khoa học pháp lí khái niệm trên được hiểu là khái niệm luật kinh tế theo nghĩa hẹp Theo nghĩa này thì luật kinh tế là một ngành luật có đối tượng điều chỉnh và phương pháp điều chỉnh riêng

Từ khi pháp lệnh hợp đồng kinh tế hết hiệu lực và hợp đồng kinh tế (hợp đồng kinh doanh, thương mại) được điều chỉnh bằng nhiều văn bản quy phạm pháp luật thuộc nhiều ngành luật khác nhau như luật dân sự, luật thương mại, luật đầu tư…Do ngành luật kinh

tế cần được hiểu theo nghĩa rộng hơn là “pháp luật kinh tế” Theo nghĩa này thì luật kinh

tế bao gồm tất cả các ngành luật không những điều chỉnh mối quan hệ giữa doanh nghiệp với doanh nghiệp, giữa doanh nghiệp với cơ quan Nhà nước mà còn điều chỉnh các quan

hệ xã hội khác, liên quan mật thiết với kinh doanh, thương mại như luật thương mại, luật dân sự, luật đầu tư, luật phá sản…Mặt khác trong thời gian gần đây, để phù hợp với việc

VN gia nhập WTO, tổ chức thương mại thế giới, thì pháp luật cho hoạt động kinh doanh, thương mại phải tiếp tục phát triển để phù hợp với pháp luật và thong lệ quốc tế Với tinh than trên thì khái niệm kinh doanh va hoạt động thương mại được quy định trong luật kinh doanh và thương mại được hiểu theo nghĩa rộng: kinh doanh là việc thực hiện liên tục một, một số hay tất cả các công đoạn của quá trình đầu tư, từ sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm hay cung ứng dịch vụ/thị trường nhằm mục đích sinh lợi

Về việc hình thành các tổ chức kinh tế đại diện cho các doanh nghiệp theo tưng giới, ngành là cần thiết, song do khâu quản lý nhà nước còn bất cập, chưa chặt chẽ nên nhiều vấn đề tiêu cực nảy sinh Các hiện tượng tiêu cực như mạo đăng tài khoản, chiếm dụng trụ sở, chủ doanh nghiệp lợi dụng kẻ hở của pháp luật và những yếu kém trong công tác quản lý nhà nước về kinh tế để thao túng không phải là cá biệt Có những tổ chức pháp nhân tự ý lập doanh nghiệp trái phép, thậm chí lập ra các doanh nghiệp “ma” Một số doanh nghiệp nhất là doanh nghiệp nhà nước, sau khi chạy được tư cách pháp nhân hoàn chỉnh thì lại không kinh doanh theo đăng kí pháp nhân, “vượt rào” trong sản xuất kinh doanh, hoặc thiếu năng động, tự chủ trong hoạch toán kinh tế, tổ chức sản xuất kinh doanh theo kiểu “lãi thì hưởng, lỗ thì nhà nước chịu”

Hoạt dộng sản xuất kinh doanh của các tổ chức kinh tế, các doanh nghiệp do tách rời sự quản lý của pháp luật hoặc do sự phân định chức năng chưa rõ rang nên có những bước chệch choạng nhất định Việc thực hiện dân chủ về kinh tế trong nội bộ từng doanh

nghiệp còn nhiều mặt yếu lớn, bất cập như thiếu công bằng, không bằng phẳng trong ăn chia, nhập nhằng giữa nguyên tắc phân phối lao động với phân phố theo vốn đầu tư nên dẫn đến tình trạng người lao động thiếu quan tâm đến sản xuất kinh doanh, đến sự phát triển và vị thế doanh nghiệp

Việc giải quyết mối quan hệ giữa lợi ích cá nhân với lợi ích tập thể và lợi ích xã hội còn nhiều mặt chưa hài hòa chưa thỏa đáng, nên chưa thực sự nâng cao tính tích cực, tự giác của chế định xã hội kinh tế nhằm xây dựng, bảo vệ tổ quốc nói chung và xây dựng hệ tống chính trị vững mạnh nói riêng trong điều kiện nền kinh tế thị trường

Trở ngại lớn nhất là vấn đề hoạch toán kinh tế, nhất là đối với các doanh nghiệp nhà nước tình trạng “lãi giả, lỗ thật” hoành hành, vì cơ chế tực hiện vẫn còn nhiều điểm chưa hoàn toàn đoạn tuyệt với cơ chế quan liêu bao cấp Hơn nữa, hệ thống văn bản pháp luật trong lĩnh vực này chưa thực sự định hình, nhất là các bộ luật đang hình thành hoặc mới hình