Hệ thống các đề cụ thể minh họa: Đề 1: Anh/chị hãy phân tích nhân vật Mị trong tác phẩm Vợ chồng A Phủ của Tô Hoài.. Phân tích nhân vật a- Cách giới thiệu nhân vật: Tô Hoài đã đưa thẳ
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VĨNH PHÚC TRƯỜNG THPT NGUYỄN VIẾT XUÂN
-
CHUYÊN ĐỀ
ÔN THI ĐẠI HỌC - CAO ĐẲNG MÔN NGỮ VĂN LỚP 12
TÊN CHUYÊN ĐỀ
TRUYỆN NGẮN SAU CÁCH MẠNG THÁNG TÁM NĂM 1945
“VỢ CHỒNG A PHỦ” – TÔ HOÀI VÀ “VỢ NHẶT ” – KIM LÂN
Tác giả: Nguyễn Thị Phú
Tổ trưởng tổ Văn - GDCD
Vĩnh Tường, tháng 01/2012
Trang 2CHUYÊN ĐỀ
ÔN THI ĐẠI HỌC - CAO ĐẲNG MÔN NGỮ VĂN LỚP 12
TÊN CHUYÊN ĐỀ
TRUYỆN NGẮN SAU CÁCH MẠNG THÁNG TÁM NĂM 1945
“VỢ CHỒNG A PHỦ” – TÔ HOÀI VÀ “VỢ NHẶT” – KIM LÂN
I Tác giả: Nguyễn Thị Phú - Tổ trưởng tổ Văn - GDCD
II Đối tượng học sinh bồi dưỡng: lớp 12
Dự kiến số tiết bồi dưỡng: 10 tiết cho 2 tác phẩm văn xuôi : Vợ chồng A Phủ của Tô Hoài và Vợ nhặt của Kim Lân
III Hệ thống kiến thức sử dụng trong chuyên đề :
- Kiến thức cơ bản trong sách giáo khoa: bao gồm các văn bản, hệ thống các câu hỏi, các bài tập nâng cao, các phần đọc thêm
- Các tài liệu hướng dẫn giảng daỵ và sách tham khảo dành cho giáo viên
- Các đề thi Đại học,Cao đẳng trong khoảng thời gian 10 năm trở lại đây
IV Hệ thống các dạng đề thường gặp
1- Phân tích nhân vật
2- Phân tích giá trị nội dung và nghệ thuật của tác phẩm
3- Phân tích tình huống truyện độc đáo
4- Phân tích giá trị hiện thực và nhân đạo của tác phẩm
5- Cảm nhận về vẻ đẹp của nhân vật qua hai tác phẩm
6- Những nét tương đồng và khác biệt về đề tài,về cách xây dựng nhân vật…
V Hệ thống các đề cụ thể minh họa:
Đề 1: Anh/chị hãy phân tích nhân vật Mị trong tác phẩm Vợ chồng A Phủ của Tô Hoài
Các ý chính cần đạt:
Trang 31 Giới thiệu tác giả, tác phẩm, giới thiệu nhân vật
- Vợ chồng A Phủ là truyện ngắn xuất sắc rút từ tập Truyện Tây Bắc
(1953) của Tô Hoài
- Đây là truyện ngắn có nội dung tư tưởng sâu sắc và có nhiều thành công về phương diện nghệ thuật Giá trị tư tưởng và nghệ thuật của tác phẩm bộc lộ tập trung trong hình tượng nhân vật Mị
2 Phân tích nhân vật
a- Cách giới thiệu nhân vật:
Tô Hoài đã đưa thẳng người đọc đến gặp một cô Mị đã trưởng thành “Ai ở
xa về, có việc vào nhà thống lí Pá Tra thường trông thấy có một cô con gái ngồi quay sợi gai bên tảng đá trước cửa ,cạnh tàu ngựa Lúc nào cũng vậy ,dù quay sợi ,thái cỏ ngựa ,dệt vải,chẻ củi hay đi cõng nước dưới khe suối lên, cô ấy cũng cúi mặt, mặt buồn rười rượi”.Mị hiện lên không phải ở phía
chân dung mà ở phía thân phận, một thân phận nghiệt ngã :người ngồi lẫn với đá với tầu ngựa ,mặt cắm xuống không sao ngẩng lên dược Mị bị ném vào vị trí không phải dành cho con người
=> Cách giới thiệu nhân vật này đã rút ngắn tối đa khoảng cách giữa nhà văn – tác phẩm-bạn đọc;khắc sâu ngay vào tâm trí bạn đọc hình ảnh của Mị
b- Mị trong quá khứ:
Hội tụ đủ các yếu tố để được hưởng cuộc sống hạnh phúc: Mị có nhan sắc ,yêu đời ,tâm hồn đẹp của Mị ăm ắp khát vọng hạnh phúc lại chăm chỉ, hiếu thảo; Mị có tài thổi sáo; có nhiều người mê; Mị đã được yêu và khao khát yêu
=>Có thể nói ;Tô Hoài đã mang bao tình yêu thương mà phủ lên Mị gần như mọi ánh hào quang rực rỡ nhất của một người đàn bà
c- Mị trong thực tại:
- Cực nhọc về thể xác;
Trang 4+ Mang danh là con dâu thống lí ,vợ của con quan nhưng Mị lại bị đối
xử như một nô lệ
+ Mị ở nhà chồng mà như ở địa ngục với công việc triền miên
+ Mị sống khổ nhục hơn cả súc vật ,thường xuyên bị A Sử đánh đập tàn nhẫn
+ Mị sống như một tù nhân trong căn buồng chật hẹp , tối tăm
- Nỗi đau khổ về tinh thần: (một cô Mị lặng câm; một cô Mị mât cảm giác
về thời gian, không gian; mất đi ý thức cá nhân)
c- Sự hồi sinh của tâm hồn Mị
- Trong ngày hội xuân ở Hồng Ngài : Bên trong hình ảnh “con rùa nuôi trong xó cửa” vẫn đang còn một con người khát khao tự do ,khát khao hạnh phúc Gió rét dữ dội cũng không ngăn được sức xuân tươi trẻ trong thiên nhiên và con người ,tất cả đánh thức tâm hồn Mị Mị uống rượu để quên hiện tại đau khổ Mị nhớ về thời con gái Mị sống lại với niềm say mê yêu đời của tuổi trẻ Trong khi đó tiếng sáo (biểu tượng của tình yêu và khát vọng tự do) từ chỗ là hiện tượng ngoại cảnh đã đi sâu vào tâm tư Mị Mị làm đèn sáng lên ,quấn lại tóc ,lấy váy hoa chuẩn bị đi chơi Ngay cả khi bị trói thì dây trói của đời thực cũng không đủ sức làm tan biến ngay giấc mơ của người đàn bà mộng du…
-Trước cảnh A Phủ bị trói :Ban đầu Mị dửng dưng Sau đó, Mị nhớ tới nỗi khổ của mình,từ chỗ biết thương mình, Mị đồng cảm ,thương người cùng cảnh ngộ Sức mạnh của tình thương người cùng với niềm khao khát tự do trỗi dậy mãnh liệt ,Mị đã cắt dây trói cứu A Phủ, chạy theo A Phủ tự giải thoát cho cuộc đời mình …
Sau này,ở Phiềng sa Mị và A Phủ đã trở thành vợ chồng, A Phủ đã đi theo cách mạng, trở thành đội trưởng đội du kích
Trang 5Qua cuộc đời nhân vật Mị, nhà văn Tô Hoài đã kể cho chúng ta thấy người dân lao động miền núi, đặc biệt là người phụ nữ, đã sống khổ ra sao dưới ách thống trị của thực dân, phong kiến và họ đã vùng dậy ra sao với sức sống tiềm tàng mãnh liệt
d- Nhận xét chung;
Tô Hoài đã xây dựng thành công nhân vật Mị Mị tiêu biểu cho cho kiếp sống khốn khổ của người dân miền núi dưới ách thống trị của các thế lực phong kiến và thực dân Mị là điển hình cho sức sống tiềm ẩn của nhân dân Tây Bắc
-
Đề 2:Anh/ chị hãy phân tích nhân vật A Phủ trong tác phẩm Vợ chồng
A Phủ của Tô Hoài
Các ý chính cần đạt;
1- Giới thiệu tác giả,tác phẩm,giới thiệu nhân vật
2- Phân tích nhân vật
a- Sự xuất hiện của A Phủ ;
A Phủ xuất hiện trong cuộc đối đầu với A Sử ; “Một người to lớn chạy vụt
ra vung tay ném con quay rất to vào mặt A Sử Con quay gỗ ngát lăng vào giữa mặt Nó vừa kịp bưng tay lên, A Phủ đã xộc tới nắm cái vòng cổ ,kéo dập đầu xuống, xé vai áo đánh tới tấp”
b- A Phủ tiềm tàng một sức sống mạnh mẽ
Trang 6-To lớn, khỏe mạnh, can đảm,
-Lao động giỏi, một tài năng lao động đáng quý; “biết đúc lưỡi cày,đục cuốc,cày giỏi và đi săn bò tót rất bạo”.A Phủ là chàng trai có nghĩa khí mạnh
mẽ ,táo bạo, đầy nam tính ;bị trói hàm răng to khỏe của A Phủ cắn đứt cả dây mây,bị ức hiếp A Phủ không ngần ngại đánh con thống lí một trận thâm tím mặt mày
-A Phủ đã từng là mơ ước của các cô gái; “Đứa nào được A Phủ cũng bằng
được con trâu tốt trong nhà, chẳng mấy lúc mà giàu”
c- Cuộc đời tủi cực của A Phủ
- Trận đòn đánh A Sử đã mở đường cho một chặng đời khổ sở tột cùng của
A Phủ
- Anh đã bị bắt ,bị dánh, bị xử kiện một cách bất công nhất trong lịch sử Cuộc sử kiện diễn ra trong khói thuốc phiện mù mịt tuôn ra các lỗ cửa sổ như khói bếp ”Người thì đánh, người thì quỳ lạy ,kể lể ,chửi bới Xong một lượt đánh ,kể ,chửi lại hút Cứ thế từ trưa đến hết đêm”.Còn A Phủ gan góc quỳ chịu đòn chỉ im như tượng đá.A Phủ trở thành nô lệ với lời tuyên án kì
dị: “Thằng A Phủ đánh người thì làng xử mày phải nộp vạ …A Phủ mày
đánh con quan làng ,đáng nhẽ làng xử mày tội chết ,nhưng làng tha cho mày được sống mà nộp vạ ….Đời mày ,đời con ,đời cháu mày tao cũng bắt thế, bao giờ hết nợ tao mới thôi”
Hủ tục và pháp luật trong tay bọn chúa đất nên kết quả A Phủ trở thành con
ở trừ nợ đời đời kiếp kiếp cho nhà thống lí Pá Tra
Đánh mất bò A Phủ bị trói đứng vào cột cho đến chết, nếu không được Mị giải thoát
d- A Phủ đã trốn khỏi Hồng Ngài, sau này trở thành đội trưởng đội du kích đ- Đánh giá chung ;
Trang 7Tô hoài đã xây dựng thành công nhân vật A Phủ tiêu biểu cho số phận người nông dân nghèo miền núi dưới chế độ phong kiến thực dân
-
Đề 3: Qua hai nhân vật Mị và A Phủ, hãy nêu giá trị hiện thực và giá trị nhân đạo của tác phẩm Vợ chồng A Phủ - Tô Hoài
Các ý chính cần đạt;
1- Giới thiệu tác giả,tác phẩm,
2- Giá trị hiện thực và giá trị nhân đạo
a- Giá trị hiện thực
- Tố cáo sâu sắc tội ác của bọn phong kiến thực dân
+ Mị : đẹp, trẻ trung bị cướp về làm dâu trừ nợ ,đời thiếu nữ biến thành đời nô lệ (nô lệ của cường quyên, thần quyền, cuả hủ tục lạc hậu) + A Phủ là chàng trai nghèo,khoẻ ,sản xuất giỏi ,săn bắn thạo vì đánh
A sử bị xử kiện bất công ,bị bắt làm đứa ở, nếu không được Mị giải thoát sẽ
bị chết đứng
b- Giá trị nhân đạo
- Suy cho cùng thì ý nghĩa thực sự của văn học là nhân đạọ hóa con người
- Tác phẩm Vợ chồng A Phủ đã tập trung tố cáo tội ác của những thế lực chà
đạp lên quyền sống của con người
- Vợ chồng A Phủ đã tập trung biểu dương, ca ngợi những phẩm chất tốt đep
của con người
- Tô Hoài đã cảm thông ,thấu hiểu những nguyện vọng ,mơ ước của con người, giúp họ nói lên ước mơ khát vọng của mình và đấu tranh để thực hiện mơ ước ấy
- Vợ chồng A Phủ đã chứng minh một điêù kì diệu là dẫu khốn khổ, cùng cực đến thế thì nào thì sức sống ,niềm mơ ước của con người cũng không
Trang 8thể chết và nếu có cơ hội thì nó trỗi dậy mạnh mẽ, không một thế lực nào ngăn cản nổi
Bằng tài nằng và tấm lòng, Tô Hoài đã lên án xã hội thực dân phong kiến ở vùng núi cao Tây Bắc Đồng thời thể hiện sự yêu thương trân trọng , niềm tin vào người lao động đặc biệt là người phụ nữ
-
Đề 4: Phân tích tâm trạng và hành động cuả nhân vật Mị trong đêm cứu A Phủ( Vợ chồng A phủ-Tô Hoài)
Các ý chính cần đạt;
1- Giới thiệu tác giả, tác phẩm,giới thiệu nhân vật Mị trong đêm Mị cứu A Phủ
2- Tâm trạng và hành động của nhân vật Mị trong đêm cứu A Phủ
a- Tâm lý Mị lúc đầu: vô cảm “thản nhiên thổi lửa hơ tay” trước cảnh A
Phủ bị trói trong bếp đã mấy ngày Mị vô cảm , lãnh đạm vì đã bị đày đọa trong nhà thống lí Pá Tra đến mức nhẫn nhục cam chịu Từ trạng thái vô cảm , tâm lí Mị chuyển dần sang sự thương cảm A Phủ (Mị nhìn thấy dòng nước mắt bò xuống hai hõm má xám đen của A Phủ)
b- Nhận ra sự độc ác và bất công: từ sự thương cảm A Phủ , Mị liên tưởng
thương mình và thức tỉnh nhận thức ,kết tội cha con thống lí PáTra “chúng
nó thật độc ác…”
c- Hành động cứu người; Từ thức tỉnh về nhận thức Mị thức tỉnh trong
hành động lấy dao cắt dây trói cho A Phủ Mặc dù khi ấy Mị vẫn còn “hoảng
hốt”
Trang 9d- Tự giải thoát cuộc đời mình: Từ ý thức quyết liệt cứu A Phủ , Mị ý thức
con đường giải phóng chính mình khi “vụt chạy ra” cùng A Phủ trốn khỏi
Hồng Ngài
3- Ý nghĩa của việc miêu tả tâm trạng và hành động của Mị
- Tạo tình huống truyện độc đáo hấp dẫn
- Thể hiện giá trị nhân đạo sâu sắc
Đề 5: Trong bài “Cảm nghĩ về truyện Vợ chồng A Phủ”, Tô Hoài viết:
“Nhưng điều kì diệu là dẫu trong cùng cực đến thế, mọi thế lực của tội
ác cũng không giết được sức sống con người.Lay lắt đói khổ, nhục nhã,
Mị vẫn sống âm thầm, tiềm tàng mãnh liệt.”
(Tác phẩm văn học1930-1975,tập hai)
Phân tích nhân vật Mị trong truyện ngắn Vợ chồng A Phủ (đoạn trích
đã được học) của Tô Hoài để làm sáng tỏ nhận định trên
Các ý chính cần đạt;
1- Giới thiệu tác giả,tác phẩm,giới thiệu nhân vật
2- Phân tích nhân vật Mị
a- Con người tốt đẹp bị đày đọa:
- Mị có phẩm chất tốt đẹp; Mị là một thiếu nữ xinh đẹp , tài hoa , hồn nhiên ,yêu đời ,yêu tự do ,ý thức được quyền sống của mình Mị còn là đứa con hiếu thảo , giàu lòng vị tha ,đức hy sinh
- Mị bị đày đọa cả về thể xác lẫn tinh thần;
+ Đau đớn về thể xác
+Cực nhục về tinh thần
b- Sức sống tiềm tàng, mạnh mẽ
- Tâm trạng và hành động của Mị trong ngày hội xuân ở Hồng Ngài
- Tâm trạng và hành động của Mị trong đêm cắt dây trói cứu A Phủ
3- Đánh giá chung;
Trang 10Nhà văn đã thành công khi xây dựng nhân vật Mị Qua đó thể hiện tư tưởng nhân đạo sâu sắc , lớn lao
Đề 6: Anh/chị hãy phân tích tình huống truyện độc đáo trong tác phẩm
Vợ nhặt của Kim Lân
Các ý chính cần đạt ;
1- Giới thiệu tác giả, tác phẩm, tình huống truyện độc đáo
- Kim Lân là cây bút truyện ngắn nổi tiếng Thế giới nghệ thuật của ông chỉ tập trung ở khung cảnh nông thôn và hình tượng người nông dân
- Vợ nhặt là truyện ngắn rút từ tập Con chó xấu xí (1962), truyện này có tiền thân là Xóm ngụ cư được sáng tác ngay sau cách mạng tháng Tám 1945
- Thành công của nhà văn trong truyện ngắn này là tạo ra tình huống độc đáo
và xuất sắc khiến thiên truyện càng thêm hấp dẫn
2- Tình huống truyện độc đáo
a- Tình huống hiếm có ,bất ngờ
- Nhân vật Tràng nhà nghèo , xấu trai lại là dân ngụ cư giữa lúc thiên hạ đói khát lại lấy được vợ
- Hạnh phúc của đôi vợ chồng mới cưới diễn ra giữa tiếng khóc tỉ tê của người dân ngoài xóm
b- Tình huống oái oăm ;
- Mẹ con Tràng sống trong cảnh “mẹ góa con côi” nuôi mình chẳng xong , bỗng nhiên anh lại lấy vợ
- Việc Tràng lấy vợ đã gây sự ngạc nhiên:
+ Cho người dân xóm ngụ cư
+ Cho bà cụ Tứ
+ Cho bản thân Tràng
Trang 11+ Nỗi buồn thấm thía nẫu nà của bà cụ Tứ
+ Bản thân Tràng cũng có tâm trạng ấy
+ Người vợ nhặt cũng không kém phần ngạc nhiên
c-Đặt nhân vật của mình vào tình huống như vậy Kim Lân đã nêu lên nhiều ý nghĩa sâu sắc :
- Kết tội thực dân phát xít
- Thấy được người dân lao động vẫn tin ở sự sống, hi vọng ở tương lai, khao
khát mái ấm gia đình.Đúng như nhà văn kim Lân đã từng nói: “Những người
đói ,họ không nghĩ đến cái chết, mà nghĩ đến cái sống”
- Khẳng định phẩm chất tốt đẹp của người dân lao động
d- Đánh giá chung
Tựa đề Vợ nhặt gây cho người đọc một sự chú ý đặc biệt thể hiện ở tình huống của truyện Vợ nhặt nói lên thân phận con người có thể bị rẻ rúng như
thế nào trong xã hội cũ , nhất là vào năm đói 1945.Đây là tình huống giàu ý nghĩa , có tác dụng làm nổi bật giá trị tư tưởng của tác phẩm
-
Đề 7: Phân tích tâm trạng nhân vật bà cụ Tứ trong tác phẩm Vợ nhặt
của Kim Lân
Các ý chính cần đạt ;
1- Giới thiệu tác giả,tác phẩm,nhân vật bà cụ Tứ ;
2- Phân tích tâm trạng bà cụ Tứ:
a- Sự ngạc nhiên đến sững sờ của bà cụ Tứ
- Là việc con trai bà đã lấy vợ ,giữa thời buổi đói khát nuôi thân chẳng xong lại còn đèo bòng
- Bà ngạc nhiên thấy người đàn bà ngồi ở đầu giường con bà , lại chào bà
bằng u và được Tràng giới thiệu ; “Kìa nhà tôi nó chào u”
Trang 12b- Nỗi lòng éo le vừa mừng , vừa tủi của bà cụ Tứ:
- Bà liên tưởng đến bao cơ sự oái oăm, ai oán ,xót thương cho số kiếp của đứa con mình
- Bà liên tưởng đến ng ười chồng quá cố ,lòng bà trĩu nặng tủi buồn ,xót xa
- Bà mừng cho con từ nay yên bề gia thất
- Bà tủi thân vì làm mẹ không lo nổi vợ cho con
- Bà xót xa thương dâu ,thương con,.Bao nhiêu lo lắng ngổn ngang trong lòng
c- Nỗi lo lắng cuả bà cụ Tứ
Bà lo cho con trai ,con dâu Đó là nỗi lo,nỗi thương của người mẹ từng trải , hiểu đời có tấm lòng sâu thẳm đối với con mình Trong sự lo lắng tủi hờn vẫn nhen nhóm một niềm tin
d- Niềm tin của bà cụ Tứ
- Bà cụ Tứ cố vui và làm cho con dâu vui Vui trong ý nghĩ tốt đẹp về tương lai Vui trong công việc sửa sang nhà cửa, vườn tược Vui trong bữa cơm sáng
- Niềm vui ấy dù rất nhỏ bé ,mong manh vẫn chìm đi trong cái tối tăm hiện tại
e- Nhân vật bà cụ Tứ mang nét đạo lý truyền thống;
Trong cái thân hình khẳng khiu , tàn tạ bà vẫn nung nấu một ý chí sống mãnh liệt Bà là người mẹ nghèo khổ mà từng trải, hết lòng yêu thương con
3- Kết luận chung;
Kim Lân đã thể hiện sự cảm thông sâu sắc đối với người mẹ phải chịu nhiều đau khổ
Qua nhân vật bà cụ Tứ ,với những diễn biến tâm trạng phức tạp ,dưới ngòi bút nhân đạo của Kim Lân ,nội dung nhân đạo sâu sắc ,cảm động của Vợ