Luật cạnh tranh tập trung kinh tế

MỞ ĐẦU Tập trung kinh tế là một hiện tượng bình thường trong đời sống kinh tế, là hành vi của doanh nghiệp Việt Nam trong điều kiện nền kinh tế thị trường xuất phát điểm từ một nền sản xuất nhỏ đi lên, các doanh nghiệp vừa và nhỏ chiếm số lượng lớn Hoạt động tập trung kinh tế ít nhiều đều có tầm ảnh hưởng đến sự tăng trưởng của nền kinh tế quốc dân, cho dù hoạt động này diễn ra ở các nước phát triển hay đang phát triển Chính vì vậy, việc nghiên cứu một cách có hệ thống nội dung của hoạt động tập.

MỞ ĐẦU

Tập trung kinh tế là một hiện tượng bình thường trong đời sống kinh tế, là hành vi của doanh nghiệp.Việt Nam trong điều kiện nền kinh tế thị trường xuất phát điểm từ một nền sản xuất nhỏ đi lên, các doanh nghiệp vừa và nhỏ chiếm số lượng lớn Hoạt động tập trung kinh tế ít nhiều đều có tầm ảnh hưởng đến sự tăng trưởng của nền kinh tế quốc dân, cho dù hoạt động này diễn ra ở các nước phát triển hay đang phát triển Chính vì vậy, việc nghiên cứu một cách có hệ thống nội dung của hoạt động tập trung kinh tế và nghiên cứu vấn đề kiểm soát hoạt động này là rất cần thiết, nhất là trong thời điểm hiện nay, khi xu hướng tập trung kinh tế đang diễn ra dưới nhiều góc độ, nhiều hình thức đa dạng

NỘI DUNG

I Khái quát về tập trung kinh tế

1 Khái niệm tập trung kinh tế

Khái niệm tập trung kinh tế được tiếp cận dưới nhiều góc độ khác nhau trong khoa học kinh tế và khoa học pháp lý

Trong khoa học kinh tế, tập trung kinh tế được nhìn nhận là chiến lược tích

tụ vốn và tập trung sản xuất hình thành các chủ thể kinh doanh có quy mô lớn nhằm khai thác lợi thế nhờ quy mô Trong quá trình kinh doanh, các chủ thể kinh doanh có quy mô lớn luôn tìm cách nâng cao áp lực cạnh tranh bụộc các doanh nghiệp nhỏ yếu hơn phải phụ thuộc vào mình Mặt khác, các doanh nghiệp nhỏ yếu hơn phải sáp nhập vào doanh nghiệp lớn hoặc hợp nhất với nhau nếu muốn tồn tại Tập trung kinh tế là quá trình gắn liền với việc hình thành và thay đổi cấu trúc thị trường Theo đó, tập trung kinh tế dẫn đển việc giảm sổ lượng các doanh nghiệp độc lập cạnh tranh trên thị trường thông qua các hành vi sáp nhập hoặc thông qua tăng trưởng nội sinh của doanh nghiệp trên cơ sở mở rộng năng lực sàn xuất Cách hiểu tập trung kinh tể này đã chỉ ra nguyên nhân của tập trung kinh tế (thông qua việc sáp nhập, tăng trưởng

nội sinh của doanh nghiệp) và dẫn đến hậu quả là làm giảm các doanh nghiệp trên thị trường Khái niệm ưên đã coi tập trung kinh tế là kết quả của quá trình tích tụ tư bản

Trong nền kinh tế thị trường, tập trung kinh tể là hoạt động phổ biến của các doanh nghiệp nhằm tăng cường tiềm lực kinh tế, tạo ra các doanh nghiệp mới có quy mô lớn hơn trước Vì vậy, tập trung kinh tế có thể hình thành doanh nghiệp có

vị trí thống lĩnh hoặc vị trí độc quyền Khi ở vào vị trí này, doanh nghiệp cố xu hướng lạm dụng vị trí của mình thực hiện các hành vi gây ảnh hưởng xẩu cho thị trường, cho doanh nghiệp khác và người tiêu dùng Do đó, các hành vi tập trung kinh tế phải được pháp luật kiểm soát

Pháp luật canh tranh Việt Nam không đưa ra khái niệm mang tính khái quát

để định nghĩa hành vi tập trung kinh tế mà chỉ liệt kê các hình thức tập trung kinh

tế Theo Điều 29 Luật cạnh tranh năm 2018 thì tập trung kinh tế là hành vi của doanh nghiệp bao gồm : sáp nhập doanh nghiệp; hợp nhất doanh nghiệp; mua lại doanh nghiệp; liên doanh giữa các doanh nghiệp và các hành vi tập trung kinh tế khác theo quy định của pháp luật

2 Đặc điểm của tập trung kinh tế

Một là, chủ thể tập trung kinh tế là các doanh nghiệp đang hoạt động trên thị trường Các doanh nghiệp tham gia tập trung kinh tế có thể là các doanh nghiệp hoạt động trong cùng hoặc không cùng thị trường liên quan

Hai là, hành vi tập trung kinh tế được thể hiện dưới những hình thức mà pháp luật quy định

Theo quy định mới nhất, luật cạnh tranh năm 2018, các hình thức tập trung kinh tế bao gồm : sáp nhập doanh nghiệp; hợp nhất doanh nghiệp; mua lại doanh nghiệp; liên doanh giữa các doanh nghiệp và các hành vi tập trung kinh tế khác theo quy định của pháp luật

Ba là, tập trung kinh tế đã hình thành nên doanh nghiệp có năng lực cạnh tranh tổng hợp hoặc liên kết thành nhóm doanh nghiệp, tập đoàn kinh tế, từ đó làm thay đổi cấu trúc thị trường và tương quan cạnh trên hiện có trên thị trường

II Phân tích những điểm mới của Luật cạnh tranh 2018 về tập trung kinh tế Ngày 12/06/2018, Quốc hội đã ban hành Luật cạnh tranh có hiệu lực thi hành từ ngày 01/07/2019, thay thế cho Luật cạnh tranh 2004 Theo khoản 9 Điều 3,

vụ việc vi phạm quy định về tập trung kinh tế là một trong ba dấu hiệu vi phạm pháp luật về cạnh tranh

1 Chủ thể hoạt động tập trung kinh tế

Tập trung kinh tế bao gồm các hình thức sau đây:

 Sáp nhập doanh nghiệp;

 Hợp nhất doanh nghiệp;

 Mua lại doanh nghiệp;

 Liên doanh giữa các doanh nghiệp;

 Các hình thức tập trung kinh tế khác theo quy định của pháp luật Vậy chủ thể tiến hành hoạt động tập trung kinh tế là các doanh nghiệp, mục

đích khi tiến hành tập trung kinh tế là giành được quyền kiểm soát doanh nghiệp mục tiêu và chi phối thị trường ở mức độ nhất định

2 Tập trung kinh tế bị cấm

Tập trung kinh tế bị cấm là khi Doanh nghiệp thực hiện tập trung kinh tế gây tác động hoặc có khả năng gây tác động hạn chế cạnh tranh một cách đáng kể trên thị trường Việt Nam

Cụ thể, theo quy định tại Điều 30, 31 Luật cạnh tranh năm 2018, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia đánh giá tác động hoặc khả năng gây tác động hạn chế cạnh tranh một cách đáng kể của việc tập trung kinh tế căn cứ vào một trong các yếu tố hoặc kết hợp giữa các yếu tố sau đây:

(1) Thị phần kết hợp của các doanh nghiệp tham gia tập trung kinh tế trên thị trường liên quan;

(2) Mức độ tập trung trên thị trường liên quan trước và sau khi tập trung kinh tế;

(3) Mối quan hệ của các doanh nghiệp tham gia tập trung kinh tế trong chuỗi sản xuất, phân phối, cung ứng đối với một loại hàng hóa, dịch vụ nhất định hoặc ngành, nghề kinh doanh của các doanh nghiệp tham gia tập trung kinh tế là đầu vào của nhau hoặc bổ trợ cho nhau;

(4) Lợi thế cạnh tranh do tập trung kinh tế mang lại trên thị trường liên quan; (5) Khả năng doanh nghiệp sau tập trung kinh tế tăng giá hoặc tăng tỷ suất lợi nhuận trên doanh thu một cách đáng kể;

(6) Khả năng doanh nghiệp sau tập trung kinh tế loại bỏ hoặc ngăn cản doanh nghiệp khác gia nhập hoặc mở rộng thị trường;

(7) Yếu tố đặc thù trong ngành, lĩnh vực mà các doanh nghiệp tham gia tập trung kinh tế

Điều 30 của Luật cạnh tranh 2018 quy định cấm doanh nghiệp thực hiện tập trung kinh tế gây tác động hoặc có khả năng gây tác động hạn chế cạnh tranh một cách đáng kể trên thị trường Việt Nam Trước đây, Luật cạnh tranh 2004 quy định cấm tập trung kinh tế nếu thị phần kết hợp của các doanh nghiệp tham gia tập trung kinh tế chiếm trên 50% trên thị trường liên quan

3 Hồ sơ thông báo

Trước đây, Luật Cạnh tranh 2004 quy định: Các doanh nghiệp tập trung kinh

tế có thị phần kết hợp từ 30% đến 50% trên thị trường liên quan thì phải thông báo cho cơ quan quản lý cạnh tranh trước khi tiến hành tập trung kinh tế

Nay, Luật Cạnh tranh 2018 không quy định cụ thể như trên, mà chỉ quy định ngưỡng thông báo tập trung kinh tế được xác định căn cứ vào 1 trong 4 tiêu chí:

- Tổng tài sản trên thị trường Việt Nam của doanh nghiệp tham gia tập trung kinh tế;

- Tổng doanh thu trên thị trường Việt Nam của doanh nghiệp tham gia tập trung kinh tế;

- Giá trị giao dịch của tập trung kinh tế;

- Thị phần kết hợp trên thị trường liên quan của doanh nghiệp tham gia tập trung kinh tế

Các doanh nghiệp tham gia tập trung kinh tế phải nộp hồ sơ thông báo tập trung kinh tế đến Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia trước khi tiến hành tập trung kinh tế nếu thuộc ngưỡng thông báo tập trung kinh tế Ngưỡng thông báo tập trung kinh tế được xác định căn cứ vào một trong các tiêu chí sau đây:

 Tổng tài sản trên thị trường Việt Nam của doanh nghiệp tham gia tập trung kinh tế;

 Tổng doanh thu trên thị trường Việt Nam của doanh nghiệp tham gia tập trung kinh tế;

 Giá trị giao dịch của tập trung kinh tế;

 Thị phần kết hợp trên thị trường liên quan của doanh nghiệp tham gia tập trung kinh tế Hồ sơ thông báo tập trung kinh tế được quy định đầy đủ tại Điều

34, tài liệu trong hồ sơ bằng tiếng nước ngoài thì phải kèm theo bản dịch tiếng Việt

4 Thủ tục thẩm định

Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia có trách nhiệm tiếp nhận hồ sơ thông báo tập trung kinh tế, thẩm định sơ bộ việc tập trung kinh tế Nội dung thẩm định sơ bộ việc tập trung kinh tế bao gồm:

 Thị phần kết hợp của các doanh nghiệp tham gia tập trung kinh tế trên thị trường liên quan;

 Mức độ tập trung trên thị trường liên quan trước và sau khi tập trung kinh tế;

 Mối quan hệ của các doanh nghiệp tham gia tập trung kinh tế trong chuỗi sản xuất, phân phối, cung ứng đối với một loại hàng hóa, dịch vụ nhất định hoặc ngành, nghề kinh doanh của các doanh nghiệp tham gia tập trung kinh tế là đầu vào của nhau hoặc bổ trợ cho nhau

Trong thời hạn 07 ngày làm việc kể từ ngày tiếp nhận hồ sơ thông báo tập trung kinh tế, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia có trách nhiệm thông báo bằng văn bản cho bên nộp hồ sơ về tính đầy đủ, hợp lệ của hồ sơ Trường hợp hồ sơ chưa đầy đủ, hợp lệ, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia có trách nhiệm thông báo bằng văn bản các nội dung cụ thể cần sửa đổi, bổ sung để các bên sửa đổi, bổ sung hồ sơ trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày ra thông báo Khi kết thúc thời hạn mà bên được yêu cầu không sửa đổi, bổ sung hồ sơ hoặc sửa đổi, bổ sung không đầy đủ theo yêu cầu thì Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia trả lại hồ sơ thông báo tập trung kinh tế (áp dụng theo Điều 35, 36 Luật cạnh tranh năm 2018)

Sau khi thẩm định sơ bộ việc tập trung kinh tế, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia thẩm định chính thức việc tập trung kinh tế trong thời hạn 90 ngày kể từ ngày ra thông báo kết quả thẩm định sơ bộ Đối với vụ việc phức tạp, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia có thể gia hạn thẩm định chính thức nhưng không quá 60 ngày và thông báo bằng văn bản cho doanh nghiệp nộp hồ sơ thông báo tập trung kinh tế

Nội dung thẩm định chính thức việc tập trung kinh tế bao gồm:

 Đánh giá tác động hoặc khả năng gây tác động hạn chế cạnh tranh một cách đáng kể của việc tập trung kinh tế;

 Đánh giá tác động tích cực của việc tập trung kinh tế;

 Đánh giá tổng hợp khả năng tác động hạn chế cạnh tranh và khả năng tác động tích cực của tập trung kinh tế để làm cơ sở xem xét, quyết định về việc tập trung kinh tế

Trong quá trình thẩm định chính thức việc tập trung kinh tế, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia yêu cầu doanh nghiệp nộp hồ sơ thông báo tập trung kinh tế bổ sung thông tin, tài liệu nhưng không quá 02 lần Doanh nghiệp nộp hồ sơ thông báo tập trung kinh tế có trách nhiệm bổ sung thông tin, tài liệu liên quan đến việc tập trung kinh tế và chịu trách nhiệm về tính đầy đủ, chính xác của thông tin, tài liệu bổ sung theo yêu cầu của Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia Thời gian bổ sung này không được tính vào thời hạn thẩm định tập trung kinh tế Trường hợp bên được yêu cầu không bổ sung hoặc bổ sung không đầy đủ thông tin, tài liệu theo yêu cầu, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia xem xét, quyết định trên cơ sở thông tin, tài liệu đã có (áp dụng theo Điều 37, 38 Luật cạnh tranh 2018)

5 Vấn đề về quyền, trách nhiệm và quyền hạn của các bên

Trong quá trình thẩm định tập trung kinh tế, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia có quyền tham vấn cơ quan quản lý ngành, lĩnh vực mà các doanh nghiệp tham gia tập trung kinh tế đang hoạt động, tiến hành tham vấn ý kiến của các doanh nghiệp,

tổ chức và cá nhân khác có liên quan; có trách nhiệm bảo mật thông tin, tài liệu được cung cấp theo quy định của pháp luật; có quyền hạn giải quyết khiếu nại quyết định xử lý vụ việc vi phạm quy định về tập trung kinh tế Tiếp đến, Cơ quan được tham vấn có trách nhiệm trả lời bằng văn bản về nội dung được tham vấn trong thời hạn 15 ngày kể từ ngày nhận được văn bản yêu cầu của Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia về việc tham vấn ý kiến Sau cùng, Cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan có trách nhiệm cung cấp đầy đủ, chính xác và kịp thời các thông tin, tài liệu theo yêu cầu của Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia trong quá trình thẩm định tập trung kinh tế, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác

6 Quyết định về tập trung kinh tế

Sau khi kết thúc thẩm định chính thức việc tập trung kinh tế, căn cứ vào nội dung thẩm định chính thức, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia ra quyết định về một trong các nội dung sau đây:

 Tập trung kinh tế được thực hiện Quyết định này phải được gửi đến các doanh nghiệp tham gia tập trung kinh tế trong thời hạn 05 ngày làm việc kể

từ ngày ra quyết định;

 Tập trung kinh tế có điều kiện;

 Tập trung kinh tế thuộc trường hợp bị cấm Trường hợp Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia ra quyết định không đúng thời hạn, nếu gây thiệt hại cho doanh nghiệp thì phải bồi thường thiệt hại theo quy định của pháp luật Quyết định về việc tập trung kinh tế phải được công bố công khai, trừ nội dung liên quan tới bí mật nhà nước, bí mật kinh doanh của doanh nghiệp

7 Tập trung kinh tế có điều kiện

Tập trung kinh tế có điều kiện là tập trung kinh tế được thực hiện nhưng phải đáp ứng một hoặc một số điều kiện sau đây:

 Chia, tách, bán lại một phần vốn góp, tài sản của doanh nghiệp tham gia tập trung kinh tế;

 Kiểm soát nội dung liên quan đến giá mua, giá bán hàng hóa, dịch vụ hoặc các điều kiện giao dịch khác trong hợp đồng của doanh nghiệp hình thành sau tập trung kinh tế;

 Biện pháp khác nhằm khắc phục khả năng tác động hạn chế cạnh tranh trên thị trường;

 Biện pháp khác nhằm tăng cường tác động tích cực của tập trung kinh tế

8 Các hành vi vi phạm quy định về tập trung kinh tế

Các hành vi vi phạm quy định về tập trung kinh tế bao gồm các hành vi sau:

 Doanh nghiệp không thông báo tập trung kinh tế;

 Doanh nghiệp thực hiện tập trung kinh tế khi chưa có thông báo

kết quả thẩm định sơ bộ của Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia;

 Doanh nghiệp thuộc trường hợp phải thẩm định chính thức việc tập trung kinh tế mà thực hiện việc tập trung kinh tế khi Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia chưa ra quyết định;

 Doanh nghiệp không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ điều kiện được thể hiện trong quyết định về tập trung kinh tế;

 Tập trung kinh tế thuộc trường hợp bị cấm

III Nhận xét những điểm mới của luật cạnh tranh năm 2018 về tập

trung kinh tế

Trên đây là toàn bộ những điểm mới của Luật cạnh tranh 2018 quy định về tập trung kinh tế Có thể thấy đây là bước phát triển lớn trong lĩnh vực làm luật, từ những phân tích trên em xin đưa ra một số nhân xét sau :

Một là, để có thể áp dụng một cách dễ dàng Luật cạnh tranh 2018 vào thực tiễn thì cần phải có văn bản hướng dẫn cụ thể để tránh các trường hợp doanh nghiệp lợi dụng điều luật quy định chưa rõ ràng để lách luật

Hai là, luật cạnh tranh 2018 có cách tiếp mới mới, có ự thay đổi hết sức căn bản các quy định về kiểm soát tập trung kinh tế, cụ thể là :

- Doanh nghiệp tham gia tập trung kinh tế phải nộp hồ sơ thông báo: Luật Cạnh tranh 2004 chỉ yêu cầu các doanh nghiệp có thị phần từ 30-50% là phải nộp

hồ sơ thông báo trước khi tiến hành tập trung kinh tế Nhưng Luật Cạnh tranh 2018 yêu cầu tất cả các doanh nghiệp tham gia tập trung kinh tế đều phải nộp hồ sơ thông báo nếu thuộc ngưỡng thông báo tập trung kinh tế

- Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia đánh giá tác động tích cực của việc tập trung kinh tế căn cứ vào một trong các yếu tố hoặc kết hợp giữa các yếu tố; tác động tích

cực đến việc phát triển của ngành, lĩnh vực, công nghệ theo chiến lược, quy hoạch của Nhà nước; đến việc phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa; tăng cường sức mạnh cạnh tranh doanh nghiệp Việt Nam trên thị trường quốc tế

- Tập trung kinh tế có điều kiện: Sau khi kết thúc thẩm định chính thức, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia ra quyết định về một trong các nội dung: tập trung kinh tế được thực hiện, tập trung kinh tế có điều kiện, tập trung kinh tế thuộc trường hợp

bị cấm

- Khác với Luật Cạnh tranh 2004, Luật Cạnh tranh 2018 xác định các hành

vi tập trung kinh tế bị cấm dựa trên đánh giá hành vi tập trung kinh tế đó có gây tác động hoặc có khả năng gây tác động hạn chế cạnh tranh một cách đáng kể trên thị trường Việt Nam

- Bỏ quy định miễn trừ đối với hành vi tập trung kinh tế

- Thẩm quyền ra quyết định miễn trừ thuộc về Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia

Ba là, Luật Cạnh tranh 2018 đã hoàn thiện các quy định về trình tự thủ tục trong tố tụng cạnh tranh theo hướng đơn giản, nhiều hoạt động được rút ngắn thời gian và có sự phân định rõ hơn các khâu, cũng như trách nhiệm trong việc tiến hành tố tụng và xử lý các vụ việc hạn chế cạnh tranh

Bên cạnh những ưu điểm, ngoài ra có nhiều điểm chưa rõ vẫn chưa được được tìm ra và cần phải sự kết hợp với thực tiễn.

KẾT LUẬN

Tập trung kinh tế có những tác động tích cực đến nền kinh tế, song mặt bên kia của tập trung kinh tế lớn lại chính là nguy cơ hình thành độc quyền, triệt tiêu cạnh tranh Có thể thấy rằng thời gian qua, Nhà nước ta đã có rất nhiều nỗ lực trong việc thực hiện kiểm soát tập trung kinh tế thông qua việc ban hành nhiều văn bản pháp lý quan trọng Tuy nhiên, từ thực tiễn thực thi đã nảy sinh nhiều vấn đề gây ra những khó khăn cho các doanh nghiệp nói riêng và nền kinh tế nước ta nói chung Chính vì thế, Nhà nước cần quan tâm và thực hiện ngay lúc này là hoàn