Đại cương văn hóa Việt Nam chương 5

Click to add title Company LOGO HỌC VIỆN THANH THIẾU NIÊN VIỆT NAM PHÂN VIỆN MIỀN NAM CHƯƠNG 5 VĂN HÓA ỨNG XỬ VỚI MÔI TRƯỜNG XÃ HỘI BỘ MÔN ĐỀ CƯƠNG VĂN HÓA VIỆT NAM Th s Bùi Văn Tuyển NỘI DUNG CHÍNH 1 Giao lưu với văn hóa Ân Độ Văn Chăm 2 Phật giáo và văn hóa Việt Nam 3 Nho giáo và văn hóa Việt Nam 4 Đạo giáo và văn hóa Việt Nam 5 Phương tây và văn hóa Việt Nam 1 Giao lưu với văn hóa Ân Độ Văn Chăm 1 1 Bà la môn giáo và ba nguồn gốc của văn hóa Chăm 1 1 1 Bà la môn giáo là gì? Nghĩa là “đại hồn”[.]

Trang 1

LOGO

HỌC VIỆN THANH THIẾU NIÊN VIỆT NAM

PHÂN VIỆN MIỀN NAM CHƯƠNG 5: VĂN HÓA ỨNG XỬ VỚI MÔI TRƯỜNG XÃ HỘI

BỘ MÔN: ĐỀ CƯƠNG VĂN HÓA VIỆT NAM

Th.s Bùi Văn Tuyển

Trang 2

NỘI DUNG CHÍNH

1 Giao lưu với văn hóa Ân Độ: Văn Chăm

2 Phật giáo và văn hóa Việt Nam

3 Nho giáo và văn hóa Việt Nam

4 Đạo giáo và văn hóa Việt Nam

5 Phương tây và văn hóa Việt Nam

Trang 3

1 Giao lưu với văn hóa Ân Độ:

Văn Chăm

1.1 Bà la môn giáo và ba nguồn gốc của văn hóa Chăm

1.1.1 Bà la môn giáo là gì?

Nghĩa là “đại hồn” là môn

giáo được hình thành trên

cơ sở kinh veda, là chúa tể

Trang 4

1 Giao lưu với văn hóa Ân Độ:

- Ảnh hưởng Bà la môn giáo Ấn Độ

- Kế thừa di sản văn hóa Sa Huỳnh

- Kế thừa văn hóa khu vực và bản địa

+ Chất dương tính trong tính cách chăm

+ Hài hòa âm dương có thiên về âm tính

Trang 5

1 Giao lưu với văn hóa Ấn Độ: Văn

hóa chăm

+ Tháp chăm

1.2 Những đặc điểm của kiến trúc chăm

Trang 6

hóa chăm

+ Tháp chăm

- Độ tinh tế: Xây cất bằng gạch, tôn trọng bản

chất, chạm khắc tinh tế, tính nghệ thuật cao

Trang 7

hóa chăm

+ Tháp chăm

-Cấu trúc quần thể: Kiến trúc bộ ba, kiến trúc

quần thể tháp giữa và nhiều tháp xung quanh

Trang 8

Trang 9

Trang 10

Trang 11

Trang 12

Trang 13

hóa chăm

+Siva (thần hủy diệt) 1.3 Những đặc điểm của điêu khắc chăm

Trang 14

hóa chăm

+ Bầu vú phụ nữ 1.3 Những đặc điểm của điêu khắc chăm

Trang 15

Trang 16

2.Phật giáo và văn hóa Việt Nam

Trang 17

2.1 Sự hình thành và nội dung cơ bản của phật giáo + Sự hình thành Phật giáo

Trang 18

2.1 Sự hình thành và nội dung cơ bản của phật giáo + Nội dung cơ bản của Phật giáo: Về nỗi khổ và sự giải thoát khỏi nỗi khổ

Trang 19

2.1 Sự hình thành và nội dung cơ bản của phật giáo + Nội dung cơ bản của Phật giáo: “ Tứ diệu đế”

-Khổ đế: Chân lý cơ bản thuộc về nỗi khổ

- Nhân đế (tập đế) Nguyên nhân của nỗi khổ

- Diệt đế: Chân lý về cảnh giới diệt khổ

- Đạo đế: Đường diệt khổ

Trang 20

2.1 Sự hình thành và nội dung cơ bản của phật giáo + Nội dung cơ bản của Phật giáo: Tam Bảo

- Phật (đức phật)– Pháp (giáo lý) – Tăng(người tu hành)

Trang 21

2.1 Sự hình thành và nội dung cơ bản của phật giáo + Các giáo phái trong Phật giáo

-Theo xu hướng bảo thủ: Phái thượng tọa

- Theo xu hướng không cố chấp theo kinh điển: Phái đại chúng

* Phái đại chúng soạn ra sách riêng tự xưng là đại thừa(cỗ xe lớn) phát triển lên phía bắc gọi là Bắc tông và tiểu thừa(cỗ xe nhỏ) phát triển xuống phía nam gọi là Nam tông

Trang 22

2.2 Qúa trình thâm nhập và phát

triển của Phật giáo vào Việt Nam

+ Từ Ấn Độ:

-Theo đường biển các nhà sư Ấn

Độ đến Việt Nam ngay từ những

ngày đầu công nguyên Hình

thành nên trung tâp phật giáo lớn

ở Luy lâu Bắc Ninh.

- Phật giáo đến Việt Nam được

bản địa hóa gọi đức phật thành

Bụt.

Trang 23

2.2 Qúa trình thâm nhập và phát triển

của Phật giáo vào Việt Nam

+ Từ Trung Hoa: Với ba tông phái

chính đó là

-Thiền Tông ( tĩnh tâm)

- Tịnh độ tông: Hướng đến cõi niết

Trang 24

2.3 Những đặc điểm của Phật giáo ở Việt Nam

Trang 25

-Tính tổng hợp

+ Tiếp xúc ngay với các tín ngưỡng truyền thống dân tộc như trong chùa có thờ thành hoàng làng, thờ vị anh hùng dân tộc, thờ thần linh

Trang 26

-Tính tổng hợp

+ Tổng hợp nhiều tông giáo phái khác nhau như: Thiền, Mật, tịnh tông

Trang 27

-Tính tổng hợp

+ Tổng hợp với các tôn giáo khác như: Nho giáo, đạo giáo+ Kết hợp chặt chẽ giữa đạo và đời

Trang 28

-Khuynh hướng thiên về nữ tính

Trang 29

-Tính linh hoạt

+ Đức phật trở nên thân thiết gần gũi gọi là Bụt

+ Tượng phật mang dáng dấp hiền hòa gọi tên thân mật: Ông nhịn ăn mà mặc (Tuyết sơn gầy ốm), Ông nhịn mặc mà

ăn ( Phật dị lặc)…

+ Ngôi chùa: mái cong 3, 5 gian, và hai chái

Trang 30

Trang 31

3 Nho giáo và văn hóa Việt Nam

Trang 32

3 1 Sự hình thành Nho giáo

+ Một vài cách hiểu về nho giáo

-“Nho” là một danh hiệu chỉ

những người có người học thức, biết nghi lễ

- Nho giáo: Là hệ thống giáo lý

của nhà nho nhằm tổ chức xã

hội hiệu quả

- Nho giáo được hình thành từ

thời Tây Chu do Khổng Tử phát triển tư tưởng Chu Công

Trang 33

+Sách kinh điển của Nho giáo -Ngũ Kinh:

•Kinh thi (thơ ca, dân gian)

• Kinh thư (truyền thuyết và các biến cố của các vị vua)

• Kinh lễ (ghi chép những nghi

Trang 34

+Sách kinh điển của Nho giáo

-Tứ thư:

•Đại học: cái học của bậc đại

nhân và cái học của người

muốn làm bậc đại nhân

• Trung dung: Việc làm có ý

nghĩa và luôn luôn dung hòa

• Luận ngữ: Là những ghi chép

và lời dạy của Khổng Tử

• Mạnh Tử: Ghi lại những đối

đáp của người với chư hầu

Trang 35

3 2 Nội dung cơ bản và sự phát

triển Nho giáo + Quân tử trở thành người

cai quản xã hội -Tu đạo: trong cách cư xử với Tam cương và ngũ luân

- Đạt đức: Ngũ thường: Nhân- Lễ- Nghĩa- Trí – Tín.

- Biết: Thi – Thư – Lễ - Nhạc

Trang 36

3 2 Nội dung cơ bản và sự phát

triển Nho giáo

+Hành động: “ Tề gia trị quốc bình thiên hạ”

-Nhân trị: Tình người

- Chính danh: Phải làm đúng với danh hiệu, tên gọi của mình Vua ra vua, tôi ra tôi không được lẫn lộn

Trang 37

3 3 Qúa trình thâm nhập và phát triển

và những đặc điểm nho giáo ở VN

+ Qúa trình thâm nhập

+ Những đặc điểm Nho giáo ở VN

-Nho giáo đã mang lại cho dân tộc Việt Nam ý thức tự tôn dân tộc, lòng yêu nước, trọng người tài đức vẹn toàn

- Tứ kinh và ngũ thư: Tạo điều kiện để VN tuyển chọn người tài qua các kỳ thi

Trang 38

+ Những đặc điểm Nho giáo ở

VN

- Chiều hướng động lực phát

triển Nho giáo ở VN: Từ công

việc triều đình,quản lý thần dân,

xắp xếp lại hệ thống quan lại, tổ

chức kỳ thi, ổn định nhân dân,

giáo dục con người…điều dựa

vào nho giáo

Trang 39

-Phong cách tư duy của Nho giáo VN

•Hướng tới cái thực tế công lợi, xa cách cái siêu hình cao xa.( Mục đích học tập là thi cử để làm quan, để sung sướng)

• Thích đơn giản và ngắn gọn: ( Tứ thư ngũ kinh rút thành Thuyết ước và giải ước)

Trang 40

-Phong cách tư duy của Nho giáo VN

•Lối suy nghĩ chiết chung và dung hợp (Từ

bi của Phật, thanh tịnh của Lão,Nhân nghĩa trung tín của Nho, tam giáo đồng nguyên , ta giáo nhất thể)

• Tập quán sùng bái thánh hiền giáo điều

và máy móc

Trang 41

- Do nền nông nghiệp thấp kém nên không thể tạo ra điều kiện cho Nho giáo Phát triển tới mức cần thiết

Trang 42

4 Đạo giáo và văn hóa Việt Nam

4.1 Từ đạo Gia đến đạo giáo

+ Đạo gia và đạo giáo: là triết lý âm dương giữa đạo với cái tự nhiên (xuất phát từ tự nhiên, gần gũi với tự nhiên)

-Đạo: Là phạm trù hóa triết lý tôn trọng tự nhiên

- Đức: Là triết lý hóa luật âm dương biến đổi

Trang 43

+ Nội dung đạo gia-Về nhận thức: Tuyệt đối hóa sự vận động, xóa nhòa mọi ranh giới giữa con người với tự nhiên, giữa phải và trái

- Lĩnh vực xã hội: Bất hợp pháp với giai cấp thống trị, nguyền rủa bọn trộm cướp

- Chủ trương: Hòa mình với tự nhiên

và trở về với thời nguyên thủy

- Đạo giáo đã trải qua thời gian dài và được thần bí hóa thành đạo giáo

Trang 44

+ Nội dung của đạo giáo:

-Chủ trương: Tập hợp nông dân chống lại giai cấp thống trị

- Tôn thờ Lão Tử thành “Thái Thượng lão quân”

- Mục đích: Tu theo đạo để sống lâu

Trang 45

4.1 Sự thâm nhập và phát triển đạo giáo ở VN

+ Thâm nhập từ thế kỷ thứ II

+ Đạo giáo đã tìm được ngay những tín ngưỡng đã tương đồng với chúng ta ngay từ lâu: Vì người Việt chúng ta thích bói toán, phù phép, bùa chú, tà ma

+ Mang lại tư tưởng phản kháng giai cấp thống trị -> được người dân sử dụng làm vũ khí chống lại giai cấp thống trị

+ Ngoài thờ Thái Thượng lão quân chúng ta còn thờ Đức Trần Hưng Đạo, Chúa Liễu Hạnh, Chữ Đồng Tử + Xu hướng lui về ở ẩn

+ Vào năm 1933 Đạo giáo được coi như là một tôn giáo tàn lụi ở Việt Nam

Trang 46

5 Phương Tây với văn hóa Việt Nam

5.1 Ki – tô giáo với Văn hóa VN

+ Qúa trình hình thành

-Được hình thành ở Việt Nam bắt đầu

từ thế kỷ XVI – XVII tuy nhiên những

giáo sỹ phương tây đến VN từ đầu công

nguyên

- Tuy nhiên nó chính thức xuất hiện ở

Việt Nam vào năm 1953 ở Nghệ An với

12 công giáo Toàn Tòng

- Ki –tô giáo ( cơ đốc giáo, thiên chúa

giáo) là tên gọi cho tất cả tông phái

cùng thờ chúa Jesu Đây là tôn giáo của

những người bị áp bức

Trang 47

5.1 Ki – tô giáo với Văn hóa VN

+ Qúa trình hình thành

-Ki tô giáo tách ra làm hai:

•Phía tây: Công giáo Chung cho toàn thế giới Sau này tách

ra thành (Tin lành và anh giáo)

• Phía đông: Chính thống giáo ( là trọng tâm)

-Tiếp xúc với văn hóa Phương đông diễn ra trên phương diện tôn giáo và thương mại (Giáo sỹ mang hàng hóa đến buôn bán trao đổi với các quốc gia)

-Nhà Nguyễn giữ nguyên đạo trạng của Ki tô giáo khi vào

VN thực hiện “Bế môn tỏa cảng” không khuyến khích phát triển

- Ngày nay Ki tô giáo cũng rất phát triển ở VN với 5 triệu tín đồ

Trang 48

5.2 Văn hóa phương Tây và Văn hóa VN

+ Trên bình diện văn hóa tư tưởng:

- Phân hóa linh hoạt, tiếp nhận những gì có ích và biến đổi cho phù hợp( Nhà thờ hình mái cong, Đức mẹ được đặt nơi trang trọng nhất)

-Cho ra đời chữ Quốc Ngữ

- Sự ra đời báo chí

- Văn hóa bắt đầu có tiểu thuyết

- Ngôn ngữ Tiếng Việt vay mượn Phương Tây

- Nghệ thuật hội họa, sân khấu, ca, múa, nhạc

- Giáo dục bắt đầu định ra các bậc Đại học

- Tiếp xúc tư tưởng dân chủ tư sản sau đó là chủ nghĩa mác xít

Trang 49

5.2 Văn hóa phương Tây và Văn hóa VN

+Trên bình diện văn hóa Vật chất

-Đô thị VN từ mô hình trung tâm

chính trị sang mô hình trung tâm

chính trị - kinh tế - văn hóa và xã

hội

- Giao thông vận tải: Xây dựng hệ

thống giao thông đường bộ , đường

sắt

+ Nền khoa học hiện đại phát triển

=> Khích lệ lòng yêu nước, yêu dân

tộc và tự hào dân tộc

Trang 50

XIN CHÂN THÀNH CẢM ƠN!

Tiêu đề	Văn Hóa Ứng Xử Với Môi Trường Xã Hội
Tác giả	Th.S. Bùi Văn Tuyển
Trường học	Học Viện Thanh Thiếu Niên Việt Nam
Chuyên ngành	Đề Cương Văn Hóa Việt Nam
Thể loại	ĐỀ CƯƠNG
Thành phố	Phân Viện Miền Nam

Định dạng
Số trang	50
Dung lượng	5,66 MB