Đường lối xây dựng Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

Slide trình bày Đường lối xây dựng Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam, được dùng để thuyết trình cho các chuyên đề về xây dựng kinh tế thị trường ở Việt Nam, các vấn đề về quan điểm, đường lối của Đảng trong phát triển kinh tế. Slide có kết cấu khoa học, nội dung rõ ràng, hình ảnh sinh động.

CHƯƠNG V

ĐƯỜNG LỐI XÂY DỰNG NỀN KINH

TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG

XÃ HỘI CHỦ NGHĨA

5.1 Quá trình đổi mới nhận thức về kinh tế thị trường

5.1.1 Cơ chế quản lý kinh tế Việt Nam thời kỳ trước đổi mới

a Cơ chế kế hoạch hóa tập trung quan liêu, bao cấp

Cơ chế kế hoạch hóa tập trung quan liêu, bao cấp

Thời bao cấp

Đặc điểm 1

Thứ nhất, nhà nước quản lý nền kinh tế chủ yếu bằng

mệnh lệnh hành chính dựa trên hệ thống chỉ tiêu pháp lệnh chi tiết từ trên xuống dưới Lỗ thì Nhà nước bù, lãi thì Nhà nước thu

Cảnh một cửa hàng mậu dịch thời bao cấp

Đặc điểm 2

Thứ hai, các cơ quan hành chính can thiệp quá sâu

vào hoạt động sản xuất, kinh doanh của các doanh nghiệp nhưng lại không chịu trách nhiệm gì về vật chất đối với các quyết định của mình

Đặc điểm 4

Thứ tư, bộ máy quản lý

cồng kềnh, nhiều cấp

trung gian vừa kém năng

động vừa sinh ra đội ngũ

Chế độ bao cấp được thực hiện dưới các hình thức chủ yếu sau

“ Mua như cướp, bán như cho”

Bao cấp qua chế độ tem phiếu

(tiền lương hiện vật)

Bao cấp qua chế độ cấp phát vốn của ngân sách

Ưu điểm

 Cho phép tập trung tối đa các nguồn lực kinh tế vào mục đích chủ yếu trong từng giai đoạn và điều kiện cụ thể, đặc biệt trong quá trình công nghiệp hóa theo xu hướng ưu tiên phát triển công nghiệp nặng

Khuyết điểm

 Thủ tiêu cạnh tranh, kìm hãm tiến bộ khoa học – công nghệ, triệt tiêu động lực kinh tế đối với người lao động, không kích thích tính năng động, sáng tạo của các đơn vị sản xuất, kinh doanh

b Nhu cầu đổi mới cơ chế quản lý kinh tế

 -Khoán sản phẩm trong nông

nghiệp theo chỉ thị 100 – CT/TW

của Ban Bí thư Trung ương khóa IV

(năm 1981)

Bí thư tỉnh ủy Vĩnh Phú - Kim Ngọc

Người đi đầu trong mô hình

Đại hội VI khẳng định

 “Việc bố trí lại cơ cấu kinh tế phải

đi đôi với đổi mới cơ chế quản lý

kinh tế Cơ chế quản lý tập trung

quan liêu, bao cấp từ nhiều năm

nay không tạo được động lực phát

triển, làm suy yếu kinh tế xã hội

chủ nghĩa, hạn chế việc sử dụng và

cải tạo các thành phần kinh tế khác,

kìm hãm sản xuất, làm giảm năng

suất, chất lượng, hiệu quả, gây rối

loạn trong phân phối lưu thông và

đẻ ra nhiều hiện tượng tiêu cực

5.1.2 Sự hình thành tư duy của Đảng về kinh tế thị trường thời kỳ đổi

mới

VI VII VIII IX X

XI, XII

Đại

Hội

Giai đoạn 1

Giai đoạn 2

ĐH VI (1986)

ĐH VIII (1996) ĐH VII (1991)

a Tư duy của Đảng về kinh tế thị trường từ

Đại hội VI đến Đại hội VIII

Một là, KTTT không phải là cái riêng có của CNTB

mà là thành tựu phát triển chung của nhân loại

Kinh tế thị trường là kinh tế hàng hóa phát triển ở trình độ cao Nguồn lực kinh tế, được phân bổ bằng nguyên tắc thị trường

Kinh tế thị trường là kinh tế hàng hóa phát triển

ở trình độ cao, đạt đến trình độ thị trường

Kinh tế tự nhiên

Kinh tế hàng hóa

Kinh tế thị trường

Sự phát triển của LLSX

KTTT có lịch sử phát triển lâu dài

Hai là, KTTT còn tồn tại khách quan

trong thời kỳ quá độ lên CNXH

KTTT là phương tiện điều tiết kinh tế, lấy cơ chế thị trường làm cơ

sở để phân bổ các nguồn lực kinh tế và điều tiết mối quan hệ giữa

người và người

Đại hội VII

NỀN KINH TẾ HÀNG HÓA NHIỀU THÀNH PHẦN VẬN ĐỘNG THEO

CƠ CHẾ THỊ TRƯỜNG CÓ

SỰ QUÁ LÝ CỦA NHÀ NƯỚC THEO ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA

Thành phần kinh tế

Nhà nước 100% vốn nước ngoài

Đại hội VIII

 Nhiệm vụ đẩy mạnh công cuộc đổi mới toàn diện và đồng

bộ, tiếp tục phát triển kinh tế nhiều thành phần vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa

Ba là, có thể và cần thiết sử dụng KTTT để

xây dựng CNXH ở nước ta

Đặc điểm chủ yếu của Kinh tế thị trường

Nền kinh tế mở, vận hành theo quy luật thị trường

Có hệ thống pháp quy kiện toàn và quản lý vĩ mô của Nhà nước

Có hệ thống pháp quy kiện toàn và quản lý vĩ mô của Nhà nước

 Thực tiễn đổi mới ở nước ta cũng đã chứng minh sự cần thiết và hiệu quả của việc sử dụng KTTT làm phương tiện

xây dựng CNXH

Đại hội XI,XII

Đại hội X Đại hội

IX

b Tư duy của Đảng về kinh tế thị trường từ Đại hội IX đến Đại hội XII

ĐH IX: Nền KTTT đ/h XHCN là mô hình kinh tế tổng quát của nước ta

trong thời kỳ quá độ đi lên CNXH

Đại hội XII “Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

Việt Nam là nền kinh tế vận hành đầy đủ, đồng bộ theo các quy luật của kinh tế thị trường, đồng thời đảm bảo định hướng xã hội chủ nghĩa phù hợp với từng giai đoạn phát triển của đất nước Đó là nền kinh tế thị trường hiện đại và hội nhập quốc tế; có sự quản lý của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo, nhằm mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, dân chủ công bằng, văn minh”

Vậy thế nào là kinh tế thị trường định hướng XHCN?

Đại hội IX “Một kiểu tổ chức kinh tế vừa tuân theo quy

luật của kinh tế thị trường vừa dựa trên cơ sở và chịu sự chi phối bởi các nguyên tắc và bản chất của chủ nghĩa xã hội”

Đại hội X, XI, XII đã làm sáng tỏ nội dung cơ bản Định hướng xã hội chủ nghĩa thể hiện ở bốn tiêu

Phương hướng phát triển

Định hướng xã hội và phân phối

Định hướng xã hội và phân phối

Quản l ý

Quản l ý

Về mục đích phát triển

“Dân giàu nước mạnh, dân chủ công bằng văn

minh”

Về phương hướng phát triển

Về định hướng xã hội và phân phối

Phân phối Theo phúc lợi

Xã hội

Phân phối Theo phúc lợi

Xã hội

Phân phối Theo hiệu quả Kinh tế;

Đóng góp Vốn

Và các Nguồn lực

Phân phối Theo hiệu quả Kinh tế;

Đóng góp Vốn

Và các Nguồn lực

Phân phối Theo Lao động

Phân phối Theo Lao động

Các hình thức phân phối

Các hình thức phân phối

Thực hiện tiến bộ và công bằng xã

hội ngay trong từng bước và từng

chính sách phát triển; tăng trưởng

kinh tế gắn kết chặt chẽ và đồng

bộ với phát triển xã hội, văn hóa,

giáo dục và đào tạo, giải quyết tốt

các vấn đề xã hội vì mục tiêu phát

triển con người

Về quản lý

Sự quản lý, điều tiết nền kinh tế của nhà nước xã hội chủ nghĩa bằng pháp luật đảm bảo mục đích của nền kinh tế, sự vận động của chế độ sở hữu, phân phối theo định hướng xã hội chủ nghĩa, phát huy mặt tích cực, hạn chế mặt tiêu cực của kinh tế thị trường, đảm bảo quyền lợi chính đáng của mọi người.

5.2 Tiếp tục hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

Thể chế kinh tế

 Bao gồm các đạo luật, quy chế, quy tắc, chuẩn mực về kinh tế gắn với các chế tài về xử lý vi phạm, các tổ chức kinh tế, các cơ quan quản lý nhà nước về kinh tế, truyền thống văn hóa và văn minh kinh doanh, cơ chế vận hành nền kinh tế.

Thể chế kinh tế

Thể chế kinh tế

Kế hoạch hóa tập trung

Thể chế kinh tế Thị trường

Thể chế kinh tế v.v.

1 Mục tiêu và quan điểm cơ bản

a Thể chế kinh tế và thể chế kinh tế thị trường

Thể chế KTTT bao gồm

 Các quy tắc về hành vi kinh tế diễn ra trên thị trường

 Cách thức thực hiện các quy tắc

 Các Thị trường

 Được hiểu là thể chế kinh tế thị trường, trong đó các thiết chế, công cụ và nguyên tắc vận hành được tự giác tạo lập và sử dụng để phát triển lực lượng sản xuất, cải thiện đời sống nhân dân, vì mục tiêu dân giàu nước mạnh, dân chủ công bằng văn minh Nói cách khác, thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là công cụ hướng dẫn cho các chủ thể trong nền kinh tế vận động theo đuổi mục tiêu kinh tế

- xã hội tối đa, chứ không đơn thuần là mục tiêu lợi nhuận tối đa

Thể chế KTTT định hướng XHCN

5.2.2 Một số chủ trương tiếp tục hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

a Thống nhất về nền kinh tế thị thường định hướng

c Hoàn thiện thể chế đảm bảo đồng bộ các yếu tố thị

trường, các loại thị trường

c Hoàn thiện thể chế đảm bảo đồng bộ các yếu tố thị

trường, các loại thị trường

d Hoàn thiện thể chế gắn tăng trưởng kinh tế với tién bộ, công bằng xã hội, chính sách phát triển, bảo vệ môi trường

d Hoàn thiện thể chế gắn tăng trưởng kinh tế với tién bộ, công bằng xã hội, chính sách phát triển, bảo vệ môi trường

e Hoàn thiện thể chế về vai trò lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước và sự tham gia của các tổ chức quần chúng trong quá trình phát trình xã hội

e Hoàn thiện thể chế về vai trò lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước và sự tham gia của các tổ chức quần chúng trong quá trình phát trình xã hội

 5.3 Kết quả, hạn chế và nguyên nhân

b Nguyên nhân

- Đạt được những thành

tựu trên là nhờ có nhận

thức đúng đắn của Đảng về tính tất yếu của phát triển kinh tế thị trường; quyết định chuyển từ kinh tế kế hoạch hóa tập trung sang kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; xác định phát triển kinh tế là nhiệm vụ trung tâm, kiên trì lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện các quyết sách về kinh tế, được nhân dân đồng tình ủng hộ và tích cực tham gia thực hiện.

Những hạn chế yếu kém

+ Nền KTTT định hướng XHCN ở nước ta được xây dựng trong điều kiện chuyển đổi thể chế kinh tế với xuất phát điểm thấp, kinh tế đất nước còn nhiều khó khăn, thường xuyên chịu thiên tai, dịch bệnh; kinh tế thế giới có nhiều biến động, khủng hoảng tài chính và suy thoái kinh tế toàn cầu đã có những tác động tiêu cực đến phát triển kinh tế nước ta.

 + Nhận thức của Đảng về một số vấn đề trong phát triển KTTT định hướng XHCN, nhất là nhận thức lý luận về sở hữu và thành phần kinh tế, về mối quan

hệ giữa Nhà nước và thị trường, về vai trò của kinh

tế nhà nước, doanh nghiệp nhà nước, kinh tế tập thể, kinh tế tư nhân, kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài… còn chưa được đầy đủ, chậm đổi mới Trên nhiều mặt, còn bị ảnh hưởng bởi cơ chế tập trung, quan liêu, bao cấp, phân công, phân cấp quản lý kinh tế chưa hợp lý; chưa chú trọng đúng mức việc tháo gỡ khó khăn, hỗ trợ doanh nghiệp khi tập trung thực hiện chủ trương kiềm chế lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm an sinh xã hội.

Câu hỏi ôn tập

 1 Phân tích những đặc điểm của cơ chế kế hoạch hoá tập trung bao cấp?

 2 Đánh giá ưu và khuyết điểm của việc xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam?