GIẢI PHẪU SINH LÝ HỆ TIÊU HÓA

Slide 1  GIẢI PHẪU HỆ TIÊU HÓA ThS Lâm Văn Minh MỤC TIÊU  Kể tên được các cơ quan cấu tạo nên bộ máy tiêu hoá Mô tả được hình thể ngoài, hình thể trong và các liên quan của các cơ quan cấu tạo nên bộ máy tiêu hoá Trình bày được quá trình tiêu hoá ở miệng và thực quản, dạ dày, ruột non, ruột già Trình bày được quá trình hấp thu các chất trong ống tiêu hoá Mô tả được hình thể ngoài, hình thể trong, các liên quan, chức năng của gan 3 4  GIẢI PHẪU MIỆNG – HẦU 5 MIỆNG Là phần đầu tiên của ống tiêu.

bộ máy tiêu hoá

- Trình bày được quá trình tiêu hoá ở miệng và thực quản, dạ

dày, ruột non, ruột già

- Trình bày được quá trình hấp thu các chất trong ống tiêu hoá

- Mô tả được hình thể ngoài, hình thể trong, các liên quan,

chức năng của gan

3

4

GIẢI PHẪU MIỆNG – HẦU

5

Là phần đầu tiên của ống

tiêu hóa: Môi, Má, khẩu

cái cứng, Khẩu cái mềm

(lưỡi gà)

Giới hạn:

Trước khe miệng

Sau eo họng (hầu)

 Tạo thành bên của miệng.

 Phía trong được lót lớp niêm mạc ẩm. 7

Vị trí: bao quanh miệng.

Tác dụng: nhận biết cảm giác.

9

üTạo nên trần ổ miệng. 10

11



Ø Chia làm 2 phần cách nhau bởi cung răng:

1 Tiền đình miệng: có lỗ đổ của tuyến nước bọt

15

 Hình thể ngoài:

Mặt trên:

LƯỠI

–

Cung khẩu cái - lưỡi

Cung khẩu cái - hầu

Hạnh nhân khẩu cái

Nhú lưỡi vị giác

Mặt dưới:

Hãm lưỡi, ống tiết nước bọt

 Là khối cơ vân dày.

21tác nói

 Tác dụng: nếm, nhai, nuốt thức ăn, có vai trò trong động

22

LƯỠI

ĐỘNG TÁC NUỐT

33

GIẢI PHẪU ỐNG TIÊU HÓA

34

THỰC QUẢN

ØTiếp theo hầu ở cổ

ØXuống ngựcvào ổ bụng nối với

dạ dày ở tâm vị

ØVề đường đi: cổ: 3cm, ngực:20cm, bụng: 2cm

35

=> khác với các lớp của ruột là không có thanh mạc

—1/3 trên cơ hoạt động theo ý muốn, 2/3 dưới cơ hoạt độngkhông theo ý muốn=> nuốt là động tác không hoàn toàn theo

ý muốn

37

DẠ DÀY

38

— Là phần phình to nhất, hình chữ J, có thể chứa 1,5 lít

— 2 thành trước và sau, 2 bờ cong lớn và nhỏ, 2 đầu : trên là tâm

vị, dưới là môn vị.

39

DẠ DÀY

2- PHÂN ĐOẠN:

1- VÙNG TÂM VỊ

đứng: chứa không khí

 Thân vị : thẳng đứng, chứa các tuyến tiết HCl, pepsinogen

Hang môn vị: gastrin

Môn vị : có lỗ thông với tá tràng, có cơ thắt môn vị. 44

THÀNH DẠ DÀY

5 LỚP

ĐỘNG MẠCH

VỊ TÁ TRÀNG

ĐỘNG MẠCH LÁCH

DẠ DÀY

5- THẦN KINH:

THẦN KINH X TRÁI

THẦN KINH X PHẢI

DẠ DÀY

6- BẠCH HUYẾT:

TÁ TRÀNG



Ø Từ môn vị đến góc tá hổng tràng ( góc

Treiz)

ü Hình chữ C, bao quanh đầu tụy, sát thành

bụng sau và các mạch máu trước cột sống.

ü Có 4 đoạn : đoạn trên, xuống, ngang, lên.

Ø Là đoạn đầu của ruột non, là đoạn ngắn nhất

2- PHÂN ĐOAN: TÁ TRÀNG

ĐOẠN TRÊN

ỐNG MÔN VỊ (HÀNH TÁ TRÀNG)

3- CẤU TẠO: TÁ TRÀNG

ỐNG MẬT CHỦ CHOLEDOQUE

VAN TRÀNG

ỐNG TỤY PHỤ SANROTINI NHÚ TÁ BÉ

ỐNG TỤY CHÍNH WIRSUNG NHÚ TÁ LỚN

Nhận dịch tiết từ tụy và gan (mật) đổ vào tá tràng qua cơ vòng Oddi (nhú tá lớn, bé).

Là đoạn ruột non quan trọng trong quá trình phân giải thức ăn

3- CẤU TẠO:

CƠ VÒNG ODDI

NHÚ TÁ LỚN

TÁ TRÀNG



ỐNG MẬT CHỦ

ỐNG TỤY CHÍNH

BÓNG VATER

TÁ TRÀNG

4- TUYẾN TỤY:

ĐỘNG MẠCH THÂN TẠNG



ĐỘNG MẠCH CUNG CẤP KHỐI TÁ- TỤY:

RUỘT NON

61

RUỘT NON1- RUỘT NON:

- NẰM BÊN TRÁI

RUỘT NON

RUỘT NON1- RUỘT NON:

1.2- CẤU TẠO:

RỄ MẠC TREO

L2

KHỚP CÙNG CHẬU (P)

RUỘT NON

RUỘT NON1- RUỘT NON:

RUỘT GIÀ

RUỘT GIÀ



1 Manh tràng và ruột thừa:

Ruột thừa mở vào manh tràng bằng lỗ ruột thừa (lỗ này có van)

RUỘT GIÀ



5 Đại tràng chậu hông (xích ma):

Dài 12 – 15 cm.

7 Ống hậu môn:

Thông ra ngoài bằng lỗ hậu môn.

Cơ: thắt trong (cơ trơn), cơ thắt ngoài (cơ vân).

73

RUỘT GIÀ2- RUỘT GIÀ:

TRỰC TRÀNG

HẬU MÔN

RUỘT GIÀ

PHÂN BIỆT RUỘT NON – RUỘT GIÀ

RUỘT GIÀ

ĐỘNG MẠCH RUỘT THỪA

ĐỘNG MẠCH MẠC TREO TRÀNG DƯỚI

ĐỘNG MẠCH TRỰC TRÀNG TRÊN

GIẢI PHẪU TUYẾN TIÊU

HÓA

79

TUYẾN NƯỚC BỌT

Lỗ đổ răng cối

trên thứ 2

TUYẾN MANG

TAI

TUYẾN DƯỚI LƯỠI

TUYẾN DƯỚI HÀM

TUYẾN TỤY

GAN – MẬT

93

3- TĨNH MẠCH CỬA:

TM ĐƠN

TM CHỦ DƯỚI

TM MẠC TREO TRÀNG DƯỚI

96

ĐƯỜNG DẪN MẬT NGOÀI GAN

99

SINH LÝ HỆ TIÊU HÓA

100

Ø Chủ động ngậm miệng nâng lưỡi

Ø Phản xạ ruột đoạn trước co – đoạn sau dãn

Ø Nhu động co bóp thực quản

TUYẾN NƯỚC BỌT

ØNước bọt nhầy hơn so với tuyến mang tai

ØĐổ vào khoang miệng dọc 2 bên hãm lưỡi

Tuyến dưới lưỡi:

Ø Nhầy và dính.

Ø Đổ vào khoang miệng dọc 2 bên hãm lưỡi.

Tuyến mang tai:

ØỐng tuyến mang tai xuyên qua cơ cắn, đổ vào miệngtại lỗ đổ đối diện với răng trên thứ 2

ØThành phần: ít nhầy, giàu amylase 103

pH kiềm

Ion.

Điều hòa bài tiết.

105

CHỨC NĂNG THỰC QUẢN

CƠ HỌC H Ó A H Ọ C

1 Đoạn trên: bảo vê niêm mạc trước thức ăn

2 Đoạn dưới: bảo vê niêm mạc trước dịch dạ dày.

106

CHỨC NĂNG DẠ DÀY



 Chức năng của dạ dày:

ØChứa đựng thức ăn

ØHoạt động cơ học : nhàu trộn, nghiền thức ăn

Ø Hoạt động hóa học tiết

dịch vị tiêu hóa :

üPepsin (tiêu hóa 20% protein thức ăn)

üAcid HCl

üChất nhầy tạo màng dai kiềm bao phủ niêm mạc, bảo

vệ niêm mạc khỏi tác động của HCl và pepsin

107

CHỨC NĂNG DẠ DÀY



1 Chứa thức ăn

 Thành Dạ dày

có 3 lớp

cơ trơn,

 Thân Dạ dày có khả

năng giãn lớn, nên không

thay đổi áp suất trong

lòng dạ dày

CHỨC NĂNG DẠ DÀY

Đóng mở tâm vị

vị: tâm vị mở.

üT.Ă vào dịch vị: tâm vị đóng.

Nhu động

Sóng co thắt

pH acid (DD)tăn

g nhu động

mơ môn vị.

111

CHỨC NĂNG DẠ DÀY



3 Bài tiết dịch dạ dày

 Nhóm men tiêu hóa: pepsin, lipase, gelatinase

 Nhóm chất vô cơ: HCl

 Nhóm chất nhày: chất nhày, yếu tố nội

CHỨC NĂNG DẠ DÀY

3 Bài tiết dịch dạ dày

 TB chính men tiêu hóa

Ø Pepsin thủy phân protein polypeptid

Ø Lipase thủy phân lipid diglycerid, acid

béo

Ø Gelatinase thủy phân collagen

 TB viền HCl Hoạt hóa pepsinogenpepsin

Sát khuẩn (pH ~ 1) Thủy phân cellulose

Tham gia đóng mở tâm môn vị

 TB tiết nhày cân bằng pepsin, HCl

Hoạt hóa pepsinogen

Tế bào viền HCl

PH acid

Thủy phân cellulose

Bảo vệ niêm mạc dạ dày

Tế bào nhày Chất Nhày

Yếu tố nội tại B12

BÀI TIẾT DỊCH VỊ

Men:pepsin, gelatinase HCl Nhầy HCO3- Yếu tô nội tại

lipase,

117

ĐIỀU HÒA BÀI TIẾT DỊCH VỊ

ĐIỀU HÒA BÀI TIẾT DỊCH VỊ

ĐIỀU HÒA BÀI TIẾT DỊCH VỊ

Thức ăn

Gastrin (+)

(-) Ruột GIP ↑dịch vị

Thức ăn nhiều

mỡ, acid

Secretin (-)

Cơ chế thể dịch

CHỨC NĂNG CỦA RUỘT NON



1 Hoạt động co thắt: nhu động hình quả lắc,

phản nhu động giúp nhào trộn thức ăn với dịch tiêu hóa, hấp thu hết tất cả thức ăn

2 Hoạt động tiết dịch ruột: Peptidase, Sucrase,

Maltase, Lactase, Lipase

3 Hoạt động bài tiết dịch tụy

4 Hoạt động bài tiết dịch mật

5 Hấp thu các chất

CHỨC NĂNG CỦA RUỘT

NON



1 Hoạt động co thắt

Nhào trộn:

ü 12 lần / phút (Tá tràng)

ü 8 lần / phút (Hồi tràng)

ü Tác dụng: nhào trộng ky thức ăn với dịch tiêu hóa va

tăng tiếp xúc với diện tích hấp thu của ruột non 123

CHỨC NĂNG CỦA RUỘT NON

Ø Giúp thức ăn đi với vận tốc 1 cm/ phút

Ø Thời gian thức ăn đi hết ruột non: 3 – 5 giơ

 Cư động lúc đói:

Ø 60 – 90 phút / lần

Ø Đẩy thức ăn dư thừa vào ruột gia

Ø Ngăn trào ngược vk

124

CHỨC NĂNG CỦA RUỘT

NON



2 Hoạt động bài tiết của dịch ruột: Men tiêu hóa: peptidase,

maltase, saccarase, lactase

Peptidase peptid acid amin

Saccarase sacarose glucose+ fructoseLactase lactose glucose+ galactose

CHỨC NĂNG CỦA RUỘT

NON



3 Hoạt động bài tiết của dịch tụy

ØDịch tụy là chất lỏng không màu, pH kiềm

ØMen tiêu protid: trypsin, chymotrypsin,

CHỨC NĂNG CỦA RUỘT NON



Dịch tụy gồm men tiêu hóa, NaHCO3

 Thủy phân protid acid amin

Trypsin, chymotrypsin, cacboxypolypeptidase

 Thủy phân lipid acid béo và glycerol

Lipase, phospholipase, esterase

cholesterol- Thủy phân glucid disaccharide,

glucose

Amylase, maltase

 NaHCO3 trung hòa dịch vị

CHỨC NĂNG CỦA RUỘT NON

Tiêu hóa protid

CHỨC NĂNG CỦA RUỘT NON

Tiêu hóa lipid

Lipase

Cholesterol

esterase

Phosphalip ase

Lipid

Acid béo

Acid béo

Diglycer ol

CHỨC NĂNG CỦA RUỘT NON

Maltase

Glucose

ĐIỀU HÒA BÀI TIẾT DỊCH

CHỨC NĂNG CỦA RUỘT NON

4 Hoạt động bài tiết dịch mật: hỗ trợ

tiêu hóavà hấp thu chất béo

HOẠT ĐỘNG BÀI TIẾT Ở RUỘT

(lipase,phospholipase,

cholesterolesterase) mật

133

CHỨC NĂNG CỦA RUỘT NON

5 Hấp thu các chất

Quá trình tiêu hóa và hấp thu xảy

ra chủ yếu ở ruột non.

Trên niêm mạc có nhiều nhung mao

làm tăng diện tích hấp thu

1 Chất dinh dưỡng: protid (aa), glucid (monosacharid),

lipid (glycerol, acid

CHỨC NĂNG CỦA RUỘT

 Bài tiết nhầy

 Hấp thu nước và điện giải

135

CHỨC NĂNG CỦA RUỘT

GIÀ



Ø Không xảy ra quá trình tiêu hóa

Ø Tái hấp thu nước, hấp thu Na và khoángchất

Ø Tạo khuôn phân và tống ra ngoài

Ø Vi khuẩn ở ruột già sản xuất ra vitamin K,

một vài loại vitamin B

136

CHỨC NĂNG CỦA GAN



 Chức năng dự trữ và tổng hợp

o Dư trư máu, sắt (lách, tủy

xương), vit A, D, B12

o Tổng hợp yếu đông máu:

I, II, VII, IX, X/ vitamin K

o Bài tiết mật 700 – 1100

ml / ngày, muối mật: nhu

tương hóa va hòa tan mơ trong nước, Bài tiết bilirubin, cholesterol

138

hợp nhi ều thê

o Chuyển hóa lipid

o Tổng hợp

139

Protid

độc xâm nhập o Tạo ra các yếu tô

đông máu: I, II, V,

Giảm hoặc mất VII, IX, X.

độc tính của một

chống đông: heparin.

140