DIỄN TRÌNH LỊCH sử văn hóa VIỆT NAM

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI NGỮ - ĐHQGHNBỘ MÔN NGÔN NGỮ VÀ VĂN HÓA VIỆT NAM Chủ đề: 8 DIỄN TRÌNH LỊCH SỬ VĂN HÓA VIỆT NAM TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 1... Văn hóa Hòa Đọ sơ kỳ t

Trang 1

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI NGỮ - ĐHQGHN

BỘ MÔN NGÔN NGỮ VÀ VĂN HÓA VIỆT NAM

Chủ đề: 8

DIỄN TRÌNH LỊCH SỬ VĂN HÓA VIỆT NAM

TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 1

Trang 2

SƠ ĐỒ DIỄN TRÌNH LỊCH SỬ VĂN HÓA VN

(GS Trần Quốc Vượng)

I.1 I.2

II.1 II.2 II.3 III.1 III.2 III.3

I VH VN thời Tiền sử và Sơ sử III VH VN thời Độc lập tự chủ

I.1 VH VN thời Tiền sử III.1 VH VN thời Lý – Trần

I.2 VH VN thời Sơ sử III.2 VH VN thời Minh thuộc và Hậu

II VH VN thiên niên kỷ đầu công nguyên Lê

II.1 Châu thổ Bắc Bộ thời Bắc thuộc III.3 VH Việt Nam từ thế kỷ XVI đến II.2 Văn hóa Chămpa thế kỷ XVIII

II.3 Văn hóa Óc eo IV VH VN từ 1858 đến 1945

V VH VN từ 1945 đến nay TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 2

Trang 3

NỘI DUNG TUẦN 10

1 Văn hóa VN thời 2 Văn hóa VN thiên niên

Tiền sử và Sơ sử kỷ đầu công nguyên

Đây là giai đoạn dài và có 2.3 Văn hóa Óc eo

tính chất quyết định, là giai đoạn

hình thành,phát triển và định vị ở Nam Bộ

Trang 4

TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com

Trang 5

1 Văn hóa Việt Nam thời Tiền sử

a Văn hóa Núi b Văn hóa Sơn c Văn hóa Hòa

Đọ (sơ kỳ thời Vi (hậu kỳ thời Bình (thuộc thờiđại đá cũ) đại đồ đá cũ) đại đá mới)

Trang 6

a Văn hóa Núi Đọ

Là tên di chi khảo cổ học ở Núi Đọ, huyện Thiệu Hóa – Thanh Hóa

Là nền văn hóa mở đầu cho giai đoạn Tiền sử (cách ngày nay

40-50 vạn năm )

Chủ nhân của nền văn hóa này là người vượn Homo - Erectus

Công cụ lao động: mảnh ghè với sự chế tác còn vụng về (công cụchặt thô và công cụ hình rìu ) Tiêu biểu nhất là rìu tay được chế

tác cẩn thận nhất

Núi Đọ vừa là nơi cư trú vừa là nơi chế tác công cụ

của con người thời đại đá cũ

Trang 7

Công cụ bằng đá thuộc văn hóa Núi Đọ

Trang 8

Ảnh: Internet

Trang 9

b Văn hóa Sơn Vi

Văn hóa Sơn Vi có niên đại cách ngày nay

từ 30.000 đến 11.000 năm

Chủ nhân là người khôn (Homo sapiens)

Địa bàn cư trú rộng cả vùng núi, trung du từ Bắc Bộ tới Bắc

Trung Bộ và các hang động núi đá vôi

Cư dân sống thành các bộ lạc săn bắt và hái lượm, dùng đá cuội để

chế tác công cụ lao động với kỹ thuật còn khá thô sơ

Cư dân đã có tư duy phân loại Họ cũng biết dùng lửa và chôn

người chết trong nới cư trú

Thức ăn là các loại nhuyễn thể, cây , quả, hạt và những

động vật vừa và nhỏ

7

Trang 10

Công cụ bằng đá thuộc văn hóa Sơn Vi

TIEU LUAN MOI downloadẢnh:internet:skknchat@gmail.com 8

Trang 11

c Văn hóa Hòa Bình

• Phân bố trong các hang động và mái đá thuộc các tỉnh Bắc

Bộ và Bắc Trung Bộ

• Người Hòa Bình sống chủ yếu bằng săn bắt và hái lượm

• Kỹ thuật chế tác chủ yếu là ghè đẽo trực tiếp và gia công tu

chỉnh rìa cẩn thận

• Kỹ thuật mài đá khá phổ biến

• Loại hình công cụ: công cụ chặt thô, công cụ chặt hình núm cuội, công cụ chặt hình hạnh nhân, hình đĩa, rìu ngắn, rìu dài…

• Cư dân Hòa Bình đã biết làm đồ gốm

Trang 12

• Họ chôn người chết trong nơi cư trú: trong các hang, cạnh các hốc đá hoặc bên bếp lửa

• Người chết thường được chôn theo tư thế bó gối cùng các công cụ lao động

• Có những dấu vết nghệ thuật qua những hiện vật bằng

Trang 13

• Mô hình minh họa Cư dân văn hóa Hòa Bình (ảnh: internet)

Trang 14

Video 1: Khám phá Việt Nam – Kho

đá cổ vật thời Tiền sử

Trang 15

1.2 Văn hóa Việt Nam thời sơ sử

Thời Sơ sử ở VN tồn tại ba trung tâm văn hóa lớn thuộc thời đại kim khí

a Đông Sơn b Sa Huỳnh c Đồng Nai (miền Bắc) (miền Trung) (miền Nam)

Giai đoạn cốt lõi Tiền nhân tố của Cội nguồn hình thành

văn hóa Óc eo và của người Việt cổ người Chăm và

vương quốc Phù Nam vương quốc Chămpa

Trang 16

Trang 17

a Văn hóa Đông Sơn

• Văn hóa Đông Sơn được hình thành trực tiếp từ 3 nền văn

hóa ở lưu vực sông Hồng, sông Mã, sông Cả.

• Con người vẫn sử dụng đá, gỗ, tre, nứa, xương, sừng để chế tạo công cụ và vũ khí

• Đồ gốm đạt độ nung cao hơn, dầy và cứng hơn, đa số có màu xanh mốc

• Sự xuất hiện của đồng có tác động lớn đối với kinh tế, xã hội

và văn hóa của các cộng đồng người

• Cư dân Đông Sơn là cư dân trồng lúa nước, biết thuần dưỡng một số loại gia súc như trâu, bò Voi được dùng để chuyên chở

• Làng mạc giai đoạn này có diện tích rộng và tầng văn hóa dày

Trang 18

• Người chết được chôn bên cạnh nơi cư trú hay trong khu

Trang 19

Nông nghiệp

của cư dân

Đông Sơn

Nghề chính: nông nghiệp trồng lúa

nước, canh tác ở nhiều loại

ruộng khác nhau

Có kỹ thuật trị thủy: làm đê

Công cụ lao động khá đa dang (có sựxuất hiện của cày làm bằng kim loại)

Một năm có thể trồng được hai vụ lúa

Ngoài trồng trọt còn có chăn nuôi

Trang 20

(đặc biệt là

trâu, bò)

Trang 21

• Kỹ thuật đúc đồng đạt tới trình độ cao: trống đồng, thạp

Trang 22

• Cơ cấu bữa ăn: Cơm – Rau – Cá

s

• Nhà ở: nhà mái tròn, nhà mái cong và nhà sàn

• Phương tiện đi lại chủ yếu là thuyền, bè

• Đường vận chuyển chủ yếu là đường sông và ven biển

Cư dân Đông Sơn.

Ảnh: Internet

Trang 23

Nhạc cụ trong văn hóa Đông Sơn (Nguồn: Internet) TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com

Trang 24

• Là thời kỳ hình thành những huyền thoại và thần thoại

• Nghi lễ và tín ngưỡng gắn chặt với nghề nông trồng lúa nước

• Tư duy: có tư duy lưỡng phân, lưỡng hợp về thế giới

• Lễ hội thường tổ chức vào mùa xuân

• Âm nhạc là ngành nghệ thuật khá quan trọng và phát triển trong đời sống tinh thần của cư dân

=> Văn hóa Đông Sơn là nền tảng cho sự ra đời của nhà

nước Văn Lang

Trang 25

Video 2: Đông Sơn trong

văn hóa cổ vật

Trang 26

b Văn hóa Sa Huỳnh

• Nền văn hóa này có quan hệ gốc gác với các nền văn hóa hậu

kỳ đá mới và sơ kỳ thời đại đồng thau ven biển

• Văn hóa Sa Huỳnh tồn tại từ sơ kỳ thời đại đồng thau cho đến

sơ kỳ thời đại sắt sớm

• Chủ nhân của văn hóa Sa Huỳnh là cư dân làm nông nghiệp lúa nước, biết khai thác các nguồn lợi từ biển

• Nghề thủ công rất phát triển: se sợi, dệt vải, chế tạo gốm, làm

Trang 27

• Ở giai đoạn sớm và giữa, đồng thau được người Sa Huỳnh

chế tác công cụ và vũ khí.

• Kỹ thuật chế tác đồ sắt (phương pháp rèn) đạt tới trình độ cao

• Người Sa Huỳnh rất thích dùng đồ trang sức, chất liệu ưa thích

là mã não

• Người Sa Huỳnh biết nấu cát làm thủy tinh và dùng thủy tinh đểchế tác đồ trang sức (hạt cườm, hạt chuỗi, vòng tay, khuyên tai…)

• Nền kinh tế của cư dân Sa Huỳnh là nền kinh tế đa thành phần

Trang 28

Đồ gốm, đồ trang sức, vũ khí trong văn hóa

Sa Huỳnh (Nguồn: Internet)

Trang 29

• Người Sa Huỳnh sống thành các khu vực có mật độ dân cư đông đúc.

• Mở rộng quan hệ, giao lưu, trao đổi với các cư dân khác trongkhu vực (nhất là buôn bán bằng đường biển) -> cơ sở hình thànhcác thị cảng sơ khai

• Sự phát triển của nghề luyện sắt, sự quần cư đông đúc của dân cư… đã chứng tỏ sự hình thành của một nhà nước sơ khai

=> Nhà nước Chămpa được hình thành và phát triển trên nền tảng của văn hóa Sa Huỳnh cùng với sự ảnh hưởng của nhiều

yếu tố ngoại sinh

Trang 30

Mộ chum và một số đồ trang sức trong văn hóa Sa Huỳnh (Nguồn: internet)

Trang 31

Video 3: Cổ vật văn hóa Sa Huỳnh

Trang 32

c Văn hóa Đồng Nai

• Cư dân Đồng Nai đã có mặt ở vùng Đông Nam Bộ cách ngày nay 4000-5000 năm.

• Văn hóa Đồng Nai thuộc thời đại kim khí (đồng thau và sắt sớm)

• Cư dân sinh sống ở nhiều tiểu vùng sinh thái khác nhau: Chủ yếu

là vùng cửa sông, giáp biển (tập trung tại các khu vực cao nguyên,vùng đồi, đồng bằng sông Đồng Nai, sông Bé, sông Vàm

Cỏ)

• Nhiều di vật được khai quật với nhiều chất liệu như gốm, đá, gỗ,đồng sắt, xương Đồ đá là di vật phổ biến và có số lượng lớn nhất.Tiêu biểu nhất là đàn đá

• Giai đoạn muộn xuất hiện hình thức mai táng bằng mộ chum

Trang 33

Di vật trong văn hóa Đồng Nai - Ảnh: internet

Trang 34

• Đồ gốm và nghề gốm đã xuất hiện trong lòng của văn hóa Đồng

Nai với kỹ thuật dùng bàn xoay và có độ nung cao.

• Cư dân Đồng Nai còn nổi tiếng bởi sưu tập công cụ gỗ phong phú

về loại hình và nhiều về số lượng

• Cư dân Đồng Nai cũng có những bộ sưu tâp công cụ - đồ dùng chế tác từ xương sừng rất độc đáo

• Kinh tế: trồng lúa cạn không dùng sức kéo

• Có sự chuyên môn hóa – phân công lao động – phân cùng kinh tếtrong trình độ phát triển kinh tế - kỹ thuật của cư dân Đồng Nai

• Tín ngưỡng: sưu tập thẻ đeo bằng đá cuội

• Ở giai đoạn cuối, kim loại chiếm vị trí quan trọng trong sản xuất

và đời sống của cư dân Đồng Nai

Trang 35

2 Văn hóa Việt Nam thiên

niên kỷ đầu công nguyên

2.1.

2.2 2.3.

Văn hóa Châu

Văn hóa Văn hóa thổ Bắc Bộ

Chămpa Óc eo thời Bắc thuộc

Trang 36

2.1 Văn hóa

Châu thổ

Bắc Bộ thời

Bắc thuộc

a Bối cảnh văn hóa lịch sử

b Tiếp xúc cưỡng bức và giao

thoa văn hóa Việt - Hán

c Giao lưu văn hóa tự nhiên

Việt - Ấn

d Giữ gìn, bảo tồn và phát triển bản sắc văn hóa dân tộc

Trang 37

32

Trang 38

a Bối cảnh lịch sử văn hóa

Quốc tiến hành

đồng hóa nhân dân ta cả về dân tộc và văn hóa

Người Việt luôn không ngừng đấu

tranh để bảo vệ bản sắc văn hóa, chống chính sách đồng hóa và

chống xâm lược

Trang 39

b Tiếp xúc cưỡng bức và giao thoa

văn hóa Việt - Hán

Về chính trị - Áp đặt mô hình tổ chức chính trị và sinh hoạt xã

xã hội hội của Trung Hoa.

Về tư tưởng Truyền bá các học thuyết, tôn giáo (Nho giáo, Đạo

giáo …) vào nước ta

Các lĩnh vực Áp đặt cách ăn, mặc, ở, đi lại, phương thức sản

khác xuất, quan hệ xã hội, tiếng nói…

=>Người Việt luôn tìm mọi cách chống Hán hóa, giữ gìn bản sắc dântộc khiến nền văn văn hóa bản địa từ thời Đông Sơn tiếp tục đượclưu giữ trong văn hóa dân gian các làng Việt cổ, các tộc người khác

ở Đông Dương và Đông Nam Á

Cùng với các yếu tố ngoại sinh từ Trung Hoa, Ấn Độ truyền vào đãtạo nên sắc thái văn hóa văn minh mới cho nước ta

Trang 40

c Giao lưu văn hóa tự nhiên Việt - Ấn

• Phật giáo từ Ấn Độ được du nhập vào nước ta vừa trực tiếp vừa gián tiếp.

• Phật giáo được chia thành nhiều tông phái khác nhau với hai dòng chính: Tiểu thừa (Nam Tông) và Đại thừa (Bắc Tông)

• Phật giáo khi vào Việt Nam đã được bản địa hóa để phù hợp với phong tục tập quán của cư dân

• Luy Lâu trở thành trung tâm Phật giáo ở miền Bắc và là căn cứ, bàn đạp để Phật giáo đi vào Trung Quốc

• Giao Châu cũng có giao lưu với Ấn Độ bằng con đường buôn bán

Trang 41

d Giữ gìn, bảo tồn và phát triển

bản sắc văn hóa dân tộc

Người Việt đã tiếp thu, tiêu hóa và làm chủ những ảnh hưởng từ bên ngoài

Văn hóa • Tiếp thu kỹ thuật làm giấy của Trung Hoa và tạo ra

vật chất được nhiều loại giấy chất lượng tốt

• Tiếp thu kỹ thuật gốm sứ và tạo ra được nhiều sảnphẩm mới: sanh hai quai, ống nhổ, bình gốm…

Tiếng nói • Tiếng Việt được bảo tồn

- Chữ viết • Hấp thụ thêm yếu tố từ ngôn ngữ Hán -> từ Hán – Việt

• Giữ lại các ảnh hưởng của ngôn ngữ Mã Lai – Tạng Miến, nhất là Ấn Độ

Vai trò của • Trong gia đình người Việt, phụ nữ được đề cao

người phụ • Bảo tồn tín ngưỡng thờ Mẫu

nữ TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 36

Trang 42

Video 4: Nét tiêu biểu trong văn hóa

truyền thống Việt Nam

Trang 43

2.2 Văn hóa Chămpa

• Người Chăm là tộc người thuộc chủng Nam Á.

• Vương Quốc Chăm pa là vương quốc (madala) của các tiểuquốc tồn tại gần 15 thế kỷ (từu thế kỷ II đến thế kỷ XV)

• Phạm vi của văn hóa Chăm pa kéo dài từ Quảng Bình tới PhanThiết, trùng với không gian của văn hóa Sa Huỳnh

=> Văn hóa Chăm nảy sinh từ văn hóa Sa

Huỳnh

Vương quốc Chămpa 38

TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 192- 1832

Trang 44

Đặc trưng của văn hóa Chămpa

• Vương quốc Chămpa, văn hóa Chămpa chịu ảnh hưởng

mạnh mẽ của văn hóa Ấn Độ.

• Người Chăm vẫn bảo vệ các tín ngưỡng truyền thống của

• Họ đã sáng tạo ra chữ viết (thế kỷ IV-V)

Trang 45

• Âm nhạc và múa có vai trò rất quan trọng trong đời sống

tinh thần.

• Người Chăm cũng đã biết dùng lịch

• Người Chăm đã xây dựng hệ thống đền tháp rất phong phú

• Nền điêu khắc của người Chăm vô cùng rực rỡ

• Nền kinh tế của người Chăm là nền kinh tế đa thành phần

• Nghề làm gốm, nghề kim hoàn rất phát triển

Trang 46

Điêu khắc trên tháp Chăm

Tượng thần Siva cầm linga

Nguồn: Internet

Trang 47

Vũ nữ

Trang 48

Video 5: Cổ vật Chămpa trong

văn hóa Đại Việt

Trang 49

2.3 Văn hóa Óc eo

Vương quốc Phù Nam Ảnh internet

Trang 50

Trang 51

• Văn hóa Óc eo gắn với sự ra đời của vương quốc Phù

Trang 52

• Nông nghiệp và thương nghiệp khá phát triển.

• Sản phẩm thủ công khá đa dạng, có sự chuyển hóa,có cả

những sản phẩm ngoại nhập

• Kỹ thuật xây dựng đạt trình độ cao

• Nghệ thuật tạc tượng điêu luyện

• Văn hóa Óc eo mang đậm yếu tố “ngoại sinh”

• Nền văn hóa này tàn lụi vào thế kỷ VII cùng với sự biến mất củavương quốc Phù Nam

Trang 53

Tượng Phật bằng

gỗ mù

u cổ nhất ở Đông Nam Á

Những tấm bia ký bằng đá được

khắc chữ Phạn

Tượng

phật bằng đồng TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 46

Trang 54

Các hiện vật trong văn hóa Óc eo.

TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com47 Ảnh:internet

Trang 55

Video 6: Di sản văn hóa Óc eo

Trang 56

KẾT LUẬN

• Thời Tiền sử và Sơ sử là giai đoạn dài, có tính chất quyết định , là giai đoạn hình thành, phát triển và định vị của văn hóa Việt Nam.

• Thiên niên kỷ đầu công nguyên văn hóa Việt Nam có sự tiếp xúc cưỡng bức và giao thoa văn hóa Việt – Hán ở Bắc Bộ; giao lưu

tự nhiên Việt – Ấn trong văn hóa Chăm và văn hóa Óc eo, khiến cho mỗi vùng có những gương mặt riêng và đặc điểm riêng

• Diễn trình lịch sử của các nền văn hóa này vẫn mang những nét chung của cơ tầng văn hóa Đông Nam Á và sẽ phát triển ở giai đoạn sau

Tiêu đề	Diễn Trình Lịch Sử Văn Hóa Việt Nam
Người hướng dẫn	GS. Trần Quốc Vượng
Trường học	Trường Đại Học Ngoại Ngữ - Đhqghn
Chuyên ngành	Ngôn Ngữ Và Văn Hóa Việt Nam
Thể loại	tiểu luận

Định dạng
Số trang	56
Dung lượng	11,43 MB