CHIẾC THUYỀN NGOÀI XA Nguyễn Minh Châu Đề 1 Có lẽ suốt một đời cầm máy ảnh chưa bao giờ tôi được thấy một cảnh đắt trời cho như vậy trước mặt tôi là một bức tranh mực tàu của một danh họa thời cổ Mũi thuyền in một nét mơ hồ lòe nhòe vào bầu sương mù trắng như sữa có pha đôi chút màu hồng hồng do ánh mặt trời chiếu vào Vài bóng người lớn lẫn trẻ con ngồi im phăng phắc như tượng trên chiếc mui khum khum, đang hướng mặt vào bờ Tất cả khung cảnh ấy nhìn qua những cái mắt lưới và tấm lưới nằm giữa.
Trang 1CHIẾC THUYỀN NGOÀI XA
- Nguyễn Minh
Châu-Đề 1
Có lẽ suốt một đời cầm máy ảnh chưa bao giờ tôi được thấy một cảnh "đắt" trời cho như vậy: trước mặt tôi là một bức tranh mực tàu của một danh họa thời cổ Mũi thuyền
in một nét mơ hồ lòe nhòe vào bầu sương mù trắng như sữa có pha đôi chút màu hồng hồng do ánh mặt trời chiếu vào Vài bóng người lớn lẫn trẻ con ngồi im phăng phắc như tượng trên chiếc mui khum khum, đang hướng mặt vào bờ Tất cả khung cảnh ấy nhìn qua những cái mắt lưới và tấm lưới nằm giữa hai chiếc gọng vó hiện ra dưới một hình thù y hệt cánh một con dơi, toàn bộ khung cảnh
từ đường nét đến ánh sáng đều hài hòa và đẹp, một vẻ đẹp thực đơn giản và toàn bích khiến đứng trước nó tôi trở nên bối rối, trong trái tim như có cái gì bóp thắt vào? Chẳng biết ai đó lần đầu đã phát hiện ra bản thân cái đẹp chính là đạo đức? Trong giây phút bối rối, tôi tưởng chính mình vừa khám phá thấy cái chân lý của sự toàn thiện, khám phá thấy cái khoảnh khắc trong gần tâm hồn.
Chẳng phải lựa chọn xê dịch gì nữa, tôi gác máy lên bánh xích của chiếc xe tăng hỏng bấm “liên thanh” một hồi hết một phần tư cuốn phim, thu vào chiếc Pratica cái khoảnh khắc hạnh phúc tràn ngập tâm hồn mình, do cái đẹp tuyệt đỉnh của ngoại cảnh vừa mang lại….[…]
Trang 2Ngay lúc ấy, chiếc thuyền đâm thẳng vào trước chỗ tôi đứng Một người đàn ông và một người đàn bà rời chiếc thuyền Họ phải lội qua một quãng bờ phá nước ngập đến quá đầu gối Bất giác tôi nghe người đàn ông nói chõ lên thuyền như quát: “Cứ ngồi nguyên đấy Động đậy tao giết
cả mày đi bây giờ”… […]
Lão đàn ông lập tức trở nên hùng hổ, mặt đỏ gay, lão rút trong người ra một chiếc thắt lưng của lính ngụy ngày xưa, có vẻ như những điều phải nói với nhau họ đã nói hết, chẳng nói chẳng rằng lão trút cơn giận như lửa cháy bằng cách dùng chiếc thắt lưng quật tới tấp vào lưng người đàn bà, lão vừa đánh vừa thở hồng hộc, hai hàm răng nghiến ken két, cứ mỗi nhát quất xuống lão lại nguyền rủa bằng cái giọng rên rỉ đau đớn: “Mày chết đi cho ông nhờ Chúng mày chết hết đi cho ông nhờ!”.
Người đàn bà với một vẻ cam chịu đầy nhẫn nhục, không hề kêu một tiếng, không chống trả, cũng không tìm cách chạy trốn.
Tất cả mọi việc xảy đến khiến tôi kinh ngạc đến mức, trong mấy phút đầu, tôi cứ đứng há mồm ra mà nhìn Thế rồi chẳng biết từ bao giờ, tôi đã vứt chiếc máy ảnh xuống đất chạy nhào tới.
Bóng một đứa con nít lao qua trước mặt tôi Tôi vừa kịp nhận ra thằng Phác – thằng bé trên rừng xuống vừa nằm ngủ với tôi từ lúc nửa đêm Thằng bé cứ chạy một mạch, sự giận dữ căng thẳng làm nó khi chạy qua không
Trang 3nhìn thấy tôi Như một viên đạn trên đường lao tới đích đã nhắm, mặc cho tôi gọi nó vẫn không hề ngoảnh lại, nó chạy tiếp một quãng ngắn giữa những chiếc xe tăng rồi lập tức nhảy xổ vào cái lão đàn ông
Cũng y hệt người đàn bà, thằng bé của tôi cũng như một người câm, và đến lúc này tôi biết là nó khỏe đến thế!
Khi tôi chạy đến nơi thì chiếc thắt lưng da đã nằm trong tay thằng bé, không biết làm thế nào nó đã giằng được chiếc thắt lưng, liền dướn thẳng người vung chiếc khóa sắt quật vào giữa khuôn ngực trần vạm vỡ cháy nắng
có những đám lông đen như hắc ín, loăn xoăn từ rốn mọc ngược lên Lão đàn ông định giằng lại chiếc thắt lưng nhưng chẳng được nữa, liền dang thẳng cánh cho thằng
bé hai cái tát khiến thằng nhỏ lảo đảo ngã dúi xuống cát (Chiếc thuyền ngoài xa, Nguyễn Minh Châu, SGK Ngữ
văn 12, NXBGD 2008, tr 72-73)
Phân tích phát hiện của nghệ sĩ Phùng được thể hiện
ở đoạn trích trên Từ đó, nhận xét tình huống nhận thức trong tác phẩm.
I Mở bài
“Nghệ thuật không cần phải là ánh trăng lừa dối, không nên là ánh trăng lừa dối, nghệ thuật có thể chỉ là tiếng đau khổ kia thoát ra từ những kiếp lầm than” (Nam
Cao) Một nhà thơ - nhà văn tài năng phải là một người thợ lặn lành nghề lặn sâu vào đại dương cuộc sống không
Trang 4phải để nhặt nhạnh những mảng san hô tầm thường nhỏ
bé mà để kiếm tìm những khối tình con được kết từ máu huyết của loài trai nhẫn lại cần cù Tác giả NMC khi viết CTNX cũng khai thác chất liệu từ bể lớn của cuộc đời để tạo nên những trang văn sống mãi trong trái tim người đọc.
Trong “Thế giới văn chương” Đặng Tiến từng khẳng
định: “Nghệ thuật tạo vẻ đẹp cho những dòng nước mắt
và biến nỗi thống khổ của nhân loại thành tiếng hát vô biên” Mỗi trang viết là những trang đời thấm đẫm nỗi
xót xa, tủi nhục,nỗi thống khổ của con người trong kiếp đời lầm than Và rồi từ những khổ đau, nghệ thuật cất lên tiếng nói tri ân, tiếng nói đồng điệu với tâm hồn con người Đọc những trang văn trong “CTNX” của NMC ta thêm một lần đau đáu cho kiếp người, giữa những đau khổ, nhọc nhằn của cuộc sống, nhà văn đã lấy ngòi bút của mình để nâng niu vẻ đẹp khuất lấp trong tâm hồn con người.
Văn học là cuộc đời, cuộc đời là nơi xuất phát cũng là đích đi tới của văn học Và có lẽ, nếu ngòi bút của người nghệ sĩ không chấm vào nghiên mực cuộc đời thì sẽ không
đẻ ra những tác phẩm mang đậm dấu ấn thời đại đến vậy.
Trong những năm sau chiến tranh, trong khong khí của một nền văn học đổi mới, NMC đã cho ra đời truyện ngắn CTNX như một minh chứng tiêu biểu cho sự đổi mới.
Có một nhà văn đã nói rằng: “Không có câu chuyện
cổ tích nào đẹp bằng chính cuộc sống viết ra” Hiện thực
Trang 5cuộc sống được xem như là cái nền cho những cảm hứng nghệ thuật chắp cánh và đâm chồi Chính vì vậy mà bức tranh hiện thực cuộc sống và con người trong tác phẩm
CTNX của nhà văn NMC gây ấn tượng đặc biệt sâu đậm
trong lòng người đọc
Văn chương là địa hạt của cái đẹp, là nơi cái đẹp nảy xinh, trưởng thành, phát triển và góp phần thanh lọc tâm hồn con người Nhưng văn chương cũng đồng thời là lãnh địa của tình yêu thương con người, nếu không có điều này, tác phẩm văn học sẽ giống như chiếc hộp vali trưng bày trong tủ kính Nói cách khác, văn học xây dựng
những hình tượng đẹp nhưng quan trọng hơn văn học, xây dựng được những hình tượng có ý nghĩa thẩm mỹ Cũng giống như bất kỳ ngành khoa học nào khác, văn học cũng lấy con người làm hạt nhân trung tâm để qua
đó, nhà văn bộc lộ những quan điểm, tư tưởng của mình
về cuộc sống, về nhân sinh thế sự Nhà văn Nguyễn Minh
Châu từng phát biểu rằng: văn học và cuộc sống là hai vòng tròn đồng tâm mà tâm điểm là con người Và cũng chính ông, trong truyện ngắn Chiếc thuyền ngoài xa
cũng viết rất cảm động về tâm điểm ấy.
Trang 6- Nguyễn Minh Châu là nhà văn mở đường tinh anh
và tài năng của văn học Việt Nam sau năm 1975 Nếu như trong giai đoạn trước Nguyễn Minh Châu sáng tác theo cảm hứng sử thi, lãng mạn, sau năm 1975 ông đã chuyển sang cảm hứng thế sự với những vấn đề về đạo đức và triết lý nhân sinh Tác phẩm của Nguyễn Minh Châu có sự kết hợp hài hòa chất triết lí cuộc đời với chất trữ tình lãng mạn, hình tượng nhân vật được soi thấu trong quan hệ đa chiều, phức tạp và đề cao, tôn vinh những giá trị cuộc sống
- Truyện ngắn “Chiếc thuyền ngoài xa” là truyện ngắn tiêu biểu cho sáng tác của Nguyễn Minh Châu sau năm
1975 Đây là một tác phẩm hay đậm tính nhân văn, thể hiện một lối tư duy mới mẻ của nhà văn về cái đẹp, nghệ thuật và số phận con người trong cuộc mưu sinh nhọc nhằn kiếm tìm hạnh phúc và hoàn thiện nhân cách
- Đoạn văn miêu tả hai phát hiện của nhân vật Phùng ngay mở đầu tác phẩm đã thể hiện rõ những quan niệm của nhà văn về mối quan hệ giữa nghệ thuật và hiện thực cuộc sống, đồng thời góp phần thể hiện một tình huống truyện có tính nhận thức.
II Thân bài
1. Khái quát
- Thạch Lam từng nhận định “Công việc của nhà văn là
phát hiện ra cái đẹp ở chỗ không ai ngờ tới, tìm cái đẹp kín
đáo và che lấp của sự vật, để cho người đọc một bài học trông nhìn và thưởng thức” Mở đầu tác phẩm, Nguyễn
Minh Châu đã tạo ra tình huống truyện hết sức độc đáo.
Trang 7về thuyền và biển để bổ sung cho bộ ảnh nghệ thuật làm lịch theo yêu cầu của trưởng phòng
- Nhận xét: Như vậy, Phùng, trên phương diện nghệ thuật, anh là một nghệ sĩ chân chính đang tha thiết đi tìm kiếm cái đẹp từ thiên nhiên tạo vật Người nghệ sĩ khi đã xác định cho mình được một đề tài cần lăn xả vào đời sống để làm sống lại đề tài đó, không thể chỉ sao chép những điều đã có sẵn
- Và sau nhiều ngày “phục kích”, cuối cùng người nhiếp ảnh cũng đã chụp được “một cảnh đắt trời cho”, mà qua
lời kể của anh thì đó là cảnh một chiếc thuyền ngoài xa trong biển sớm mờ sương:
* Mô tả phát hiện:
- Trích: “Trước mặt tôi là một bức tranh mực tàu của một danh họa thời cổ Mũi thuyền in một nét mơ hồ lòe nhòe vào bầu sương mù trắng như sữa có pha đôi chút màu hồng do ánh mặt trời chiếu vào Vài bóng người lớn lẫn trẻ con ngồi im phăng phắc như tượng trên chiếc mui
Trang 8khum khum, đang hướng mặt vào bờ Tất cả khung cảnh
ấy nhìn qua những cái mắt lưới và tấm lưới nằm giữa hai chiếc gọng vó hiện ra dưới một hình thù y hệt cánh một con dơi, toàn bộ khung cảnh từ đừng nét đến ánh sáng đều hài hòa và đẹp…”.
- Phân tích nghệ thuật miêu tả bức tranh:
+ Hình ảnh: Đoạn văn đã vẽ nên một bức tranh thiên nhiên vô cùng tuyệt đẹp Câu đầu là ước lệ, là cảm nhận chung về “bức tranh mực Tàu” Tiếp theo sau đó là hình ảnh cụ thể với mũi thuyền trôi trong bầu sương mù có bóng người lẫn trẻ con Cảnh trở nên mơ mộng huyền ảo
bởi nhờ có “bầu sương mù trắng như sữa” hòa với “màu
hồng hồng” của ánh mặt trời, vừa thanh bình yên tĩnh
với bóng người “im phăng phắc”, vừa sinh động với hình
ảnh mũi thuyền đang hướng vào bờ
+ Các từ láy: “lòe nhòe”,”hồng hồng”,”khum khum”
“phăng phắc” khiến cho khung cảnh ảo ảo thực thực
+ Nghệ thuật so sánh: “trắng như sữa”,”im phăng phắc như tượng” đã góp phần tô đậm chất tạo hình nên thơ
của bức tranh tuyệt sắc này Tất cả những thứ đó đã tạo nên cảnh sắc tuyệt trần có một không hai mà tạo hóa đã ban tặng.
- Bình luận: Bức tranh được tô điểm bằng màu sắc đường nét bố cục đều hài hòa, vẻ đẹp thực đơn giản và toàn bích Vẻ đẹp hiện lên không có bút mực nào tả hết,
Trang 9lung linh, cổ kính, đó là cái đẹp kinh điển Một cảnh tượng tuyệt đẹp, một bức họa diệu kỳ của thiên nhiên và cuộc sống, là quà tặng quý hiếm của tạo hóa Trong hành trình trở về với chiến trường cũ, nghệ sĩ Phùng đã vô tình bắt gặp được món quà vô giá của thiên nhiên tạo vật
* Tâm trạng của nghệ sĩ phùng.
- Đứng trước cái đẹp kinh điển của bức tranh toàn bích
người nghệ sĩ rưng rưng xúc động, anh trở nên bối rối, trái tim bóp thắt vào Đây là những rung động mãnh liệt
của người nghệ sĩ chân chính khi khám phá ra cái đẹp.
Đó là niềm hạnh phúc tột đỉnh của người nghệ sĩ khi trái tim của anh và chạm vào cái đẹp hay cái đẹp đã chạm vào huyết mạch của anh.
- Phùng còn nhận ra trong suy nghĩ của mình cái đẹp chính là đạo đức
+ Trích: Chẳng biết ai đó lần đầu đã phát hiện ra bản thân cái đẹp chính là đạo đức? Trong giây phút bối rối, tôi tưởng chính mình vừa khám phá thấy cái chân lý của sự toàn thiện, khám phá thấy cái khoảnh khắc trong gần tâm hồn
Trang 10+ Lí giải: Nghĩa là đứng trước bức tranh thiên nhiên đẹp,
Phùng cảm thấy tâm hồn mình như được thanh lọc gột
rửa để trở nên trong trẻo hơn
+ Bình: Như vậy, cái đẹp không chỉ là cái đẹp thuần túy,
còn là sự kết hợp với cái tâm, cái tài kết hợp với cái thiện, hay nói cách khác cái đẹp phải là sự hài hòa giữa Chân Thiện Mỹ Cái đẹp có khả năng cảm hóa con người,Hóa
ra nghệ sĩ luôn luôn là những người dễ xúc cảm, trái tim nhạy cảm của họ như những dây đàn, như những sợi tơ vương dễ dàng rung lên trước cái đẹp của cuộc đời
+ Liên hệ, mở rộng Đôxtôiepxki từng cho rằng cái đẹp cứu rỗi thế giới, Nguyễn Tuân thì cho rằng cái đẹp, cái tài, cái thiên lương có thể cảm hóa được một tâm hồn hay nhà văn Thạch Lam thì khẳng định rằng văn chương là thứ khí giới thanh cao và đắc lực mà chúng ta có thể làm thay đổi một thế giới giả dối và tàn ác vừa làm cho lòng người thêm trong sạch và phong phú hơn
Nguyễn Minh Châu cũng cùng quan điểm đó, những rung động của nghệ sĩ Phùng đã giúp người đọc nhận ra quy luật muôn đời của nghệ thuật: cái đẹp có thể thanh
Trang 11lọc tâm hồn con người, cái đẹp có thể gột rửa linh hồn con người trở nên trong trẻo, tinh khôi, cái đẹp có thể thau chua rửa mặn tâm hồn con người để con người có thể về được trốn thanh an trong tâm hồn mình
=> Phát hiện thứ nhất của nghệ sĩ nhiếp ảnh Phùng ẩn chứa quan niệm của Nguyễn minh châu về nghệ sĩ và cái đẹp: cái đẹp nghệ thuật tự nhiên đắt giá, làm rung động lòng người., Người nghệ sĩ phải là người phát hiện, rung động và mang cái đẹp đến cho đời.
b Phát hiện thứ hai: Con thuyền cập bến – Hiện thực cuộc sống con người
* Hoàn cảnh:
- Trong đoạn trích, nhà văn Nguyễn Minh Châu đã tiếp tục thể hiện những khám phá, phát hiện về nghệ thuật và đời sống, khiến tình huống truyện được phát triển Éo le thay khi con thuyền ngư phủ đẹp như một giấc mơ trong
bức tranh nghệ thuật đẹp một cách toàn bích ấy tiến vào
bờ thì bước xuống từ đó không phải là những con người đẹp và toàn thiện như cổ tích mà là một người đàn bà xấu xí, một người đàn ông độc ác và một màn bạo lực gia đình khiến cho không chỉ Phùng mà người đọc cũng sửng sốt và đau đớn.
Trang 12+ Hành động của lão đàn ông: Với môt vẻ “hùng hổ, mặt
đỏ gay”, lão đàn ông dùng chiếc thắt lưng lính ngụy ngày xưa để đánh vợ “chẳng nói chẳng rằng lão trút cơn giận như lửa cháy bằng cách dùng chiếc thắt lưng quật tới tấp vào lưng người đàn bà” Trong cơn giận dữ như lửa cháy,
lão vừa nghiến răng ken két vừa dùng hết sức lực để dùng chiếc thắt lưng quất tới tấp vào người đàn bà Không chỉ đánh vợ tàn độc mà lão đàn ông còn ra sức chửi rủa Mỗi nhát quất xuống là một câu nguyền rủa
đầy nghiệt ngã dành cho vợ con: “Mày chết đi cho ông nhờ Chúng mày chết hết đi cho ông nhờ!”
+ Phản ứng của người đàn bà: Nhưng kì lạ là trước trận đòn như với kẻ thù của người đàn ông, người đàn bà chỉ
im lặng, nhẫn nhục chịu đựng, không chống trả cũng không chạy trốn
- Bố con đánh nhau: Phùng chưa hiểu nổi những gì đang
xảy ra trước mắt, sau vài phút đứng há mồm ra mà nhìn,
anh chỉ kịp vứt máy ảnh định chạy đến can thiệp, Nhưng cũng chưa kịp làm gì để giúp đỡ người đàn bà thì lại chứng kiến màn bạo lực gia đình đau lòng hơn Thằng Phác, là con trai của lão đàn ông và người đàn bà chạy tới như một mũi tên và giật chiếc thắt lưng từ tay cha nó,
Trang 13vung chiếc khóa sắt quật vào giữa khuôn ngực trần của cha để che chở cho người mẹ đáng thương Lão đàn ông
từ chỗ đánh vợ thì giờ chuyển sang đánh con “Lão đàn ông định giằng lại chiếc thắt lưng nhưng chẳng được nữa, liền dang thẳng cánh cho thằng bé hai cái tát khiến thằng nhỏ lảo đảo ngã dúi xuống cát”
- Nhận xét: Có thể nhận thấy trong đoạn văn là một tấn
bi kịch gia đình đầy đau đớn Trong gia đình ấy có một người chồng độc ác, đánh vợ một cách tàn độc, nguyền rủa vợ con bằng những lời lẽ nặng nề, nghiệt ngã nhất;
có một người vợ chỉ biết cam chịu trước những trận đòn
vô cớ của người chồng; có một đứa con vì thương mẹ nên căm ghét và đánh lại cả bố Nghệ sĩ Phùng là người chứng kiến câu chuyện gia đình ấy và từ đây trong anh
có thêm những phát hiện, nhận thức về hiện thực đời sống Chỉ có điều, phát hiện lần này của anh đầy bất ngờ
và trớ trêu như trò đùa quái ác của cuộc sống mà trong
đó, cuộc đời thực hiện lên thật trần trụi, đau đớn biết bao.
+ Lí giải: vì không ngờ đằng sau cái đẹp là cái xấu, đằng
sau cái tận thiện là cái ác, đằng sau những thức phim
Trang 14huyền diệu là cuộc sống xót xa, là cái ngang trái, bi kịch trong gia đình thuyền chài Phải chăng cái đẹp vì sự hào nhoáng long lanh của nó đã bao bọc, che lấp mất cái xấu
xa, độc ác? Cái xấu bao giờ cũng ấn nút thật tinh vi và xuất hiện trước nhãn quan của con người trong những giây phút bất ngờ nhất
+ Điều nhà văn gửi gắm:Do vậy, đứng trước cái đẹp, con người luôn Phải ngưỡng vọng với một tâm thế chủ động bởi cái xấu luôn biết cách nấu mình có thể làm tan vỡ cái đẹp lung linh.
- Trước hoàn cảnh đó, không chỉ kinh ngạc, hành động của Phùng là vứt chiếc máy ảnh xuống đất chạy nhào tới
+ Lí giải: Máy ảnh là cả một kho tàng nghệ thuật với một người nghệ sĩ nhiếp ảnh, với Phùng, đây là chiếc máy ảnh
mà anh đã mất bao công sức phục kích mới có được những bức hình như ý, đó có thể là những báu vật của đời để làm nên tên tuổi của anh trong giới nghệ sĩ Nhưng anh vẫn hành động rất dứt khoát, mau lẹ như một phản
xạ tự nhiên Điều này cho thấy đó là hành động của người yêu lẽ phải, ghét sự bất công, trái tim nhạy cảm, dễ rung động trước cuộc đời bất hạnh Hành động của Phùng không phải là hành động của một suy nghĩ được tập dượt, mà được nhắc nhở từ những bài học đạo đức.
Sự dứt khoát trong hành động ấy cho người đọc nhận ra cái tâm trong sáng, thánh thiện của nhân vật.
Trang 15+ Mở rộng: Người nghệ sĩ chân chính bao giờ cũng là những người có trái tim ấm nóng chan hòa với cuộc sống
con người Nhà văn Sê Khốp từng nói rằng mỗi nhà văn đồng thời phải là những nhà nhân đạo từ trong cốt tủy, còn nhà văn Nam Cao thì cho rằng nhà văn muốn viết cho nhân đạo thì trước hết phải sống cho nhân đạo
+ Điều nhà văn gửi gắm: Hóa ra, người nghệ sĩ không chỉ
là những con người yêu cái đẹp thuần túy mà đồng thời phải là những người nhạy cảm trước nỗi đau của đồng loại Họ là những người thương vay khóc mướn cho cuộc đời Muốn viết được tác phẩm để đời, anh phải là người sống có tình thương, trái tim anh phải đập những nhịp thổn thức cùng nỗi đau chung của đồng loại
=> Với phát hiện thứ hai, Phùng không chỉ là một người nghệ sĩ có niềm đam mê nghệ thuật mà anh còn là một người có lòng nhân ái, giàu tình yêu thương.
3 Đánh giá nghệ thuật
- Bằng nghệ thuật xây dựng tình huống truyện độc đáo tình huống nhận thức mang ý nghĩa khám phá, phát hiện
Trang 16kết hợp với xây dựng hình ảnh, hình tượng vừa chân thực, vừa chứa đựng ý nghĩa sâu sa, nhiều tầng ý nghĩa, tác phẩm đã khơi gợi cho người đọc nhiều suy nghĩ ấm về nhân sinh, về cuộc sống và nghệ thuật Người kể chuyện
ở đây là ngôi thứ nhất, đã tạo ra một điểm nhìn trần thuật sắc sảo, tăng cường khả năng khám phá đời sống một tình huống truyện
4 Ý nghĩa của phát hiện (Nhận xét về tình huống nhận thức trong tác phẩm)
- Câu dẫn:Những khám phá, phát hiện của nghệ sĩ Phùng trong đoạn trích và tác phẩm đã bộc lộ một tình huống truyện vô cũng độc đáo, có tính nhận thức về đời sống và nghệ thuật
- Nhận thức về cuộc sống: Cuộc sống hóa ra vốn chứa đầy những nghịch lí giữa trong và ngoài, phải và trái, xa
và gần… nhiều khi trong cùng một sự vật, một sự việc, một con người cũng chứa đầy những mâu thuẫn, đối lập Bởi vậy con người không được nhìn cuộc đời bằng cái nhìn đơn giản, một chiều mà cần có cái nhìn đa diện, nhiều chiều để khám phá ra bản chất thật của đời sống.
- Nhận thức về mối quan hệ giữa nghệ thuật và cuộc sống: Những khám phá, phát hiện ấy còn giúp ta nhận thức được mối quan hệ giữa hiện thực đời sống và nghệ thuật Con thuyền nghệ thuật thì lãng mạn, lung linh
Trang 17huyền ảo nhưng ở rất xa, còn cuộc đời đôi khi rất nghiệt ngã lại ở rất gần
- Nhận thức về yêu cầu của người nghệ sĩ: Người nghệ sĩ chân chính không chỉ phải có cái nhìn đa diện nhiều chiều để phát hiện ra bản chất thật của đời sống mà còn phải đừng vì nghệ thuật mà quên cuộc đời Bởi nghệ thuật chân chính là cuộc đời và vì cuộc đời Người nghệ
sĩ biết rung động trước cái đẹp trước hết phải là người biết vui buồn, yêu ghét trước cuộc đời
- Vậy là Phùng đã nhận ra một điều mà có lẽ từ đó sẽ thay đổi cái nhìn của anh về lao động nghệ thuật và khẳng định quan niệm nghệ thuật vị nhân sinh Nghệ thuật trước hết phải gắn liền với cuộc sống, phải phản ánh chân thật cuộc sống Nghệ thuật đích thực không thể
xa rời cuộc đời, dù cuộc đời đó có đau đớn, trần trụi bao nhiêu Vì nghệ thuật sẽ không là gì nếu nó không phục vụ
cho cuộc sống và làm cho nó tốt hơn lên Nghệ thuật chỉ
có thể sống được và xanh tươi khi nó thực sự bám rễ vào cuộc đời Nói như Biêlinxki thì văn học “trước hết là cuộc đời, sau đó mới là nghệ thuật”
III Kết bài.
Đề 2
Trong truyện ngắn Chiếc thuyền ngoài xa của Nguyễn
Minh Châu có đoạn:
Người đàn bà bỗng chép miệng, con mắt như đang nhìn suốt cả đời mình:
Trang 18- Giá tôi đẻ ít đi hoặc chúng tôi sắm được một chiếc thuyền rộng hơn, từ ngày cách mạng về đã đỡ đói khổ chứ trước kia vào các vụ bắc ông trời làm động biển suốt hàng tháng, cả nhà vợ chồng con cái toàn ăn cây xương rồng luộc chấm muối
- Lão ta trước hồi bảy năm có đi lính ngụy không ? – tôi bỗng hỏi một câu như lạc đề.
- Không chú à, cũng nghèo khổ, túng quẫn đi vì trốn lính - bỗng mụ đỏ mặt - nhưng cái lỗi chính là đám đàn bà
ở thuyền đẻ nhiều quá, mà thuyền lại chật.
- Vậy sao không lên bờ mà ở - Đẩu hỏi.
- Làm nhà trên đất ở một chỗ đâu có thể làm được cái nghề thuyền lưới vó? Từ ngày cách mạng về, cách mạng
đã cấp đất cho nhưng chẳng ai ở, vì không bỏ nghề được!
- Ở trên thuyền có bao giờ lão ta đánh chị không? - Tôi hỏi.
- Bất kể lúc nào thấy khổ quá là lão xách tôi ra đánh, cũng như đàn ông thuyền khác uống rượu Giá mà lão uống rượu thì tôi còn đỡ khổ Sau này con cái lớn lên, tôi mới xin được với lão đưa tôi lên bờ mà đánh
Không thể nào hiểu được, không thể nào hiểu được! Đẩu và tôi cùng một lúc thốt lên.
Là bởi vì các chú không phải là đàn bà, chưa bao giờ các chú biết như thế nào là nỗi vất vả của người đàn bà trên một chiếc thuyền không có đàn ông
- Phải, phải, bây giờ tôi đã hiểu, - bất ngờ Đẩu trút một tiếng thở dài đầy chua chát, - trên thuyền phải có một người đàn ông dù hắn man rợ, tàn bạo?
Trang 19- Phải - Người đàn bà đáp - Cũng có khi biển động sóng gió chứ chú?
Lát lâu sau mụ lại mới nói tiếp:
- Mong các chú cách mạng thông cảm cho, đám đàn bà hàng chài ở thuyền chúng tôi cần phải có người đàn ông
để chèo chống phong ba, để cùng làm ăn nuôi nấng đặng một sắp con, nhà nào cũng trên dưới chục đứa Ông trời sinh ra người đàn bà là để đẻ con, rồi nuôi con cho đến khi khôn lớn cho nên phải gánh lấy cái khổ Đàn bà ở thuyền chúng tôi phải sống cho con chứ không thể sống cho mình như ở trên đất được! Mong các chú lượng tình cho cái sự lạc hậu Các chú đừng bắt tôi bỏ nó! - Lần đầu tiên trên khuôn mặt xấu xí của mụ chợt ửng sáng lên như một nụ cười - vả lại, ở trên chiếc thuyền cũng có lúc vợ chồng con cái chúng tôi sống hòa thuận, vui vẻ.
(Trích Chiếc thuyền ngoài xa, Nguyễn Minh Châu, Ngữ văn 12, tập 2)
Cảm nhận vẻ đẹp của nhân vật người đàn bà trong đoạn trích trên Từ đó, nhận xát về bút pháp nghệ thuật của Nguyễn Minh Châu
I Mở bài
- Thông qua việc xây dựng nhân vật người đàn bà hàng chài, nhà văn đã gửi đến bạn đọc nhiều thông điệp nghệ thuật có giá trị.
II TB
1 Giới thiệu chung về hân vật người đàn bà
- Vị trí và sự xuất hiện của nhân vật: Trong tác phẩm, nhân vật người đàn bà hàng chài chính là tâm điểm
