PHÂN TÍCH SÓNG XUÂN QUỲNH

SÓNG Xuân Quỳnh A KHÁI QUÁT 1 Tác giả Xuân Quỳnh là một trong số những nhà thơ tiêu biểu nhất của thế hệ các nhà thơ thời kháng chiến chống Mĩ Thơ Xuân Quỳnh thể hiện một trái tim phụ nữ hồn hậu, chân thành, giàu đức hi sinh và lòng vị tha Trong thơ Xuân Quỳnh, khát vọng sống, khát vọng yêu chân thành, mãnh liệt luôn gắn liền với những dự cảm, lo âu, những mong manh, bất ổn 2 Tác phẩm 2 1 Xuất xứ Giá trị bài thơ “Sóng” là một bài thơ những bài thơ thành công nhất của Xuân Quỳnh về đề tài tình yê.

Xuân Quỳnh

A KHÁI QUÁT

1 Tác giả

- Xuân Quỳnh là một trong số những nhà thơ tiêu biểu nhất của thế hệ các nhà thơ thời kháng chiến chống Mĩ Thơ Xuân Quỳnh thể hiện một trái tim phụ nữ hồn hậu, chân thành, giàu đức hi sinh và lòng vị tha

- Trong thơ Xuân Quỳnh, khát vọng sống, khát vọng yêu chân thành, mãnh liệt luôn gắn liền với những

dự cảm, lo âu, những mong manh, bất ổn

2 Tác phẩm

2.1 Xuất xứ - Giá trị bài thơ:

- “Sóng” là một bài thơ những bài thơ thành công nhất của Xuân Quỳnh về đề tài tình yêu, được viết năm

1967, in trong tập “Hoa dọc chiến hào” (1968)

- Bài thơ thể hiện chân thực và tinh tế vẻ đẹp tâm hồn của người phụ nữ, luôn khao khát được yêu thương gắn bó; một trái tim luôn trăn trở, lo âu ; một tấm lòng luôn mong muốn được hi sinh, dâng hiến cho tình yêu

2.2 Kết cấu hình tượng

- Bài thơ là sự vận động và phát triển song hành của 2 hình tượng: sóng và em

+ Em là cái tôi trữ tình của nhà thơ, là hình tượng được miêu tả trong những cung bậc khác nhau của tình yêu

+ Sóng là hình tượng nghệ thuật được Xuân Quỳnh sáng tạo để diễn tả những cảm xúc, tâm trạng; những sắc thái tình cảm vừa phong phú, vừa phức tạp của một trái tim phụ nữ đang rạo rực, khao khát yêu thương

=> Sóng là hình ảnh ẩn dụ cho trái tim người phụ nữ đang yêu, là sự hóa thân, phân thân của em

- Hai hình tượng ấy khi phân đôi để soi chiếu sự tương đồng, khi hòa nhập để âm vang, cộng hưởng Trái tim người phụ nữ đang yêu soi vào sóng để nhận ra mình, thông qua sóng để thể hiện những rung động đam mê, khao khát

=> 2 hình tượng ấy đan cài quấn quýt với nhau, từ đầu tới cuối bài thơ, soi sáng cho nhau nhằm diễn tả sâu sắc, thấm thía những khát vọng tình yêu trào dâng mãnh liệt trong lòng người phụ nữ

- Với hình tượng sóng, bài thơ đã làm hiện lên hình ảnh người phụ nữ đứng trước đại dương, mang tâm thế của một cá thể suy ngẫm về những khát vọng tình yêu, cũng vô biên vĩnh hằng của con người trong một nhu cầu tự nhận thức – cảm xúc thơ vì thế vừa sôi nổi, mãnh liệt, vừa có chiều sâu triết lý

2.3 Âm hưởng thơ

- Thể thơ 5 chữ với những dòng thơ thường ngắt nhịp, sự đắp đổi tuần hoàn các thanh bằng, trắc ở cuối mỗi câu thơ, nhiều từ ngữ trùng điệp, những hiện tượng sóng đôi, hô ứng xô đuổi từ đầu  cuối đã tạo nên

âm hưởng dào dạt, nhịp nhàng; hình ảnh những con sóng miên man, bất tận khi ào ạt trào dâng, khi lại

êm đềm lặng lẽ - đó cũng đồng thời là nhịp điệu của những con sóng lòng, những đợt sóng của đam mê, khao khát và da diết yêu thương, luôn cuộn trào trong trái tim người phụ nữ

B TÌM HIỂU TÁC PHẨM

ĐỀ 1: PHÂN TÍCH 4 KHỔ ĐẦU

 MB:

- Tác giả, tác phẩm (A.1 + 2.1)

- Đoạn thơ bình giảng là 4 khổ đầu của bài thơ, trong đó nhân vật trữ tình soi vào sóng để tự nhận thức những đặc điểm và phẩm chất, những trạng thái tâm lý bí ẩn, riêng tư đầy nữ tính của một trái tim phụ nữ đang say đắm trong tình yêu

TB:

1 A (2.2)

2 Phân tích

a) Khổ 1:

- Nhịp ngắt 2/3 và sự đan xen các thanh bằng trắc trong mỗi vế câu thơ khiến 2 câu đầu như chao đưa giữa những thái cực:

Dữ dội và dịu êm

Ồn ào và lặng lẽ

 Trước hết 2 câu thơ có tới 4 tính từ mang sắc thái tương phản đã gợi ra sự thất thường muôn đời của sóng giữa đại dương mênh mông, ở trạng thái đối lập, thay đổi đột ngột, bất ngờ khi dữ dội, ồn ào, bão tố; khi yên ả, lặng lẽ, dịu êm

- Những trạng thái thất thường của sóng đã gợi lên trạng thái thất thường của trái tim người phụ nữ khi yêu bởi như sóng, tình yêu rất dễ nhạy cảm, rất dễ bị tổn thương

- Trái tim của người phụ nữ luôn bao hàm những trạng thái tâm lý phức tạp, đầy mâu thuẫn, bất thường

với những vui buồn, hờn giận, nhớ nhung… nhưng “dữ dội”, “ồn ào” là sóng mà “lặng lẽ”, “dịu êm”

cũng vẫn là sóng; khi vui, lúc buồn, khi mãnh liệt sôi nổi, lúc dịu dàng đằm thắm, khi gần gũi như những con sóng âu yếm vỗ bờ, lúc lại xa xôi như những con sóng rời bờ, tít tắp mù khơi

 tất cả những trạng thái thất thường đều là biểu hiện của tình yêu, tình yêu luôn là sự thống nhất của những mâu thuẫn kì lạ, luôn mang trong nó những trạng thái tâm lý phức tạp đầy biến động cũng bởi vì:

“Tình yêu muôn thuở

Có bao giờ đứng yên”

Nhưng cũng chính điều này lại làm nên nét duyên dáng, đáng yêu, đầy nữ tính, nhất là tạo nên sự quyến

rũ cho tình yêu của người phụ nữ

- Sóng của Xuân Quỳnh là tiếng nói của một tâm hồn thiếu nữ đang trong độ tuổi hai mươi, tiếng nói của một trái tim chân thành và đam mê, luôn rực cháy chất trẻ trung mãnh liệt, khao khát được sống hết mình

và yêu hết mình Vì thế cho nên:

“Sông không hiểu nổi mình Sóng tìm ra tận bể”

- Có thể hiểu 2 câu thơ ở những nét nghĩa khác nhau, căn cứ vào chức năng ngữ pháp của từ “sông” + Khi coi sông là một chủ thể cảm nhận, ý thơ sẽ là một tuyên bố mạnh mẽ và kiên quyết Nếu sông không hiểu nổi những khát vọng mãnh liệt của mình thì sóng dứt khoát từ bỏ nơi chốn chật hẹp ấy, từ bỏ một không gian có thể là quen thuộc và bình yên, “tìm ra tận bể”, nơi có những sự đồng cảm lớn lao, nơi

có thể tìm thấy một tình yêu đích thực

 Người phụ nữ thường khao khát những bến bờ quen thuộc, bình yên của tình yêu, nhưng không vì thế

mà cam chịu nhẫn nhịn, mà luôn đầy bản lĩnh để có thể chủ động kiêu hãnh và quyết liệt hướng tìm sự đồng điệu, tri âm

+ Cũng có thể hiểu sông như một từ chỉ không gian, nơi chốn; lúc đó ý thơ thể hiện một cố gắng không mệt mỏi của “sóng” để có thể được sống đúng với “bản ngã” của mình!

 Giới hạn chật hẹp của 2 bên bờ sông làm bức bối những con sóng trong lòng sông, sóng không thật sự

là mình, “không hiểu nổi mình”, không nhận ra mình Sóng tìm ra bể lớn để thỏa sức vẫy vùng, để trở thành chính mình giữa đại dương bao la, phóng khoáng, để có thể nhận thức được sức mạnh và những khát khao của mình trong những mãnh liệt của đam mê, trong trường liên tưởng của tứ thơ, nếu sóng không còn là sóng bởi những giới hạn chật hẹp thì tình yêu cũng không còn là tình yêu nếu có những điều kiện, buộc ràng

 Người phụ nữ không chấp nhận những tầm thường, nhỏ hẹp, họ luôn khao khát để được khám phá chính mình trong tình yêu, khao khát một tình yêu lớn lao, khao khát được giải phóng khỏi mọi giới hạn

để con người thực sự là mình, tình yêu thực sự là tình yêu

Tiểu kết: Tình yêu của Xuân Quỳnh cũng vậy, tình yêu của người phụ nữ cũng không thể đứng yên trong

một tình yêu nhỏ hẹp mà phải vươn lên trên tất cả mọi sự nhỏ hẹp tầm thường để được sống với những tình yêu cao cả, rộng lớn, bao dung

 Đây là một quan niệm tình yêu tiến bộ và mạnh mẽ của người phụ nữ thời đại Có thấy ngày xưa quan niệm tình yêu cổ hủ “cha mẹ đặt đâu con ngồi đó” để rồi bao cô gái đã phải cất lên lời than vãn ai oán:

“Thân em như giếng giữa đàng Người khôn rửa mặt người phàm rửa chân”

Hoặc:

“Thân em như tấm lụa đào Phất phơ giữa chợ biết vào tay ai”

 cái mới mẻ trong quan niệm tình yêu của Xuân Quỳnh: Người phụ nữ chủ động tìm đến với tình yêu để được sống với chính mình

=> Như vậy, dù hiểu theo nghĩa nào, bản chất của tình yêu đều mang những nét tương đồng với sóng, đó

là đều khao khát vươn tới sự mạnh mẽ, lớn lao, phóng khoáng, cao cả khôn cùng

Tiểu kết: Những câu thơ trong khổ đầu miêu tả sóng vừa chân thực, cụ thể, vừa tiềm tàng những nét nghĩa ẩn dụ; gợi liên tưởng tinh tế sâu xa tới tình yêu của người phụ nữ

b) Khổ 2:

“Ôi con sóng ngày xưa

Và ngày sau vẫn thế”

- Từ “Ôi!” cảm thán như tiếng lòng thốt lên từ nỗi thổn thức của trái tim yêu

- Sóng được soi chiếu trong thời gian, được đặt giữa “ngày xưa” và “ngày sau”  nghệ thuật đối lập.

- Những khái niệm chỉ thời gian và ý nghĩa khẳng định của cụm từ “vẫn thế” đem đến một ý niệm vĩnh

hằng cho sóng bởi trong thực tế, biển là một thế giới vô biên vô vàn những con sóng vĩnh viễn xao động

 Sự hòa nhập tinh tế các nét nghĩa ẩn dụ trong các khổ thơ đưa người đọc đến một cảm nhận tương đồng giữa sóng và tình yêu Giống như những con sóng từ ngàn xưa cho đến mai sau mãi mãi cồn cào trong lòng biển, mãi trường tồn và vĩnh cửu với thời gian, nỗi khát vọng tình yêu xôn xao, rạo rực trong trái tim con người là khát vọng đã có từ muôn đời của nhân loại

So sánh: Xuân Diệu đã từng khẳng định:

Làm sao sống được mà không yêu Không nhớ, không thương một kẻ nào

- 2 câu thơ sau là một ẩn dụ tinh tế:

Nỗi khát vọng tình yêu Bồi hồi trong ngực trẻ

 Trong cảm nhận của người phụ nữ đang yêu, khi đứng trước đại dương mặt biển giống như vồng ngực trẻ trung, cường tráng của trời đất, sóng giống như nhịp thở phập phồng mang khát vọng tình yêu bồi hồi trong ngực biển

- Hình tượng thơ làm hiện ra một tương đồng rạo rực:

+ Biển giống như con người, sóng giống như nhịp đập của trái tim yêu thương Còn biển thì còn sóng, còn con người thì còn khát vọng tình yêu

+ Cũng như những con sóng muôn đời rào rạt nơi lòng biển, tình yêu là khát vọng vĩnh hằng của con người và mãnh liệt nhất là tuổi trẻ Ngoài ra cũng có thể hiểu chính khát vọng tình yêu đã đem đến cho con người niềm vui tràn trề và sức sống mãnh liệt của tuổi thanh xuân

c) Khổ 3 – 4:

- Giấu mình trong hình tượng sóng ở khổ 1, 2, tới khổ 3 – 4, hình tượng em đã trực tiếp xuất hiện, em được đặt trong sự đối diện với muôn trùng sóng biển, trước cái vô biên vô hạn của trời đất và tình yêu

- Khi đứng trước cõi vô biên, người ta thường quên đi cái nhỏ nhặt, tầm thường, những lo toan vặt vãnh

mà chỉ nghĩ đến những gì lớn lao, cao cả Dòng suy nghĩ của mình đưa nhà thơ tới với những điều lớn lao, huyền diệu đang hiện hữu trước mắt, đó là biển lớn với sóng và gió, cùng điều huyền diệu lớn lao luôn thường trực trong lòng, đó là tình yêu với anh:

Trước muôn trùng sóng bể

Em nghĩ về anh, em

Em nghĩ về biển lớn

- Tình yêu là một tình cảm lớn lao, thiêng liêng và rất đặc biệt đối với con người Tình yêu thường phát triển theo quy luật riêng của tình cảm lứa đôi Trước khát vọng tình yêu mãnh liệt, trước sự kì diệu của tình yêu, con người luôn có nhu cầu khám phá những bí ẩn trong lòng nó và luôn muốn cắt nghĩa cội nguồn tình yêu

Liên hệ: Tuy nhiên đó lại là trạng thái không dễ giải thích bằng những lí lẽ thông thường; khó có thể trả

lời chính xác về ngữ nghĩa, về khởi nguồn tình yêu, đúng như Lép Tônxtôi từng nói: “Có bao nhiêu cái đầu thì có bấy nhiêu cách suy nghĩ, có bao nhiêu trái tim thì có bấy nhiêu cách yêu đương ” Còn Xuân

Diệu thì lại lí giải tình yêu bằng cách cắt nghĩa khá mơ hồ:

“Làm sao cắt nghĩa được tình yêu?

Có nghĩa gì đâu, một buổi chiều

Nó chiếm hồn ta bằng nắng nhạt Bằng mây nhè nhẹ, gió hiu hiu.”

- Tâm hồn luôn trăn trở của Xuân Quỳnh cũng luôn thường trực nỗi khắc khoải và những băn khoăn, suy ngẫm về tình yêu Suy ngẫm hiện lên trong các câu hỏi về sóng: “Từ nơi nào sóng lên”, về gió: “Gió bắt đầu từ đâu?” và sau cùng lại trở về với câu hỏi muôn đời: “Khi nào ta yêu nhau?”

 Những câu hỏi dồn dập như những con sóng nối tiếp đến vô cùng, miên man không dứt, đưa suy ngẫm của con người tới vô tận

+ Câu hỏi đầu tiên về sóng, lời đáp lại dễ dàng, chóng vánh: “Sóng bắt đầu từ gió”

+ Câu hỏi thứ 2 riết ráo hơn, lý trí muốn đẩy những băn khoăn trăn trở đến tận cùng Nếu “Sóng bắt đầu

từ gió” thì “Gió bắt đầu từ đâu?”

 Câu trả lời xuất hiện nhưng lại mơ hồ, chơi vơi giữa 2 câu hỏi về gió và tình yêu:

“Gió bắt đầu từ đâu?

Em cũng không biết nữa Khi nào ta yêu nhau”

 Câu trả lời chung cho thấy cả gió và tình yêu đều bí ẩn và bất ngờ, đều không thể cắt nghĩa, đều không

có lí lẽ hay quy luật – Nếu có thể thì đây cũng là quy luật riêng của trời đất, lí lẽ riêng của tình yêu

- Câu thơ « Em cũng không biết nữa » như một cái lắc đầu nhè nhẹ, bâng khuâng và phân vân Em không biết gió có từ đâu, em không biết những xao xuyến của trời đất có từ bao giờ cũng như em không biết “Khi nào ta yêu nhau”, càng không thể cắt nghĩa: “Vì sao ta yêu nhau?”

 Đây cũng là một quy luật phổ biến trong tình yêu: trực cảm thường dẫn dắt lý trí, thậm chí mạnh hơn, đến trước lý trí

- Tuy nhiên chính sự bí ẩn của trực cảm lại là yếu tố làm nên nét quyến rũ của tình yêu: Khi con người không thể lý giải tình yêu của mình thì cũng là lúc sống thật nhất với những cảm xúc vô tư, chân thành của tình yêu

- Cấu trúc đảo trong 2 câu cuối của khổ thơ: đáp trước hỏi sau khiến câu trả lời duyên dáng như một nụ cười vừa bối rối vừa hạnh phúc Bối rối vì sự bất lực của lý trí, và hạnh phúc khi nhận ra một điều kì diệu: tình yêu đích thực không cần đến bất cứ lí do nào, tình yêu lớn lao hơn mọi thứ lý trí trên đời ; tình yêu hồn nhiên, giản dị mà mãnh liệt như sóng, như gió, như thiên nhiên muôn đời bí ẩn, như một lẽ tự

nhiên huyền diệu của cuộc sống, như quan niệm của Pascal: “Trái tim có những quy luật riêng mà lý trí không thể hiểu nổi”

 KL:

=> Thông qua những ẩn dụ, hoán dụ, những phép điệp tạo sự xao xuyến cho âm hưởng thơ, đoạn thơ đã thể hiện chân thực những sắc thái phong phú phức tạp quyến rũ của tình yêu, diễn tả sâu sắc, tinh tế những nhịp đập của một trái tim đang bồi hồi, rạo rực trăn trở, những trạng thái tâm lí với những nét riêng đầy nữ tính của người phụ nữ trong tình yêu

2 Phân tích 3 khổ 5, 6, 7: Những nỗi niềm, cảm xúc trong tình yêu

a) Khổ 5:

- 4 câu đầu khổ 5 là hình ảnh của sóng trong cả không gian và thời gian:

“Con sóng dưới lòng sâu Con sóng trên mặt nước

Ôi con sóng nhớ bờ Ngày đêm không ngủ được”

+ Trong thực tế, sóng là một hình tượng thiên nhiên xuất hiện khi sóng tạo nên những dao động trong nước, hình tượng ấy mang tính chất vĩnh hằng bởi sóng luôn tồn tại hoặc trên bề mặt hoặc dưới lòng sâu thăm thẳm của đại dương và luôn có xu thế hướng vào bờ

+ Quan sát sóng bằng trái tim đang yêu, Xuân Quỳnh xao xuyến nhận ra sự tương đồng kì diệu giữa một hình tượng thiên nhiên vĩnh hằng của trời đất với những trạng thái cảm xúc của tình yêu luôn dào dạt trong lòng mình, thi sĩ đã mượn sóng để thể hiện trước hết là nỗi nhớ - một trạng thái cảm xúc luôn hiện hữu trong tình yêu

So sánh:

+ Ca dao từng nói về nỗi nhớ trong tình yêu:

“Nhớ ai bổi hổi bồi hồi Như đứng đống lửa như ngồi đống than”

Còn Xuân Diệu bộc lộ:

“Anh nhớ tiếng, anh nhớ hình, anh nhớ ảnh Anh nhớ em, anh nhớ lắm em ơi.”

Còn nỗi nhớ của Hàn Mặc Tử lại:

“Người đi một nửa hồn tôi mất Một nửa hồn tôi hoá dại khờ

- Hai câu thơ đầu:

“Con sóng dưới lòng sâu Con sóng trên mặt nước”

 Hai câu thơ với hình thức lặp cấu trúc quyện hòa cùng nghệ thuật đối “dưới lòng sâu – trên mặt nước” tạo nên sự điệp trùng của những con sóng với nhiều dạng thức khác nhau Có con sóng gầm gào trên mặt đại dương nhưng cũng có con sóng cuộn trào trong lòng biển cả Con sóng ngầm còn mãnh liệt hơn cả con sóng trên mặt nước Cả hai kết hợp với nhau làm nên sự đa dạng của sóng biển Sóng là em, em là sóng Cũng như sóng kia, tâm hồn em cũng vô vàn những phức tạp khó hiểu Lúc lặng lẽ, êm đềm khi nồng nàn dữ dội, nhưng thế nào đi nữa, em vẫn mãi là em, vẫn mãi ôm trong lòng một nỗi nhớ thương không dứt

- Cũng như sóng kia thôi, dù dịu êm hay dữ dội thì:

“Ôi con sóng nhớ bờ Ngày đêm không ngủ được”

 Một hình tượng rất động để diễn ta nỗi niềm của người phụ nữ khi yêu: Sóng muôn đời vẫn thế, có bao giờ thôi vỗ sóng, có khi nào chẳng cồn cào, có khi nào thôi ngừng hành trình đến với bờ dù muôn vời cách trở Sóng chẳng còn là sóng nếu tĩnh yên, lặng lẽ

Vì vậy mà sóng đã được Xuân Quỳnh diễn tả bằng một từ ngữ rất sáng tạo “không ngủ được”

Liên hệ: Sóng là vậy, dù lặng yên dưới lòng biển hay dữ dội trên mặt đại dương thì ngàn đời vẫn khát

khao tìm về bến bờ tĩnh tại Chưa đến được bờ thì nhớ thương, thương nhớ, thì thao thức một nỗi niềm

Vì nhớ bờ

“Bởi hôn mãi ngàn năm không thỏa Bởi yêu bờ lắm lắm em ơi”

 Nên con sóng đã hành trình vượt qua không gian bao la và thời gian xa thẳm Nó bất chấp cả thời gian

“ngày đêm không ngủ được” để quyết tâm hướng vào bờ cho thỏa nỗi niềm mong nhớ

- Thực ra chỉ cần ý nghĩa nhân hoá trong hình ảnh “Con sóng nhớ bờ”, khổ thơ đã có thể gợi ra nỗi nhớ

cồn cào, da diết của tình yêu nhưng hình như khi muốn bộc lộ nỗi nhớ của người phụ nữ đang yêu, trạng thái cảm xúc đặc biệt này không đựng vừa trong hình tượng thơ song qua tầng nghĩa ẩn dụ, Xuân Quỳnh

đã viết:

“Lòng em nhớ đến anh

Cả trong mơ còn thức!”

- “Còn thức” tức là lúc nào em cũng nhìn thấy rõ hình bóng anh, ánh mắt anh…

Lòng là nơi sâu kín nhất của tâm hồn con người, là nơi bí mật thẳm sâu của tình yêu và nỗi nhớ

 Khi Xuân Quỳnh nói “lòng em nhớ” nghĩa là chị đã phơi bày tất cả gan ruột của mình để dốc hết yêu thương mà gửi về người mình yêu Nỗi nhớ không chỉ có mặt trong thời gian được ý thức mà còn gắn với tiềm thức – thời gian trong mơ Vị ngọt ngào mê đắm của tình yêu lan tỏa trong cách nói nghịch lý “cả trong mơ còn thức”

- Câu thơ “cả trong mơ còn thức” lóe lên điểm sáng của nghệ thuật Nó làm đảo lộn nhịp sống bởi “tình

yêu luôn làm cho con người khó thức ngủ theo giấc giờ điều độ” Nỗi nhớ không chỉ làm lòng em “bổi hổi bồi hồi, như đứng đống lửa như ngồi trong than” nó còn làm cho em nhớ nhung, thao thức ngay cả trong giấc ngủ Có thể nói, với câu thơ ấy, Xuân Quỳnh đã có thể được xem là thi sĩ tài năng bật nhất của thi ca hiện đại Việt Nam

 Đây là một khổ thơ vô cùng đặc biệt bởi trong bài thơ chỉ duy nó có sáu câu Sáu câu thơ trải dài như nỗi thao thức, băn khoăn của tâm hồn thi sĩ không chỉ trong đêm Nỗi nhớ của con sóng chính là nỗi nhớ của con người, nỗi nhớ tầng tầng lớp lớp đan xen nhau, nối tiếp nhau, thôi thúc, giục giã Nói sóng để nói đến nỗi lòng mình Nhớ nhau, nên thời gian như dài hơn:

“Tháng giêng ngày dài lắm Biết mà làm sao em.”

=> Khổ thơ được viết theo thể tăng dần, cảm xúc trong thơ được đun nóng đến tận cùng dào dạt nóng bỏng Trong thơ mình, khi nói về nỗi nhớ Xuân Quỳnh cũng đã viết:

“Những ngày không gặp nhau Biển bạc đầu thương nhớ Những ngày không gặp nhau Lòng thuyền đau rạn vỡ”

(Thuyền và Biển)

 Trong tình yêu Xuân Quỳnh yêu hết mình, yêu cuồng nhiệt, đắm say, cháy bỏng, nồng nàn Nhà thơ tha thiết tắm mình trong nguồn cảm hứng vô tận này

So sánh: Yêu nồng nàn như vậy nhưng trong Xuân Quỳnh vẫn có nét dịu dàng của con gái, vẫn biết là

yêu đến nát tan, nhưng không vồ vập, ồn ào như Xuân Diệu Người muốn “riết”, “say” muốn “hôn" và cuối cùng muốn “cắn": ''Hỡi xuân hồng ta muốn cắn vào ngươi” Trong thơ ông tình yêu không bằng lặng, Xuân Diệu mạnh mẽ táo bạo:

“Đã hôn rồi hôn lại Cho đến mãi muôn đời Đến tan cả đất trời Anh mới thôi dào dạt”

(Biển) b/ Khổ 6:

Dẫn ý: Càng đến cuối bài thơ Xuân Quỳnh càng tỏ ra mình là một con người sâu sắc, thủy chung Tình

yêu của Xuân Quỳnh là tình yêu từ hai phía, ở đây, nhân vật trữ tình đã có đối tượng để hướng tới chứ không vu vơ Hơn nữa, tình cảm, tâm hồn của nhân vật trữ tình không phải là bi quan, chán nản mà tràn

đầy hy vọng Đọc bài thơ, không hề gặp cái tư tưởng: “Tương tư thức mấy đêm rồi Biết cho ai hỡi ai người biết cho”.

- Khổ thơ tiếp khẳng định được điều đó:

“Dẫu xuôi về phương Bắc Dẫu ngược về phương Nam Nơi nào em cũng nghĩ Hướng về anh một phương”

- Đến đây nhà thơ đã đưa ra khái niệm không gian để nói lên mức độ thủy chung Thế giới của Anh và

Em không giới hạn chiều dài Bắc – Nam, không khoanh vùng địa bàn mà nơi nào cũng có nỗi nhớ thường trực của tình yêu vĩnh viễn

- Từ xưa đến nay người ta vẫn thường nói “Xuôi Nam, ngược Bắc” giờ đây Xuân Quỳnh lại nói “Xuôi Bắc, ngược Nam” là cách nói ngược Phải chăng tình yêu đã làm cho con người bị đảo lộn phương hướng?

- Nhưng có một phương mà em không thể nào lẫn lộn, không thể nào nguôi nhớ đó là phương anh:

“Nơi nào em cũng nghĩ Hướng về anh một phương”

 Câu thơ như một lời khẳng định rắn rỏi, mạnh mẽ, dứt khoát, rõ ràng Thế mới biết tình yêu của chị

nồng nàn, mãnh liệt thế nào Hướng về anh thì có thể thay đổi nhưng với lờikhẳng định chắc nịch “một phương” thì nơi em hướng về là bất di bất dịch Anh đã là “hệ qui chiếu” của đời em

- Các điệp ngữ: "dẫu xuôi về", "dẫu ngược về", "phương" (phương Bắc, phương Nam, một phương) đã liên kết với các từ ngữ: "Em cũng nghĩ", "hướng về anh" làm cho niềm tin đợi chờ trong tình yêu được khẳng định môt cách mạnh mẽ Chữ "một" trong câu thơ "hướng vê anh một phương" đã thể hiện một tình yêu sắt son thủy chung

Liên hệ:

Từ đó nhà thơ đã nói đến nỗi nhớ bất chấp vạn vật, khoảng cách, tình yêu là sự gặp gỡ giữa hai tâm hồn không có giới hạn Cảm thông cho cuộc đời Xuân Quỳnh, ta càng hiểu thêm tình cảm của chị:

“Em trở về đúng nghĩa trái tim em

Là máu thịt, đời thường ai chẳng có Vẫn ngừng đập lúc cuộc đời không còn nữa Nhưng biết yêu anh cả khi chết đi rồi”

=> Khổ thơ đặt ra nhiều thử thách, nhiều cách trở nhưng cũng đưa ra được sự quyết tâm của con người Tình yêu sẽ chiến thắng tất cả, nếu như đó là tình yêu chân thật, thủy chung Lời thơ vang lên như một lời thề nguyện đọc lên cứ rưng rưng xúc động

Liên hệ:

Đã có bài hát khẳng định về điều này: "Dù thời gian xa xôi, dù đường dài xa xôi Em vẫn như ngày xưa Mến yêu anh trọn đời" Thơ Xuân Quỳnh cũng hướng về điều đó tuy cách diễn đạt có khác.

c/ Khổ 7:

- Dường như để khẳng định thêm cho lời nói của mình nhà thơ đã đưa ra hàng loạt các dẫn chứng về thiên nhiên, tạo vật Tất cả rồi sẽ chiến thắng nếu có sự kiên nhẫn, có sức mạnh Mọi vật rồi sẽ bị chinh phục nếu con người có ý chí, quyết tâm:

“Ở ngoài kia đại dương Trăm nghìn con sóng đó Con nào chẳng tới bờ

Dù muôn vời cách trở”

- Nếu như những khổ thơ trước nhà thơ nói về niềm vui sướng dào dạt, những nhung nhớ giận hờn thì đoạn thơ này nhà thơ lại thể hiện những băn khoăn, lo lắng Đó cũng là trực cảm của tình yêu

– Hai câu thơ đầu Xuân Quỳnh lại quay về đối diện với biển cả, nhưng lần này không phải là để chất vấn mình về nguồn gốc của sóng, gió hay cội nguồn của tình yêu nữa mà chính là để cất lên niềm tin:

Ở ngoài kia đại dương Trăm ngàn con sóng đó

- Ba từ “Ở ngoài kia” như cánh tay Xuân Quỳnh mềm mại đang chỉ tay về khơi xa nơi trăm ngàn con sóng ngày đêm không không biết mỏi đang vượt qua giới hạn không gian thăm thẳm muôn vời cách trở

để hướng vào bờ ôm ấp nỗi yêu thương

- Hai chữ “đại dương” gợi lên sự vô cùng vô tận của biển cả mênh mông, của vũ trụ bao la Cách nói

“trăm ngàn” là ước lượng hoá, thực chất là gợi lại quy luật của tự nhiên: sóng dù “dưới lòng sâu” hay

“trên mặt nước”; là “dữ dội, ồn ào” hay “dịu êm, lặng lẽ”, dù ngày hay đêm thì vẫn là những con sóng miên man, dạt dào với cuộc hành trình tìm về bến bờ quen thuộc

– Hai câu thơ sau là sự khẳng định:

Con nào chẳng tới bờ

Dù muôn vời cách trở

+ Câu thơ đầu được viết theo thể câu khẳng định: “con nào chẳng tới bờ”; câu sau như một điều kiện

“dù muôn vời cách trở” Đây là một cách viết tinh tế Khi ta muốn khẳng định điều gì đó là chắc chắn thì

ta thường khẳng định trước, nêu điều kiện sau Điều này làm cho ý thơ bỗng trở nên đầy ắp niềm tin mãnh liệt về những con sóng, sóng dù muôn vời những khó khăn và trở ngại, dù bão tố phong ba ngăn cản cuộc hành trình thì nó vẫn một lòng một dạ hướng đến bờ, vẫn vượt qua không gian, thời gian để đến với bờ Cũng như trong tình yêu, người phụ nữ luôn tin tưởng mình sẽ vượt qua những éo le, nghịch cảnh

để đến được với người mình yêu

+ Nếu để ý kỹ ta sẽ thấy, khổ thơ có cấu trúc đảo độc đáo Chúng ta có thể thay đổi trật tự các câu thơ

trong khổ thơ này, đặc biệt là hai câu thơ cuối có thể đảo vị trí cho nhau:“dù muôn vời cách trở – con nào chẳng tới bờ”; nhưng không làm mất đi kết cấu của khổ thơ, cũng như không làm mất đi nội dung

của khổ thơ – cũng có nghĩa là niềm tin không bao giờ mất đi Điều này thêm một lần Xuân Quỳnh khẳng định: với người phụ nữ khi yêu, một khi đã lấy “phương anh” làm hướng để quy về thì dù vật đổi sao dời cũng không thể nào làm em thay đổi

Liên hệ: Có lẽ vì vậy mà trong đời thường Xuân Quỳnh luôn lấy niềm tin như cứu cánh của đời mình,

chị đã bám vào niềm tin mà đứng dậy sau những đổ vỡ, lấy tin yêu vá lại trái tim đầy tổn thương của chính mình để tiếp tục “Tự hát” với đời:

Em trở về đúng nghĩa trái tim em

Là máu thịt đời thường ai chẳng có Dẫu ngừng đập khi cuộc đời không còn nữa Nhưng biết yêu anh cả khi chết đi rồi

Niềm tin vào tình yêu chính là sức mạnh, là động lực để con người vượt qua những nắng nôi, giông bão của cuộc đời Trong bài “Thơ tình cuối mùa thu”, Xuân Quỳnh cũng từng hát lên những ca từ lạc quan tin yêu như thế:

Tình ta như hàng cây

Đã qua mùa bão gió Tình ta như dòng sông

Đã yên ngày thác lũ

“Hàng cây”, “dòng sông” phải trải qua “bão gió, thác lũ” nhưng cuối cùng thì tất cả cũng “đã qua”, “đã yên” như tình yêu của anh và em với “muôn vời cách trở” nhưng cuối cùng vẫn trọn vẹn đường yêu Vâng! Chính niềm tin ấy trong tình yêu của Xuân Quỳnh đã đưa chị đến với đời để cho tiếng thơ đi vào cõi bất tử

d/ Khổ 8:

“Cuộc đời tuy dài thế Năm tháng vẫn đi qua Như biển kia dẫu rộng Mây vẫn bay về xa”

- “Cuộc đời” và “năm tháng”, “biển rộng” và “mây trời” và kiểu câu điều kiện “tuy –vẫn; dẫu – vẫn” kết hợp các tính từ “dài – rộng – xa” tạo nên nỗi day dứt ám ảnh Đặt cái hữu hạn vào cái vô hạn tận của thời gian, nữ sĩ như thấy mình nhỏ bé, mong manh

- Câu 1, 2 song hành đối xứng với câu 3, 4 làm cho giọng thơ, âm điệu thơ tha thiết, ngọt ngào Cấu trúc chính - phụ được sử dụng đắc địa: "tuy vẫn ", "dẫu vẫn", ý thơ được khẳng định mạnh mẽ Điệp từ

"vẫn" biểu lộ một niềm tin về tình yêu: "Năm tháng vẫn đi qua", "Mây vẫn bay về xa" "Năm tháng" và

"mây" là 2 ẩn dụ nói về tình yêu, một tình yêu đẹp hướng tới hạnh phúc

 Cuộc đời thì dài nhưng năm tháng vẫn cứ thế đi qua; biển dẫu rộng nhưng không níu nổi một đám mây bay về vuối chân trời; thời gian vô thuỷ vô chung mà quỹ thời gian tuổi xuân của mỗi con người lại hữu hạn Cuộc đời tưởng là dài, nhưng trong dòng thời gian chảy trôi bất tận, giữa trời biển bao la, con người

có thể chỉ là một thoáng phù vân

 Với người phụ nữ, điều ám ảnh nhất vẫn là sợ sự tàn phai, tàn phai năm tháng, tàn phai của tuổi trẻ, của nhan sắc và theo đó là sự tàn phai của tình yêu Cũng như “em” muốn được gần bên anh, được hòa nhịp vào trong tình yêu với anh Tình yêu của người con gái thật mãnh liệt, nồng nàn Sóng xa vời cách trở vẫn tìm được tới bờ như tìm về nguồn cội yêu thương, cũng như anh và em sẽ vượt qua mọi khó khăn để đến với nhau, để sống trong hạnh phúc trọn vẹn của lứa đôi

=> Hạnh phúc của người phụ nữ phụ thuộc rất nhiều vào hai yếu tố: nhan sắc và tình yêu Điều đó chứng

tỏ, tình yêu có sức mạnh vô biên nhưng cũng đầy mong manh bởi “lời yêu mỏng mảnh như làn khói – ai biết lòng anh có đổi thay”

Liên hệ: Tình yêu như con sóng trên biển: "Dữ dội êm - Ồn ào và lặng" Có lúc "em" lại cảm thấy cô đơn

trong xa cách:

"Lời thương nhớ ngàn lần em muốn nói Nhưng bây giờ chỉ có sóng và em".

("Chỉ có sóng và em")

Lại có lúc tràn ngập nỗi nhớ khắc khoải chờ mong:

"Còn hiện tại của em là nỗi nhớ Thời gian ơi sao không đổi sắc màu".

("Thời gian trắng")

- Xuân Quỳnh qua khổ thơ trên đã phần nào cho người đọc nhận thức rõ về những dự cảm và nỗi băn khoăn của chị Những từ “tuy dài thế – vẫn đi qua – dẫu rộng” như chứa đựng ở trong nó ít nhiều nỗi âu

lo

- Tuy thế nhà thơ vẫn tin tưởng, tin tưởng ở tấm lòng nhân hậu và tình yêu chân thành của mình sẽ vượt qua tất cả như áng mây kia như năm tháng kia

 Xuân Quỳnh yêu thương tha thiết, mãnh liệt nhưng cũng tỉnh táo nhận thức dự cảm những trắc trở, thử thách trong tình yêu; đồng thời cũng tin tưởng vào sức mạnh tình yêu sẽ giúp người phụ nữ vượt qua thử thách đến vói bến bờ hạnh phúc Cho nên, sóng sẽ đến bờ, năm tháng sẽ đi qua thời gian dài đằng đẵng

và đám mây nhỏ bé sẽ vượt qua biển rộng để bay về xa

=> Một loạt hình ảnh thơ ẩn dụ được bố trí thành một hệ thống tương phản, đối lập để nói lên dự cảm tỉnh táo, đúng đắn và niềm tin mãnh liệt của nhà thơ vào sức mạnh của tình yêu

Tiểu kết: Chính hình ảnh “mây vẫn bay về xa” kia trong câu thơ cuối cũng đầy những ám ảnh Phải

chăng vì biết trước không có gì vĩnh viễn – “hôm nay yêu mai chắc phải xa rồi” nên anh cũng như đám mây trời phiêu du kia bay về bến bờ khác, dù vòng tay em có rộng như biển, có dài như sông cũng không thể nào níu giữ được anh trong vòng tay Chính sự nhạy cảm và day dứt của cái tôi Xuân Quỳnh trước thời gian và kiếp người; giữa đổ vỡ và tin yêu đã làm cho hồn thơ này trở nên tha thiết mãnh liệt hơn giữa cuộc đời

e/ Khổ 9:

- Con sóng được Xuân Quỳnh ví như tình yêu "bồi hồi trong ngực trẻ" Nhân vật ước được tan ra thành trăm con sóng nhỏ đã thể hiện một ước mong, khát vọng đến tha thiết:

“Làm sao được tan ra Thành trăm con sóng nhỏ Giữa biển lớn tình yêu

Để ngàn năm còn vỗ”

- Hai tiếng "làm sao" gợi lên một niềm mong ước cháy bỏng tâm hồn "em" Sóng trên đại dương trường

tồn bất diệt "Trăm con sóng nhỏ" rì rào vỗ, xôn xao reo "giữa biển lớn tình yêu" mang vẻ đẹp nhân văn

cao quý của tình yêu

 Đó là niềm ước mong của thiếu nữ được sống trong hạnh phúc bền vững như những con sóng vỗ mãi trên "biển lớn tình yêu" đến ngàn năm sau Con số "ngàn năm", "nghìn năm", hơn một lần đã từng làm ta xúc động:

"Nghìn năm giao ước kết đôi Non non nước nước không nguôi lời thề"

(“Thề non nước" – Tản Đà)

- Tình yêu không hề làm cho em trở nên nhỏ bé ích kỉ; trái lại tình yêu của em sẽ mãi mãi chan hòa trong tình thương của đồng bào, xã hội Một ý tưởng rất đẹp, rất mới trong tình yêu Một trái tim đa tình và nhân hậu biết bao!

 Đoạn thơ trên đây có điệu thơ nhẹ nhàng, đằm thắm Vần thơ phong phú, nhạc điệu dư ba Sự phối hợp giữa vần bằng và vấn trắc, giữa vần liền và vần cách rất tinh tế, nhịp nhàng Từ "qua" bắt vần với "xa" và

"ra"; chữ "nhỡ" hiệp vẫn với "vỗ", đọc lên nghe rất thú vị

- Hai câu thơ cuối khép lại đoạn thơ như lời kết cho một quan niệm tình yêu hoàn mỹ Xuân Quỳnh đã đặt “biển lớn” – không gian vô tận bên cạnh “ngàn năm” thời gian vô cùng Ý thơ vì thế trở nên mênh mông như tình yêu nối dài vô tận

 Đúng là khi hoà vào biển lớn tình yêu của nhân loại thì tình yêu của những cá thể sẽ không còn cô đơn, không còn mong manh nữa Sự trường tồn bất tử với thời gian, không gian làm nỗi day dứt hữu hạn và những mong manh của cõi người như cũng tan biến Ở đó chỉ còn thấy sóng vỗ bờ và “còn vỗ” là còn yêu, còn vỗ bờ là còn tồn tại Như em còn sống thì sẽ còn yêu anh và sẽ còn yêu anh “cả khi chết đi rồi” (Xuân Quỳnh)

=> Khổ thơ kết là một ước muôn khôn cùng Không có tình yêu cuộc sống tha thiết, không có sự đam mê đến tột cùng không có sự thủy chung làm sao có được những câu thơ như vậy Trong ước mong vẫn lẫn

chút băn khoăn của “làm sao được tan ra" Nhưng cũng phải thấy rằng chỉ có tình yêu thế nào đó thì mới

có được ước mong như vậy Mong muốn xé tan mình, hòa lẫn với bể đời rộng lớn, bứt mình ra khỏi nhọc nhằn, lo loan, tính toán để ngập mình trong tình yêu, tuổi trẻ, ngọt ngào và hạnh phúc

=> Ước mong tồn tại vĩnh hằng trên cõi đời này thôi thúc, giục giã Lời thơ, ý chí, nhịp thơ có phần nhanh hơn, mạnh hơn, gấp gáp hơn Bài thơ kết thúc mà lời thơ còn vang vọng mãi, ào ạt của sóng, ước muốn tung mình vào bể tình yêu càng ngày nhiệt thành

III Nghệ thuật:

Cấu trúc bài thơ được xác lập theo cấu trúc đan xen hình tượng: sóng bờ (khổ thứ 5), sau đó là anh

-em (khổ 3,4) rồi lại sóng - bờ (khổ 7) Lớp lớp sóng đan xen nhau tới lui như vậy biển như lặng dần đi nhường chỗ cho những suy tư về cuộc đời

- Bài thơ viết theo thể 4 câu 5 chữ rất dễ thể hiện tình cảm chân thành của nhà thơ Trong tình yêu sao không có phút trăn trở, giận hờn, thương nhớ Nhưng xưa nay, trong thơ từ, nhất là thơ của các nữ sĩ người ta thường chỉ bắt gặp sự nhẹ nhàng yếu đuối, thầm kín chứ ít ai thấy sự mạnh mẽ, táo bạo Phải chăng chính vì điều này mà phong cách thơ Xuân Quỳnh đã nổi rõ và khẳng định thêm sức mạnh của

“phái yếu" Xưa nay, ta thường gặp sự hậm hực trong bài thơ của phái “mày râu"

Anh yêu em đến nay chừng có thể Ngọn lửa tình chưa hẳn đã tàn phai Anh yêu em âm thầm không hy vọng Lúc đứng ngồi hậm hực lòng ghen

(Tôi yêu em - Puskin)

Còn Xuân Quỳnh thể hiện sự mạnh mẽ, dứt khoát, chung thủy, nồng nàn và cũng thắc mắc, cũng có phút bực mình, trăn trở

Sóng ra đời cách đây đã gần ba mươi năm nhưng độ nồng nàn, đắm say của nó vẫn không phải giảm trong lòng người Có thể nói, trong phút giày này nhiều bạn trẻ vẫn đọc thơ giật mình thấy "sợ" Yêu hết mình, hết lòng vì nhau, yêu thương gần gũi và thủy chung đó là một tình yêu đẹp song không dễ gì mà có được Đọc thơ Xuân Quỳnh phần nào đó ta hiểu được con người nhà thơ Trong cuộc sống thi sĩ vẫn tận tụy với con cái, yêu thương chúng rất mực, hết lòng vì chúng, với chồng cũng vậy, một người vợ thủy chung và đảm đang Thơ Xuân Quỳnh là con người Xuân Quỳnh Khi nhận xét về phong cách Xuân Quỳnh, Võ Văn Trực nói: “Điều đáng quý ở Xuân Quỳnh và thơ Xuân Quỳnh là sự thành đạt, thành thật trong quan hệ với bạn bè, với xã hội và trong cả tình yêu Chị không quanh co, không dấu diếm một điều

gì Mỗi dòng thơ, mỗi trang thơ đều phơi bày một tình cảm và suy nghĩ của chị Chỉ cần qua thơ, có thể biết được khá kỹ đời tư của chị Thành thật, đây là cốt lõi của thơ Xuân Quỳnh”

Phong cách Xuân Quỳnh về sau này vẫn thế Qua “Thuyền và Biển" càng khẳng định sự đồng nhất rõ

hơn trong con người này Đáng tiếc, cuộc đời đã cướp đi một cây bút đầy tài năng và hy vọng Song dù không còn nữa nhưng thơ Xuân Quỳnh, những bài thơ tình cảm cho con trẻ “Lời ru trên mặt đất”, “Tiếng

gà trưa", “Chuyện cổ tích về loài người” đến cả những bài thơ tình yêu “Thuyền và Biển”, “Sóng" đều

để lại nhiều hấp dẫn trong lòng người Thơ Xuân Quỳnh sẽ còn in đậm trong tâm trí nhiều độc giả hôm nay và ngày mai