THUYẾT MINH MÔ TẢ GIẢI PHÁP 1. Tên giải pháp: “Một số biện pháp tạo hứng thú học tập môn Toán trung học cơ sở bằng cách liên hệ thực tiễn”

Có những vấn đề Toán học giúp học sinh giải thích những hiện tượng trong tự nhiên, tránh việc mê tín dị đoan, thậm chí hiểu được những dụng ý khoa học Toán học trong những câu ca dao –tụ

1

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập – Tự do – Hạnh phúc

THUYẾT MINH MÔ TẢ GIẢI PHÁP

1 Tên giải pháp: “Một số biện pháp tạo hứng thú học tập môn Toán trung

học cơ sở bằng cách liên hệ thực tiễn”

2 Ngày giải pháp được áp dụng lần đầu hoặc áp dụng thử: Năm học

2019 - 2020

3 Các thông tin cần bảo mật (nếu có):

4 Mô tả các giải pháp cũ thường làm (Nêu rõ tên giải pháp, tình trạng và

nhược điểm, hạn chế của giải pháp cũ):

Trước đây, một số học sinh chưa biết ứng dụng của môn Toán, do việc giảng dạy ở trường còn mắc phải một số khuyết điểm :

- Còn thiên về lý thuyết thiếu thực tế

- Chưa cung cấp cho học sinh các kiến thức Toán học có ứng dụng nhiều trong thực tiễn

- Do nhận thức của học sinh không đồng đều trong một lớp học, cho nên khả năng vận dụng kiến thức để lý giải các vấn đề liên quan đến Toán học đối với học sinh còn khó khăn

Do đó, để khắc phục các nhược điểm trên và để nâng cao khả năng vận dụng lý thuyết vào thực tiễn, để tạo hứng thú trong việc học môn Toán học thì việc liên hệ thực tế trong quá trình giảng dạy là cần thiết

5 Sự cần thiết phải áp dụng giải pháp:

Môn Toán học ở trường phổ thông nếu không có những bài giảng và phương pháp hợp lí, phù hợp với nhận thức học sinh THCS, sẽ làm cho học sinh thụ động trong việc tiếp thu, cảm nhận Trước tình hình đó, đổi mới phương pháp dạy học Toán đã và đang thực sự là yếu tố quyết định hiệu quả giờ dạy Một trong những yếu tố để đạt giờ dạy có hiệu quả và tiến bộ là phát huy tính thực tế

2

Lâu nay không ít người cảm thấy thất vọng vì đã “uổng công” học Toán Nghe người ta nói thì Toán học là chìa khóa cho mọi vấn đề, nhưng trên thực tế thì học sinh sau khi tốt nghiệp lại chẳng biết dùng kiến thức Toán đã học được trong nhà trường vào việc gì trong cuộc sống Toán học đã bị biến thành một “công cụ đánh đố”, thay vì một bộ môn khoa học mang đầy chất thực tiễn Đã có những ý kiến nói về sự lãng phí của nguồn nhân lực đang làm làm Toán hiên nay và không

ít người cũng đã tưởng là thật Có những vấn đề Toán học giúp học sinh giải thích những hiện tượng trong tự nhiên, tránh việc mê tín dị đoan, thậm chí hiểu được những dụng ý khoa học Toán học trong những câu ca dao –tục ngữ mà thế hệ trước để lại và có thể ứng dụng trong thực tiễn đời sống thường ngày chỉ bằng những kiến thức rất phổ thông mà không gây nhàm chán, xa lạ; lại có tác dụng kích thích tính chủ động, sáng tạo, hứng thú trong môn học

Trong việc dạy môn Toán học ở trường trung học, người giáo viên phải có vốn kiến thức về thực tế sâu, rộng, có khả năng gắn bài giảng với thực tế, tạo ra được những giờ học sinh động, nâng cao sự hiểu biết và kích thích sự ham mê học tập của học sinh

Toán học trong suy nghĩ của các em, tuy là môn học công cụ nhưng thật là khô khan Ngoài việc dùng để cộng trừ nhân chia,Toán học không gần gũi với cuộc sống, sinh hoạt hằng ngày của các em Đặc biệt trong giải trí vui chơi càng không thấy được sự hỗ trợ của Toán học Suy nghĩ đó là một trong những nguyên nhân không gây hứng thú học tập cho học sinh

Nhằm giúp HS thấy được sự hấp dẫn, tính thiết thực của bộ môn Toán , sự gắn kết giữa Toán học và thực tế nên đây chính là những lí do tôi chọn đề tài “Một số biện pháp tạo hứng thú học tập môn Toán trung học cơ sở bằng cách liên hệ thực tiễn”

6 Mục đích của giải pháp (Nêu rõ mục đích khắc phục các nhược điểm của

giải pháp cũ hoặc mục đích của giải pháp mới do mình tạo ra):

Góp phần nâng cao hiệu quả dạy và học của giáo viên và học sinh nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy

3

Gắn kết giữa lí thuyết và thực hành, giúp học sinh khỏi lúng túng trước những vấn đề trong thực tiễn cuộc sống Đồng thời giúp học sinh có thể giải thích được các bài toán có liên quan đến Toán học trong thực tế, qua đó giúp học sinh có thể ứng dụng kiến thức Toán học giải quyết một số vấn đề trong cuộc sống

Phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh trong học tập

Đây cũng là tài liệu cần thiết cho giáo viên giảng dạy môn Toán

7 Nội dung

7.1 Thuyết minh giải pháp mới hoặc cải tiến

- Nội dung: Các hình thức liên hệ thực tế

Liên hệ thực tế khi giới thiệu bài giảng mới

Liên hệ thực tế qua từng nội dung và kiến thức cụ thể trong bài học

Liên hệ thực tế sau khi đã kết thúc bài học

Liên hệ thực tế thông qua những câu chuyện ngắn có tính chất khôi hài hay các câu chuyện lịch sử phát hiện vấn đề nghiên cứu, có thể đan xen vào bất cứ thời gian nào trong suốt tiết học

Vận dụng các kiến thức Toán học vào các công việc trong đời sống hằng ngày Kết hợp với Đoàn - Đội, nhà trường tổ chức các hoạt động trải nghiệm sáng tạo, giúp học sinh vận dụng kiến thức vào thực tiễn cuộc sống sau khi đã học bài giảng

Tạo điều kiện cho các em thực hiện được mơ ước trở thành các “nhà khoa học”,

“tuyên truyền viên tí hon” , “nhà Toán học” trong các buổi thực hành, hoạt động

ngoại khóa

- Các bước tiến hành thực hiện giải pháp (cần minh họa bằng các bản vẽ, thiết

kế, sơ đồ, ảnh chụp mẫu sản phẩm, đĩa, bảng biểu, số liệu )

* Liên hệ thực tế khi giới thiệu bài giảng mới

Cách nêu vấn đề này có thể tạo cho học sinh bất ngờ, có thể là một câu hỏi rất khôi hài hay một vấn đề rất bình thường mà hàng ngày học sinh vẫn gặp nhưng lại tạo

sự chú ý quan tâm của học sinh nhằm kích thích hứng thú trong quá trình học tập

4

Ví dụ 1: Khi dạy về bài: “Làm quen với số nguyên âm” (ở lớp 6), giáo viên có thể

mở bài như sau :

- GV : Bản tin dự báo thời tiết của huyện Tam đường – Tỉnh Lai Châu và huyện Sa Pa – Tỉnh Lào Cai ngày 11/1/2021 trong đợt rét đậm, rét hại vừa qua như sau:

Ta hiểu cách viết đố như thế nào? Tại sao lại có dấu " "  ở đằng trước Các

em có biết dấu " " đó có tác dụng gì không?

- HS: có thể biết sẽ trả lời đó là số nguyên âm

- GV : Để giúp các em giải đáp được câu hỏi này và hiểu rõ hơn về các thông tin trên Thầy trò chúng ta cùng bước vào bài học ngày hôm nay: “Làm quen với số nguyên âm”

Cách giới thiệu này sẽ tạo cho học sinh chú ý hơn để tìm hiểu tại sao bản tin thời tiết thường ngày lại như vậy Và trong quá trình học bài: “Làm quen với số nguyên âm” các em sẽ giải thích được như sau :

0

4 C

 có nghĩa là nhiệt độ 4 độ dưới 0 C0 Đọc là âm bốn độ C hoặc trừ bốn

độ C

5

0

3 C

 có nghĩa là nhiệt độ 3 độ dưới 0 C0 Đọc là âm ba độ C hoặc trừ ba độ

C

0

2 C

 có nghĩa là nhiệt độ 2 độ dưới 0 C0 Đọc là âm hai độ C hoặc trừ hai độ

C

Ví dụ 2: Khi học bài: “Phép cộng các số nguyên”, giáo viên có thể đưa ra bài

toán đặt vấn đề sau:

Thống kê lợi nhuận sau 3 tháng đầu năm của quý 1 năm 2020 của một cửa hàng tự chọn được thống kê lại như sau:

Lợi nhuận

(Triệu đồng) -1 2 5

Sau 3 tháng đầu năm của quý 1 năm 2020, cửa hàng lãi hay lỗ và với số tiền

là bao nhiêu?

- GV : Để giúp các em tính được lợi nhuận của cửa hàng thì thầy, trò chúng ta cùng bước vào bài học ngày hôm nay: “Phép cộng các số nguyên”

Ví dụ 3: Khi dạy bài “Căn bậc ba” – Toán 9

Giáo viên có thể vào bài bằng cách đưa ra bài toán: Một bác thợ muốn xây một cái bể chứa nước hình lập phương có thể tích là 8m3 Vậy bác thợ phải đo kích thước móng như thế nào để xây được chiếc bể đó? Nếu thể tích bể lần lượt là

27(m );68(m ); (a m ) thì kích thước móng là bao nhiêu

Bể nước sinh hoạt của gia đình một học

sinh Trường THCS Đồng Tiến

6

Đối với bể nước có thể tích 3

8m ;27m3thì học sinh sẽ tìm ngay được kết quả

là kích thước móng hình vuông có cạnh lần lượt là 2m; 3m thông qua kiến thức thể tích hình lập phương đã học Học sinh sẽ gặp khó với bể có thể tích 3 3

68(m ); (a m )

GV: Đặt vấn đề dẫn dắt vào bài như sau: Vậy để biết bác thợ xây giải quyết, tính

toán thế nào để biết được kích thước móng của bể nước, để trả lời được câu hỏi

này, thầy và trò chúng ta bước vào bài học ngày hôm nay: “Căn bậc ba”

* Liên hệ thực tế qua từng nội dung và kiến thức cụ thể trong bài học

Cách nêu vấn đề này có thể sẽ mang tính cập nhật, làm cho học sinh hiểu và thấy được ý nghĩa thực tiễn bài học Giáo viên có thể giải thích để giải tỏa tính tò

mò của học sinh

Ví dụ 1: Khi dạy bài “Hình hộp chữ nhật” – Toán 8, sau khi dạy xong công

thức tính diện tích xung quanh, diện tích toàn phần của hình hộp chữa nhật, giáo viên có thể liên hệ thực tế qua bài toán sau:

Bác Nam muốn sơn trần nhà và bốn bức tường, một căn phòng dài 4,5m, rộng 3,7m và cao 3,0m Em hãy giúp bác Nam tính chi phí quét sơn căn phòng, biết rằng tổng diên tích các cửa là 2

5,8m và cứ 1m2 thì chi phí hết 450000(đồng)

Ví dụ 2: Khi học bài “Diện tích xung quanh, diện tích toàn phần, thể tích của

hình trụ” Giáo viên có thể liên hệ thực tiến qua bài tập sau:

Trong khi tham gia buổi hoạt động trải nghiệm do nhà Trường tổ chức bạn Dũng có mua được một tượng đá nhỏ, có hình thù kì lạ Qua nói chuyện, trao đổi, các bạn trong lớp có đưa ra một bài toán đố và yêu cầu bạn Dũng tính thể tích của tượng đá nhỏ mà bạn mua được Em hãy giúp bạn Dũng tính được thể tích của tượng dá đó

7

Qua bài tập sẽ giúp học sinh củng cố lại kiến thức về thể tích của hình trụ đồng thời tạo được hứng thú, sự tò mò để tìm ra cách tính được thể tích của một vật có hình dạng bất kì thông qua kiến thức đã học Đặc biệt khi biết được cách tính thể tích của tượng phật trong quá trình học tập, học sinh có thể thực hành đo

và tính thể tích của cá đồ vật mà các em yêu thích tại nhà, qua đó giúp học sinh phát triển khả năng tư duy, sáng tạo và vận dụng Toán học trong cuộc sống hàng ngày

* Liên hệ thực tế sau khi đã kết thúc bài học

Cách nêu vấn đề này có thể tạo cho học sinh căn cứ vào những kiến thức đã học tìm cách giải thích hiện tượng ở nhà hay những lúc bắt gặp hiện tượng đó, học sinh sẽ suy nghĩ, ấp ủ câu hỏi vì sao lại có hiện tượng đó?

Ví dụ 1: Sau khi học xong bài “Tỉ lệ” - Toán 6, giáo viên có thể liên hệ thực

tiễn như sau:

- GV: Chuẩn bị bản đồ địa lí Việt Nam, yêu cầu học sinh đo khoảng cách từ hai địa điểm bất kì trên bản đồ Dựa vào tỉ lệ trên bản đồ hướng dẫn học sinh áp dụng kiến thức về “Tỉ lệ” vừa học, tính khoảng cách 2 địa điểm đó trên thực tế

=> Qua bài tập, giúp học sinh thấy rằng muốn xác định khoảng cách từ hai địa điểm bất kì trên thực tế, ta có thể tính thông qua khoảng cách của chúng trên bản

đồ và tỉ lệ bản đồ thông qua việc áp dụng bài toán tỉ lệ lớp 6

8

Ví dụ 2: Sau khi học xong chương 3 – Hình học 7, giáo viên có thể đưa ra bài

toán:

Hai làng A và B nằm cùng phía bên bờ sông (hình vẽ) Hằng ngày, các em học sinh phải vượt sông đến trường ở bên kia sông trên những chiếc bè gỗ Để đảm bảo an toàn cho học sinh, người ta dự định xây một cây cầu bắc ngang sông Em hãy giúp các bác kỹ sư tìm một địa điểm C trên bờ sông để xây cầu sao cho tổng quãng đường từ đầu cầu đến hai làng A và B là ngắn nhất

* Liên hệ thực tế thông qua các bài đố vui, những câu chuyện ngắn có tính chất khôi hài hay các câu chuyện lịch sử phát hiện vấn đề nghiên cứu, có thể đan xen vào bất cứ thời gian nào trong suốt tiết học

Ví dụ 1: Khi học về diện tích đa giác ở lớp 8 , GV đưa ra bài đố như sau : Hãy

cắt hai trong ba hình vuông (1; 2; 3 có kích thước lần lượt là: 2x2; 3x3; 6x6 Mỗi hình chỉ được cắt một đường (có thể thẳng hoặc gấp khúc ), rồi ghép các phần với nhau để được một hình vuông mới

(1)

(2)

(3)

9

Để làm được, học sinh phải nắm tính chất diện tích đa giác Cụ thể, phải biết cộng tổng diện tích 3 hình vuông đã cho: 4+9+36 = 49; từ đó có được cạnh hình vuông mới là 7x7 Sáng tạo ở đây là làm thế nào để nghĩ ra hai đường cắt như hình

vẽ

Ví dụ 2: Khi học bài “Tỉ số lượng giác của góc nhọn” –Toán 9, giáo viên có

thể liên hệ bài học qua bài thơ “Thả thính” gây hứng thú cho học sinh như sau sau :

“Tan thì bằng đối trên kề, anh thì tan chảy khi kề bên em”

Ví dụ 3: Khi học bài: “Hai phân số bằng số nhau”, giáo viên có thể kể Câu

chuyện toán học: Euclid và hai quả táo; Có 1 lần, sau khi giảng về phân số, thầy giáo hỏi Euclid:

– Nếu có người đưa cho em 2 quả táo to bằng nhau, 1 quả nguyên và 1 quả đã

bổ làm đôi

Euclit trả lời:

– Thưa thầy em sẽ chọn quả táo đã bổ ra làm đôi ạ!

Thầy ngạc nhiên hỏi lại:

– Thế em ko biết 2 nửa quả táo cũng chỉ bằng 1 quả táo thôi hay sao?

Ơclít nhanh trí đáp lại:

– Thưa thầy, cũng bằng nhau nhưng em lấy 2 nửa quả táo vì biết đâu quả táo nguyên đã chẳng bị sâu đục khoét ở trong!

* Vận dụng các kiến thức Toán học vào các công việc trong đời sống hằng ngày

Cách nêu vấn đề này có thể làm cho học sinh căn cứ vào những kiến thức đã học tìm cách giải thích hay tự tái tạo lại kiến thức qua các công việc hàng ngày Giúp học sinh phát huy khả năng ứng dụng Toán học vào đời sống thực tiễn

Ví dụ 1: Sau khi học xong bài “Ba điểm thẳng hàng”, giáo viên có thể giới

thiệu để học sinh có thể tự áp dụng kiến thức đã học qua bài và qua bài thực hành

10

“trồng cây thẳng hàng” phụ giúp gia đình trong công việc trồng cây ăn quả, cây lấy

gỗ tại nhà, giúp học sinh hiểu rõ ứng dụng của Toán học trong sản xuất và đời sống, tạo sự hưng phấn trong học tập

* Kết hợp với Đoàn – Đội, nhà trường tổ chức các hoạt động trải nghiệm sáng tạo, giúp học sinh vận dụng kiến thức vào thực tiễn cuộc sống sau khi đã học bài giảng Tạo điều kiện cho các em thực hiện được mơ ước trở thành các “nhà khoa học”, “tuyên truyền viên tí hon”, “nhà Toán học”, trong các buổi thực hành, hoạt động ngoại khóa…

Hoạt động câu lạc bộ Câu lạc bộ toán học:

Hoạt động câu lạc bộ toán học: là hình thức sinh hoạt ngoại khóa của những nhóm học sinh cùng sở thích học toán, có nhu cầu, năng khiếu học tập toán, dưới sự định hướng của những nhà giáo dục (có thể là giáo viên, phụ huynh hoặc nhà giáo dục, nhà khoa học) nhằm tạo môi trường giao lưu thân thiện, tích cực giữa các học sinh với nhau và giữa học sinh với giáo viên, với những người lớn khác Hoạt động của câu lạc bộ tạo cơ hội để học sinh được chia sẻ những kiến thức, hiểu biết của mình về toán học mà học sinh quan tâm, qua đó phát triển các kĩ năng của học sinh như: kĩ năng giao tiếp, kĩ năng lắng nghe và biểu đạt ý kiến, kĩ năng trình bày suy nghĩ, ý tưởng, kĩ năng viết bài, kĩ năng chụp ảnh, kĩ năng hợp tác, làm việc nhóm, kĩ năng ra quyết định và giải quyết vấn đề, Qua đó giúp học sinh có điều kiện tiếp cận với toán học, giúp các em phát huy năng lực toán học của mình và tiếp cận nhanh nhất, nhớ lâu, hiểu sâu các vấn đề toán học, thảo luận về một đề tài được lựa chọn

11

Hình ảnh: Câu lạc bộ Toán học Trường THCS Đồng Tiến

Tổ chức trò chơi học tập kết hợp trong bài dạy và thông qua các hoạt động

ngoại khóa do Đoàn – Đội và nhà trường tổ chức

Trò chơi học tập: là hình thức tổ chức các hoạt vui chơi với nội dung kiến thức thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau, có tác dụng giáo dục “chơi mà học, học mà chơi” Qua trò chơi giúp học sinh quan tâm, hứng thú đến nội dung của chủ đề từ

đó giúp học tìm cách tiếp cận, tự học và bộc lộ hết khả năng một cách tự nhiên, đảm bảo đầy đủ “hành động” và “cảm xúc” Trò chơi có thể được sử dụng trong nhiều tình huống khác nhau như làm quen, khởi động, dẫn nhập vào nội dung học tập, cung cấp và tiếp nhận tri thức; đánh giá kết quả, rèn luyện các kĩ năng và củng

cố những tri thức đã được tiếp nhận, Trò chơi giúp phát huy tính sáng tạo, hấp dẫn và gây hứng thú cho học sinh; giúp học sinh dễ tiếp thu kiến thức mới; giúp chuyển tải nhiều tri thức của nhiều lĩnh vực khác nhau; tạo được bầu không khí thân thiện; tạo cho các em tác phong nhanh nhẹn

Trò chơi mang tên: “Nhanh tay, nhanh mắt”

Trò chơi này được áp dụng được gần như tất cả các bài trong chương trình toán học

Chuẩn bị: những miếng bìa mica các mầu có gắn sẵn các nam châm Với

những miếng bìa này giáo viên có thể ghi tất cả các nội dung cần học sinh quan tâm Dụng cụ này có thể sử dụng rất nhiều lần

Cách chơi: Chia làm 2 đôi hoặc cho 2 học sinh chơi Ai nhanh lấy được

nhiều miếng bìa theo yêu cầu của chủ trò thì đội đó ( hay người đó) thắng