Tiểu luận Kinh tế chính trị: Đặc trưng của Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Ý nghĩa và liên hệ bản thân

Tiểu luận kinh tế chính trị vê: Anh chị hãy làm rõ những đặc trưng cơ bản của Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam. Từ đó, hãy chỉ ra ý nghĩa phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay?Liên hệ trách nhiệm bản thân anhchị trong việc phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam?Tiểu luận phân tích những đặc trưng cơ bản và những ví dụ thưc tế ở Việt Nam về KTTT đh xã hội chủ nghĩa. Tiểu luận có sự liên hệ vận dụng cho sinh viên đại học.

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG

KHOA …

TIỂU LUẬN KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC - LÊNIN

Anh/ chị hãy làm rõ những đặc trưng cơ bản của Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam Từ đó, hãy chỉ

ra ý nghĩa phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay?

Liên hệ trách nhiệm bản thân anh/chị trong việc phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam?

HỌ VÀ TÊN SINH VIÊN

Lớp: ……….; Mã sv: ……… Khoa: ……… Khóa năm: 20… - 20…

GIẢNG VIÊN HƯỚNG DẪN:

Hà Nội – 2022

MỤC LỤC

MỤC LỤC ………. 2

PHẦN MỞ ĐẦU ……… 3

PHẦN NỘI DUNG ……… 4

I Khái niệm và đặc trưng cơ bản của Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam ………… ……… …

4 1.1 Khái niệm Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam ………… ……… ………… ……

4 1.2 Đặc trưng cơ bản của Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam … ……… …………

5 1.2.1 Về mục tiêu phát triển ……… 5

1.2.2 Về quan hệ sở hữu và thành phần kinh tế ……… 6

1.2.3 Về quan hệ quản lý nền kinh tế ………. 8

1.2.4 Về quan hệ phân phối ……… 8

1.2.5 Về quan hệ giữa gắn tăng trưởng kinh tế với công bằng xã hội ………

9 II Ý nghĩa phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay ………

12 2.1 Ý nghĩa về mặt kinh tế của việc phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ……….

2.2 Ý nghĩa về mặt xã hội của việc phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ……….

III Trách nhiệm của bản thân trong việc xây dựng và phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ………

13 PHẦN KẾT LUẬN ………

TÀI LIỆU THAM KHẢO ………

PHẦN MỞ ĐẦU

Lịch sử xã hội loài người qua nhiều giai đoạn phát triển và chế độ xã hội với nhiều mô hình kinh tế và trình độ phát triển khác nhau như: Nền kinh tế tự nhiên; kinh tế tự cung, tự cấp; kinh tế hàng hóa giản đơn; kinh tế kế hoạch hóa tập trung, quan liêu, bao cấp; kinh tế thị trường (KTTT) Mỗi một mô hình kinh

tế có những nét đặc trưng riêng, có vai trò nhất định đối với sự phát triển của xã hội loài người Trong tiến trình phát triển đó, các mô hình kinh tế luôn có sự vận động và hoàn thiện hơn để đáp ứng cho yêu cầu phát triển KT - XH và cho đến nay mô hình KTTT được coi là mô hình kinh tế có nhiều tính vượt trội so với các mô hình khác; chẳng hạn, tạo động lực để thúc đẩy nền kinh tế phát triển nhanh hơn, có hiệu quả hơn, cung cấp cho thị trường hàng hóa và dịch vụ ngày càng nhiều hơn, phong phú, đa dạng về chủng loại, mẫu mã hàng hóa Như vậy, có thể thấy nền KTTT là một tất yếu và tồn tại ở nhiều chế độ xã hội khác nhau, mang những đặc trưng khác nhau Bên cạnh đó, qua quá trình hình thành và phát triển, chủ nghĩa xã hội (CNXH) đã được hiểu theo các trường phái khác nhau và được vận hành một cách khác nhau ở các quốc gia khác nhau Như vậy, việc tìm hiểu những đặc trưng cơ bản của KTTT ở Việt Nam là một việc làm cần thiết Chính vì vậy, em lựa chọn chủ đề tiểu luận:

“Đặc trưng cơ bản của Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam” với mục tiêu làm rõ những đặc trưng đó và những liên hệ trách nhiệm bản thân trong việc xây dựng nền kinh tế thị trường ở nước ta

PHẦN NỘI DUNG

I Khái niệm và đặc trưng cơ bản của Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

1.1.Khái niệm Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

Có nhiều khái niệm về kinh tế thị trường , tùy theo góc độ lĩnh vực nghiên cứu khác nhau như: kinh tế học, kinh phát triển, hay kinh tế chính trị…

mà có những khái niệm khác nhau

Xã hội loài người luôn phát triển từ thấp tới cao, hình thái kinh tế ban đầu là kinh tế tự nhiên với đặc trưng là sản phẩm được sản xuất ra là để đáp ứng nhu cầu cá nhân, gia đình, bộ tộc (hay còn gọi là nền kinh tế tự cấp tự túc) Trải qua thời gian lâu dài, khi lực lượng sản xuất phát triển, khi có sản phẩm thặng dư, quan hệ trao đổi mua bán sản phẩm xuất hiện và phổ biến cũng chính

là lúc Kinh tế hàng hóa ra đời Tuy nhiên, ở giai đoạn này, dù xuất hiện kinh tế hàng hóa và có các hoạt động trao đổi mua bán, nhưng các hoạt động này vẫn mang tính tự phát, trao đổi chưa theo nguyên tắc thị trường Nên, ở giai đoạn đầu, người ta gọi đó là Kinh tế hàng hóa giản đơn Khi lực lượng sản xuất phát triển cao hơn, các quan hệ kinh tế đều được thực hiện thông qua thị trường và quan hệ hàng hóa - tiền tệ phát triển đến một trình độ nhất định sẽ đạt đến Kinh

tế thị trường

Kinh tế thị trường là hình thức phát triển cao của kinh tế hàng hóa, trong đó, các yếu tố, đầu vào đầu ra của sản xuất đều được thực hiện thông qua thị trường, và vận động theo nguyên tắc (quy luật) của thị trường.

Kinh tế thị trường khi xuất hiện cho đến nay đã trải qua các giai đoạn: kinh tế thị trường tự do và kinh tế thị trường hiện đại Do tính ưu việt của kinh

tế thị trường là động lực để phát triển kinh tế, nên phần lớn các quốc gia trên thế giới đều hướng đến việc xây dựng kinh tế thị trường Nhưng, do khác nhau

về điều kiện kinh tế - chính trị - xã hội, nên mỗi quốc gia có những mô hình kinh tế thị trường khác nhau như: Mô hình kinh tế thị trường tự do mới ở Hoa

Kỳ, Kinh tế thị trường xã hội ở Cộng hòa Liên bang Đức, Kinh tế thị trường ở Nhật Bản, hay như Kinh tế thị trường chủ nghĩa xã hội ở Trung Quốc…

Ở Việt Nam, sau khi xóa bỏ Kinh tế kế hoạch hóa tập trung bao cấp, vẫn trung thành với mục tiêu tiến lên chủ nghĩa xã hội, lấy “chủ nghĩa xã hội” là cái đích cần hướng tới, bởi vậy, chúng ta quyết định chuyển sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Kinh tế thị trường là phương tiện để đưa nước ta tiến lên Chủ nghĩa xã hội, do vậy nó phải mang tính định hướng xã hội chủ nghĩa

Vậy, khái niệm “kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa” như sau:

Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là nền kinh tế vận hành theo các quy luật của thị trường đồng thời góp phần hướng tới từng bước xác lập một xã hội mà ở đó dân giầu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh ;

có sự điều tiết của Nhà nước do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo

1.2 Đặc trưng cơ bản của Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta là nền kinh

tế hàng hoá nhiều thành phần, vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản; vừa vận động theo những quy luật của kinh tế thị trường, vừa được dẫn dắt, chi phối bởi các nguyên tắc

và bản chất của chủ nghĩa xã hội Bởi vậy, sự phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam về cơ bản vẫn bao hàm những đặc điểm chung của nền kinh tế thị trường thế giới

Nền kinh tế thị trường định hướng XHCN của Việt Nam có một số đặc trưng cơ bản sau:

1.2.1 Về mục tiêu phát triển

Tính định hướng XHCN trong phát triển kinh tế - xã hội

triển kinh tế thị trường ở nước ta nhằm “xây dựng một xã hội:

mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh; do nhân dân làm chủ; có

triển cao dựa trên lực lượng sản xuất hiện đại và chế độ công

sản xuất chủ yếu”.

Không thể làm cho “dân giàu, nước mạnh” nếu không có

kinh tế trên cơ sở đẩy mạnh CNH, HĐH Không thể có tăng

không phát triển và quản lý có hiệu quả nền kinh tế thị trường

của nền kinh tế thị trường hỗn hợp nhiều hình thức sở hữu,

mới là cơ sở kinh tế của sự phát triển theo định hướng XHCN

chỉ duy nhất kinh tế quốc doanh như có thời lầm tưởng

Nói theo cách khác, kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là công cụ, phương thức để phát triển lực lượng sản xuất, xây dựng cơ sở vật chất

- kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội ; từng bước xây dựng quan hệ sản xuất tiến bộ, phù hợp với trình độ xã hội hóa đạt được của lực lượng sản xuất ; nâng cao đời

sống nhân dân, thực hiện mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng,

văn minh”

Đây là điều khác biệt căn bản của kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa với kinh tế thị trường tư bản chủ nghĩa

1.2.2 Về quan hệ sở hữu và thành phần kinh tế

Do lực lượng sản xuất ở nước ta trong thời kỳ quá độ còn nhiều tính chất

và trình độ vì thế sở hữu ở nước ta còn tồn tại nhiều loại hình sở hữu và nhiều hình thức sở hữu khác nhau về tư liệu sản xuất và sản phẩm, các loại và hình

thức sở hữu tồn tại thống nhất trong chế độ sở hữu xã hội chủ nghĩa, chúng vừa hợp tác vừa cạnh tranh với nhau

Ở nước ta hiện nay có hai loại hình sở hữu tư liệu sản xuất và sản phẩm

cơ bản là sở hữu tư nhân và sở hữu công hữu Sở hữu tư nhân có các hình thức:

sở hữu tư nhân hộ gia đình, sở hữu tư nhân cá thể tiểu chủ, sở hữu tư bản tư nhân Sở hữu công hữu tồn tại dưới hai hình thức cơ bản là sở hữu nhà nước và

sở hữu tập thể của người lao động

Các loại hình sở hữu trên tồn tại với quy mô và trình độ khác nhau, đa dạng và phong phú, đặc biệt chúng đan xen vào nhau tạo thành những hình thức

sở hữu hỗn hợp, trong đó hình thức sở hữu tư bản nhà nước là hình thức có vai trò quan trọng trong quá độ lên chủ nghĩa xã hội Trong thời kỳ quá độ, sở hữu nhà nước giữ vai trò chủ đạo cùng với sở hữu tập thể trở thành nền tảng của nền kinh tế quốc dân, sở hữu tư nhân là một động lực quan trọng cho tăng trưởng và phát triển kinh tế

Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam là nền kinh

tế có nhiều thành phần kinh tế, trong đó kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo, kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng cho sự phát triển kinh tế Kinh tế nhà nước, kinh tế tập thể, kinh tế tư nhân là nòng cốt để phát triển một nền kinh

tế độc lập tự chủ, đồng thời thực hiện sự liên kết giữa các loại hình sở hữu sâu rộng ở cả trong và ngoài nước Mỗi thành phần kinh tế đều là một bộ phận cấu thành của nền kinh tế quốc dân thống nhất, đều bình đẳng trước pháp luật, cùng tồn tại và phát triển, cùng hợp tác và cạnh tranh lành mạnh

Chế độ sở hữu trong nền kinh tế thị trường định hướng

hai hình thức cơ bản là sở hữu công cộng (công hữu) và sở hữu

hữu) Còn sở hữu hỗn hợp được hình thành trên cơ sở đan xen,

các hình thức sở hữu và là kết quả của sự hợp tác, liên doanh

giữa các chủ sở hữu khác nhau là nhà nước, tập thể (nhóm) và tư nhân Công

thành nền tảng vững chắc, các hình thức sở hữu khác cùng

không hạn chế và đan xen, hỗn hợp với nhau theo luật định cần

độ kinh tế cơ bản của giai đoạn phát triển theo định hướng

Trước đây, theo quan niệm truyền thống, các hình thức sở hữu

nhất: nhà nước, tập thể hoặc tư nhân Sau gần 30 năm đổi mới,

đang được hình thành và từng bước phát triển mạnh; chế độ cổ

trở thành hình thức tổ chức chủ yếu của kinh tế công hữu Vì

không chỉ bao gồm sở hữu nhà nước và sở hữu tập thể đơn

gồm cả phần sở hữu của nhà nước và tập thể trong kinh tế hỗn

vậy, tư hữu không chỉ bao gồm sở hữu tư nhân đơn nhất mà

phần sở hữu của tư nhân trong kinh tế hỗn hợp Trong quá trình

tế thị trường định hướng XHCN ở nước ta, hình thức đơn nhất

xu hướng giảm nhưng ý nghĩa nền tảng của công hữu ngày

vững chắc và được tăng cường ở những lĩnh vực then chốt, thể hiện ở:

- Vốn của kinh tế công hữu (bao gồm kinh tế nhà nước,

phần công hữu trong kinh tế hỗn hợp) vẫn đóng vai trò quan

vốn đầu tư XH

- Kinh tế nhà nước nắm giữ các vị trí then chốt trong nền

Một yêu cầu khách quan của thị trường và kinh tế thị trường là

nhận và xác định quyền sở hữu dưới dạng tiền tệ những đóng

vốn, trí tuệ, v.v vào kinh doanh nhằm lượng hoá quyền sở hữu

hữu Không có quyền sở hữu chung chung, vô chủ, cũng không

như nhau cho tất cả mọi người trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN

1.2.3 Về quan hệ quản lý nền kinh tế

Trong nền kinh tế thị trường hiện đại, sự can thiệp của nhà nước vào quá trình kinh tế nhằm khắc phục những hạn chế khuyết tật của thị trường và định hướng thị trường theo mục tiêu đã định là một tất yếu khách quan Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam không nằm ngoài tính khách quan đó Sự khác biệt ở Việt Nam là nhà nước Việt Nam là nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản, sự làm chủ và giám sát của nhân dân với mục tiêu dùng kinh tế thị trường để xây dựng cơ sở vật chất cho chủ nghĩa xã hội, vì một xã hội «dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh »

1.2.4 Về quan hệ phân phối

Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam thực hiện nhiều hình thức phân khác nhau đối với các yếu tố đầu vào và đầu ra của sản xuất trên cơ sở công bằng, bình đẳng và hiệu quả kinh tế Việc sử dụng nhiều hình thức phân phối là động lực cơ bản thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và tiến bộ

xã hội, góp phần cải thiện và nâng cao đời sống cho mọi tầng lớp nhân dân, bảo đảm công bằng xã hội trong sử dụng các nguồn lực kinh tế và sự đóng góp của từng chủ thể kinh tế

Ở nước ta hiện nay, phân phối để hình thành thu nhập cá nhân có các hình thức: phân phối theo kết quả lao động, theo hiệu quả kinh tế, theo mức đóng góp vốn và các nguồn lực khác và thông qua hệ thống phúc lợi tập thể và

xã hội Trong đó phân phối theo kết quả lao động và hiệu quả kinh tế, phân phối theo phúc lợi là những hình thức phân phối mang tính chất định hướng xã hội chủ nghĩa

1.2.5 Về quan hệ giữa gắn tăng trưởng kinh tế với công bằng xã hội

Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam phải thực hiện gắn tăng trưởng kinh tế với công bằng xã hội; phát triển kinh tế đi đôi với phát triển văn hóa - xã hội; thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội ngay trong từng chính sách, chiến lược, quy hoạch, kế hoạch và từng giai đoạn phát triển Tiến bộ và công bằng xã hội vừa là điều kiện (phương tiện) bảo đảm sự phát triển bền vững, vừa là mục tiêu của chế độ xã hội chủ nghĩa mà nhân dân

ta phải hiện thực hóa từng bước trong suốt thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội

Đối với các nước tư bản chủ nghĩa, ngày nay cũng đặt ra vấn đề giải quyết công bằng xã hội Song nó chỉ được đặt ra khi những tác động tiêu cực của cơ chế thị trường đã làm gay gắt các vấn đề xã hội đe dọa sự tồn vong của chủ nghĩa tư bản, hay nói cách khác giải quyết vấn đề công bằng xã hội đối với các nước tư bản chủ nghĩa chỉ là phương tiện để duy trì chế độ tư bản chủ nghĩa chứ không phải là mục tiêu của chế độ đó

II Ý nghĩa phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ

Từ 1986 đến nay, Đảng ta đã đề ra đường lối xây dựng nền Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Việc xây dựng kinh tế thị trường đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy lực lượng sản xuất phát triển, nâng cao chất lượng đời sống nhân dân, góp phần củng cố niềm tin của nhân dân vào chế độ

xã hội chủ nghĩa Ý nghĩa phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa thể hiện ở những giá trị tích cực mà kinh tế thị trường mang lại cho nước

ta trong giai đoạn hiện nay Ý nghĩa này có thể xem xét ở 2 mặt: Mặt kinh tế và mặt xã hội

2.1 Ý nghĩa về mặt kinh tế của việc phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

Một là, kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tạo động lực mạnh mẽ cho sự sáng tạo của các chủ thể kinh tế, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, thúc đẩy lực lượng sản xuất.

Bản chất kinh tế thị trường luôn vận hành bởi các quy luật thị trường: quy luật cung- cầu, quy luật cạnh tranh … Với sự cạnh tranh khốc liệt, các chủ thể kinh tế không ngừng đổi mới sáng tạo, ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất để nâng cao năng suất lao động, hạ giá thành sản phẩm

Ví dụ như trong ngành may mặc thời trang: Ở Việt Nam, nhằm đáp ứng nhu cầu thời trang ngày càng cao của giới trẻ, cùng với sự cạnh tranh ngày càng gay gắt, thì các hãng thời trang như NEM, JUNO, K&K, BLUE … liên tục phải sáng tạo kiểu dáng, mẫu mã cũng như thay đổi chất liệu sản phẩm đáp ứng nhu cầu thị trường Sự cạnh tranh giữa các hãng thời trang Việt Nam đã cải thiện chất lượng sản phẩm một cách rõ rệt so so với những năm Trước Đổi mới – Thời bao cấp

Hay một ví dụ khác ở thị trường Việt Nam, đó là sự cạnh tranh giữa các hãng điện thoại thông minh Việt Nam: Samsung, Iphone, oppo… Các hãng liên tục phải sáng tạo, đổi mới công nghệ, tính năng hiện đại để có thể chiếm lĩnh thị trường Hãng điện thoại thoại nào bị tụt hậu về công nghệ sẽ bị thị trường đào thải Thực tế thì hãng Nokia, Motorola, HTC, Sony… đã thất bại