MỤC LỤC ĐẶT VẤN ĐỀ 1 NỘI DUNG 1 I Một số vấn đề chung về thuế thu nhập cá nhân 1 1 Thuế thu nhập cá nhân là gì? 1 2 Đặc điểm của thuế thu nhập cá nhân 2 3 Chức năng, vai trò của thuế thu nhập cá nhân.
Trang 1MỤC LỤC
ĐẶT VẤN ĐỀ 1
NỘI DUNG 1
I/ Một số vấn đề chung về thuế thu nhập cá nhân 1
1 Thuế thu nhập cá nhân là gì? 1
2 Đặc điểm của thuế thu nhập cá nhân 2
3 Chức năng, vai trò của thuế thu nhập cá nhân 2
II/ Thực trạng thuế thu nhập cá nhân 4
1 Những nội dung cơ bản trong pháp luật thuế thu nhập cá nhân 4
2 Thực tiễn thi hành pháp luật thuế thu nhập cá nhân 5
III/ Những bất cập từ các quy định của thuế thu nhập cá nhân và giải pháp hoàn thiện 7
1 Những bất cập trong thực thi các quy định của luật thuế thu nhập cá nhân 7
2 Nguyên nhân tồn tại những bất cập 10
3 Giải pháp hoàn thiện 11
KẾT LUẬN 15
DANH MỤC THAM KHẢO 16
Trang 3
ĐẶT VẤN ĐỀ
Sau khi thực hiện đường lối đổi mới cơ chế quản lý từ cơ chế kinh tế kế hoạch hóa tập trung sang cơ chế kinh tế thị trường định hướng XHCN, chế độ phân phối thu nhập theo cơ chế thị trường hình thành phát triển, thu nhập của người dân được cải thiện Bên cạnh đó, sự phân hóa thu nhập và phân cực giàu nghèo giữa các tầng lớp dân cư trong xã hội diễn ra rất nhanh Để động viên một phần thu nhập của một
bộ phận dân cư có thu nhập cao hơn so với mức thu nhập chung của cộng đồng vào ngân sách nhà nước và thực hiện điều tiết thu nhập giữa các tầng lớp dân cư trong
xã hội, thuế thu nhập cá nhân đã ra đời nhằm thực hiện vai trò đó
Có thể thấy, thuế TNCN là một sắc thuế trực thu có vai trò hết sức quan trọng, giúp các quốc gia, đặc biệt là các nước đang phát triển trong đó có Việt Nam thu hẹp dần khoảng cách về thu nhập giữa các tầng lớp dân cư, từ đó đảm bảo việc phân bổ thu nhập một cách công bằng hơn Thực tế đã cho thấy rằng, thuế TNCN
đã đem lại nhiều kết quả về KT-XH cho Việt Nam Tuy nhiên, bên cạnh đó vẫn còn tồn tại một số bất cập trong quá trình thực thi pháp luật thuế TNCN Để tìm hiểu kĩ hơn về vấn đề này, em xin chọn đề bài tiểu luận số 9 để làm rõ thực trạng
cũng như các kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật về thuế TNCN: “Từ phân tích thực trạng thuế thu nhập cá nhân ở Việt Nam, cho biết các đề xuất, kiến nghị nhằm hoàn thiện quy định về thuế thu nhập cá nhân hiện nay.”
NỘI DUNG I/ Một số vấn đề chung về thuế thu nhập cá nhân
1 Thuế thu nhập cá nhân là gì?
Hiện nay, chưa có định nghĩa chính xác, cụ thể về thuế TNCN Tuy nhiên, dựa trên các quy định của pháp luật được ghi nhận tại Luật Thuế thu nhập cá nhân, các Nghị định, Thông tư hướng dẫn, có thể hiểu thuế TNCN như sau:
Thuế TNCN là khoản tiền thuế mà người có thu nhập phải trích nộp một phần tiền lương hoặc từ các nguồn thu khác vào ngân sách nhà nước sau khi đã tính các khoản được giảm trừ Thuế TNCN là thuế trực thu, tính trên thu nhập của người
Trang 4nộp thuế sau khi đã trừ các thu nhập miễn thuế và các khoản được giảm trừ gia cảnh Theo đó, thuế TNCN được xây dựng trên nguyên tăc công bằng và khả năng nộp thuế Thuế TNCN không đánh vào những cá nhân có thu nhập thấp, vừa đủ nuôi sống bản thân và gia đình ở mức cần thiết Do đó, việc nộp thuế TNCN cũng góp phần làm giảm hợp lý khoảng cách chênh lệch giữa các tầng lớp dân cư trong
xã hội
2 Đặc điểm của thuế thu nhập cá nhân
toàn bộ các khoản thu nhập của cá nhân thuộc diện đánh thuế không biệt thu nhập
đó có nguồn gốc phát sinh trong nước hay nước ngoài Đối tượng phải kê khai nộp thuế là toàn bộ những người có thu nhập, bao gồm tất cả công dân của nước sở tại
và những người nước ngoài cư trú thường xuyên hay không thường xuyên nhưng
có số ngày có mặt, làm việc, có thu nhập theo mức độ quy định của pháp luật thuế TNCN
- Thuế TNCN là một loại thuế thu nhập nhưng khác với thuế TNDN ở chỗ
nó có tính tất yêu gắn với chính sách xã hội của mỗi quốc gia cho dù quốc gia đó
có thực hiện mục tiêu hoàn thiện chính sách thuế, xây dựng một chính sách thuế có tính trung lập hay không Thể hiện ở chỗ, thuế TNCN luôn quy định ngoại trừ một
số khoản thu nhập trước khi tính thuế như thu nhập mang tính trợ cấp xã hội, khoản chi cần thiết cho cuộc sống cá nhân,…
- Thuế TNCN thường áp dụng theo nguyên tắc lũy tiến từng phần, là một loại thuế phức tạp Việc quản lý thuế, thu thuế đòi hỏi trình độ; kĩ thuật cao, chi
phí quản lý thuế lớn Cơ quan quản lý thuế phải nắm được các nguồn thu nhập của người chịu thuế, tình trạng cư trú của họ tại Việt Nam,…
3 Chức năng, vai trò của thuế thu nhập cá nhân
- Góp phần tăng nguồn thu cho ngân sách Nhà nước:
Nền kinh tế nước ta ngày càng phát triển, thu nhập bình quân đầu người của cá nhân ngày càng tăng từ đó thuế thu nhập cá nhân sẽ góp phần quan trọng vào việc tăng thu cho ngân sách Nhà nước
Trang 5- Góp phần thực hiện công bằng xã hội:
Thuế thu nhập cá nhân chỉ đánh vào thu nhập cao hơn mức khởi điểm thu nhập chịu thuế; không đánh thuế vào những cá nhân có thu nhập vừa đủ nuôi sống bản thân và gia đình ở mức cần thiết Có nhiều nước còn có quy định miễn; giảm thuế cho những cá nhân mang gánh nặng xã hội
Ở nước ta hiện nay, thu nhập của các tầng lớp nhân dân có sự chênh lệch nhau
Số đông dân cư có thu nhập còn thấp Nhưng cũng có một số cá nhân có thu nhập khá cao; nhất là những cá nhân làm việc trong các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài; trong khu chế xuất hoặc có một số cá nhân người nước ngoài làm việc tại Việt Nam Mặc dù thuế thu nhập cá nhân chưa mang lại số thu lớn cho ngân sách Nhà nước
Song xét trên phương diện công bằng xã hội và phương diện công cụ quản lý vĩ
mô của Nhà nước thì thuế thu nhập cá nhân có vị trí cực kỳ quan trọng Do đó việc điều tiết thuế thu nhập đối với những người có thu nhập cao là cần thiết; đảm bảo thực hiện chính sách công bằng xã hội
- Thuế thu nhập cá nhân góp phần tăng tỉ lệ tiết kiệm quốc gia, tạo điều kiện tăng đầu tư và phát triển kinh tế:
Thuế TNCN là một công cụ để điều tiết giữa tiêu dùng và tiết kiệm, tránh những tiêu dùng xa hoa, góp phần vào sự phát triển kinh tế lâu dài Tuy nhiên, nếu mức thuế TNCN quá cao sẽ dẫn đến tình trạng mất động lực của người lao động
Do đo, cần có một mức thuế suất vừa phải và hợp lý để đảm bảo việc tăng tỉ lệ tiết kiệm quốc gia nhưng đồng thời vẫn duy trì được nỗ lực và động cơ làm việc của người lao động
việc điều hành chính sách tài khóa và các chính sách kinh tế khác:
Do thuế TNCN chiếm một phần lớn trong nguồn thu ngân sách nhà nước, đồng thời ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định đầu tư và tiêu dùng của dân cư nên
nó có vai trò hết sức quan trọng trong chính sách tài khóa của các quốc gia nhằm
Trang 6điều chỉnh nền kinh tế và thanh toán nợ của chính phủ Bên cạnh chức năng điều chỉnh chính sách tài khóa thì thông qua việc quản lý thuế cũng giúp nhà nước quản
lý, giám sát thu nhập của dân cư để đưa ra các chính sách kinh tế như chính sách việc làm, bảo hiểm, trợ cấp xã hội phù hợp
nước:
Thực tế so sánh cho thấy chính vì nhận thức nghĩa vụ nộp thuế đối với nhà nước của người dân những nước đang phát triển thấp hơn những nước phát triển cho nên ý thức về quyền con người của họ cũng thấp hơn Những người càng có ý thức về quyền của mình đối với nhà nước càng cao thì họ càng có ý thức về quyền của mình đối với nhà nước cao hơn Chính vì vậy, có thể thấy rằng sự phát triển của thuế TNCN cũng là một bước đánh dấu sự phát triển về nhận thức và văn hóa của con người
II/ Thực trạng thuế thu nhập cá nhân
1 Những nội dung cơ bản trong pháp luật thuế thu nhập cá nhân
Đối tượng chịu thuế
Đối tượng phải nộp thuế TNCN là cá nhân cư trú có thu nhập chịu thuế phát sinh trong và ngoài lãnh thổ Việt Nam và cá nhân không có cư trú có thu nhập chịu thuế phát sinh trong lãnh thổ Việt Nam (Theo Điều 2 Luật Thuế thu nhập cá nhân
2007, sửa đổi bổ sung 2014) Cụ thể:
- Cá nhân có cư trú là người đáp ứng một trong các điều kiện sau:
+ Có mặt tại Việt Nam từ 183 ngày trở lên tính trong một năm dương lịch hoặc tính theo 12 tháng liên tục kể từ ngày đầu tiên có mặt tại Việt Nam;
+ Có nơi ở thường xuyên tại Việt Nam, gồm có nơi ở đăng ký thường trú hoặc
có nhà thuê để ở tại Việt Nam theo hợp đồng thuê có thời hạn
- Cá nhân không cư trú là người không đáp ứng điều kiện quy định trên
Các khoản thu nhập phải chịu thuế
Theo Điều 3 Luật Thuế thu nhập cá nhân 2007, sửa đổi bổ sung năm 2014, đối tượng phải nộp thuế TNCN khi có các khoản thu nhập sau:
Trang 7- Thu nhập từ kinh doanh, bao gồm:
+ Thu nhập từ hoạt động sản xuất, kinh doanh hàng hóa, dịch vụ;
+ Thu nhập từ hoạt động hành nghề độc lập của cá nhân có giấy phép hoặc chứng chỉ hành nghề theo quy định của pháp luật
Thu nhập từ kinh doanh không gồm thu nhập của cá nhân kinh doanh có doanh thu từ 100 triệu đồng/năm trở xuống
- Thu nhập từ tiền lương, tiền công, gồm:
+ Tiền lương, tiền công và các khoản có tính chất tiền lương, tiền công (dưới các hình thức bằng tiền hoặc không bằng tiền)
+ Các khoản phụ cấp, trợ cấp, trừ các khoản: phụ cấp, trợ cấp ưu đãi người có công; phụ cấp quốc phòng, an ninh; phụ cấp độc hại, nguy hiểm; phụ cấp thu hút, phụ cấp khu vực theo quy định của pháp luật,…
- Thu nhập từ đầu tư vốn, gồm: tiền lãi cho vay, lợi tức cổ phần,…
- Thu nhập từ chuyển nhượng vốn, gồm: thu nhập từ chuyển nhượng phần vốn trong các tổ chức kinh tế; chuyển nhượng chứng khoán,…
- Thu nhập từ chuyển nhượng bất động sản
- Thu nhập từ trúng thưởng, gồm: trúng thưởng xổ số; trúng thưởng trong các hình thức khuyến mại,…
- Thu nhập từ bản quyền, gồm: từ chuyển giao, chuyển quyền sử dụng các đối tượng của quyền sở hữu trí tuệ; chuyển giao công nghệ
- Thu nhập từ nhượng quyền thương mại
- Thu nhập từ nhận thừa kế
- Thu nhập từ nhận quà tặng
2 Thực tiễn thi hành pháp luật thuế thu nhập cá nhân
Sau nhiều năm thực hiện, Luật Thuế thu nhập cá nhân đã góp phần đảm bảo công bằng trong điều tiết thu nhập của các tầng lớp dân cư Luật thuế thu nhập cá nhân quy định, người có thu nhập thấp hơn giảm trừ gia cảnh thì chưa phải nộp thuế Người có thu nhập cao hơn mức giảm trừ gia cảnh phải nộp thuế theo biểu thuế lũy tiến từng phần gồm 7 bậc Quy định này thể hiện nguyên tắc công bằng và
Trang 8khả năng nộp thuế của người có thu nhập, người có thu nhập thấp thì chưa phải nộp thuế, người có thu nhập cao hơn phải nộp thuế nhiều hơn, người có thu nhập như nhau nhưng có hoàn cảnh khác nhau thì mức nộp thuế khác nhau Việc quy định mở rộng diện điều tiết, góp phần điều tiết công bằng thu nhập của các tầng lớp dân cư theo hướng mọi cá nhân có thu nhập (trừ trường hợp thu nhập rất thấp
và một số trường hợp đặc biệt) đều phải có nghĩa vụ nộp thuế cho nhà nước, góp phần giảm khoảng cách thu nhập giữa các tầng lớp dân cư Thuế thu nhập cá nhân động viên phù hợp với khả năng thu nhập của mỗi người, không thu thuế đối với những người có thu nhập thấp, chỉ điều tiết một phần thu nhập của cá nhân có thu nhập trên mức trung bình của xã hội, phần thu nhập còn lại đảm bảo nâng cao đời sống Việc miễn thuế mọt số khoản thu nhập cũng thể hiện sự ưu đãi của nhà nước đối với một số đối tượng được hưởng thu nhập trong những trường hợp khó khăn,
…góp phần khuyến khích các tầng lớp dân cư làm giàu chính đáng, tăng tích lũy, đầu tư phát triển sản xuất kinh doanh để giải phóng mọi nguồn lực của đất nước
Với những quy định của Luật Thuế thu nhập cá nhân, thực tiễn thi hành Luật Thuế thu nhập cá nhân 2007, sửa đổi bổ sung năm 2014 ở nước ta đã thể hiện được nhiều ưu điểm, cụ thể:
- Về đối tượng nộp thuế: Luật đã bổ sung và quy định rõ hơn về đối tượng
nộp thuế, theo đó, việc đưa cá nhân kinh doanh vào diện nộp thuế TNCN (thay vì phải nộp thuế thu nhập doanh nghiệp như trong Pháp lệnh thuế thu nhập đối với người có thu nhập cao) được coi là một điểm mới cơ bản Sự thay đổi này trước hết đảm bảo tính công bằng trong điều tiết thu nhập bởi đã là cá nhân có thu nhập chịu thuế thì dù thu nhập từ bất kì nguồn nào cũng đều được đối xử như nhau, tức là đều chịu thuế TNCN Ngoài ra, Luật thuế TNCN còn định nghĩa rõ hơn đối tượng cư trú (đối tượng phải nộp thuế TNCN cho Việt Nam đối với toàn bộ thu nhập, kể cả thu nhập phát sinh ở Việt Nam và nước ngoài) Nếu như trước đây, đối tượng cư trú chỉ là cá nhân có mặt ở Việt Nam từ 183 ngày trở lên trong năm dương lịch hoặc tính theo 12 tháng liên tục kể từ khi đến Việt Nam thì Luật thuế TNCN đã bổ
sung thêm một điều kiện nữa được coi là cư trú ở Việt Nam, đó là “cá nhân có nơi
Trang 9ở thường xuyên tại Việt Nam, bao gồm có nơi ở đăng ký thường trú hoặc có nhà thuê để ở lại Việt Nam theo hợp đồng thuê có thời hạn” Việc bổ sung như vậy
giúp cho việc xác định đối tượng nộp thuế được thuận lợi hơn, bao quát hết đối tượng nộp thuế và mở rộng đối tượng nộp thuế một cách hợp lý
- Về thu nhập chịu thuế: Luật thuế TNCN đã khắc phục được hạn chế của
pháp lệnh thuế thu nhập đối với người có thu nhập cao bằng việc phân loại thu nhập chịu thuế theo nguồn phát sinh thu nhập Theo đó, thu nhập chịu thuế bao gồm thu nhập từ kinh doanh; thu nhập từ tiền lương, tiền công; thu nhập từ đầu tư vốn, thu nhập từ chuyển nhượng vốn, chuyển nhượng bất động sản, thu nhập khác (bao gồm thu nhập từ trúng thưởng, thu nhập từ bản quyền, thu nhập từ thừa kế, quà tặng, thu nhập từ chuyển nhượng quyền thương mại) Đây là cơ sở để tính thuế phù hợp với từng loại thu nhập Từ cách phân loại này, việc áp dụng thuế suất được quy định theo hai hướng: đối với thu nhập từ kinh doanh và tiền lương, tiền công thì áp dụng biểu thuế suất lũy tiến từng phần; đối với các khoản thu nhập còn lại thì áp dụng biểu thuế lũy tiến toàn phần
- Ngoài ra, Luật thuế TNCN cũng mở rộng điều tiết một cách hợp lý trên
cơ sở bổ sung một số khoản thu nhập chịu thuế so với quy định trước đây, bao
gồm: thu nhập từ nhượng quyền thương mại; thu nhập từ quà tặng là chứng khoán, phần vốn trong các cơ sở kinh doanh, bất động sản hoặc tài sản khác phải đăng ký
sở hữu hoặc sử dụng; thu nhập từ casino, thu nhập từ trúng thưởng các cuộc thi có ảnh hưởng và các hình thức trúng thưởng khác (trước đây chỉ tính đối với trúng thưởng xổ số và khuyến mại) Việc mở rộng điều tiết như trên sẽ góp phần điều tiết công bằng thu nhập của các tầng lớp dân cư theo hướng mọi cá nhân có thu nhập ( trừ trường hợp thu nhập rất thấp và một số trường hợp đặc biệt) đều phải có nghĩa
vụ nộp thuế cho Nhà nước Đồng thời, bằng quy định này, Luật Thuế TNCN sẽ góp phần thu cho ngân sách Nhà nước một cách hợp lý trên cơ sở không bỏ sót nguồn thu của nền thuế
III/ Những bất cập từ các quy định của thuế thu nhập cá nhân và giải pháp hoàn thiện
Trang 101 Những bất cập trong thực thi các quy định của luật thuế thu nhập cá nhân
Luật Thuế thu nhập cá nhân được ban hành năm 2007, sửa đổi bổ sung 2014 bên cạnh những kết quả đạt được, luật cũng bộc lộ nhiều điểm bất cập, chưa phù hợp với thực tiễn:
- Nhiều khoản thu nhập bị “bỏ qua”, không bị đánh thuế
Theo quy định của pháp luật hiện hành, rất nhiều khoản thu nhập của cá nhân
đã bị bỏ qua, không đưa vào diện thu nhập chịu thuế thu nhập đối với người có thu nhập cao Về mặt lí luận, thuế TNCN phải được đánh trên toàn bộ thu nhập của cá nhân mới đảm bảo tính công bằng của thuế Về thực tiễn, hiện nay có rất nhiều cá nhân có thu nhập cao từ một số hoạt động (ví dụ như thu nhập từ lãi tiết kiệm) mà không bị đánh thuế nên gây lãng phí nguồn thu cho ngân sách
- Luật thuế TNCN hiện hành đang thiếu các quy định cụ thể đối với các đối tượng chịu thuế là những người hành nghề tự do, như: giảng dạy, bác sĩ khám, chữa bệnh ngoài giờ, luật sư, môi giới,…khiến cơ quan thuế chưa quản lý được đầy đủ Cụ thể, đối với các khoản thu nhập khác ngoài lương từ những công việc nêu trên thì phải kê khai để tính tổng thu nhập, từ đó xác định mức thuế thu nhập cần phải nộp Tuy nhiên, trên thực tế, có nhiều đối tượng chưa nhận thức được đầy
đủ về nghĩa vụ đăng ký, kê khai và nộp thuế thu nhập theo quy định của pháp luật đăng ký, cụ thể như chưa tự giác kê khai và nộp thuế TNCN dẫn đến thất thu thuế Ngoài ra, Luật thuế TNCN cũng bộc lộ hạn chế khác như: có nhiều khoản trợ cấp phát sinh không thuộc phạm vi tiền lương, tiền công như; trợ cấp tinh thần, giảm biên chế, trợ cấp một lần khi đăng kí nghỉ hưu sớm,…nhưng chưa được giảm trừ trong quá trình xác định thu nhập chịu thuế từ tiền lương, tiền công trong khi những khoản trợ cấp này lại phản ánh việc người chịu thuế đang lâm vào tình trạng khó khăn Thêm nữa, chưa có quy định giảm trừ đối với những người phụ thuộc bị mắc bệnh tâm thần mà người nộp thuế trực tiếp nuôi dưỡng Luật cũng chưa tạo ra được sự đồng tình của xã hội về ngưỡng khởi điểm tính thuế thu nhập cá nhân và mức giảm trừ gia cảnh cho các đối tượng phụ thuộc Theo Luật sư Nguyễn Đức Nghĩa, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Đại lý thuế TP Hồ Chí Minh kiêm Tổng giám đốc