Thực trạng ly hôn ở nước ta trong giai đoạn hiện nay – thực trạng và giải pháp

 Nghiên cứu phân tích thực trạng về việc thực hiện các căn cứ ly hôn củacác quy định của pháp luật thông qua một số vụ án điển hình, đồng thờiđưa ra những giải pháp.. Theo quy địnhcủa đ

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

NỘI DUNG 4

1 4

1.1 2

1.2 4

1.3 5

1.4 7

2 8

KẾT LUẬN 11

TÀI LIỆU THAM KHẢO 12

MỞ ĐẦU

Lí do chọn đề tài:

Quá trình hội nhập đã thúc đẩy nền kinh tế – chính trị – xã hội phát triểnmột cách mạnh mẽ Mọi mối quan hệ trong xã hội cũng có sự vận động thay đổitheo xu thế của nó Gia đình là tế bào của xã hội nên cũng không nằm ngoàinhững quy luật đó Xã hội càng phát triển, đời sống nâng cao cùng với sự dunhập những tư tưởng, cách sống mới làm cho mỗi người có một trình độ hiểubiết khác nhau, từ đó cách nhìn nhận, suy nghĩ các vấn đề khác nhau Vì thế phải

có suy nghĩ đúng đắn thì mới gìn giữ được hạnh phúc gia đình Bác Hồ đã từngdạy: “Quan tâm đến gia đình là đúng và nhiều gia đình cộng lại mới thành xãhội, xã hội tốt thì gia đình càng tốt Gia đình tốt thì xã hội mới tốt Hạt nhân của

xã hội là gia đình”

Trước hết, trong mỗi chúng ta đều phải hiểu được ý nghĩa của gia đình.Gia đình là tập hợp những người quen thuộc, thân thương gần gũi với chúng ta,gia đình chính là một cách thức tổ chức sống nhỏ nhất trong xã hội, trong giađình có mối liên kết với nhau từ quan hệ huyết thống hoặc nuôi dưỡng Tại Luậthôn nhân và gia đình cũng có giải thích khái niệm về gia đình như sau: “Gia đình

là tập hợp những người gắn bó với nhau do hôn nhân, quan hệ huyết thống hoặcquan hệ nuôi dưỡng, làm phát sinh các quyền và nghĩa vụ giữa họ với nhau theoquy định” Đó là cái nôi hình thành nhân cách, giáo dục phẩm chất, đạo đức ýchí, tính cách để giữ gìn trật tự, kỷ cương xã hội, tôn ty, gia phong Sự hìnhthành văn hóa gia đình là sự kế thừa tiếp nối văn hóa truyền thống, mặt kháckhông chối bỏ các giá trị văn hóa hiện đại

Như đã được đề cập, con người luôn có trình độ hiểu biết, cách nhìn nhận

và giải quyết vấn đề khác nhau, từ đó sinh ra những quan điểm khác nhau, thậmchí trái ngược nhau Không phải gia đình nào cũng ấm êm, các cặp vợ chồngcũng có lúc “cơm không lành, canh không ngọt” Khi hôn nhân không còn thể

1

duy trì được thì họ chọn phương án cuối cùng là ly hôn Đây là vấn đề vô cùngphức tạp và nhạy cảm Trên thực tế, tỉ lệ ly hôn ở nước ta đang ngày một tăng.Cuộc điều tra do Bộ Văn hoá Thể thao & Du lịch, phối hợp với Tổng cục Thống

kê, với sự hỗ trợ của UNICEF cho thấy, số vụ ly hôn đang tăng nhanh với nhiềunhững mâu thuẫn khác nhau đã gây ảnh hưởng xấu cho xã hội, dẫn đến thựctrạng suy giảm về đạo đức, lối sống, bạo lực trong gia đình ngày càng trở nênphổ biến

Trước thực trạng đáng lo ngại và những tác hại của ly hôn đối với xã hội.Với mong muốn tìm rõ hơn về nguyên nhân chủ quan và khách quan của các vụ

ly hôn, từ đó tìm ra giải pháp để hạn chế, khắc phục tình trạng ly hôn đang diễnbiến căng thẳng Chúng em đã cùng nhau xây dựng đề tài: “Thực trạng ly hôn ởnước ta trong giai đoạn hiện nay – Thực trạng và giải pháp” để nghiên cứu, đưa

ra tình huống và cách giải quyết vấn đề tối ưu nhất, góp phần xoa dịu vấn đềđang diễn biến rất căng thẳng này

Mục tiêu:

 Nghiên cứu những vấn đề khái quát chung của ly hôn: khái niệm ly hôn,căn cứ ly hôn và

 Nghiên cứu những vấn đề về căn cứ ly hôn, rút ra những nhận xét về căn

cứ ly hôn, những ưu điểm và hạn chế của quy định của pháp luật hôn nhân

và gia đình Việt Nam

 Nghiên cứu phân tích thực trạng về việc thực hiện các căn cứ ly hôn củacác quy định của pháp luật thông qua một số vụ án điển hình, đồng thờiđưa ra những giải pháp

Đối tượng nghiên cứu:

Luật hôn nhân và gia đình và các văn bản pháp luật có liên quan đến vấn

đề ly hôn Với việc nghiên cứu về các nguyên nhân theo thống kê của những

2

năm gần đây Từ đó đưa ra những tình huống thực tiễn và giải pháp để khắc phụctình trạng này

Phương pháp nghiên cứu:

Để hoàn thành đề tài tiểu luận này tôi đã sử dụng một số phương pháp sau:

• Phương pháp sưu tầm và tổng hợp tài liệu: Đây là phương pháp được vận dựngnhiều nhất khi thực hiện đề tài này và cũng tham khảo rất nhiều nguồn tài liệunhư các loại sách có liên quan, các bài báo, bài viết trên tập chí và trên mạnginternet

Từ các nguồn tài liệu tham khảo tác giả đã trích dẫn và tổng hợp thành một bàihoàn chỉnh

• Phương pháp luận vấn đề: Đây là một phương pháp vô cùng quan trọng trongnghiên cứu Với đề tài này, từ việc nghiên cứu những quan điểm chung nhất củathực trạng ly hôn ở nước ta, qua đó hiểu rõ hơn về luật hôn nhân • Phương phápphân tích, phương pháp hệ thống và phương pháp so sánh

Kết cấu bài tiểu luận:

Phần mở đầu

1 Cơ sở lý luận

1.1 Khái niệm ly hôn

1.2 Sơ lược lịch sử chế định ly hôn trong pháp luật Việt Nam qua các giai đoạnphát triển

NỘI DUNG

1 Cơ sở lý luận:

Khái niệm ly hôn:

Ly hôn (hay ly dị) là chấm dứt quan hệ hôn nhân do Tòa án quyết địnhtheo yêu cầu của vợ hoặc của chồng hoặc cả hai vợ chồng, hủy bỏ các tráchnhiệm pháp lý và trách nhiệm của hôn nhân và các ràng buộc dân sự khác Tòa

án là cơ quan duy nhất có trách nhiệm ra phán quyết chấm dứt quan hệ hôn nhâncủa vợ chồng

Phán quyết ly hôn của Tòa án thể hiện dưới hai hình thức: bản án hoặc quyếtđịnh Nếu hai bên vợ chồng thuận tình ly hôn thỏa thuận với nhau giải quyếtđược tất cả các nội dung quan hệ vợ chồng khi ly hôn thì toà án công nhận raphán quyết dưới hình thức là quyết định Nếu vợ chồng có mâu thuẫn, tranh chấpthì Tòa án ra phán quyết dưới dạng bản án ly hôn

1.2 Sơ lược lịch sử chế định ly hôn trong pháp luật Việt Nam qua các giai đoạn phát triển

1.2.1 Quan điểm về ly hôn và căn cứ ly hôn trong thời kỳ phong kiến

ở Việt Nam

Xã hội phong kiến ở Việt Nam trải dài hàng ngàn năm Trong các quan hệ

xã hội, đặc biệt đối với các quan hệ hôn nhân và gia đình, tư tưởng nho giáo vớinhững lễ giáo được thể chế trở thành pháp luật.Những phong tục, truyền thống,đạo đức tốt đ…p được lưu truyền thì định kiến phong kiến “ trọng nam, khinhnữ”- bản chất xã hô ‡i cũng được duy trì Bộ luật Hồng Đức (Quốc triều hình luậtthời Nhà Lê) và Bộ luật Gia Long (thời nhà Nguyễn) là hai đạo luật của xã hộiphong kiến ở Việt Nam (được khảo cứu còn nguyên v…n cho đến ngày nay), khiquy định về căn cứ ly hôn đã dựa trên cơ sở lỗi của vợ, chồng Theo quy địnhcủa điều 388 về “thất xuất” của Bộ luật Hồng Đức, người chồng buộc phải bỏvợ(ly hôn) nếu không bỏ vợ thì pháp luâ ‡t cũng sẽ bắt buô ‡c họ phải bỏ vợ, khi

4

người vợ bị vô tử (không có con), đa ngôn (lắm lời), ghen tuông, gian dâm với

kẻ khác (ngoại tình, không chung thủy), có hành vi trộm cắp, bất kính với cha,m… chồng, bị ác tật; trường hợp vợ cả, vợ lẽ phạm vào điều nghĩa tuyệt (thấtxuất) mà người chồng giấu diếm, không bỏ (ly hôn) thì bị xử tội biếm, tùy theomức đô ‡ nặng nh… mà xét xử

Đối với lỗi của người chồng, Bộ luật Hồng Đức quy định:” Phàm chồng

đã bỏ lửng vợ 05 tháng không đi lại (vợ được trình quán sở tại và xã quan làmchứng) thì mất vợ Nếu vợ đã có con, thì cho hạn một năm Vì việc quan phải đi

xa thì không theo luật này Nếu đã bỏ vợ mà lại ngăn cấm người khác lấy vợ cũthì phải tội biếm” Quy định về nô ‡i dung căn cứ ly hôn của Bộ luật Hồng Đứcphản ánh xã hội và quan điểm lập pháp của nhà nước phong kiến ở Việt Namthời kỳ này: Phân biệt đối xử giữa vợ và chồng sâu sắc; thường chỉ có ngườichồng mới thực hiện được quyền ly hôn vợ, còn người vợ thường không thựchiện được quyền ly hôn của mình Nội dung của căn cứ ly hôn thể hiện sự bấtbình đẳng giữa vợ và chồng, bởi chỉ thừa nhâ ‡n quyền bỏ vợ đơn phương từ phíangười chồng

1.2.2 Quan điểm về ly hôn và căn cứ ly hôn trong thời đại hiê Fn nay Việt Nam

Căn cứ ly hôn là những tình tiết (hay điều kiện) được quy định trong phápluật mà khi có đủ những tình tiết đó Toà án mới xử cho ly hôn Không phải bất kỳtình tiết nào cũng được coi là căn cứ ly hôn mà phải được quy định trong văn bảnpháp luật Khi giải quyết ly hôn, để đánh giá đúng thực chất của sự việc, cầnphân biệt căn cứ ly hôn theo luật với ly do, động cơ xin ly hôn của đương sự Lý

do ly hôn là cái cớ đương sự dựa vào đó để yêu cầu Toà án cho ly hôn Động cơxin ly hôn là trạng thái tâm lý bên trong thúc đẩy đương sự xin ly hôn

5

Kế thừa và phát triển từ Luâ ‡t hôn nhân và gia đình năm 1959, Luâ ‡t hônnhân và gia đình năm 1986, Luâ ‡t hôn nhân và gia đình năm 2000, thì luâ ‡t Hônnhân và Gia đình năm 2014, ly hôn có trường hợp sau:

Mô ‡t là: Thuâ ‡n tình ly hôn được quy định tại điều 55, điều này được giữnguyên như điều 90 tại Luâ ‡t hôn nhân và gia đình năm 2000: “Trong trường hợp

vợ chồng cùng yêu cầu ly hôn, nếu xét thấy hai bên thật sự tự nguyện ly hôn và

đã thỏa thuận về việc chia tài sản, việc trông nom, nuôi dưỡng, chăm sóc, giáodục con trên cơ sở bảo đảm quyền lợi chính đáng của vợ và con thì Tòa án côngnhận thuận tình ly hôn; nếu không thỏa thuận được hoặc có thỏa thuận nhưngkhông bảo đảm quyền lợi chính đáng của vợ và con thì Tòa án giải quyết việc lyhôn.”

Điều 56 đã được sửa đổi, bổ sung dựa trên cơ sở điều 91 Luâ ‡t hôn nhân và giađình năm 2000 Theo đó,bổ sung quy định: mô ‡t trong hai người là vợ hoă ‡c chồngyêu cầu ly hôn mà hòa giải không thành tại Tòa án thì Tòa án sẽ xem xét căn cứ

về viê ‡c nếu vợ hoă ‡c chồng có hành vi bạo lực gia đình hoă ‡c những hành vi viphạm nghiêm trọng đến quyền và nghĩa vụ của vợ, chồng khiến cho đời sốnghôn nhân lâm vào tình trạng trầm trọng bế tắc, đời sống chung không thể tiếp tụckéo dài, không có nghĩa đơn thuần là tình yêu không còn nữa mà muốn nói đếnmột thực trạng trong gia đình khi mâu thuẫn giữa vợ chồng đã trở nên sâu sắc,nghiêm trọng đến mức không thể hàn gắn, cứu vãn được nữa Tình trạng đó sẽlàm ảnh hưởng đến đời sống sinh hoạt của gia đình và ảnh hưởng đến việc nuôidưỡng giáo dục con cái Trong trường hợp vợ hoă ‡c chồng của người bị Tòa ántuyên bố mất tích yêu cầu ly hôn thì Tòa án sẽ giải quyết cho ly hôn Trongtrường hợp có yêu cầu ly hôn theo quy định tại khoản 2 Điều 51 của Luật này thìTòa án giải quyết cho ly hôn nếu có căn cứ về việc chồng, vợ có hành vi bạo lựcgia đình làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến tính mạng, sức khỏe, tinh thần củangười kia Mà điều 2 khoản 51 đã quy định: “Cha, m…, người thân thích khác có

6

quyền yêu cầu Tòa án giải quyết ly hôn khi một bên vợ, chồng do bị bệnh tâmthần hoặc mắc bệnh khác mà không thể nhận thức, làm chủ được hành vi củamình, đồng thời là nạn nhân của bạo lực gia đình do chồng, vợ của họ gây ra làmảnh hưởng nghiêm trọng đến tính mạng, sức khỏe, tinh thần của họ.” Như vậy,trong quá trình xây dựng gia đình xuất hiện mâu thuẫn tư nhiều lý do khác nhau,làm cho mục đích hôn nhân không đạt được thì ly hôn là một giải pháp tích cựcnhằm viê ‡c giải thoát cho vợ và chồng để mỗi bên tự đi tìm và xây dựng cho mìnhhạnh phúc mới

Luâ ‡t hôn nhân và gia đình năm 2014 đã quy định rõ ràng, cụ thể hơn vềcăn cứ ly hôn: điều 55 là thuâ ‡n tình ly hôn, điều 56 là về ly hôn theo yêu cầu của

mô ‡t bên Pháp luâ ‡t đã quy định mô ‡t cách cụ thể, chi tiết về quyền và nghĩa vụcủa các bên trước khi ly hôn cũng như các căn cứ để Tòa án xác định tình trạnghôn nhân để đưa tới quyết định ly hôn Hơn thế nữa Luâ ‡t hôn nhân gia đình năm

2014 ( điều 55 và 56) đã quy định căn cứ ly hôn theo quan điểm của chủ nghĩaMác-Lênin Luâ ‡t hôn nhân và gia đình trước nay không quy định những căn cứ

ly hôn riêng biê ‡t mà quy định căn cứ ly hôn chung nhất, dựa vào bản chất củaquan hê ‡ hôn nhân đã tan vỡ Nhưng với Luâ ‡t hôn nhân và gia đình 2014 đã có sựlồng ghép, bổ sung quy định về căn cứ ly hôn vào quy định về thuâ ‡n tình ly hôncũng như ly hôn theo yêu cầu của mô ‡t bên

Tóm lại, chúng ta có thể thấy được rằng pháp luâ ‡t hôn nhân gia đình nóichung và pháp luâ ‡t về các căn cứ ly hôn nói riêng, từ những năm 1945 đến hiê ‡nnay, các căn cứ ly hôn đã được sửa đổi, cải biên, bổ sung để trở nên hoàn thiê ‡nhơn, phù hợp với từ thời kỳ lịch sử của đất nước Căn cứ ly hôn được quy địnhtrong Luâ ‡t hôn nhân và gia đình năm 2014 là tiến bô ‡ nhất, bởi vì các quy định vềcăn cứ ly hôn đã được quy định chi tiết rõ ràng hơn đối với từng trường hợp

2 Cơ sở thực tiễn:

2.1 Thực trạng:

7

Trong những năm gần đây, kinh tế Việt Nam ngày càng phát triển, dân trí

và mức sống của người dân ngày càng nâng cao Song, nước ta cũng phải chịunhiều ảnh hưởng của mặt trái xã hội Tiêu biểu được nói trong bài này là tìnhtrạng hôn nhân của nhiều cặp vợ chồng trở nên căng thẳng, gay gắt dẫn đếnnhiều vụ ly hôn sau này

Theo số liệu của Tổng cục Thống kê, số vụ ly hôn đã xét xử phân theo địaphương và phân theo cấp xét xử từ năm 2013 đến năm 2018 có xu hướng tăngnhanh Nếu năm 2013 chỉ có 18.308 vụ ly hôn thì đến năm 2018 đã tăng đến28.076 vụ Kết quả Tổng điều tra năm 2019 cho thấy, tỷ lệ dân số từ 15 tuổi trởlên đã ly hôn hoặc ly thân là 2,1%, tăng so với năm 2009 là 1,4% Bất kì cặp vợchồng nào tiến tới hôn nhân đều mong được hạnh phúc, nhưng khi những rạn nứtbắt đầu xuất hiện thì giải pháp mà họ chọn là ly hôn Theo nghiên cứu của cácnhà xã hội, có bốn nguyên nhân chính dẫn đến ly hôn: Mâu thuẫn về lối sống(28%), ngoại tình (25%), kinh tế (13%), bạo lực gia đình (7%)

Lấy thống kê từ một thành phố đông dân - Thành phố Hồ Chí Minh, theoTrung tâm tư vấn đào tạo tâm lý thể chất chỉ ra rằng hiện nay cứ bình quân 2,7cặp kết hôn thì có 1 cặp ly hôn Độ tuổi ly hôn dưới 30 chiếm tỉ lệ cao và nămsau luôn tăng hơn năm trước

Theo Viện Nghiên cứu Gia đình và Giới, khu vực Tây Nam Bộ, giai đoạn2009-2017, ở khu vực đô thị, phụ nữ có thể ly hôn ngay cả tuổi trung niên để bắtđầu cuộc sống mới và nhiều phụ nữ đô thị ly hôn ở độ tuổi rất cao (ly hôn ở tuổi

30 - 32 với tỷ lệ khoảng 6%) Ở nông thôn, phụ nữ càng trẻ tuổi càng có xuhướng ly hôn sớm hơn phụ nữ ở đô thị, nông thôn trở nên cởi mở và tự do hơn

về hôn nhân và gia đình (ly hôn ở tuổi 26 - 30 với tỷ lệ khoảng 7% ) Nam giới ở

đô thị cũng ly hôn ở độ tuổi cao nhiều hơn so với nam giới khu vực nông thôn,thể hiện chủ nghĩa cá nhân mạnh hơn ở khu vực đô thị Tác động của hiện đại

8

hóa đang tăng lên cả ở nông thôn và đô thị khi xem xét tuổi ly hôn của phụ nữ vànam giới.

Ở Bạc Liêu, tại Tòa án Nhân dân thị xã Giá Rai, có 661 vụ ly hôn/1.296 vụ án Ởcác huyện nông thôn, tỷ lệ này cũng ngày càng gia tăng Đa số vụ ly hôn trongcác gia đình trẻ tăng nhanh chóng, trên 60% số vụ ly hôn thuộc về các cặp vợchồng dưới 30 tuổi, nhiều vụ ly hôn khi mới kết hôn từ 1 đến dưới 5 năm Nhiềucặp vợ chồng trẻ đưa nhau ra tòa ly hôn một cách rất vui vẻ, xem như kết thúcmột mối quan hệ trên mức bạn bè và đường ai nấy đi

Ta thấy, số vụ ly hôn ngày càng trẻ hóa Một nghiên cứu riêng của ViệnKhoa học và Xã hội Việt Nam cho biết thêm rằng 60% số vụ ly hôn là của cáccặp vợ chồng trẻ có độ tuổi từ 23 đến 30 tuổi trong khi 70% số cặp ly hôn cócuộc sống hôn nhân từ 1 đến 2,7 năm Việc hôn nhân tan vỡ không chỉ làm ảnhhưởng đến cuộc sống của gia đình, người thân mà còn gây nhiều hệ lụy cho xãhội Sau những cuộc hôn nhân không thành là những đứa trẻ phải chịu thiệt thòi,sống trong cảnh thiếu tình thương và sự chăm sóc, nuôi dưỡng của cha, m…

2.2 Đánh giá về thực trạng:

Tháng 10/2015 2015 bà Lê Hoàng Diệp Thảo gửi đơn ly hôn ra tòa do thờigian dài vợ chồng xảy ra nhiều mâu thuẫn Sau nhiều năm thụ lý giải quyết, đếnngày 20/02/2019, TAND cấp cao tại TP.HCM mở phiên xử sơ thẩm nhưng bịông bà kháng cáo Ngày 5/4 bà Thảo nộp đơn kháng cáo Theo đó, bà kháng cáo

toàn bộ bản án và bày tỏ nguyện vọng đoàn tụ với ông Vũ, dù bà là người đứngnguyên đơn trong vụ ly hôn Ngày 5/12/2019 TAND cấp cao TP.HCM mở phiêntòa xét xử phúc thẩm vụ án tranh chấp hôn nhân gia đình của vợ chồng vua càphê Trung Nguyên giữa ông Đặng Lê Nguyên Vũ và bà Lê Hoàng Diệp Thảo.Bản án tuyên xử công nhận thuận tình ly hôn giữa bà Thảo và ông Vũ

Về cấp dưỡng, bà Thảo được quyền nuôi bốn người con, ông Vũ cấpdưỡng nuôi các con chung 10 tỷ/năm từ năm 2013 đến khi học xong đại học

9