Vợ chồng A Phủ docx Đừng quên theo dõi mình tại instagram nhattra dayyy để đọc được nhiều chia sẻ bổ ích khác nha VỢ CHỒNG A PHỦ Tô Hoài A Tìm hiểu chung 1 Tác giả Tô Hoài ✔Là một trong những nhà văn xuất sắc của văn học Việt Nam hiện đại ✔ Là một nhà văn hiện thực, thiên về phản ánh sự thật trong cuộc sống đời thường ✔ Những trang viết gợi cảm, bình dị, trong sáng và đầy chất thơ ✔ Hiểu biết phong phú và sâu sắc về cuộc sống, đặc biệt là về phong tục, tập quán của rất nhiều vùng miền trên đất.
Trang 1VỢ CHỒNG A PHỦ
Tô Hoài
A Tìm hiểu chung
1 Tác giả: Tô Hoài
✔Là một trong những nhà văn xuất sắc của văn học Việt Nam hiện đại
✔ Là một nhà văn hiện thực, thiên về phản ánh sự thật trong cuộc sống đời thường
✔ Những trang viết gợi cảm, bình dị, trong sáng và đầy chất thơ
✔ Hiểu biết phong phú và sâu sắc về cuộc sống, đặc biệt là về phong tục, tập quán của rất nhiều vùng miền trên đất nước => được gọi là “nhà văn phong tục” => Một trong số những mảng sáng tác quan trọng nhất trong cuộc đời chấp bút của ông: thiên nhiên và cuộc sống nhân dân miền núi cao Tây Bắc
2 Tác phẩm: Truyện ngắn “Vợ chồng A Phủ”
✔ Xuất xứ: được sáng tác năm 1952, in trong tập “Truyện Tây Bắc” (1953).
✔ Giá trị cơ bản: không chỉ là truyện ngắn hay nhất trong tập “Truyện Tây Bắc” mà còn là
một trong những truyện ngắn có giá trị trong nền văn học Việt Nam hiện đại khi đã phản ánh một cách chân thực, sinh động và đầy sức thuyết phục con đường đi tới cách mạng của nhân dân Tây Bắc
✔ Hoàn cảnh sáng tác:
Là kết quả của một chuyến đi thực tế cùng bộ đội kéo dài tới tận 8 tháng của Tô Hoài vào năm
1952 Sống chung với đồng bào Tây Bắc trong suốt thời gian đó, Tô Hoài đã có những ấn tượng không thể phai nhòa về cuộc sống khổ cực của người dân Tây Bắc trước cách mạng tháng Tám, và
nó vẫn để lại những dư âm, những hậu quả cho đến tận sau này Song với đó là tinh thần dũng cảm
và những phẩm chất đẹp đẽ của đồng bào nơi đây, và một điều đặc biệt đã đem chất thơ vào những trang viết giàu chất hiện thực của Tô Hoài, đó chính là cảnh thiên nhiên miền núi cao Tây Bắc Chuyến đi trở thành một trong những cơ duyên đưa Tô Hoài đến với chủ đề về thiên nhiên và cuộc sống của con người vùng núi cao Tây Bắc để “thai nghén” nên, hình thành nên tập “Truyện Tây Bắc”, một trong những tác phẩm có giá trị nhất trong cuộc đời sáng tác của ông
“Đất nước và con người Tây Bắc đã để thương để nhớ tôi nhiều Tôi mãi không bao giờ quên lúc vợ chồng A Phủ tiễn tôi khỏi dốc núi làng Tà Sùa và vẫy tay gọi theo “Chéo lù! Chéo lù!” (Trở lại! Trở lại!) Hình ảnh Tây Bắc đau thương lúc nào cũng thành nét, thành người, thành việc trong tâm trí tôi Và tôi thấy cần phải trao lại cho những người thương ấy của tôi một kỉ niệm tấm lòng mình, dành cho những người Mèo trung thực, chí tình.”
✔ Tư tưởng chủ đề: chia thành 2 giai đoạn: Mị và A Phủ ở Hồng Ngài; Mị và A Phủ ở
Phiềng Sa
●Phản ánh đầy thông cảm cuộc sống cơ cực, tối tăm của người dân Tây Bắc trước cách mạng tháng Tám dưới sự áp bức tàn bạo của bọn phong kiến vùng cao
Trang 2●Niềm tin yêu, trân trọng những phẩm chất tốt đẹp, đặc biệt là sức sống mãnh liệt tiềm tàng của nhân dân miền núi cao Tây Bắc
⇨ Hai nguyên nhân trực tiếp đưa họ tới con đường cách mạng
B Tìm hiểu chi tiết
I Nhân vật Mị:
1 Mị vốn là cô gái có những phẩm chất tốt đẹp:
1.1 Mị là cô gái xinh đẹp, tài hoa:
- Mị có tài thổi sáo, thổi đàn môi
- Trai làng mê tiếng sáo, ngày đêm thổi sáo đi theo Mị; đến đứng nhẵn cả chân vách đầu buồng Mị
⇨ Mị đã gửi gắm biết bao nhiêu cái tài, cái tình của mình vào trong tiếng sáo Những nét đẹp trong tâm hồn Mị, những khát khao cháy bỏng đối với cuộc đời, với con người, với thiên nhiên, với tình yêu và tuổi trẻ đã khiến tiếng sáo của Mị có sức quyến rũ đến lạ lùng, làm tâm hồn người ta lay động, xao xuyến, mê say
1.2 Mị là cô gái có cá tính mạnh mẽ, tự chủ:
- Cha mẹ Mị cưới nhau lúc gia đình khó khăn, thiếu thốn, phải đi vay tiền nhà thống lí Pá Tra
để chuẩn bị vài mâm cơm mời làng Lãi mẹ đẻ lãi con, cha mẹ Mị làm lụng có vất vả bao nhiêu cũng không sao trả hết được Cho đến khi Mị được sinh ra và lớn lên thành một thiếu nữ đã đến tuổi lấy chồng, món nợ ấy vẫn còn chồng chất, đeo đẳng gia đình Mị Cha con nhà thống lí Pá Tra thấy Mị là
cô gái tài hoa, xinh đẹp nên muốn cha mẹ Mị để Mị về nhà hắn ta làm con dâu gạt nợ Biết được ý định của cha con nhà thống lí Pá Tra, ngay cái lúc nhận ra bản thân mình bị xem như một thứ hàng hóa để đổi bán cho nhà giàu, Mị đã không chấp nhận Mị cương quyết nói với cha mình rằng: “Con nay đã biết cuốc nương làm ngô, con phải làm nương ngô giả nợ thay cho bố Bố đừng bán con cho nhà giàu.” Có thể nói, viễn cảnh làm con dâu nhà giàu đôi lúc lại có một sức hấp dẫn đối với những
cô gái sống trong gia đình khốn khó, bởi biết đâu khi bước chân vào nhà thống lí Pá Tra, cô con dâu lại được hưởng bao nhiêu giàu sang, phú quý Thế nhưng đối với người con gái vùng núi ấy, không cần biết là cuộc sống làm dâu nhà giàu sẽ sung sướng hay khổ nhọc, Mị cương quyết từ chối bị
“bán” cho nhà thống lí Pá Tra vì Mị không chấp nhận một cuộc sống bị sắp đặt, không có tự do và tình yêu Mị nguyện làm lụng vất vả để kiếm tiền trả nợ thay cha mẹ, chứ không muốn sống nhưng thực chất là chỉ tồn tại như một thứ hàng hóa vô tri => Mạnh mẽ, tự chủ, muốn quyết định tương lai,
số phận của mình
1.3 Mị là người con gái nết na, hiếu thuận, có trái tim nhân hậu, vị tha:
- Mị sẵn sàng làm lụng chăm chỉ, mang sức lao động của mình làm ra tiền trả nợ thay bố mẹ
- Lúc bị bắt về làm dâu gạt nợ nhà thống lí Pá Tra, Mị đã phải trải qua cuộc sống bị đày đọa
cả về thể xác lẫn tâm hồn, đêm nào Mị cũng khóc Với bao nhiêu bức bối, tủi hờn, tuyệt vọng, có một lần Mị trốn về nhà, quỳ lạy cha và xin được chết Cha Mị cũng khóc và ngăn Mị lại Nhận thấy cái chết của mình sẽ liên lụy đến cha, Mị không đành lòng chết Thế là, Mị đành vứt nắm lá ngón trên tay xuống đất rồi tự quay trở về chốn địa ngục trần gian mà Mị luôn muốn trốn khỏi Mị đã chấp nhận nén nỗi đau riêng, chịu được tủi hờn để đấng sinh thành không phải khổ thêm nữa
Trang 3⇨ Với những phẩm chất tốt đẹp và đáng quý ấy, Mị đáng ra phải được sống một cuộc đời hạnh phúc, trọn vẹn Ấy thế mà trời xanh không có mắt, một cô gái xinh đẹp, tài hoa, độc lập, hiếu thuận
và vị tha như Mị lại bị dồn đẩy vào bao nhiêu khốn cùng, bất hạnh Nếu nói cuộc đời con người là một bản nhạc được tấu nên bởi những hỉ, nộ, ái, ố, thì thời gian Mị bị bắt về làm dâu gạt nợ nhà thống lí Pá Tra như một nốt ngân dài của nỗi tủi hờn, chua xót và đau thương
2 Những bất hạnh trong kiếp sống làm dâu gạt nợ:
- Kiếp sống làm dâu gạt nợ: là nỗi bất hạnh đầu tiên, cũng là nguyên nhân cho tất cả những nỗi đau khổ, cơ cực của Mị ở Hồng Ngài “Con dâu gạt nợ”, cái danh mà không một cô gái nào muốn có Trong nhà thống lí Pá Tra, Mị vừa là con dâu, vừa là con nợ Với vai trò như một người con dâu, một khi đã bị cúng trình ma, Mị phải chịu sự ràng buộc của thần quyền, rằng con ma nhà thống lí sẽ đeo bám Mị, thế nên Mị có chết cũng phải thành ma nhà thống lí Cũng vì Mị là con dâu, nên Mị không có một tia hi vọng nào để bấu víu rằng một ngày nào đó sẽ được giải thoát khỏi chốn địa ngục này Với cái mác là một con nợ, Mị phải chịu sự đày đọa, áp bức của cường quyền, phải làm lụng vất vả hơn cả con trâu, con ngựa để trả nợ thay cha mẹ Và cũng vì là con nợ, Mị hoàn toàn không có vị trí hay một tiếng nói nào trong nhà thống lí Hai chữ “con dâu gạt nợ” đã chính thức biến Mị thành một người tù mang bản án chung thân, mặc cho người ta đày đọa, bòn rút và dẫm đạp trong cái nhà này
⇨ Giai cấp phong kiến vùng cao với sức mạnh tàn bạo của cường quyền và sự vây bủa độc ác của thần quyền đã đẩy người con gái xinh đẹp, trẻ trung, nết na, hiền thảo vào kiếp sống nô lệ nhọc nhằn, cay đắng
- Kiếp sống làm dâu gạt nợ cũng chính là nguyên nhân dẫn đến những nỗi bất hạnh khác Đầu tiên đó là Mị bị bóc lột tàn tệ sức lao động Bốn mùa xuân, hạ, thu, đông đều được tính bằng
những công việc Mị phải làm: Tết xong thì lên núi hái thuốc phiện, giữa năm thì giặt đay, xe đay, đến mùa thì đi nương bẻ bắp, và dù lúc đi hái củi, lúc bung ngô, lúc nào cũng gài một bó đay trong cánh tay để chuốt thành sợi Những mốc thời gian trong năm của Mị không được đánh dấu bằng
những khoảnh khắc vui vẻ, hạnh phúc mà là những công việc nhàm chán và cực nhọc Mị làm quần quật suốt năm tháng, đến “con trâu, con ngựa làm còn có lúc”, còn “đàn bà con gái nhà này thì vùi vào việc làm cả đêm cả ngày.”
- Bị hành hạ đau đớn cả về tinh thần lẫn thể xác:
+ Căn buồng: Đối với một người phụ nữ đã có chồng thì căn buồng có thể xem là một
tổ ấm hạnh phúc Ở nơi đó, người phụ nữ được cưng chiều, được chìm đắm trong những mật ngọt yêu thương và sự ấm áp của niềm vui vợ chồng Thế nhưng, căn buồng của Mị lại là một căn buồng lạnh lẽo, tăm tối, chỉ có hai cái cửa sổ bé bằng bàn tay, “trông ra lúc nào cũng mờ mờ, trắng trắng, không biết là sương hay là nắng”, không biết là đêm hay là ngày Nhiều lúc Mị nghĩ rằng mình sẽ ngồi trong căn buồng mà nhìn ra cái cửa sổ ấy cho đến chết thì thôi Căn buồng lạnh lẽo ấy như một nấm mồ chôn vùi tuổi xuân của người con gái, như cái ngục thất giam cầm một người chịu án tù chung thân => cô đơn, cực khổ, đày đọa về tinh thần
+ Việc Mị bị hành hạ về thể xác không chỉ dừng lại ở chuyện Mị phải làm việc quần quật không ngơi nghỉ, mà Mị còn có thể bị đánh, bị trói bất cứ lúc nào, bất cứ nơi đâu, không vì lí do
gì Vào những đêm tình mùa xuân ở Hồng Ngài, những người đã có vợ, có chồng vẫn có thể đi chơi, hòa vào những đám chơi, những cuộc chơi Tiếng sáo gọi bạn tình đã đánh thức khao khát tuổi thanh xuân trong Mị Mị cũng muốn đi chơi Thế nhưng mong muốn được đi chơi của Mị đã bị thằng A Sử chặn đứng Nó trói đứng Mị vào cột nhà bằng một thúng sợi đay, nó còn quấn luôn mái tóc của Mị
Trang 4lên cột để Mị không thể nghiêng hay cúi đầu nữa Chưa dừng lại ở đó, khi A Sử bị A Phủ đánh bị thương, Mị phải vào rừng tìm lá thuốc để bóp cho A Sử Bị trói đứng cả một đêm dài, người Mị đau
âm ỉ, ấy vậy mà còn phải thức để ngồi xoa thuốc dấu cho chồng Mị mệt mỏi gục đầu nằm thiếp đi Thế là thằng A Sử lại thẳng chân đạp vào mặt Mị Lại nói đến những đêm mùa đông giá rét, Mị ra ngoài sưởi lửa hơ tay Mị ngồi yên lặng không nói không rằng, cũng không quấy nhiễu đến ai, ấy thế
mà khi A Sử chợt về, thấy Mị ngồi đấy, nó lại đánh Mị ngã ngay xuống cửa bếp
⇨ Mị bị đày đọa cả về tinh thần lẫn thể xác, không được hưởng một chút ấm áp của cuộc sống
vợ chồng mà còn có thể bị chồng mình đánh, trói bất cứ lúc nào, bất cứ nơi đâu
3 Bản chất tốt đẹp và sức sống tiềm tàng mãnh liệt:
Một trong những điểm đã đem lại giá trị nhân đạo sâu sắc cho truyện ngắn chính là Tô Hoài không chỉ dừng lại ở việc ca ngợi những phẩm chất tốt đẹp của con người Tây Bắc, cũng không chỉ dừng lại ở việc cảm thông, xót thương vì những nỗi bất hạnh mà họ phải chịu đựng, mà còn thể hiện niềm tin yêu và sự trân trọng vào những bản chất tốt đẹp không thể bị hủy hoại của con người dù có
bị đẩy đến tuyệt cùng đau khổ Đặc biệt, trong “Vợ chồng A Phủ”, nhà văn đã thể hiện một niềm tin,
ca ngợi và sự cảm phục trước sức sống tiềm tàng mãnh liệt của nhân vật Mị
3.1 Thời gian mới bị bắt về làm dâu gạt nợ:
- Suốt mấy tháng đầu, đêm nào Mị cũng khóc
- Lúc nào cũng cúi đầu, mặt buồn rười rượi
- Hái nắm lá ngón, trở về lạy cha, muốn tự kết liễu đời mình để giải thoát bản thân
⇨ Ý thức sâu sắc những bất hạnh, cay đắng của một người “con dâu gạt nợ”, không cam lòng chịu đựng nỗi bất hạnh này Nhưng Mị không thể phản kháng gì hơn ngoài việc khóc, cúi đầu đau khổ, mang theo những nét mặt buồn và tìm cách tự tử Hình như sức sống vẫn còn đâu đó trong lòng Mị, bởi những giọt nước mắt ấy hay ý định muốn tự tử là những cách phản kháng tất yếu của con người khi không muốn chấp nhận cuộc sống bị đọa đày, bóc lột, muốn được giải thoát khỏi chốn địa ngục trần gian Những phản kháng ấy của Mị dù cho có phần tiêu cực, nhưng là sự phản kháng rất quyết liệt, muốn đứng lên chống lại bi kịch của số phận
3.2 Trong những năm tháng bị đày ải ở nhà thống lí:
- “Sống lâu trong cái khổ, Mị quen khổ rồi.”
Đến khi cha Mị mất, không còn gì ràng buộc Mị nữa, Mị có thể tìm đến cái chết để giải thoát bản thân, nhưng Mị đã không làm như vậy “Sống lâu trong cái khổ, Mị quen khổ rồi” Hóa ra trên đời này, đến nỗi khổ cũng có thể quen Hai chữ “quen khổ” đã hàm chứa biết bao nhiêu khổ nhọc, tủi nhục mà Mị phải chịu đựng, đến mức Mị mất dần đi cái ý thức về sự bất hạnh của mình, quên đi quyền được sống như một con người của mình Sức sống của Mị thuở ban đầu đã bị cái hiện thực tàn khốc làm cho dập nát, Mị đã đánh mất chính bản thân mình Một cô gái nhân hậu, yêu đời, giàu sức sống, mạnh mẽ và tự chủ ngày nào giờ đây lại sống “lầm lũi như một con rùa nuôi trong xó cửa” Mị nhẫn nhục, cam chịu và buông xuôi Mị tự nghĩ mình bây giờ cũng là con trâu, con ngựa nhà thống
lí, rằng người đàn bà Hồng Ngài đã có chồng thì chỉ biết đi theo đuôi ngựa của chồng cho đến chết, hay tự nhủ mình là thân đàn bà, một khi đã bị bắt về trình ma nhà này thì mình chỉ có thể chết ở đây
Bị A Sử đánh, Mị không phản kháng, không sợ hãi, không bất bình Nhìn thấy A Phủ bị trói, Mị biết
“chỉ đêm nay đêm mai là người kia chết”, vậy mà ban đầu Mị vẫn có thể ngồi sưởi lửa hơ tay và
Trang 5nghĩ một cách thản nhiên rằng “nếu A Phủ là cái xác chết đứng đấy, cũng thế thôi” Mị thờ ơ với mình và cũng vô cảm với người Không còn ý thức để phản kháng lại sự bất công của số phận, Mị sống mà như đã chết, ở Mị bây giờ chỉ còn là sự tồn tại mà thôi Sự thay đổi của Mị đã được Tô Hoài diễn tả một cách thật đau đớn, thật xót xa
3.1 Sự hồi sinh của Mị trong đêm tình mùa xuân: (khát vọng tình yêu và hạnh phúc) 3.3.1 Bức tranh thiên nhiên và cuộc sống con người Tây Bắc khi mùa xuân đến:
- Những đứa trẻ chơi quay, vui đùa trước sân nhà
- Những chiếc váy hoa treo trên mỏm đá như những con bướm sặc sỡ
- Gió và rét dữ dội, mang lại sắc cỏ gianh vàng ửng
- Tiếng sáo ai thổi rủ bạn đi chơi
=> Bức tranh thi vị, giàu hình ảnh, màu sắc, âm thanh đem đến không khí tràn đầy sức xuân, làm nao nức lòng người => Khơi gợi sức sống đã tạm lụi tắt trong tâm hồn Mị
3.3.2 Diễn biến tâm trạng và hành động của Mị trong đêm tình mùa xuân:
a) Mị nghe tiếng sáo:
- Mị nghe tiếng sáo vọng lại, thiết tha bổi hổi.
Tết đến xuân về, nhà thống lí Pá Tra tiệc mừng rộn rã, ấy vậy mà Mị lại để ý nghe thấy tiếng sáo gọi bạn tình từ nơi xa nào đó ở ngoài kia vọng lại Điều đó cho thấy Mị đã dần thoát ra khỏi cái tình trạng lầm lũi cố hữu bấy lâu nay, Mị bắt đầu quan tâm đến thế giới bên ngoài, không còn dáng
vẻ thờ ơ, vô hồn như trước nữa Tiếng sáo nghe sao mà “thiết tha bổi hổi” Thực chất đây là cách hành văn nửa trực tiếp của Tô Hoài Bởi tiếng sáo vốn không có xúc cảm, cái thiết tha, rạo rực, bổi hổi ấy thực chất là những xúc cảm trong lòng người Mị không chỉ nghe tiếng sáo một cách bình thường mà Mị còn cảm nhận được những âm sắc vui buồn của tiếng sáo Phải chăng trái tim ấm nóng đầy sức xuân của người con gái năm xưa đã thức tỉnh và đang dần được hồi sinh trong tâm hồn tưởng như đã bị cái khổ làm cho chai sạn? Chưa dừng lại ở đó, người thiếu phụ câm lặng bấy lâu nay lại còn nhẩm thầm theo tiếng sáo của người đang thổi Mị đã hòa lòng mình vào những âm thanh tình tứ, say mê nơi cuộc sống bên ngoài Đó là không chỉ là những âm thanh rạo rực của hiện tại, mà còn là những giai điệu say đắm của quá khứ xa xăm Mị đã sống lại với những giai điệu, với những
ca từ trong hoài niệm: “Mày có con trai con gái rồi/Mày đi làm nương/Ta không có con trai con gái/Ta đi tìm người yêu.” Chính tiếng sáo gọi bạn trong đêm tình mùa xuân đã khiến Mị thức tỉnh,
trái tim khát khao được sống và được yêu lại một lần nữa được hồi sinh Tiếng sáo như một nguồn sức mạnh đưa Mị thoát khỏi tình trạng thờ ơ, vô cảm cố hữu bấy lâu nay
b) Mị uống rượu:
- Mị uống ực từng bát lớn.
Mị uống rượu không phải để thưởng thức cái vị ngọt cay nơi đầu lưỡi, mà Mị uống rượu như một người chết khát cốt để say, để quên Tiếng sáo đã khơi gợi lại trong lòng Mị những xúc cảm xưa
cũ, những luyến tiếc, những khát khao cháy bỏng trong lòng Mị đang chực trào dâng Mị bối rối, sợ hãi Mị tìm đến rượu vì muốn quên đi những cảm giác lạ lùng trong lòng mình lúc bấy giờ Thế nhưng khi Mị cố quên đi thì cũng là lúc những xúc cảm ấy trở nên thật hơn bao giờ hết Mị, một người thiếu phụ suốt thời gian qua đã sống một cuộc đời thờ ơ, lạnh lùng, nay đã được hồi sinh lại những cảm xúc xưa kia
- Mị “lịm mặt… sống về ngày trước…”
Trang 6Men say đã ngấm Người đàn bà tưởng như đã không còn chút sợi dây liên hệ nào với quá khứ xa xôi, nay lại “sống về ngày trước” Mị nghe văng vẳng tiếng sáo gọi bạn đầu làng Tiếng sáo
ấy không chỉ là tiếng sáo hiện tại từ xa vọng lại, mà còn là tiếng sáo từ kí ức, từ quá khứ đã tìm về Tiếng sáo văng vẳng ấy khiến Mị nhớ về những tháng ngày trước đây, Mị từng là một cô gái xinh đẹp, trẻ trung, giàu sức sống, có tài “thổi lá hay như thổi sáo”, có biết bao nhiêu người mê, ngày đêm thổi sáo đi theo Mị Mị nhận ra mình vẫn còn trẻ, vẫn còn trẻ lắm Suốt bao nhiêu năm sống lầm lũi trong nhà thống lí, đây có lẽ là lần đầu tiên Mị sống lại những xúc cảm năm xưa Sức xuân được hồi sinh, lòng Mị phơi phới, Mị muốn đi chơi, muốn được tham gia vào những đám chơi, dùng tiếng sáo của mình hòa vào những đám con trai, con gái trong làng Thế nhưng khi trong lòng nổi lên những háo hức, rạo rực thì cũng là lúc trong đầu Mị hiện lên cái tên A Sử Bấy lâu nay, Mị chấp nhận nhẫn nhục, cam chịu, sống thời ơ, vô cảm, thế nên dù thằng A Sử có hành hạ Mị tới cỡ nào, Mị vẫn không quan tâm, không suy nghĩ gì đến nó Thế nhưng tại thời điểm này, khi tâm hồn chai sạn như đã được hồi sinh, cái tên A Sử đã trở thành một nỗi ám ảnh kinh hoàng trong lòng Mị Rồi Mị chợt nhận ra cái phi lí trong mối quan hệ này Bấy lâu nay người ta có ý muốn dựng vợ gả chồng đều là xuất phát
từ tình yêu Bao nhiêu người dù có chồng rồi vẫn có thể đi chơi ngày Tết Huống hồ Mị và A Sử lại không có lòng với nhau Tuổi xuân của Mị vẫn còn đó, Mị lại phải chôn vùi tâm hồn mình nơi địa ngục trần gian u tối này cho đến hết đời Ý thức được bi kịch hiện tại của đời mình, Mị lại muốn
chết “Nếu có nắm lá ngón trong tay lúc này, Mị sẽ ăn cho chết ngay, chứ không buồn nhớ lại nữa Nhớ lại, chỉ thấy nước mắt ứa ra.” Ngày trước, cha mất rồi, Mị vẫn không tìm đến cái chết, Mị sống
như cái xác vô hồn, không cảm xúc, ấy thế mà đêm nay, Mị lại muốn kết liễu đời mình Muốn chết chính là biểu hiện cao độ nhất, mãnh liệt nhất của lòng ham sống, nhưng phải sống cho ra một con người Nếu Mị không được sống như một con người thì thà còn chết còn hơn Điều đó chứng tỏ trong Mị đã hồi sinh lại ý thức và sức sống của ngày trước Mị không chịu được cảnh sống “lầm lũi như con rùa nuôi trong xó cửa” – cái kiếp sống tưởng chừng như Mị đã từng quen, đã từng chấp nhận
c) Mị chuẩn bị đi chơi:
- Mị lấy ống mỡ, xắn một miếng cho vào đĩa đèn
- Mị quấn lại tóc
- Với lấy chiếc váy hoa treo ở góc tường, chuẩn bị đi chơi
=> Những chi tiết rất cụ thể Nhưng ta có thể cảm nhận được Mị đang làm những hành động này một cách vừa có ý thức, vừa như vô thức Những hành động đơn giản nhưng lại mang những ý nghĩa ẩn dụ thể hiện những khát khao của Mị Mị mong ước được thay đổi, bắt đầu từ không gian sống bên ngoài mình cho đến bản thân con người mình Mị muốn thắp đền để xua tan đi cái bóng tối
cố hữu nơi căn buồng lạnh lẽo Mị muốn bản thân xinh đẹp hơn bằng cách quấn lại tóc, mặc váy hoa
để chuẩn bị đi chơi Mị biết khi bản thân là “con dâu gạt nợ” nhà thống lí, Mị không có quyền được
đi chơi Thế nhưng Mị vẫn đứng lên chuẩn bị váy hoa Đó là những hành động phản kháng, chống đối tự phát, tuy là lặng lẽ nhưng lại rất quyết liệt trước sự áp bức của cường quyền
d) Sự hồi sinh của Mị đã bị vùi dập thật độc ác bởi vòng dây trói của A Sử:
- A Sử trói Mị (trói luôn cả mái tóc thanh xuân của cô)
- Tắt đèn (căn buồng vừa sáng lên lại chìm vào bóng tối)
- Đóng cửa (ngăn lại những âm thanh thức tỉnh Mị)
=> Cuộc đời một lần nữa đóng lại, tăm tối trước mắt Mị
Trang 7- Ảo giác mãnh liệt về tình yêu, về hạnh phúc vẫn đưa Mị đến với đám chơi, những cuộc chơi
=> Sức sống mãnh liệt Vòng dây trói của A Sử chỉ có thể buộc chặt thân xác Mị chứ không giam cầm được tâm hồn Mị
- Mị vùng bước đi, sợi dây cứa vào chân tay đau nhức => Mị mới thức tỉnh về bất hạnh
- Tiếng sáo đột ngột biến mất, chỉ nghe tiếng chân ngựa => Trước đây, cả tiếng sáo và tiếng chân ngựa đạp vào vách vẫn luôn song song tồn tại Sự thức tỉnh về tình yêu và hạnh phúc của Mị quá mãnh liệt, Mị hướng ra thế giới bên ngoài để lắng nghe âm thanh của tiếng sáo gọi bạn, nên Mị chỉ nghe thấy âm thanh của tuổi xuân, của tình yêu Đến khi Mị bị kéo về thực tại, thức tỉnh và ý thức về cái địa ngục trần gian khủng khiếp nhà thống lí Pá Tra, âm thanh của tiếng sao cũng đột ngột biến mất, tiếng chân ngựa như biểu tượng của kiếp sống nô lệ
- Mị vẫn chập chờn giữa thực và ảo, giữa hiện tại và quá khứ
=> Mị đã thức tỉnh Dù bị đàn áp, nhưng trong Mị có thứ gì đó đã được hồi sinh Mị rồi sẽ phải quay về cuộc sống khổ cực trước đây, nhưng không thể nào sống một cách hoàn toàn thờ ơ, vô cảm như ngày trước được nữa
3.3.3 Sự hồi sinh trái tim nhân hậu và khát vọng sống của Mị trong đêm tình mùa đông:
Phân tích những chi tiết thể hiện Mị trước đây là một cô gái nhân hậu, tự chủ: sẵn sàng cuốc nương làm ngô giả nợ thay cho cha; muốn chết nhưng vì thương cha nên quay về nhà thống lí Pá Tra sống cuộc sống bị áp bức, đày đọa kinh khủng Thế nhưng ta cũng thấy rằng, cuộc sống khổ cực nơi địa ngục trần gian ấy đã hủy hoại những phẩm chất đẹp đẽ của Mị, bấy giờ Mị như một người sống
để chờ cái chết, không còn khát vọng tình yêu, không muốn đứng lên làm chủ cuộc đời mình như trước nữa Rồi tiếng sáo trong đêm tình mùa xuân năm ấy đã đánh thức tâm hồn Mị, hồi sinh khát vọng sống trong Mị Dù bị vòng trói của A Sử kìm chân, nhưng đến lúc này, khát vọng được sống như một con người, ước muốn được giải thoát khỏi cảnh tù đày đang như một hòn than đỏ âm ỉ cháy trong lòng Mị, chỉ chờ đến một ngọn gió khác thổi qua để rồi lại bùng lên mãnh liệt Và ngọn gió ấy
đã xuất hiện, trong một đêm lạnh lẽo ở Hồng Ngài, Mị đã quyết định cởi dây trói cho A Phủ và cùng
A Phủ bỏ trốn khỏi nơi đây, giải thoát cho chính mình
Diễn biến tâm trạng:
- Lúc đầu:
+ Thản nhiên và thờ ơ: vẫn thổi lửa hơ tay, nhưng ý thức được sự vô cảm của mình Đến cái buồn, vui, sướng, khổ của mình Mị còn chả đoái hoài thì còn tâm trí đâu mà lo lắng cho người khác (Dẫn chứng: Thằng A Sử xô Mị ngã lúc Mị sưởi lửa hơ tay, Mị không tức giận, không phản kháng, đêm sau Mị lại ra đó sưởi lửa hơ tay như cũ.)
- Khi nhìn thấy A Phủ khóc:
+ Tâm trạng của Mị:
●Hình ảnh dòng nước mắt lấp lánh bò xuống hốc má xám đen của A Phủ… => Gợi
ra những nghịch lí tác động lên tâm trí Mị: sự thay đổi của A Phủ: từng là một chàng thanh niên khỏe mạnh, cường tráng, giờ đây trở nên hốc hác, thê thảm A Phủ từng rất mạnh mẽ, rất ngang tàng nhưng giờ lại rơi những giọt nước mắt bất lực chờ chết
Trang 8●Nhớ lại cảnh ngộ của chính mình: những đau khổ, những bất lực, cay đắng => Nhận ra A Phủ đang trải qua bi kịch tương tự => Nhận ra nỗi đau của người khác thông qua nỗi đau của chính mình => Sự đồng cảm đầu tiên
●Hình dung ra một loạt cái chết: cái chết của Mị (đã có thể xảy ra trong đêm tình mùa xuân năm xưa) => cái chết của người đàn bà mà Mị nghe kể lại (đã xảy ra trong nhà thống lí)
=> cái chết của A Phủ (sắp xảy ra)
⇨ Lòng thương thân thức dậy tình thương người
⇨ Thức dậy nỗi căm hờn vì sự độc ác của cha con nhà thống lí “chúng nó thật độc ác” là nguyên
nhân của những khổ cực, chết chóc => Ý thức được kẻ thù của mình
●Với mình, Mị dường như đã buông xuôi: “Mình là thân đàn bà, nó đã bắt mình về trình ma nhà nó rồi thì chỉ còn đợi ngày rũ xương ở đây.”
●Với A Phủ, Mị nhận ra cái phi lí trong cái chết của A Phủ: người kia việc gì phải chết Cảm thấy bất bình thay => Sự ấm nóng trở lại của trái tim nhân hậu, vị tha trong lòng Mị
+ Suy nghĩ và hành động:
●Nếu A Phủ trốn thoát, Mị sẽ bị trói thay vào đó Nhưng Mị không sợ hãi Đối với
mình, Mị vẫn giữ suy nghĩ buông xuôi Thế nên việc Mị cởi trói cho A Phủ không phải là vì sợ liên lụy Nó là một hành động đột ngột và bất ngờ của chính bản thân Mị Hành động đó được xuất phát
từ sự bất bình, phẫn nộ thay cho A Phủ, lòng căm hờn cha con nhà thống lí và sự thức tỉnh mơ hồ của trái tim nhân hậu, vị tha Tất cả đã đưa đường, dẫn lối đến việc Mị cắt dây trói cứu A Phủ Thực chất đây là hành động tuân theo sự xui khiến mơ hồ trong tiềm thức của một con người nhân hậu, vị tha: khi sợi dây trói cuối cùng rơi xuống, Mị hốt hoảng
●Hành động tự giải thoát chính mình: Mị đứng lặng nhìn theo A Phủ chạy đi Tâm
hồn Mị bị tác động khi nhìn thấy A Phủ kiệt sức, bất lực chờ chết bây giờ đang mạnh mẽ lao đi tìm
sự sống, mà sự sống ấy lại do chính bản thân Mị góp phần vào Mị đã không còn vô cảm với người khác, thế nên không việc gì Mị phải tiếp tục vô cảm với chính mình Mị cứu người thực chất cũng là đang cứu mình Khát vọng sống hồi sinh trong Mị một cách đột ngột, ý thức tự giải thoát đến với Mị bất ngờ như một tia chớp, dẫn đến một loạt những hành động nhanh hơn cả suy nghĩ (bởi thế đoạn
này Tô Hoài không viết độc thoại nội tâm) Mị vụt chạy… băng đi… đuổi kịp… vừa nói vừa thở
Những hành động này có thể bất ngờ với người con gái hôm nay, nhưng không hề bất ngờ với người con gái năm xưa mạnh mẽ, tự chủ, khát khao được sống và được yêu Bất ngờ nhưng không phi lí,
bất ngờ nhưng là tất yếu Mị kêu cứu “A Phủ cho tôi theo với”, ý thức và kinh hoàng trước cái chết
“ở đây thì chết mất” => Những biến đối: Người đàn bà thờ ơ, vô cảm năm xưa bây giờ hối hả băng
đi tìm sự sống Một con người câm lặng như tảng đá, lần đầu tiên cất lên tiếng nói kêu cứu Người
hơn một lần nghĩ đến cái chết, giờ đây kinh hoàng trước cái chết: ở đây thì chết mất => Khao khát về
sự sống Mị đã tự cứu mình
“Nhưng điều kì diệu là dẫu trong cùng cực đến thế, mọi thế lực của tội ác cũng không giết được sức sống con người Lay lắt đói khổ, nhục nhã, Mị vẫn sống, âm thầm, tiềm tàng, mãnh liệt” (Tô Hoài)
II Nhân vật A Phủ:
1 A Phủ là người có số phận bất hạnh:
Trang 9- A Phủ là một đứa trẻ mồ côi Lớn lên vẫn nghèo khổ, suốt ngày làm thuê làm mướn.
- Là nạn nhân đau khổ của cường quyền: khi đánh A Sử vì sự bạo ngược của A Sử, sau đó A Phủ bị bắt, bị trừng phạt (bị trói, bị đánh, bị phạt vạ, đánh đổi bằng cả cuộc đời đi ở nhà thống lí để trừ nợ)
- Để con hổ ăn mất nửa con bò nhà thống lí A Phủ bị trói đứng giữa trời, chịu đói, chịu khát, chịu rét, chờ chết A Phủ đã có thể chết nếu không có sự cứu giúp của Mị
2.1 Cuộc sống gian truân khổ sở đã giúp cho A Phủ hình thành nên những tính cách và tài năng lao động đáng quý:
- Người con của núi rừng nên có sự gắn bó, thân thiết vô cùng với thiên nhiên Tính cách tự
do, phóng khoáng, quanh năm một mình bôn ba ngoài gò, ngoài rừng A Phủ từng bị bán cho người vùng đất thấp, A Phủ không chịu được cuộc sống tù túng ấy nên đã tìm mọi cách trở về núi cao
- Thành thạo và yêu thích những công việc lao động nặng nhọc, vất vả, thậm chí còn nguy hiểm (đúc lưỡi cày, lưỡi cuốc, săn bò tót, bẫy hổ, chăn ngựa ở ngoài đồng, ngoài rừng…)
=> Dân làng vẫn quý mến A Phủ: Lấy được A Phủ = có được con trâu tốt Đây không có ý miệt thị Đối với người miền núi, con trâu đại diện cho sức mạnh => Ngưỡng mộ, ca ngợi tài năng lao động đáng quý của A Phủ
- A Phủ gan góc, ngang tàng: hiên ngang đối đầu và trừng trị sự bạo ngược của A Sử - một
đại diện cho cường quyền phong kiến vùng cao “A phủ chạy vụt ra, vung tay nắm…xộc tới…” nhịp
văn dồn dập Chịu sự trừng phạt nhà thống lí: im lìm như pho tượng, không sợ hãi, không van xin Thẳng thắn, bộc trực về kể lại chuyện để hổ ăn mất bò, không sợ hãi, không quanh co
2.2 A Phủ là người có sức sống tiềm tàng, mạnh mẽ:
- Sự tồn tại kiên cường trong hoàn cảnh sống khắc nghiệt
- Đã có lúc cam chịu, nhẫn nhục
+ Sau khi bị trói, bị đánh: lặng lẽ đi chọc tiết lợn, đi làm tiệc cho bọn vừa trói, vừa đánh mình => Việc vượt ra ngoài sức chịu đựng của con người
+ Khi để hổ ăn mất nửa con bò: A Phủ phải tự mình phải đi vác cọc, đóng cọc, lấy cuộn dây mây để cha con nhà thống lí trói đứng mình vào chân cọc
+ Sau mấy ngày đêm bị trói, cạn kiệt sức lực, A Phủ lặng lẽ khóc
=> Sự thống khổ, yếu đuối tất yếu trước cường quyền
- Khi được Mị cắt dây trói để cứu thoát, A Phủ khụy xuống vì tê dại Nghe tiếng giục giã của
Mị, A Phủ lập tức quật sức vùng dậy chạy biến đi => Vượt qua những yếu đuối của tinh thần để tìm đến sự sống tự do
2.3 A Phủ là người trân trọng nghĩa tình và có tấm lòng cảm thông sâu sắc:
- Khi nghe tiếng kêu cứu của Mị:
+ A Phủ hiểu được tình cảnh bi kịch, bất hạnh của Mị
Trang 10+ Hiểu được nghĩa tình của người vừa cứu mình.
⇨ Hiểu ra rằng cả hai người đều là nạn nhân đau khổ của cường quyền, có kẻ thù chung, phải nương tựa nhau để tạo ra sức mạnh giải thoát đời mình
⇨ Tuy là nhân vật phụ nhưng A Phủ vẫn được Tô Hoài miêu tả một cách thật ấn tượng qua những chi tiết đơn sơ nhất và làm nổi bật lên những phẩm chất tốt đẹp và số phận bất hạnh của A Phủ Thông qua hình tượng A Phủ và Mị, nhà văn đã phản ánh sâu sắc cuộc sống của nhân dân Tây Bắc trước cách mạng tháng Tám, thể hiện niềm tin vào những phẩm chất tốt đẹp của con người và tin tưởng rằng tương lai tươi sáng sẽ đến với họ