Hồn Trương Ba không chấp nhận sự phụ thuộc của linh hồn vào thể xác, khẳng định linh hồn có đời sống riêng và muốn rời xa xác hàng thịt.. - Ý nghĩa của cuộc đối thoại: + Con người phải c
Trang 1HỒN TRƯƠNG BA, DA HÀNG THỊT I/ Tìm hiểu chung:
1 Tác giả:
- Lưu Quang Vũ (1948-1988), quê gốc ở Đà Nẵng nhưng sống và làm việc tại
Hà Nội Ông là một nghệ sĩ đa tài: làm thơ, viết văn, kịch nhưng thành công nhất là sáng tác kịch Ông không chỉ là hiện tượng đặc biệt của sân khấu kịch mà còn là một trong những nhà soạn kịch tài năng nhất của nền Văn học- Nghệ thuật Việt Nam hiện đại
- Năm 2000, ông được tặng giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học- Nghệ thuật
2 Tác phẩm:
a Hoàn cảnh sáng tác:
Viết năm 1981 nhưng đến năm 1984 mới ra mắt công chúng Là một vở kịch được xem là hay nhất của Lưu Quang Vũ Vở kịch gồm có bảy cảnh và một đoạn kết
b Nhan đề:
- Cho thấy tình cảnh trớ trêu của Trương Ba khi phải sống trong thân xác hàng thịt Đó là bi kịch của con người không được sống thật với mình
- Thể hiện ý nghĩa của sự thống nhất giữa linh hồn và thể xác Khẳng định con người phải được sống là mình với những phẩm chất tốt đẹp
II/ Đọc- hiểu văn bản:
1 Cuộc đối thoại giữa hồn Trương Ba và xác hàng thịt:
- Hồn Trương Ba là biểu tượng cho phần tâm hồn thanh cao, trong sạch, sống theo những chuẩn mực đạo đức Xác hàng thịt là biểu tượng cho xác phàm tục thích hưởng thụ, sống nghiêng về bản năng, chạy theo những ham muốn trần tục
- Trước khi diễn ra cuộc đối thoại, hồn Trương Ba đang ở trong tâm trạng vô cùng đau khổ bởi lâm vào cảnh trớ trêu Một tâm hồn thanh cao lại phải trú ngụ trong xác hàng thịt kềnh càng, thô lỗ với những ham muốn tầm thường
- Cuộc đối thoại diễn ra căng thẳng, quyết liệt Hồn Trương Ba không chấp nhận
sự phụ thuộc của linh hồn vào thể xác, khẳng định linh hồn có đời sống riêng và muốn rời xa xác hàng thịt Xác hàng thịt khẳng định sức mạnh của thể xác: thể xác có thể sai khiến, lấn át linh hồn, linh hồn phải phụ thuộc vào thể xác.Và kêu gọi hồn Trương Ba nhân nhượng, thỏa hiệp Trước lí lẻ của thể xác, tâm hồn càng ngày càng đuối lí, càng
ra sức quát tháo, nạt nộ càng chứng tỏ sự lúng túng, bất lực với cuộc đấu tranh trực diện với thể xác
Trang 2- Ý nghĩa của cuộc đối thoại:
+ Con người phải có sự hòa hợp, thống nhất giữa tâm hồn và thể xác, giữa nội dung và hình thức để làm chủ được bản thân và nhân cách
+ Khii con người sống chung với những khát vọng tầm thường thì sẽ bị lấn át
vì để chiến thắng được chính mình, chiến thắng được những đòi hỏi bản năng trong phần tối của con người là vô cùng khó khăn
+ Ca ngợi cuộc đấu tranh chống cái ác, cái xấu của con người
2 Cuộc đối thoại với những người thân:
- Vợ Trương Ba: vừa hờn ghen, vừa hờn dỗi chồng, muốn rời xa Trương Ba vì
bà cảm thấy ông như người xa lạ “ông đâu còn là oong Trương Ba”
- Cái Gái: không thừa nhận ông là ông nội, thậm chí nó còn mắng ông và đuổi
ông đi Trong mắt nó, hồn Trương Ba chỉ là một tên đồ tể, chân tay vụn về, chỉ biết phá hoại, là người xấu là kẻ ác
- Chị con dâu: thông cảm và hiểu cho nỗi đau khổ của hồn Trương Ba khi phải
sống trong thân xác hàng thịt nhưng chị cũng khó chấp nhận sự thay đổi của bố chồng
3 Cuộc đối thoại của hồn Trương Ba với đế thích:
* Hồn Trương Ba
- Sự khập khiểng của “hồn Trương Ba da hàng thịt” và cái giá mà nó phải trả khi duy trì để tồn tại trong cái vỏ giả tạo Như vậy đã giúp Trương Ba thấm thía hơn bao giờ hết cái khát vọng “tôi muốn được là tôi toàn vẹn” “Là tôi toàn vẹn”- điều tưởng chừng đơn giản nhưng chẳng dễ chút nào “Thói quen sống nhờ, sống gửi” đã khiến con người ta có lúc quên đi cả cái tôi của bản thân mình Thói quen “áp đặt” của
Đế Thích cho người đời đôi khi cũng làm cho mong muốn giản dị “Là tôi toàn vẹn” trở thành khát vọng khó thực hiện được “Là tôi toàn vẹn” nghĩa là dám là mình, dám chịu trách nhiệm về mình Sống thực cho ra là người chẳng dễ chút nào Sống gửi, sống nhờ, sống chấp vá, sống với bất cứ giá nào là một kiểu sống vô nghĩa Cuộc sống được là chính mình thật đáng quý, trân trong vô cùng Ham sống, muốn được sống là ước muốn tự nhiên của một con người Nhưng nếu cái giá phải trả đắt quá thì nhất định không thể sống như vậy được
- Hồn Trương Ba trước khi bước vào thế giới vĩnh hằng còn qua một phép thử mang tên Cu Tị Trương Ba hình dung ra trước, cảnh một ông già 60 tuổi ngụ trong thân xác của một cậu bé 10 tuổi thì cũng đầy bi kịch Trương Ba không đồng ý, và cuối cùng chọn cái chết Lựa chọn của Trương Ba là tất yếu, đó là sự lựa chọn can đảm Trương Ba chấp nhận cái chết, chấp nhận sự hư vô “để được là tôi toàn vẹn” Đó
là sự tất yếu, bởi lẽ Trương Ba đã “ngộ”, nhận thức về lẽ sống tất yếu bởi đó là kết quả của sự đấu tranh ở một tâm hồn thanh cao, trong sáng, vượt lên nghịch cảnh
* Đế Thích
Trang 3- Quan niệm về sự sống của Đế Thích rất đơn giản, sống chỉ là sự tồn tại.
- Íck kỉ, muốn Trương Ba sống chỉ để thỏa mãn thú chơi cờ của mình
=> Những lời đối thoại của hồn Trương Ba với Đế Thích chứng tỏ nhân vật ý thức rất
rõ về tỉnh cảnh trớ trêu, đầy tính chất bi hài của mình, thấm thía nỗi đau khổ về tình trạng ngày càng vênh lệch giữa xác và hồn Đồng thời chứng tỏ quyết tâm giải thoát
đã nung nấu của nhân vật trước lúc Đế Thích xuất hiện
- Qua màn đối thoại có thể thấy tác giả đã gửi gắm nhiều thông điệp vừa trực tiếp, vừa gián tiếp, vừa mạnh mẽ quyết liệt, vừa kín đáo, sâu sắc về thời chúng ta đang sống Được sống là người thật quý giá, nhưng được sống là mình, được sống trọn vẹn với những phẩm chất mà mình vốn có và theo đuổi còn quý giá hơn nhiều; cuộc sống thật sự có ý nghĩa khi được sống tự nhiên với sự hài hòa giữa tâm hồn và thể xác Con người cần phải luôn đấu tranh với nghịch cảnh, với chính bản thân mà mình chống lại
sử dụng tục tầm thường, giả tạo để hoàn thiện nhân cách Chất thơ của kịch Lưu Quang Vũ được thể hiện ở đây
4 Bi kịch của hồn Trương Ba:
- Nguyên nhân là do cách làm việc thiếu trách nhiệm của Nam Tào Bắc Đẩu Hậu quả là Trương Ba bị chết oan
a Bi kịch tha hóa:
- Bị sự điều khiển của xác hàng thịt, hồn Trương Ba trở nên:
+ Trở nên thô tục và có những ham muốn tầm thường
+ Trở nên thô bạo: không dạy con bằng lí lẽ mà dạy con bằng những cái tát thô bạo
+ Vụng về, không còn khéo léo như xưa
+ Vô tâm, thiếu sự quam tâm đến hàng xóm láng giềng, đến mọi người
- Những thay đổi này nằm ngoài ý muốn và khả năng kiểm soát của hồn Trương Ba
b Bi kịch bị từ chối:
- Người vợ Trương Ba: rất thương chồng Dù biết trong thân xác nặng nề, thô lỗ
kia là linh hồn người chồng đáng quý của mình, nhưng bà cay đắng thừa nhận ông đã thay đổi và đành bỏ đi
- Cháu gái: khướt từ tình thân, không chấp nhận sự thay đổi quá lớn của Trương
Ba, mắng vừa xua đuổi ông
- Chị con dâu: là người sâu sắc, hiểu được hoàn cảnh trớ trêu của hồn Trương
Ba Nhưng nỗi buồn đau trước tình cảnh gia đình “như sắp tan hoang ra cả” chị cũng đành phải thốt lên lời từ chối Trương Ba
c Bi kịch bên ngoài một đằng, bên trong một nẻo:
- Bên trong gắn với nhu cầu, khát vọng, tinh thần là muốn bảo vệ lương tâm, giữ gìn danh dự, muốn sống có đạo đức và trách nhiệm
Trang 4- Bên ngoài gắn với nhu cầu thể xác với những đòi hỏi bản năng.
=> Mối quan hệ giữa bên trong và bên ngoài hoàn toàn mâu thuẫn đã tạo nên bi kịch cuộc sống của Trương Ba
* Trương Ba giải quyết bi kịch
- Từ chối nhập vào xác của bé Tị vì ông đã hình dung được những rắc rối sẽ tiếp tục xảy ra bởi vì ông muốn được sống đúng nghĩa, sống thật với chính mình, được là mình “toàn vẹn”
- Xin Đế Thích để bé Tị được sống lại, còn mình sẽ vĩnh viễn chết đi Cho thấy Trương Ba là người nhân hậu, cao thượng, giàu long tự trọng và ý thức được ý nghĩa của cuộc sống
=> Hồn Trương Ba chấp nhận từ bỏ cuộc sống do xác hàng thịt mang lại để ra đi vĩnh viễn, để bảo vệ quyền được sống toàn vẹn, hợp với lẽ tự nhiên cùng sự hoàn thiện nhân cách
5 Màn kết:
- Trương Ba trả lại xác cho anh hàng thịt, chấp nhận cái chết để linh hồn được trong sạch và hóa thân vào các vật thân thương tồn tại vĩnh viễn trong người thân của mình Cuộc sống lại tuần hoàn theo quy luật muôn đời Màn kết với chất thơ sâu lắng
đã đem lại âm hưởng thanh thoát cho một bi kịch lạc quan, đồng thời truyền đi thông điệp về chiến thắng của cái thiện, cái đẹp và sự sống đích thực
* Đoạn kết gửi thông điêp cho người đọc
- Khi Trương Ba chết hẳn là lúc ông hiện hữu ở khắp mọi nơi, Trương Ba đã trở thành bất tử
- Cuộc sống tiếp nối, sinh sôi, tuần hoàn theo qui luật
- Cuộc sống chỉ thực sự ý nghĩa khi người ta được sống tự nhiên với sự hài hòa giữa tâm hồn và thể xác
* Ý nghĩa của vở kịch
- Ý nghĩa triết lí:
+ Gía trị nhân văn của một tác phẩm là sự thể hiện mâu thuẫn trong từng con người Trong tâm hồn trong sáng có sự lầm lạc Đó là cuộc đấu tranh thiện- ác, đẹp- xấu của con người
+ Con người là một thể thống nhất, hồn và xác phải hài hòa Vẻ đẹp tâm hồn của con người sẽ bất tử so với thể xác
+ Con người phải biết đối mặt với nghịch cảnh, với chính bản thân để hoàn thiện nhân cách
+ Thể hiện niềm tin và tương lai vào sự chiến thắng của cái thiện, cái đẹp
Trang 5+ Kết quả bài học nhân sinh sâu sắc: cuộc sống thật đáng quý bởi không phải sống thế nào cũng được Hạnh phúc chân chính của con người là được sống đúng với mình
- Ý nghĩa phê phán:
+ Phê phán con người chạy theo những ham muốn tầm thường về vật chất, chỉ thích hưởng thụ
+ Phê phán những kẻ lấy cớ tâm hồn là cao quý, đời sống tinh thần là đáng trân trọng mà chẳng chăm lo đến đời sống vật chất, không phấn đấu vì hạnh phúc toàn vẹn
+ Phê phán tình trạng con người không dám, không được sống với chính mình Đó là nguy cơ đẩy con người đến chỗ tha hóa do danh và lợi
+ Phê phán sự vô trách nhiệm sẽ dẫn đến bi kịch cho người dân, mọi sự sửa sai không đúng chỗ
III/ Tổng kết
Qua đoạn trích vở kịch “Hồn Trương Ba, da hàng thịt”, tác giả muốn gửi tới người đọc thông điêp: được sống làm người quý giá thật, nhưng được sống đúng là mình, phải sống trọn vẹn những giá trị mình vốn có và theo đuổi còn quý giá hơn Sự sống chỉ thật sự có ý nghĩa khi con người được sống tự nhiên với sự hài hòa giữa thể xác và tâm hồn Con người phải luôn biết đấu tranh với những nghịch cảnh, với chính bản thân, chống lại sự dung tục, để hoàn thiện nhân cách và vươn tới những giá trị tinh thần cao quý
HẾT