123

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LAO ĐỘNG – XÃ HỘI (CSII) KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ TIỂU LUẬN HỌC PHẦN LỊCH SỬ ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM ĐẢNG CỘNG SẢN LÃNH ĐẠO TỔNG KHỞI NGHĨA THÁNG TÁM NĂM 1945 SV thực hiện Trần Thị Bích Ng[.]

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LAO ĐỘNG – XÃ HỘI (CSII)

KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

TIỂU LUẬN HỌC PHẦN LỊCH SỬ ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM

ĐẢNG CỘNG SẢN LÃNH ĐẠO TỔNG KHỞI NGHĨA THÁNG TÁM NĂM 1945

SV thực hiện: Trần Thị Bích Ngọc

Mã số SV: 1953404041001

Số báo danh: 168 Khoa: Quản lý nguồn nhân lực

TP Hồ Chí Minh - 2021

NHẬN XÉT VÀ ĐÁNH GIÁ CỦA GIẢNG VIÊN

- Về hình thức:

- Mở đầu:

- Nội dung:

- Kết luận:

Tổng

điểm

Điểm số Điểm bằng chữ

Cán bộ chấm thi 1

(Kí và ghi rõ họ tên)

Cán bộ chấm thi 2

(Kí và ghi rõ họ tên)

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

CH NG 1 HOÀN CẢNH LỊCH Ử N Đ N TỔNG HỞI NGHĨA THÁNG TÁM 1945 3

1.1 Tình hình thế giới trước năm 1945 3

1.2 Tình hình Việt Nam trước năm 1945 3

1.3 Chủ trương của Đảng vào giai đoạn 1945 4

1.3.1 Củng cố và tăng cường chính quyền cách mạng 5

1.3.2 Đẩy mạnh phát triển sản xuất, trọng tâm là sản xuất nông nghiệp, diệt giặc đói, ổn định đời sống nhân dân 5

CH NG ĐẢNG CỘNG ẢN LÃNH ĐẠO TỔNG HỞI NGHĨATHÁNG TÁM NĂM 1945 12

2.1 Tổng khởi nghĩa giành chính quyền 12

2.2 Tính chất, ý nghĩa lịch sử và bài học kinh nghiệm của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 13

2.2.1 Tính chất 13

2.2.2 Ý nghĩa lịch sử 15

2.2.3 Bài học kinh nghiệm 16

K T LUẬN 18

TÀI LIỆU THAM KHẢO 20

Về mặt lý luận, đối với sự nghiệp giải phóng dân tộc giải phóng giai cấp ở Việt Nam Thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 đã mở ra bước ngoặt vĩ đại của cách mạng, đưa dân tộc Việt Nam bước sang kỷ nguyên mới - kỷ nguyên độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội; xóa bỏ chế độ phong kiến hàng nghìn năm, đưa dân tộc Việt Nam lên một tầm cao mới và đây cũng là lần đầu tiên trong lịch sử dân tộc Việt Nam, dưới sự lãnh đạo của Đảng , một nhà nước kiểu mới – nhà nước của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân được xây dựng Đánh giá về ý nghĩa lớn lao này, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định: “Cách mạng Tháng Tám

đã lật đổ nền quân chủ mấy mươi thế kỷ, đã đánh tan xiềng xích thực dân gần 100 năm, đã đưa chính quyền lại cho nhân dân, đã xây nền tảng cho nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, độc lập, tự do, hạnh phúc Đó là một cuộc thay đổi cực kỳ to lớn trong lịch sử của nước ta Đó là một bước ngoặt trong lịch sử của dân tộc chúng tôi” Cách mạng Tháng Tám còn làm rõ và bổ sung lý luận Mác - Lênin về vấn đề bạo lực cách mạng và vấn đề khởi nghĩa vũ trang và chiến tranh cách mạng Với việc xác định đúng đắn bạo lực cách mạng là sức mạnh của toàn dân tộc, kết hợp chính trị với vũ trang, kết hợp khởi nghĩa từng phần tiến tới tổng khởi nghĩa, đưa khởi nghĩa vũ trang trong Cách mạng Tháng Tám lên tầm mẫu mực nghệ thuật trong đấu tranh giành chính quyền Khởi nghĩa giành chính quyền trong Cách mạng

Tháng Tám trở thành một trong bốn điển hình trong đấu tranh giành chính quyền trong lịch sử thế giới thế kỷ XX

Về mặt thực tiễn, cách mạng tháng Tám năm 1945 thắng lợi đã chứng minh một chân lý của thời đại: các dân tộc bị áp bức, bị xâm lược nếu có ý chí kiên cường

và đường lối đúng đắn, sáng tạo, biết đoàn kết đấu tranh vì độc lập, tự do; đứng vững trên lập trường của giai cấp công nhân và biết tranh thủ sức mạnh của thời đại thì dân tộc đó nhất định thắng lợi Vì thế, trong diễn văn kỷ niệm Cách mạng tháng Tám, Người khẳng định: “Suốt trong 80 năm nước ta bị Pháp chiếm, nhân dân ta từ Nam đến Bắc đã nhiều lần nổi dậy chống giặc ngoại xâm Trong lịch sử dựng nước

và giữ nước của dân tộc ta, Cách mạng Tháng Tám năm 1945 là một trong những mốc son chói lọi trong lịch sử dân tộc Việt Nam Kể từ ngày Cách mạng Tháng Tám thành công đến nay, cách mạng Việt Nam đã đi qua nhiều giai đoạn, nhiều bước ngoặt và vượt qua nhiều thử thách lớn, giành được nhiều thắng lợi to lớn kể cả trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, cũng như trong xây dựng chủ nghĩa

xã hội Từ những vấn đề trên, em chọn đề tài: “ Đảng Cộng sản lãnh đạo Tổng khởi nghĩa tháng tám năm 1945” làm đề tài tiểu luận kết thúc môn Lịch sử Đảng

CH NG 1 HOÀN CẢNH LỊCH Ử N Đ N TỔNG HỞI NGHĨA THÁNG TÁM

1945 1.1 Tình hình thế giới trước năm 1945

Tháng 9-1939, Chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ Chính phủ (Daladier) thi hành một loạt biên pháp đàn áp lực lượng dân chủ ở trong nước và phong trào cách mạng ở thuộc địa Mặt trận nhân dân Pháp tan vỡ

Tháng 6-1940, Đức tiến công Pháp, Chính phủ của Thủ tướng Pêtanh (Pétain) ký văn bản đầu hàng Đức Tướng Đờ Gôn (Charles De Gaulle) ra nước ngoài để xây dựng lực lượng kháng chiến chống Đức Sau khi chiếm một loạt nước châu Âu, tháng 6-1941 Đức tiến công Liên Xô

Đầu năm 1945, chiến tranh thế giới thứ hai bước vào giai đoạn kết thúc Hồng quân Liên Xô truy kích phát xít Đức trên chiến trường châu Âu, Anh-Mỹ mở mặt trận thứ hai, đổ quân lên đất Pháp (2-1945) rồi tiến vào Tây nước Đức Nước Pháp được giải phóng, chính phủ Đờ Gôn về Paris Ở mặt trận Thái Bình Dương, quân Anh đánh vào Miến Điện, nay là Myanma Quân Mỹ đổ bộ lên Philiphin Đường biển đến các căn cứ ở Đông Nam Á bị quân đồng minh khống chế, nên Nhật phải giữ con đường duy nhất từ Mãn Châu qua Đông Dương xuống Đông Nam Á Thực dân Pháp theo phái Đờ Gôn ở Đông Dương ráo riết chuẩn bị, chờ quân đồng minh vào Đông Dương đánh Nhật thì sẽ khôi phục lại quyền thống trị của Pháp “cả hai quân thù nhật-pháp đều đang sửa soạn tiến tới chỗ tao sống mày chết, quyết liệt cùng nhau”

1.2 Tình hình Việt Nam trước năm 1945

Ở Đông Dương,bộ máy đàn áp được tăng cường, lệnh thiết quân luật được bán bố Ngày 28-9-1939, toàn quyền Đông Dương ra Nghị định cấm tuyên truyền cộng sản, đặt Đảng Cộng sản Đông Dương ra ngoài vòng pháp luật, giải tán các hội, đoàn, đóng cửa các tờ báo và nhà xuất bản, cấm hội họp và tụ tập đông người.Thực dân Pháp thi hành chính sách thời chiến, phát xít hóa bộ máy thống trị, thẳng tay đàn áp phong trào cách mạng; thực hiên chính sách kinh tế chỉ huy

tăng cường vơ vét sức người, sức để phục vụ cuộc chiến tranh đế quốc Tháng 9-

1940, quân phiệt Nhật vào Đông Dương, thực dân Pháp đầu hàng và câu kết với Nhật để thống trị và bóc lột nhân dân Đông Dương, làm cho nhân dân Đông Dương phải chịu cảnh “một cổ hai tròng”

Với sự chuẩn bị từ trước, ngày 9-3-1945, Nhật nổ súng đảo chính lật đổ Pháp, độc chiếm Đông Dương Pháp chống cự yếu ớt rồi nhanh chóng đầu hàng Sau đó đảo chính thành công, Nhật thi hành một loạt chính sách nhằm củng cố quyền thống trị

1.3 Chủ trương của Đảng vào giai đoạn 1945

Trên cơ sở đánh giá tình hình quốc tế và trong nước, ngày 25/11/1945, Ban Thường vụ Trung ương Đảng ra chỉ thị “kháng chiến kiến quốc”, vạch rõ chiến lược

và nhiệm vụ cần kíp của cách mạng nước ta Chỉ thị xác định “cuộc cách mạng Đông Dương lúc này vẫn là cuộc cách mạng dân tộc giải phóng”, khẩu hiệu đấu tranh vẫn là “Dân tộc trên hết”, “Tổ quốc trên hết” Kẻ thù chính của cách mạng lúc này là thực dân Pháp xâm lược

Nhiệm vụ cơ bản, trước mắt của cách mạng nước ta là củng cố chính quyền dân chủ nhân dân, chống thực dân Pháp xâm lược, bài trừ nội phản, cải thiện đời sống nhân dân Nhiệm vụ bao trùm là bảo vệ, củng cố chính quyền cách mạng

Chỉ thị này cũng đã đề ra những biện pháp cụ thể thực hiện các nhiệm vụ nêu trên:

Về nội chính: Xúc tiến việc bầu cử quốc hội, thành lập chính phủ chính thức, lập hiến pháp, đấu tranh chống bọn phản động

Về quân sự: Động viên lực lượng toàn dân trường kỳ kháng chiến

Về ngoại giao: Kiên trì nguyên tắc “bình đẳng, tương trợ”, thêm bạn bớt thù, làm cho cách mạng không phải trực tiếp đối đầu với nhiều kẻ thù trong cùng một lúc Đối với quân Tưởng thì thực hiện khẩu hiệu “Hoa Việt thân thiện”

Trung ương Đảng chỉ đạo: khó khăn đối nội là chủ yếu bức thiết trước mắt cần giải quyết ngay Khó khăn đối ngoại là cơ bản phải giải quyết lâu dài

1.3.1 Củng cố và tăng cường chính quyền cách mạng

Cuộc Tổng tuyển cử ngày 06/01/1946 hoàn toàn thắng lợi Chính phủ chính thức được thành lập, đứng đầu là Chủ tịch Hồ Chí Minh Đặc biệt tại kỳ họp thứ 2 (tháng 11/1946), Quốc hội đã thông qua bản hiến pháp đầu tiên của nước Việt Nam dân chủ cộng hòa

Cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên ở Việt Nam đã đánh dấu bước trưởng thành của Nhà nước cách mạng Việt Nam, mở ra một thời kỳ mới: thời kỳ đất nước ta có một Quốc hội, một Chính phủ thống nhất, một bản hiến pháp tiến bộ, một hệ thống chính quyền hoàn toàn đầy đủ danh nghĩa về mặt pháp lý để đại diện cho nhân dân Việt Nam về đối nội và đối ngoại

Đồng thời với việc khai thác sức mạnh của dân phục vụ cho nhiệm vụ “kháng chiến, kiến quốc”, Đảng và chính quyền cách mạng rất quan tâm chăm lo bồi dưỡng sức dân, chú trọng phát triển kinh tế, tăng cường năng lực nội sinh cách mạng của quần chúng

Chính sách kinh tế - tài chính lúc đó được xác định như sau: “Kiến thiết nền kinh tế quốc dân làm cho dân giầu, nước mạnh theo những nguyên tắc: tự do kinh doanh, tăng gia sản xuất, bảo vệ quyền lợi quốc gia, điều hòa quyền lợi giữa tư sản

và lao động, giữa địa chủ và nông dân, giữ vững chủ quyền về quan thuế và ngoại thương; khuyến khích và giúp đỡ công nghiệp, thủ công nghiệp, thương nghiệp và nông nghiệp, củng cố tài chính quốc gia”

1.3.2 Đẩy mạnh phát triển sản xuất, trọng tâm là sản xuất nông nghiệp, diệt giặc đói, ổn định đời sống nhân dân

Trong phiên họp đầu tiên của Chính phủ lâm thời ngày 03/9/1945, Chủ tịch

Hồ Chí Minh đã nêu 6 nhiệm vụ cấp bách, trong đó “chống giặc đói” được Hồ Chủ tịch đặt lên hàng đầu, là nhiệm vụ cấp bách, đột xuất số 1 Người nói: “Nhân dân đang đói , những người thoát chết đói nay cũng bị đói Chúng ta phải làm thế nào cho họ sống!”

Để giải quyết nạn đói, Chính phủ đã có nhiều chủ trương, biện pháp thực hiện sát sao:

Thứ nhất là Tổ chức lạc quyên, cứu tế

Để tiêu diệt tận gốc “giặc đói”, biện pháp cơ bản lâu dài là phát triển sản xuất, tiết kiệm tiêu dùng lương thực Nhưng trong khi chờ đợi kết quả của sản xuất, để khẩn cấp cứu đói cho dân, trên cơ sở phát huy truyền thống “nhiễu điều phủ lấy giá gương” của dân tộc, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã kêu gọi nhân dân với tinh thần

“nhường cơm, sẻ áo”, “lá lành đùm lá rách” tự nguyện thực hành tiết kiệm, xây dựng các “hũ gạo cứu đói” giúp đỡ các gia đình thiếu ăn trầm trọng Người đã phát động phong trào “10 ngày nhịn 1 bữa ăn, mỗi tháng 3 bữa, mỗi bữa 1 bơ, đem gạo

đó để cứu dân nghèo” và Người đã tiên phong thực hiện trước

Thứ hai là Chủ tịch Hồ Chí Minh đã phát động phong trào “tăng gia sản xuất” Nghị định số 41 BKT ngày 15/11/1945 của Bộ Kinh tế Quốc dân quy định một số biện pháp để khuyến khích tận dụng đất đai trồng màu cứu đói:

Tất cả những người có ruộng đất phải khai báo với chính quyền địa phương về diện tích canh tác Ngoài số diện tích đó, phần nào chưa canh tác thì buộc phải cho người thiếu ruộng mượn tạm trong một vụ để trồng màu

Hủy bỏ những quy định cũ của Pháp, Nhật cấm buôn bán trâu, bò trong nội địa Cho tự do buôn bán, vận chuyển trâu, bò trong cả nước

Chính phủ tập trung củng cố hệ thống đê điều, hàn khẩu lại các quãng đê đã bị

vỡ Đây là một thành tích có ý nghĩa rất quan trọng đối với việc tăng gia sản xuất cứu đói

Chính phủ còn ban hành các chính sách khuyến nông; tịch thu ruộng đất của thực dân Pháp và Việt gian chia cho nông dân thiếu ruộng; chia lại ruộng đất công một cách công bằng, hợp lý hơn; quy định giảm tô, giảm tức

Giặc đói đã bị đánh lui Đây thực sự là một kỳ công của chính quyền cách mạng

Để giải quyết khó khăn về tài chính, Đảng, Chính phủ cũng đã dựa vào dân, phát huy lòng yêu Tổ quốc, yêu Độc lập - Tự do, trên tinh thần tự nguyện và theo

khả năng của mình đóng góp theo nhiều hình thức như “quỹ Độc lập”, “quỹ Kháng chiến”, “đảm phụ quốc phòng”

Thứ ba là đồng thời với việc đẩy mạnh sản xuất nông nghiệp, Chính phủ đã khẩn trương phục hồi hoạt động của các ngành kinh tế khác

Tình hình kinh tế nói chung lúc này đứng trước những khó khăn rất lớn:

Năm 1945, tình hình công thương nghiệp cũng bị sa sút, ngưng trệ tương tự tình hình nông nghiệp Công nghiệp khai thác mỏ chỉ còn hoạt động bằng khoảng 1 phần 10 so với trước; còn công nghiệp chế biến hầu như tê liệt hoàn toàn Sản xuất tiểu, thủ công nghiệp cũng bị đình đốn, giảm sút mạnh Nên nguồn hàng hóa cung ứng cho thị trường rất khan hiếm Về thương nghiệp: cả nội, ngoại thương đều bị tê liệt, xuất nhập khẩu sa sút

Tiếp theo là khó khăn về giao thông vận tải Tuy các tuyến đường sắt, đường biển, đường sông còn tiếp tục hoạt động nhưng các phương tiện vận tải phần lớn vẫn nằm trong tay chủ người Pháp, nên cũng gặp trở ngại; vận tải đường bộ thì rất khó khăn vì thiếu xăng dầu (nhiều ô tô khách và ô tô tải phải chạy bằng khí than củi (gazogene), thiếu săm lốp và phụ tùng thay thế, cầu đường ở nhiều nơi bị đánh phá trong chiến tranh thế giới thứ hai chưa được khôi phục xong, một số đoạn còn phải tăng - bo Việc giao lưu buôn bán giữa 2 miền Nam, Bắc cũng bị ách tắc Than ở miền Bắc không chuyên chở vào Nam được, gạo trong Nam cũng không ra Bắc được Giá cả hàng hóa tăng vùn vụt

Chính phủ chủ trương, một mặt phát huy lòng yêu nước của giới công thương, tạo mọi điều kiện thuận lợi cho họ đem tài lực, vật lực ra làm những công việc ích nước lợi nhà Mặt khác, vẫn để cho các công ty tư bản Pháp và tư bản nước ngoài tiếp tục công việc kinh doanh như cũ, cố tránh những xáo trộn không cần thiết Hình thành khu vực quốc doanh

Chính phủ cũng chủ trương mở lại các mỏ than ở Hòn Gai, Tân Trào (Tuyên Quang), Làng Cẩm, Phấn Mễ (Thái Nguyên), Quyết Thắng (Ninh Bình), tiếp tục khai thác mỏ thiếc Tĩnh Túc (Cao Bằng) bị Nhật chiếm đóng từ tháng 3/1945 và bị phá hoại trước khi chúng rút

Như vậy là thời gian này đã bắt đầu hình thành khu vực quốc doanh

Trong thời gian này, đã ra đời một số doanh nghiệp công nghiệp quy mô vừa của người Việt sản xuất một số loại hàng trước đây chỉ do các nhà máy của người Pháp sản xuất hoặc phải nhập khẩu, như xà phòng giặt, sơn Gecko ở Hà Nội, sơn Resistanco ở Hải Phòng

Nhà nước hết sức khuyến khích và giúp đỡ cả về vốn và việc mua bán nguyên vật liệu phát triển sản xuất

Do hàng hóa được lưu thông tự do nên nguyên, nhiên liệu cần thiết cho sản xuất dồi dào, thị trường tiêu thụ sản phẩm được mở rộng, đã tạo điều kiện cho sản xuất tiểu, thủ công nghiệp phục hồi và phát triển, cung ứng được nhiều hàng hóa cho thị trường và tăng thu nhập cho người sản xuất

Trừ một số xí nghiệp của tư bản Pháp có liên quan, ảnh hưởng trực tiếp đến nền kinh tế, quốc phòng, đến sự hoạt động bình thường của các cơ quan nhà nước, Chính phủ đã trưng thu một số cơ sở, như các nhà máy điện, nước ở Hà Nội, nhà máy luyện kim Hà Sắc lệnh ngày 09/10/1945 của Chủ tịch Hồ Chí Minh ký đã nêu

rõ 2 điều:

Các hãng kỹ nghệ hoặc thương mại ngoại quốc hiện có ở Việt Nam vẫn được phép tiếp tục công việc kinh doanh như cũ

Vì nền trật tự công cộng, Chính phủ Việt Nam có quyền kiểm soát và nếu cần,

có quyền đặt những ban chuyên môn để giữ nhiệm vụ đó

Nhờ chủ trương đó, nhiều xí nghiệp của Pháp khác vẫn hoạt động bình thường như các xí nghiệp thuộc ngành điện, nước ở một số thành phố (ngoài Hà Nội), vải sợi (Nam Định), dệt len, xi măng (Hải Phòng), gạch ngói (Đáp Cầu), đã cung ứng cho thị trường được một số hàng hóa cần thiết như than mỏ, xi măng, gạch ngói, vải, giấy đảm bảo duy trì được công ăn việc làm cho công nhân, lao động, góp phần đảm bảo sinh hoạt bình thường trong nhân dân

Trên nguyên tắc tự do nội thương, Chính phủ khuyến khích mở rộng việc buôn bán, làm cho hàng hóa được lưu thông tự do trong toàn quốc Nghị định của Chính phủ ngày 02/10/1945, bãi bỏ các luật lệ hạn chế kinh doanh dưới thời Pháp, Nhật;