“Hồn Trương Ba, da hàng thịt” là một trong những vở kịch gây tiếng vang nhất của Lưu Quang Vũ. Qua cuộc đối thoại giữa hồn và xác, hồn Trương Ba đã bày tỏ sự chán ghét với cái xác mình nương nhờ, khinh bỉ hoàn cảnh mình đang sinh sống, khát khao sống nguyên vẹn, trong sạch, thẳng thắn. Nhưng đối lập với hồn, xác bị ảnh hưởng bởi những dung tục tầm thường, đại diện cho kiểu người vừa chú trọng vật chất, bản năng, vừa là kiểu nhân vật đại diện cho nhiều người trong xã hội, quan tâm đến lợi ích của nhiều người đòi hỏi sự hài hòa giữa vật chất và tinh thần. Để cảm nhận rõ nét đoạn đối thoại giữa hồn và xác trong Hồn Trương Ba da hàng thịt, mời các bạn tham khảo tài liệu.
Trang 1BÀI MẪU SỐ 1:
1.Giới thiệu tác giả, tác phẩm:
- Lưu Quang Vũ là một trong những kịch gia tài năng nhất của nền văn học nghệ thuật VN hiện đại Kịch của ông thường đề cập đến những vấn đề có tính thời sự xã hội và chứa đựng những triết lí nhân sinh sâu sắc, thấm đượm tính nhân văn
- “Hồn Trương Ba, da hàng thịt” là một trong những vở kịch gây tiếng vang nhất của LQV Từ một cốt truyện dân gian, LQV đã dựng thành một vở kịch nói hiện đại, tập trung thể hiện tình cảnh trớ trêu và nỗi đau khổ, dằn vặt của Trương Ba từ khi “bên trong một đàng, bên ngoài một nẻo” Từ đó, tác giả đặt ra nhiều vấn đề mới mẻ, có ý nghĩa tư tưởng triết lí sâu sắc
2 Cuộc đối thoại giữa Hồn và xác:
a, Hoàn cảnh dẫn đến cuộc đối thoại:
- Sau khi được sống lại trong thể xác hàng thịt, Hồn TB gặp rất nhiều phiền toái và bản thân
TB cũng bị lây nhiễm một số thói xấu cùng với những nhu cầu vốn không phải của bản thân ông Những điều đó làm TB vô cùng đau khổ
- Trong tâm trạng đau đớn, chán chường trước cuộc sống không thật là mình, trước cái chỗ
ở không phải của mình, HTB khao khát tách xa, rời khỏi thể xác thô lỗ: “Ta chỉ muốn dời
xa mi tức khắc!”
b, Diễn biến cuộc đối thoại:
b1 HTB và XHT tranh luận về sức mạnh của thể xác (Tư tưởng hồn – xác độc lập):
+Hồn TB:
- Tức tối, phẫn nộ và khinh bỉ thể xác
- Phủ nhận sức mạnh của thể xác “không có tiếng nói, mày chỉ là xác thịt âm u, đui mù”,
“không có tư tưởng, không có cảm xúc”, cho rằng những nhu cầu của xác thịt là thấp hèn -Khẳng định một cách đầy tin tưởng và tự hào về sự “trong sạch” trong tâm hồn mình +Xác hàng thịt:
VĂN MẪU LỚP 12
PHÂN TÍCH ĐOẠN ĐỐI THOẠI GIỮA HỒN VÀ XÁC TRONG HỒN TRƯƠNG
BA DA HÀNG THỊT
Trang 2- Mỉa mai, giễu cợt, gọi HTB là cái “linh hồn mờ nhạt khốn khổ” - Tự tin trước sức mạnh ghê gớm của mình, át cả linh hồn cao khiết của TB
- Đưa ra dẫn chứng cụ thể, giàu sức thuyết phục để kđịnh sức mạnh của mình, khiến TB bối rồi
b2, HTB và xác hàng thịt tranh luận về vai trò của thể xác (tư tưởng hồn – xác là một, xácchi phối hồn):
+ Xác hàng thịt:
- Khẳng định mình là “cái bình để chứa đựng linh hồn”
- Tự hào về vai trò của thể xác trong việc thoả mãn những nhu cầu của linh hồn
- Phê phán, chế giễu sự coi thường của linh hồn trước những nhu cầu của thể xác và đấu tranh co những nhu cầu chính đáng của mình
- Ve vuốt, đề nghị HTB trở về sống hoà hợp với mình
=> Chủ động đặt nhiều câu hỏi phản biện, lí lẽ giảo hoạt -> trở thành kẻ thắng thế, buộc Trương Ba phải quy phục mình
+Hồn TB:
- Một mặt tức tối trước những lí lẽ ti tiện của xác hàng thịt, mặt khác bối rối, lúng túng, không thể phản bác những ý kiến đó
- Chấp nhận trở lại xác hàng thịt trong nỗi đau khổ, tuyệt vọng => HTB bị động, kháng cự yếu ớt, đuối lí, tuyệt vọng -> trở thành người thua cuộc
3.Đánh giá:
- Cuộc đối thoại thể hiện nhân vật HTB:
+ Cảnh ngộ bi kịch: bị tha hoá, bị thể xác sai khiến
+ Tâm trạng đau khổ, giằng xé trước cuộc sống trái tự nhiên
+ Phẩm chất cao đẹp: luôn tự hào về đời sống tâm hồn của mình; dũng cảm nhìn thẳng vào
sự tha hoá của bản thân; nỗ lực đấu tranh với nghịch cảnh, với dục vọng tầm thường để
Trang 3+ Tạo ra một tình huốn nghệ thuật đặc sắc, giàu tính biểu tượng Đó là xung đột giã cái phàm tục với cái thanh cao, giữa nội dung và hình thức, giữa linh hồn và thể xác Đây cũng
là xung đột dai dẳng giữa hai mặt tồn tại trong một con người
+ Xây dựng những nhân vật có tính cách đa diện, phức tạp và sống động qua lời thoại giàu tính cá thể và hành động kịch logic, có sự phối hợp nhịp nhàng giữa hành động bên ngoài và hành động bên trong
+ Lời thoại 13 lời hồn, 13 lời xác, ngôn ngữ kịch vừa có màu sắc mỉa mai, dí dỏm, vừa mang tính chất triết lí nghiêm trang, phù hợp với tính cách nhân vật
4.Triết lí nhân sinh từ cuộc đối thoại:
- Linh hồn và thể xác là hai mặt tồn tại không thể thiếu trong một con người, cả hai đều đáng trân trọng Một cuộc sống đích thực chân chính phải có sự hài hoà giữa linh hồn và thể xác
- Tác giả một mặt phê phán những dục vọng tầm thường, sự dung tục của con người, mặt khác ông vạch ra qniệm phiến diện, xa rời thực tế khi coi thường giá trị vật chất và những nhu cầu của thể xác
- Con người cần có sự ý thức chiến thắng bản thân, chống lại những nghịch cảnh số phận, chống lại sự giả tạo để bảo vệ quyền sống đích thực và khát vọng hoàn thiện nhân cách
Trang 4BÀI MẪU SỐ 2:
“ Con người sinh ra không phải để tan biến đi như một hạt cát vô danh Họ sinh ra để in dấu lại trên mặt đất , in dấu lại trong trái tim mọi người” Nếu mỗi con người sinh ra để làm tròn nghĩa vụ ấy cho đến suốt cuộc đời thì Lưu Quang Vũ ( 1948 – 1988) nhà biên kịch lớn của nền văn học Việt Nam đã làm lên điều ấy bằng tác phẩm “ Hồn Trương Ba da hàng thịt
“ chỉ trong vòng một thời gian ngăn ngửi cửa đời người từ năm 1981 đến 1983 đặc biệt là với việc trả lời cho câu thơ mình dường như đã bỏ ngỏ “ Có những lúc tâm hồn tôi rách nát /… Tôi biết làm gì , tôi biết đi đâu?” qua việc xây dựng cuộc đối thoai của Hồn Trương Ba với xác tạo nên một xung đột kich mang thước đo chuẩn mực của kịch nói Việt Nam sau này
LQV đã viết lại cổ tích dựa vào 1 cốt truyện dân gian: Trương Ba giỏi đánh cờ nên quen thân với Đế Thích Nam Tào bắt chết nhầm Trương Ba, Đế Thích cho hồn Trương Ba sống lại bằng cách nhập vào thân xác anh hàng thịt mới chết Hồn Trương Ba sống lại, hạnh phúc, đoàn tụ với vợ con Nhưng kịch hiện đại không có 1 kết thúc có hậu kiểu như vậy LQV bắt đầu khai thác bi kịch ngay từ chỗ hồn Trương Ba sống lại và tất cả được nhìn dưới góc độ khác, dưới ánh sáng thật của bao nhiêu ưu phiền khi hồn Trương Ba ở trong xác anh hàng thịt
LQV tập trung khai thác bi kịch hồn Trương Ba không thể dung hòa với xác hàng thịt Hồn tượng trưng cho thế giới tinh thần cao khiết, kết tinh văn hóa của con người Còn xác tượng trưng cho những nhu cầu, bản năng của con người Bi kịch xảy ra là hồn không thể nào tìm thấy sự bình yên trong chính cái xác ấy, trong chính gia đình mình và cả trong gia đình hàng thịt, cuối cùng đã chọn giải pháp là cái chết
Trọng tâm của lớp kịch là cuộc đối thoại giữa Hồn và Xác Trương Ba Do đó lời thoại ở đây vừa có thể coi là độc thoại vừa có thể coi là đối thoại Nó là một lời thoại đặc biệt, vừa chứa đựng mâu thuẫn vừa mang tính hành động, thúc đẩy tình huống kịch phát triển đến mức cao nhất Cuộc đối thoại giữa Hồn và Xác là đỉnh cao tư tưởng triết lý của vở kịch
Bi kịch xảy ra khi hồn Trương Ba sống lại trong xác hàng thịt Đây là bi kịch chính,
bi kịch nội tại của nhân vật trong thể xác thô phàm đầy bản năng nhục dục của anh hàng thịt Hồn Trương Ba trước nay vốn nhân hậu, nay dần dần đổi khác: thích uống rượu, thích bán thịt, không còn mặn mà với trò chơi thanh cao trí tuệ Ý thức được điều đó, hồn Trương
Trang 5vụng về Trong cuộc đối thoại với xác hàng thịt, ta thấy hồn Trương Ba bị đẩy vào thế yếu, đuối lí còn xác hàng thịt ngày càng thắng thế bởi xác có sức mạnh riêng của nó Xác đã đưa
ra những dẫn chứng cụ thể để thấy sự chi phối của mình Đó là cảm giác xao xuyến trước món ăn: tiết canh, cổ hũ…, đó là cảm giác: “tay chân run rẩy, hơi thở nóng rực” khi đứng bên cạnh người vợ hàng thịt…Đó là cái lần ông tát thằng con ông “tóe máu mồm máu mũi” Những dẫn chứng đó là sự thật khiến hồn Trương Ba cảm thấy xấu hổ, ti tiện, xác còn chế nhạo với cái lí lẽ mà hồn Trương Ba chỉ đưa ra để ngụy biện: “ta vẫn có 1 đời sống riêng, nguyên vẹn, trong sạch, thẳng thắn” Xác đồ tể nhận thấy những lí lẽ của hồn Trương Ba ngày càng đuối dần nên đã ép hồn thỏa hiệp với mình Lí lẽ mà xác đưa ra là cả 2 đã hòa làm 1, không thể tách rời Hồn cứ thỏa mãn nhu cầu của xác rồi làm điều xấu lại đổ cho xác
Có thể thấy trong cuộc đối thoại này xác thắng thế nên rất hả hê Khi thì mỉa mai, khi thì châm chọc Còn hồn thì vô cùng đau khổ, xấu hổ vì những điều xác nói ra mà mình thì không muốn thừa nhận Quả thực hồn đã bị xác chi phối
Xung đột kịch chưa được giải quyết, chưa dừng lại Tuy nhiên qua cuộc đối thoại giữa hồn và xác, người đọc nhận ra những hàm ý sâu xa LQV muốn gửi gắm trong đó Được sống làm người quý giá thật, nhưng được sống đúng là mình, sống trọn vẹn những giá trị mình vốn có mà theo đuổi còn quý giá hơn Sự sống chỉ thực sự có ý nghĩa khi con người được sống tự nhiên với sự hài hòa giữa thể xác và tâm hồn Con người phải luôn luôn biết đấu tranh với những nghịch cảnh, với chính bản thân, chống lại sự dung tục, để hoàn thiện nhân cách và vươn tới những giá trị tinh thần cao quý
Không chí có ý nghĩa triết lí về nhân sinh, về hạnh phúc con người, rong vở kịch nói chung
và đoạn kết nói riêng, Lưu Quang Vũ muốn góp phần phê phán một số biểu hiện tiêu cực trong lối sống lúc bấy giờ: Thứ nhất , con người đang có nguy cơ chạy theo những ham muốn tầm thường về vật chất, chỉ thích hưởng thụ đến nỗi trở nên phàm phu, thô thiển Thứ hai , lấy cớtâm hồn là quý, đời sống tinh thần là đáng trọng mà chẳng chăm lo thích đáng đến sinh hoạt vật chất, không phấn đấu vì hạnh phúc toàn vẹn Cả hai quan niệm, cách sống trên đều cực đoan, đáng phê phán Ngoài ra , vở kịch còn đề cập đến một vấn đề cũng không kém phần bức xúc, đó là tình trạng con người phải sống giả, không dám và cũng không được sống là bản thân mình Đấy là nguy cơ đẩy con người đến chỗ bị tha hóa do danh và lợi Với tất cả những ý nghĩa đó, đoạn trích rất tiêu biểu cho phong cách viết kịch của Lưu Quang Vũ
Trang 6BÀI MẪU SỐ 3:
1 Giới thiệu tác giả, tác phẩm
- Lưu Quang Vũ là một hiện tượng đặc biệt của sân khấu kịch Việt Nam trong những năm tám mươi của thế kỷ XX Ông được coi là nhà soạn kịch tài năng nhất của nền văn học nghệ thuật Việt Nam hiện đại Tác phẩm của ông toát lên một ý vị triết lí và nhân sinh về đời người, kiếp người
- Hồn Trương Ba, da hàng thịt là vở kịch đặc sắc nhất của Lưu Quang Vũ, đồng thời là vở diễn kinh điển của nền kịch nói Việt Nam Cuộc đối thoại giữa hồn Trương Ba và da hàng thịt đã tập trung thể hiện tư tưởng và nghệ thuật của tác phẩm về sự đấu tranh giữa hình thức
và nội dung, giữa nhu cầu vật chất và tinh thần; về cái chết và sự sống của con người
2 Đối thoại
Đây là biện pháp thể hiện nghệ thụât không thể thiếu trong tác phẩm kịch thông qua ngôn ngữ kịch, người đọc nắm bắt được tâm lí, tính cách nhân vật Bức xúc vì phải sống nhờ trong thân xác người hàng thịt, hồn Trương Ba đòi thoát ra khỏi vỏ bọc của mình, Trương
Ba quyết định trả lại xác hàng thịt và chấp nhận cái chết Đó là nguyên nhân của cuộc đối thoại gay gắt, quyết liệt giữa hồn và xác Hồn Trương Ba đòi thoát ra khỏi xác anh hàng thịt
" kềnh càng thô lỗ" và muốn có "hình thù riêng", chỗ ở riêng
3 Hồn Trương Ba đòi tự do
Hồn Trương Ba đòi ra khỏi vỏ bọc không phải của mình nhưng xác hàng thịt cho rằng linh hồn mờ nhạt của Trương Ba không thoát khỏi thân xác mình được vì bị tiếng nói của mình sai khiến, có khi lấn át cả linh hồn Hồn Trương Ba lại cho rằng xác là cái "không có tiếng nói", "âm u đui mù", "chỉ là cái vỏ bên ngoài, không có ý nghĩa gì hết, không có tư tưởng, không có cảm xúc", hoặc nếu có thì "chỉ là những thứ thấp kém" chứ không thể có được sự
"cao khiết" như tâm hồn được
4 Lí lẽ của xác hàng thịt
- Xác hàng thịt đưa ra lí lẽ: "Hai ta đã hoà với nhau làm một rồi" nếu hồn muốn tồn tại thì cần có một hình hài, và phải biết "chiều" theo những đòi hỏi của thân xác Vì vậy không có cách nào chối bỏ được thân xác, "là cái hoàn cảnh" buộc hồn phải quy phục, "là cái bình để
Trang 7theo những đòi hỏi của xác Hồn cho rằng đó là những lí lẽ "ti tiện" không thể chấp nhận được Cuộc đối thoại giữa hồn và xác ngày càng trở lên gay gắt
5 Sự chuyển biến
Trong cuộc đối thoại này, hồn từ chỗ căm ghét xác, muốn đấu tranh vứt bỏ hình hài gớm ghiếc không phải của mình, rồi sau đó hồn bị xác tìm mọi lí lẽ thuyết phục Còn xác biết rất
rõ vị thế của mình nên đã "lái" hồn đi theo nhu cầu của mình Như vậy, xác đã chứng tỏ được sự ảnh hưởng to lớn của nó đối với sự tồn tại của linh hồn bé nhỏ kia Mâu thuẫn kịch lúc này lắng xuống, những ngộ nhận của hồn về việc sau bao nhiêu bất hoà xảy ra trong cuộc sống là do xác gây nên tạm thời được giải quyết, hồn đành chấp nhận trở về trú ngụ trong thân xác cũ
* Hồn và xác là hai yếu tố không thể thiếu của con người Không thể tồn tại hồn mà không
có xác cũng không thể vì thế mà bắt hồn phải sống trong thân xác của người khác
6 Tổng kết
Thông n đối thoại giữa hồn Trương Ba và xác hàng thịt, tác giả muốn gửi gắm một thông điệp giàu giá trị triết lí: Sống phải là chính mình, không thể sống thay người khác Mỗi người có một nhu cầu, ham muốn riêng, không thể bắt con người theo những điều giả dối
Sự sống chỉ có ý nghĩa khi con người có sự hài hoà giữa đời sống thể xác và đời sống tinh thần Để sống có ý nghĩa, con người cần biết đấu tranh với cái dung tục, tầm thường, giả dối, vươn lên cái thật, cái đẹp của cuộc đời